“Hãy nói cho tôi biết điều một tâm hồn khao khát, và tôi sẽ nói cho bạn biết nó là gì.” Lời ngạn ngữ vẫn vang lên như thế.
“Hãy nói cho tôi biết điều một người hằng mơ ước, và tôi sẽ nói cho bạn biết điều anh ta yêu.” Điều đó cũng mang một lẽ thật riêng.
Bởi vì, từ thuở ấu thơ cho đến tuổi xế chiều, qua từng ngày và từng bước chân, cuộc sống thức tỉnh bận rộn ấy luôn được nối theo và phản chiếu bởi thế giới của những giấc mơ—những giấc mơ khi thức, những giấc mơ khi ngủ. Dù kỳ dị, mờ ảo và méo mó như hình ảnh lộn ngược của một ảo ảnh, hay bóng dáng ẩn hiện qua màn sương núi, chúng vẫn là những tấm gương phản chiếu một thực tại.
Vào đêm Gregory kể câu chuyện của mình, Waldo ngồi một mình trước lò sưởi, đĩa thức ăn tối vẫn nguyên vẹn chưa động đến. Anh mệt mỏi rã rời sau một ngày làm việc—quá mệt để có thể ăn. Anh đặt chiếc đĩa xuống sàn cho Doss, chú chó liếm sạch rồi lủi về góc phòng. Một lúc sau, người chủ ngả người nằm dài ngang chân giường mà không cởi quần áo, và chìm vào giấc ngủ ở đó. Anh ngủ say đến mức ngọn nến lụi tàn tự lúc nào, và căn phòng chìm trong bóng tối. Nhưng khi nằm đó, anh đã mơ một giấc mơ thật đẹp.
Trong giấc mơ, phía bên phải anh những ngọn núi cao sừng sững hiện lên, đỉnh phủ tuyết trắng, sườn núi bao phủ bởi những thảm cây bụi và ngập tràn ánh nắng. Dưới chân núi là biển cả, xanh ngắt và lộng gió, xanh hơn bất kỳ vùng biển nào trên cõi đời này, giống như đại dương mà anh từng mơ thấy thuở niên thiếu. Trong dải rừng hẹp trải dài giữa núi và biển, bầu không khí đượm hương thơm của loài hoa leo hút mật rủ xuống từ những bụi cây xanh thẫm, và qua lớp cỏ mượt như nhung, những con suối nhỏ róc rách chảy ra biển lớn.
Anh ngồi trên một khối đá vuông cao giữa những khóm cây, và Lyndall ngồi cạnh, cất tiếng hát cho anh nghe. Cô bé hãy còn nhỏ xíu, mặc chiếc tạp dề xanh và mang gương mặt nhỏ nhắn, vô cùng nghiêm nghị. Anh đang ngẩng đầu nhìn lên những ngọn núi, rồi đột nhiên khi quay đầu lại, cô bé đã biến mất. Anh trượt khỏi phiến đá, đi tìm cô, nhưng chỉ thấy những dấu chân nhỏ xíu; anh tìm thấy chúng trên thảm cỏ xanh rờn, trên lớp cát ẩm ướt, và nơi những con suối nhỏ róc rách chảy ra biển. Anh lang thang tìm kiếm khắp chốn, luồn lách qua những lùm cây nơi dây hoa leo rủ xuống. Cuối cùng, ở một khoảng xa tít tắp ngập tràn ánh nắng, anh thấy cô đang nhặt vỏ sò trên bãi cát. Cô không còn là một đứa trẻ nữa, mà đã là một thiếu nữ, nắng chiếu rọi mái tóc nâu mềm mại của cô, và cô hứng những chiếc vỏ sò nhặt được vào tà chiếc váy trắng. Cô đang cúi người, nhưng khi nghe tiếng bước chân anh, cô đứng thẳng dậy, giữ chặt tà váy quanh mình và chờ anh đến. Cô đặt một bàn tay vào tay anh, và họ cùng nhau bước đi trên lớp cát lấp lánh và những vỏ sò hồng thắm; họ nghe thấy những chiếc lá thì thầm, nghe tiếng nước róc rách trên đường chảy ra biển, và nghe tiếng đại dương tự hát khúc ca của chính mình, ngân nga, ngân nga mãi.
Cuối cùng, họ đến một nơi có dải cát trắng muốt kéo dài; ở đó cô đứng lại, lần lượt thả từng chiếc vỏ sò đã nhặt xuống bãi cát. Rồi cô ngước nhìn vào khuôn mặt anh bằng đôi mắt đẹp tuyệt trần. Cô không nói gì; nhưng cô đưa một bàn tay nhẹ nhàng đặt lên trán anh; bàn tay kia cô đặt lên trái tim anh.
Với một tiếng kêu nghẹn ngào vì đau đớn, Waldo chồm dậy khỏi giường, đẩy tung cánh cửa nửa trên và rướn người ra ngoài, thở dốc.
Lạy Chúa vĩ đại! đó có thể chỉ là một giấc mơ, nhưng nỗi đau lại chân thực vô cùng, tựa như một lưỡi dao đâm xuyên qua trái tim anh, như thể một kẻ sát nhân xảo quyệt đang rón rén đột nhập vào anh trong bóng tối! Người đàn ông vạm vỡ hít thở gấp gáp như một người phụ nữ hoảng sợ.
“Chỉ là một giấc mơ, nhưng nỗi đau thì quá đỗi thực tế,” anh lầm bầm, tay phải áp chặt lên lồng ngực. Rồi anh khoanh tay lên bệ cửa, đứng lặng nhìn ra màn đêm đầy sao.
Giấc mơ ấy vẫn hiện hữu trong tâm trí anh; người phụ nữ từng là bạn anh không hề bị cách biệt bởi năm tháng—chính ngay đêm nay thôi, anh vừa mới nhìn thấy cô. Anh ngẩng nhìn bầu trời đêm đã hòa quyện vào sự tồn tại của mình suốt cả cuộc đời. Có hàng ngàn khuôn mặt anh yêu quý đang cúi xuống nhìn anh, hàng ngàn vì tinh tú rực rỡ vinh quang, trong những chiếc vương miện, vòng tròn và sự cô độc uy nghiêm. Đối với người đàn ông ấy, chúng không hề kém phần thân thương hay bí ẩn so với thời niên thiếu; thế nhưng anh ngẩng nhìn chúng mà rùng mình; để rồi cuối cùng quay đi với nỗi kinh hoàng. Vô số những quần thể sao trải dài đến tận cõi không gian vô tận kia, thế mà trong số đó chẳng có lấy một bóng hình cô! Dù anh có lùng sục khắp nơi, đến điểm sáng xa xôi và mờ nhạt nhất, thì chẳng bao giờ anh có thể thốt lên rằng: “Cô ấy ở đây!” Mặt trời ngày mai sẽ mọc lên tô điểm vàng cho những ngọn núi trên thế gian, và chiếu rọi vào muôn vàn thung lũng; rồi nó sẽ lặn xuống để những vì sao lại lẩn khuất hiện ra. Hết năm này sang năm khác, qua bao thế kỷ, những đổi thay muôn thuở của tự nhiên vẫn tiếp diễn, ngày và đêm, hạ và đông, mùa gieo hạt và mùa gặt hái; nhưng trong tất cả những điều đó, cô sẽ chẳng bao giờ có một phần đóng góp!
Anh đóng sập cửa lại để chặn thứ ánh sáng gớm ghiếc ấy bên ngoài, và vì bóng tối lúc này thật khó lòng chịu đựng nên anh thắp một ngọn nến, sải bước đi trong căn phòng nhỏ, ngày một nhanh hơn. Trước mắt anh là những kỷ nguyên vĩnh hằng cứ thế cuộn trào, trào mãi, trào mãi, mà chẳng bao giờ mang cô trở lại. Cô sẽ không còn tồn tại nữa. Một màn sương đen đặc lấp đầy căn phòng nhỏ.
“Ôi bàn tay nhỏ bé! ôi giọng nói nhỏ bé! ôi hình hài nhỏ bé!” anh kêu lên; “ôi tâm hồn nhỏ bé từng sóng bước cùng tôi! ôi tâm hồn nhỏ bé từng dũng cảm nhìn thấu những tầng sâu thẳm, em không còn tồn tại nữa sao—cho đến muôn đời—cho đến hết thảy thời gian?” Anh càng thốt lên cay đắng hơn: “Chính vì khoảnh khắc này—chính khoảnh khắc này—mà con người làm mù lóa lý trí, vùi dập tư duy! Chỉ vì khoảnh khắc này—chính nó, chính nó—mà họ đổi chác sự thật và tri thức, chấp nhận bất kỳ lời dối trá nào, bất kỳ tín điều nào, miễn là nó đừng thì thầm vào tai họ rằng những người đã khuất thực sự đã chết! Ôi Chúa ơi! xin hãy cho con một Thế Giới Mai Sau!”
Nỗi đau khiến tâm hồn anh trở nên yếu đuối; nó khẩn cầu đức tin thuở trước. Những giọt nước mắt rơi xuống nấm mồ vừa đắp chính là thứ xi măng củng cố quyền lực cho giáo sĩ. Bởi vì tiếng kêu của tâm hồn yêu thương và mất mát là thế này, chỉ thế này thôi: “Hãy bắc nhịp cầu qua Cái Chết; hãy hòa quyện Cõi Này với Cõi Khác; hãy khiến cõi trần gian khoác lên mình tấm áo bất tử; xin đừng để tôi phải nói về Người Đã Khuất của tôi rằng họ đã chết! Tôi sẽ tin tất cả, chịu đựng tất cả, nhẫn nhục tất cả!”
Vừa lầm bầm một mình, Waldo vừa lê bước với cái đầu cúi gằm, làn sương mờ đục ngập tràn trong đôi mắt.
Tiếng kêu cuồng dại của tâm hồn đòi lại người thương có rất nhiều lời đáp. Anh bắt đầu nghĩ về chúng. Chẳng lẽ không có lấy một câu trả lời trong số đó để anh có thể chắt lọc lấy một giọt an ủi hay sao?
“Ngươi sẽ lại được gặp cô ấy,” kẻ theo đạo Cơ Đốc, một tín đồ Kinh Thánh chân chính, lên tiếng. “Phải, ngươi sẽ lại được gặp nàng. ‘Và tôi thấy những kẻ chết, cả lớn lẫn nhỏ, đứng trước ngai vàng; và các sách được mở ra; rồi một quyển sách khác đã mở ra, là sách sự sống; và những kẻ chết bị đoán phạt tùy theo công việc mình đã làm, cứ như những gì đã được ghi chép trong các sách ấy.’ Phải; ngươi sẽ lại được gặp nàng. Nàng đã ra đi như thế—với đôi đầu gối không hề quỳ gối, với đôi bàn tay không hề giơ lên, với một lời cầu nguyện chưa từng thốt thành lời, trong niềm kiêu hãnh của trí tuệ và sức mạnh của tuổi trẻ. Nàng đã yêu và được yêu; nhưng nàng chẳng cất lời cầu nguyện với Chúa; nàng không xin xỏ sự thương xót; nàng không hề ăn năn tội lỗi! Phải; ngươi sẽ lại được gặp nàng.”
Trong nỗi cay đắng, Waldo cười nhạt:
À, anh đã từ bỏ việc lắng nghe giọng điệu địa ngục ấy từ lâu lắm rồi.
Nhưng lại có một tiếng nói khác cất lên.
“Ngươi sẽ lại được gặp cô ấy,” tín đồ Cơ Đốc của thế kỷ mười chín lên tiếng, sâu thẳm trong tâm hồn anh ta đã thấm đẫm tư tưởng và sự hoài nghi hiện đại, dẫu bản thân anh ta không hề hay biết điều đó. Anh ta chính là kẻ sử dụng Kinh Thánh như những thợ mò ngọc trai sử dụng vỏ sò của họ, nhặt nhạnh những viên ngọc quý giữa đống phế thải; anh ta bày biện những viên ngọc theo cách của riêng mình, và bày biện rất khéo. “Đừng sợ,” anh ta nói; “địa ngục và sự phán xét không hề tồn tại. Thiên Chúa là tình yêu. Ta biết rằng vượt lên trên bầu trời xanh này là một tình yêu bao la trải rộng khắp muôn loài. Chúa Cha Toàn Năng sẽ cho ngươi gặp lại nàng; không chỉ là linh hồn—cả đôi bàn tay nhỏ bé, đôi bàn chân nhỏ bé mà ngươi từng yêu quý, ngươi sẽ được nằm xuống và hôn lên chúng nếu ngươi muốn. Chúa Christ đã phục sinh, đã ăn và uống, nàng cũng sẽ phục sinh như thế. Kẻ chết, tất cả những kẻ chết, sẽ được sống lại trong sự không thể hư nát! Thiên Chúa là tình yêu. Ngươi sẽ lại được gặp nàng.”
Đó là một khúc ca thiên đàng, lời ca của người tín đồ Cơ Đốc thế kỷ mười chín. Một người có thể lau khô nước mắt để lắng nghe nó, ngặt vì điều này—Waldo lầm bầm trong tâm trí đầy rối bời:
“Thứ tôi yêu là một người phụ nữ kiêu hãnh và trẻ trung; nàng từng có một người mẹ, lúc lâm chung đã hôn đứa con bé bỏng của mình, và cầu nguyện với Chúa để được gặp lại nó lần nữa. Nếu đứa trẻ ấy sống sót, bản thân người được yêu thương kia cũng sẽ sinh được một đứa con trai, khi cậu ta khép lại đôi mắt mệt mỏi và vuốt ve vầng trán nhăn nheo của mẹ mình, cậu ta cũng sẽ cầu xin Chúa cho phép nhìn thấy nụ cười trên khuôn mặt già nua ấy ở Thế Giới Mai Sau. Đối với người con trai, thiên địa sẽ chẳng còn là thiên đàng nếu khuôn mặt mòn mỏi dịu hiền ấy không hiện diện trong một góc của các tầng hợp xướng; cậu ta sẽ tìm kiếm nó giữa binh đoàn các thiên sứ vinh hiển của Chúa; và người thanh niên sẽ tìm kiếm người thiếu nữ, người mẹ sẽ tìm kiếm đứa con thơ. ‘Vậy thì trong sự sống lại của kẻ chết, nàng sẽ là vợ của ai?’”
“Hỡi Chúa! ôi Chúa ơi! một giấc mơ đẹp đẽ,” anh kêu lên; “nhưng làm sao ai có thể mơ thấy nó mà không cần phải ngủ thiếp đi?”
Waldo tiếp tục sải bước, rên rỉ trong nỗi đau đớn và khắc khoải.
Anh nghe thấy câu trả lời cao siêu của nhà Siêu việt luận.
“Anh can hệ gì đến thể xác, thứ xiêm y thô kệch và khốn khổ mà linh hồn ẩn náu bên trong? Anh sẽ lại được gặp nàng. Nhưng bàn tay, bàn chân, vầng trán mà anh từng yêu dấu, anh sẽ chẳng bao giờ được gặp lại nữa. Những ái tình, những sợ hãi, những yếu đuối sinh ra cùng thể xác, cũng sẽ diệt vong theo thể xác. Hãy để chúng diệt vong! Trong con người tồn tại một thứ không thể chết đi—một hạt giống, một mầm sống, một phôi thai, một bản chất tâm linh. Cao cả hơn nàng lúc ở trần gian, giống như cái cây cao hơn hạt giống, con người cao hơn phôi thai, anh sẽ được chiêm ngưỡng nàng; đã biến đổi, đã được vinh quang hóa!”
Những lời lẽ cao siêu, vang vọng thật hay; chúng chẳng khác nào đem trang sức dâng cho kẻ đói khát, đem vàng ban cho người đang chết vì thèm bánh mì. Bánh mì có thể mục nát, vàng thì trường cửu; bánh mì nhẹ nhàng, vàng nặng trĩu; bánh mì vốn tầm thường, vàng bạc lại hiếm hoi; nhưng kẻ đói khát sẵn sàng đổi tất cả các mỏ vàng của anh để lấy một mẩu bánh mì nhỏ nhoi. Xung quanh ngai vàng của Chúa có thể có các ban hợp xướng và binh đoàn thiên sứ, các bậc Xê-ráp và Kê-rúp, xếp tầng lớp nối tiếp nhau, thế nhưng tâm hồn chẳng hề cất tiếng kêu than vì một ai trong số đó cả. Có chăng chỉ vì một người đàn bà phàm trần nhỏ bé đầy tội lỗi, mà nó từng yêu thương một thuở.
“Sự biến đổi chính là cái chết, sự biến đổi chính là cái chết!” anh thét lên. “Tôi không cần thiên sứ nào hết, chỉ cần một mình nàng; dẫu chẳng thanh cao hơn hay tốt đẹp hơn, mang theo trọn vẹn tội lỗi của nàng, hãy trao nàng cho tôi hoặc chẳng cho tôi gì cả!”
Và thực sự, chẳng phải trái tim vẫn yêu thương những thứ thuộc về mình một cách nồng cháy nhất chính vì những điểm yếu đuối của chúng đó sao? Thiên đàng cứ việc giữ lấy các thiên sứ của mình nếu con người chỉ cần được ở bên con người.
“Sự biến đổi chính là cái chết,” anh kêu lên, “sự biến đổi chính là cái chết! Kẻ nào dám cả gan nói rằng thể xác không bao giờ chết, chỉ vì nó hóa thành cỏ cây hoa lá? Thế mà họ lại dám quả quyết rằng linh hồn chẳng bao giờ diệt vong, chỉ vì trong không gian một sinh thể kỳ lạ phi nhân tính nào đó đã mọc lên trên đống đổ nát của nó. Hãy rời xa tôi! Hãy để tôi yên!” anh thét lên trong nỗi cay đắng cuồng loạn. “Hãy trả lại cho tôi những gì tôi đã mất, hoặc chẳng cho tôi gì cả.”
Bởi vì tiếng kêu gào mãnh liệt của tâm hồn vì sự bất tử chính là thế này—chỉ thế này thôi: Hãy trả lại cho tôi sau cái chết hình hài nguyên vẹn như trước. Hãy để lại cho tôi ở Thế Giới Mai Sau bản thể mà tôi đang mang hôm nay. Tước đoạt khỏi tôi những suy nghĩ, những cảm xúc, những khao khát làm nên sự sống của tôi, thì anh chẳng còn lại gì để mà tiếp nhận. Sự bất tử của các người chính là sự tiêu vong, Thế Giới Mai Sau của các người chỉ là một lời dối trá.
Waldo đẩy tung cửa bước ra ngoài bầu trời đầy sao, những suy nghĩ ngập tràn đau khổ cứ thế thúc giục anh sải bước đi mãi.
“Ắt phải có một Thế Giới Mai Sau bởi vì con người hằng khát khao nó!” anh thì thầm. “Chẳng phải toàn bộ cuộc đời từ chiếc nôi cho đến nấm mồ là một nỗi khao khát dài đằng đẵng hướng về những thứ ta chưa bao giờ chạm tới đó sao? Ắt phải có một Thế Giới Mai Sau bởi vì ta không thể tưởng tượng nổi bất kỳ điểm kết thúc nào cho cuộc sống. Ta có thể hình dung nổi một điểm khởi đầu không? Dễ dàng hơn chăng khi thốt lên ‘Ta từng không tồn tại’ thay vì nói ‘Ta sẽ không còn nữa’? Thế nhưng, chín mươi năm trước chúng ta đang ở nơi nào? Giấc mơ, những giấc mơ! À, toàn là mộng mị và dối lừa! Chẳng có lấy một mảnh đất dung thân.”
Anh quay trở lại căn lều và bước đi bên trong. Hết giờ này qua giờ khác trôi qua, và anh đang mơ.
Bởi vì, hãy nhớ lấy, con người thế nào cũng sẽ mơ; điều tối đa có thể đòi hỏi ở họ chỉ là giấc mơ ấy đừng quá mâu thuẫn rành rành với thực tại mà họ tường tận. Anh bước đi với cái đầu cúi gằm.
Mọi thứ đều chết, mọi thứ đều chết! những đóa hồng đỏ rực bởi thứ vật chất từng nhuộm hồng đôi má đứa trẻ; những bông hoa nở rộ tươi thắm nhất trên bãi chiến trường của năm ngoái; dấu vết khéo léo của ngón tay tử thần được đan cài che đậy nằm sâu trong trái tim của vạn vật, thậm chí cả những sinh vật đang sống.
Dấu tay của tử thần hiện diện ở khắp nơi. Những khối đá được tạo nên từ một sự sống từng tồn tại. Thể xác, tư tưởng và tình yêu đều chết: từ đâu cất lên tiếng thì thầm rót vào tâm hồn bé nhỏ của con người rằng, “Ngươi sẽ không phải chết.” À, chẳng lẽ không có một chân lý nào mà giấc mơ này chỉ là chiếc bóng hay sao?
Anh rơi vào sự tĩnh lặng tuyệt đối. Và cuối cùng, khi anh bước đi với cái đầu cúi gằm ấy, tâm hồn anh bước xuống những bậc thang chiêm nghiệm để đi vào vùng đất bao la nơi luôn ngập tràn sự bình yên; vùng đất mà ở đó tâm hồn, khi đắm chìm ngắm nhìn lâu ngày, đánh mất hoàn toàn ý thức về cái tôi nhỏ bé của mình và dường như cảm nhận được bàn tay mình đang chạm vào bí ẩn muôn thuở của Sự Thống Nhất Vũ Trụ bao bọc xung quanh.
“Không có cái chết, chẳng có cái chết nào cả,” anh lầm bầm; “luôn có thứ không bao giờ diệt vong—thứ vẫn trường tồn. Chỉ có cá thể là lụi tàn, còn tổng thể vẫn vẹn nguyên. Chỉ có cơ thể sinh học biến mất, còn các nguyên tử vẫn ở đó. Chỉ có con người chết đi, còn Toàn Thể Vũ Trụ mà anh ta là một phần trong đó sẽ nhào nặn anh ta hòa quyện vào sâu thẳm bản ngã của chính nó. À, sá gì việc đời người ngắn ngủi!—rằng bình minh nhìn thấy anh ta, và hoàng hôn chứng kiến nấm mồ của anh ta; thứ mà anh ta chỉ là một hơi thở đã thổi anh ta ra rồi lại thu anh ta về lại. Thứ đó trường tồn—chúng ta trường tồn.”
Đối với tâm hồn nhỏ bé đang cất tiếng kêu gào thiết tha đòi sự tồn tại cá nhân liên tục cho chính mình và cho người mình yêu, chẳng có sự cứu rỗi nào cả. Đối với tâm hồn không còn nhìn nhận bản thân như một đơn vị riêng biệt, mà là một phần của Sự Thống Nhất Vũ Trụ—nơi Người Thương cũng là một phần trong đó; tâm hồn cảm nhận được bên trong mình nhịp đập của Sự Sống Vũ Trụ; đối với tâm hồn ấy, cái chết không hề tồn tại.
“Hãy để chúng ta chết đi, hỡi người dấu yêu, em và anh, để chúng ta được bước đi mãi mãi qua Dòng Sơ̂i Vũ Trụ! Trong thế giới chiêm nghiệm sâu thẳm ấy, mọi khao khát cuồng dại đều lụi tàn, và sự bình yên ngự trị.” Bản thân Waldo, khi bước đi nơi ấy, không còn nhìn thấy thế giới xung quanh mình nữa; không còn cất tiếng kêu gào đòi lại những gì anh đã đánh mất. Tâm hồn anh được nghỉ ngơi. Bạn nghĩ chỉ có riêng John là kẻ được nhìn thấy các tầng trời rộng mở hay sao? Những kẻ mộng mơ vẫn chứng kiến điều đó mỗi ngày.
Nhiều năm trước, người cha từng bước đi trong căn lều nhỏ, nhìn thấy những ban hợp xướng thiên sứ, và một vị hoàng tử giống như loài người, nhưng khoác tấm áo bất tử.
Hiểu biết của người con không giống người cha, thế nên giấc mơ mang sắc thái mới mẻ, nhưng sự ngọt ngào thì vẫn vẹn nguyên, sự bình yên vô tận mà con người không thể tìm thấy trong vương quốc nhỏ nhoi đầy sâu mọt của cõi hữu hình. Những thanh chắn của thực tại vây bọc sát sao lấy chúng ta; ta không thể mở rộng đôi cánh mà không va đập vào chúng, rồi rơi xuống trong vũng máu. Thế nhưng, khi ta lách qua những thanh chắn để bước vào cõi vô định vĩ đại ngoài kia, ta có thể dong buồm bay lượn mãi mãi trong bầu trời xanh vinh quang, chẳng thấy gì ngoài cái bóng của chính mình.
Cứ thế hết thế hệ này nối tiếp thế hệ khác, giấc mơ này tiếp nối giấc mơ kia, và niềm vui của kẻ mộng mơ thì chẳng ai thấu hiểu ngoài chính kẻ đang mơ mộng ấy.
Cha ông chúng ta từng có giấc mơ của họ; chúng ta có giấc mơ của riêng mình; thế hệ nối tiếp theo sau cũng sẽ có giấc mơ của họ. Thiếu vắng những giấc mơ và bóng hình ảo ảnh, con người không thể tồn tại.