Đó là một ngày đẹp trời tựa vương giả. Buổi sáng dài đằng đẵng trôi chậm rãi vào một buổi chiều sung túc. Những trận mưa đã phủ lên vùng karoo một lớp áo xanh đậm che khuất hoàn toàn sắc đất đỏ. Ngay trong những khe hở của bức tường đá, những chiếc lá xanh thẫm rủ xuống, và vẻ đẹp cùng sự sống đã len lỏi cả vào những luống cát, lót đầy chúng bằng cỏ dại. Trên những bờ tường bằng cỏ bện đã mục của chuồng lợn cũ, cỏ dại mọc tươi tốt, và hoa đá giương những chiếc lá trong suốt của mình lên. Waldo lại đang làm việc trong nhà xe. Cậu đang đóng một chiếc bàn bếp cho Em. Khi những thớ gỗ bào dài cuộn thành từng đống trước chiếc bào, thỉnh thoảng cậu lại dừng tay một lát để ném một thớ xuống cho một đứa bé da đen nhỏ xíu, trần truồng, đã bò ra từ chỗ người mẹ đang đứng đánh bơ ngoài nắng để mò vào nhà xe.
Đốc-chờ, con chó nhỏ vốn ghen tị khi thấy chủ chú ý đến bất kỳ sinh vật nhỏ bé nào khác ngoài mình, liền ngoạm lấy thớ gỗ và vật lăn đứa bé da đen xuống đống mùn cưa, khiến chú nhóc vô cùng thỏa mãn. Đó là một buổi chiều lười biếng đến mức chẳng ai nỡ ác ý thật sự, thế nên Đốc-chờ chỉ thỏa mãn bằng cách nhe nanh đớp những ngón tay của đứa bé da đen và ngồi đè lên người nó cho đến khi nó cười nắc nẻ. Trong lúc làm việc, Waldo thỉnh thoảng cúi xuống nhìn chúng và mỉm cười; nhưng cậu không bao giờ nhìn ra khoảng đồng bằng rộng lớn ngoài kia. Cậu vẫn cảm nhận được mảnh đất xanh tươi rộng lớn ấy dù chẳng cần nhìn; nó khiến công việc của cậu trở nên thi vị hơn. Gần bóng râm của bức tường đầu hồi, mẹ của đứa bé da đen đang đứng đánh bơ. Chàng chậm rãi nâng lên rồi thả xuống cái chày trong tay, lẩm bẩm một khúc ca buồn ngủ mà dân tộc của bà yêu thích; âm thanh ấy tựa tiếng vo ve của loài ong ở tận phương xa.
Một khung cảnh sống động khác diễn ra ở phía trước ngôi nhà, nơi chiếc xe ngựa của Tant Sannie đã được ách sẵn sàng và chính người phụ nữ Boer ấy đang ngồi ở phòng khách uống cà phê.
Bà đến thăm con gái riêng của chồng, có lẽ là lần cuối cùng, vì giờ đây bà đã nặng tới hai trăm sáu mươi cân và việc đi lại không còn dễ dàng nữa. Ngồi trên chiếc ghế là người chồng trẻ hiền lành của bà đang ẵm đứa con—một đứa trẻ mặt búng ra sữa, mắt lờ đờ.
“Anh bế nó ra xe đi,” Tant Sannie nói. “Anh còn đứng đây hóng chuyện đàn bà chúng tôi làm gì?”
Chàng thanh niên đứng dậy, ngoan ngoãn bế đứa bé đi ra ngoài.
“Ta rất mừng vì con sắp lấy chồng, con gái ạ,” Tant Sannie nói khi cạn giọt cà phê cuối cùng trong tách. “Ta không dám nói điều đó khi cậu thanh niên ấy còn ở đây, nó sẽ khiến cậu ta kiêu ngạo mất; nhưng hôn nhân là điều tuyệt vời nhất trên đời. Ta đã trải qua ba đời chồng, và nếu Chúa muốn cất nhắc người chồng này đi thì ta sẽ lấy người khác. Chẳng có gì sánh được với nó đâu con gái ạ; không gì bằng.”
“Có lẽ nó không hợp với tất cả mọi người, vào mọi thời điểm, cũng như hợp với dì đâu, Tant Sannie,” Em nói. Giọng nói thoáng một vẻ mệt mỏi.
“Không hợp với mọi người sao!” Tant Sannie thốt lên. “Nếu Đấng Cứu Thế nhân từ không muốn đàn ông có vợ thì Ngài tạo ra phụ nữ để làm gì? Ta nói thế đấy. Nếu một phụ nữ đã đủ tuổi kết hôn mà không chịu lấy chồng, thì cô ta đang phạm tội chống lại Chúa—đó là cái sự muốn khôn hơn cả Ngài. Bộ cô ta nghĩ Chúa tốn bao nhiêu công sức tạo ra mình chỉ để làm cảnh đó phỏng? Hiển nhiên là Ngài muốn có những đứa trẻ, nếu không thì tại sao Ngài lại ban chúng xuống? Dù bản thân ta không đóng góp được mấy trong chuyện đó,” Tant Sannie buồn bã nói; “nhưng ta đã cố gắng hết sức rồi.”
Bà khó nhọc đứng dậy khỏi chiếc ghế, và bắt đầu chậm chạp bước về phía cửa.
“Thật là lạ,” bà nói, “nhưng con không thể yêu một người đàn ông cho đến khi con sinh cho hắn một đứa con. Cứ nhìn thằng bé kia kìa, khi chúng ta mới cưới, hễ ban đêm nó hắt hơi một cái là ta tát cho lệch mặt; còn bây giờ, nếu nó để tàn thuốc lá rơi lên khăn lọc sữa của ta thì ta cũng chẳng thèm giơ một ngón tay đánh nó nữa. Chẳng có gì bằng việc kết hôn cả,” Tant Sannie vừa phụ hụi bước ra cửa vừa nói. “Nếu một người phụ nữ có con và có chồng thì cô ấy đã có những thứ tốt đẹp nhất mà Chúa có thể ban cho; miễn là đứa trẻ không bị kinh phong. Còn về phần người chồng, ai ra sao cũng thế cả thôi. Đàn ông có kẻ béo, người gầy; có kẻ uống rượu mạnh, có kẻ nốc gin; nhưng cuối cùng thì mọi chuyện đều về một mối; thảy đều như nhau cả. Đàn ông thì thế nào cũng là đàn ông thôi, con biết đấy.”
Đến đây, họ gặp Gregory đang ngồi trong bóng râm trước hiên nhà. Tant Sannie bắt tay anh.
“Ta rất mừng vì cháu sắp lấy chồng,” bà nói. “Ta hy vọng trong vòng năm năm tới cháu sẽ sinh nhiều con như bò đẻ bê, thậm chí còn hơn thế nữa. Ta nghĩ mình sẽ ghé qua xem cái vạc xà phòng của cháu trước khi lên đường,” bà nói, quay sang Em. “Không phải là ta tin vào cái kiểu phương pháp mới mẻ là cho soda vào vạc xà phòng đâu nhé. Nếu Cha nhân từ mà muốn cho soda vào xà phòng thì Ngài đã tạo ra bụi cây làm xà phòng để làm gì, và cắm chúng dày đặc khắp vùng veld như cừu trong mùa sinh nở làm gì?”
Bà lạch bạch bước theo sau Em hướng về phía chiếc vạc xà phòng được xây cố định, để mặc Gregory ngồi đó với cái tẩu tắt ngấm nằm trên chiếc ghế dài cạnh bên, và đôi mắt xanh ngước nhìn xa xăm ra tận vùng đồng bằng phẳng lặng, tựa như một kẻ ngồi bên bờ biển ngắm nhìn điều gì đó đang phai mờ, đang phai mờ dần khỏi tầm mắt.
Ngực anh đang giấu một bức thư tìm thấy trong ngăn kéo gửi cho chính anh, nhưng chưa bao giờ được gửi đi. Nó chỉ có vẹn vẹn bốn từ: “Anh phải lấy Em.” Anh đeo nó trong một chiếc túi vải đen quanh cổ. Đó là bức thư duy nhất mà cô từng viết cho anh.
“Cứ chờ mà xem năm nay đàn cừu có bị bệnh ghẻ lở hay không nhé!” Tant Sannie vừa lạch bạch bước theo sau Em vừa nói. “Cũng tại tất cả những phát minh mới mẻ này mà cơn thịnh nộ của Chúa sẽ giáng xuống chúng ta. Con cái Israel bị trừng phạt vì điều gì, nếu không phải vì đã đúc con bê vàng? Ta có thể có tội lỗi của mình, nhưng ta vẫn luôn ghi nhớ điều răn thứ mười: ‘Hãy hiếu kính cha mẹ để ngươi được phồn thịnh và sống lâu trên đất mà Giê-hô-va Đức Chúa Trời ngươi ban cho!’ Thật hay ho làm sao khi ta cứ mở miệng nói là hiếu kính họ, rồi lại đi mày mò những thứ mà họ chưa từng biết, và làm mọi thứ theo cách mà họ chưa từng làm! Mẹ ta nấu xà phòng bằng bụi cây, và ta cũng sẽ nấu xà phòng bằng bụi cây. Nếu cơn thịnh nộ của Chúa phải giáng xuống xứ sở này,” Tant Sannie nói với sự điềm tĩnh của một người tràn trề đức hạnh, “thì nó tuyệt đối không phải do ta mà ra.”
“Cứ để chúng chế tạo xe hơi chạy bằng hơi nước và xe lửa đi; cứ để chúng làm như thể Chúa nhân từ chẳng biết mình đang làm gì khi Ngài ban cho ngựa và bò đôi chân—sự hủy diệt từ Chúa sẽ đeo bám chúng. Ta không hiểu những kẻ đó đọc Kinh thánh kiểu gì. Khi nào thì chúng ta nghe thấy chuyện Mao-sơ hay Nô-ê đi tàu hỏa bao giờ? Ngày trước Chúa ngự trị những cỗ xe lửa từ thiên đàng xuống: đời nào Ngài thèm gửi chúng xuống cho chúng ta nếu chúng ta cứ tiếp tục sống thế này,” Tant Sannie buồn bã nói, khi nghĩ đến cơ hội huy hoàng mà thế hệ này đã bỏ lỡ.
Đến bên chiếc vạc xà phòng, bà trầm ngâm nhìn vào trong đó.
“Cứ tin ta đi, cháu sẽ bị ghẻ ngứa hoặc thứ bệnh nào khác cho mà xem; phước lành của Chúa sẽ chẳng bao giờ ngự trị trên đó đâu,” người phụ nữ Boer phán. Rồi đột nhiên bà bùng nổ. “Và mụ ta đã tám mươi hai tuổi, lại còn dê, cừu đực, tám nghìn morgen đất, cừu đực giống Angora chính gốc, hai nghìn con cừu, và một con bò đực giống shorthorn,” Tant Sannie nói, đứng thẳng người dậy và chống hai tay lên hông.
Em lặng lẽ nhìn bà với vẻ kinh ngạc. Phải chăng hạnh phúc lứa đôi và niềm vui làm mẹ thực sự đã khiến mụ đàn bà Boer già này mất trí rồi?
“Đúng thế,” Tant Sannie nói; “suýt chút nữa thì ta quên béng mất không kể cho cháu nghe. Thề có Chúa, nếu lúc đó mụ ta ở đây! Hôm Chúa Nhật Thánh Lễ vừa rồi, ta và Piet đang đi bộ đến nhà thờ. Ngay trước mặt chúng ta là mụ Tant Trana già đang mang bệnh thũng và ung thư, sống chẳng quá tám tháng nữa. Đi cạnh mụ ta là một thứ gì đó đút hai tay vào vạt áo, vỗ phành phạch, phành phạch; cằm hếch lên trời, cổ áo đứng cứng ngắc, và cái mũ đen đội tuốt đằng sau gáy. Ta nhận ra hắn! ‘Ai thế kia?’ ta hỏi. ‘Gã người Anh giàu có mà Tant Trana mới cưới tuần trước.’ ‘Người Anh giàu có ư! Ta sẽ cho hắn biết thế nào là người Anh giàu có,’ ta nói; ‘Ta sẽ cho Tant Trana thấy mùi đời.’ Ngón tay ta suýt nữa thì bấu vào mấy lọn tóc xoăn trắng tinh của hắn rồi. Nếu không vì buổi Thánh Lễ thiêng liêng, thì hắn đã chẳng còn đi cái kiểu nhún nhảy sourka, sourka, sourka nổi nữa. Nhưng ta tự nhủ. Cứ đợi ta dự Thánh Lễ xong đã, rồi hãy tính—. Thế nhưng cái đồ cáo già, con của Satan, dòng dõi dân A-ma-léc ấy, hắn lại thấy ta nhìn hắn trong nhà thờ.”
Buổi Thánh Lễ còn chưa đi qua được nửa chặng đường thì hắn đã nắm lấy tay Tant Trana, và cả hai kéo nhau ra ngoài. Ta quẳng ngay đứa con vào tay bố nó, rồi lật đật đuổi theo. Thế nhưng,” Tant Sannie tiếc nuối nói, “ta không sao bắt kịp chúng; ta quá béo. Lúc ta lê được tới góc đường thì hắn đã kéo Tant Trana lên xe ngựa rồi. ‘Tant Trana,’ ta gọi với theo, ‘cô đã lấy một con chó của người Kaffer, một con cờ hó của người Hottentot.’ Ta chẳng còn chút hơi sức nào nữa. Hắn nháy mắt với ta; hắn nháy mắt với TA,” Tant Sannie phẫn nộ đến mức hai bên mạn sườn rung lên bần bật, “hết nháy mắt bên này lại nháy mắt bên kia, rồi đánh xe phóng đi mất. Đồ con cháu dân A-ma-léc!” Tant Sannie thốt lên, “nếu không vì buổi Thánh Lễ thiêng liêng. Chúa ơi, Chúa ơi, Chúa ơi!”
Đúng lúc ấy, cô bé người Bush chạy tới báo rằng đám ngựa không chịu đứng yên nữa, thế là vừa lẩm bẩm trút những lời nguyền rủa kẻ thù cũ, mụ vừa nặng nhọc lê bước về phía chiếc xe ngựa. Sau vài cái bắt tay và những cái hôn trìu mến dành cho Em, mụ khó nhọc leo được lên xe. Rồi chiếc xe ngựa chầm chậm lăn bánh, mụ đàn bà Boer tốt bụng ló đầu ra giữa tấm bạt che để mỉm cười và gật đầu chào.
Em đứng ngẩn người nhìn theo một lúc, rồi khi ánh nắng chói lòa làm chói mắt, cô quay bước đi. Chẳng có ích gì khi ra ngồi với Gregory cả! Anh thích ngồi đó một mình hơn, cứ thẫn thờ nhìn đăm đăm qua vùng karoo xanh ngắt; và cho đến khi mụ người làm đánh xong bơ thì chẳng có việc gì để làm cả; thế là Em bước thẳng về phía nhà xe, trèo lên mép chiếc bàn của Waldo, rồi ngồi đó, chậm chạp đưa qua đưa lại một bàn chân nhỏ xíu, trong khi những thớ gỗ bào chất đống bên tà áo in hoa đen của cô.
“Waldo,” cuối cùng cô cất lời, “Gregory đã đưa cho em số tiền bán chiếc xe ngựa và đàn bò, ngoài ra em còn có năm mươi bảng Anh trước đây từng thuộc về một người nào đó. Em biết họ muốn dùng số tiền đó vào việc gì. Anh phải cầm lấy nó và đi đến một nơi nào đó để học hành trong một hoặc hai năm.”
“Không đâu, em bé của anh, anh sẽ không nhận nó đâu,” cậu vừa chăm chú bào gỗ vừa chậm rãi đáp; “đã có lúc anh sẽ vô cùng biết ơn bất kỳ ai cho anh một ít tiền, một chút giúp đỡ, chút ít khả năng tiếp thu tri thức. Nhưng giờ đây, anh đã đi một mình chặng đường quá xa để có thể tiếp bước đến tận cùng. Anh không cần nó đâu, em bé ạ.”
Cô có vẻ không buồn phiền trước lời từ chối của cậu, chỉ tiếp tục đưa qua đưa lại bàn chân nhỏ, chiếc trán nhăn nheo già nua càng lúc càng nhăn nhúm lại.
“Tại sao mọi chuyện lúc nào cũng thế này hả Waldo, lúc nào cũng vậy?” cô nói; “chúng ta khao khát những thứ đó, khao khát đến cháy lòng, và cầu nguyện cho chúng; chúng ta sẵn sàng đánh đổi mọi thứ mình có để đến gần chúng, nhưng chẳng bao giờ chạm tới được. Rồi cuối cùng, khi đã quá muộn màng, đúng lúc chúng ta không còn cần đến chúng nữa, khi mọi vị ngọt đã bị rút cạn khỏi chúng, thì chúng mới xuất hiện. Lúc đó thì chúng ta lại chẳng thèm muốn nữa rồi,” cô nói, đan hai tay lại với nhau đầy vẻ phó mặc trên chiếc tạp dề nhỏ của mình. Một lúc sau, cô nói thêm: “Em nhớ có lần, từ rất lâu rồi, khi em còn là một cô bé rất nhỏ, mẹ em có một hộp đựng chỉ màu. Em vẫn luôn ao ước được chơi với chúng, nhưng mẹ chẳng bao giờ cho phép. Cuối cùng vào một ngày nọ, mẹ bảo em có thể lấy chiếc hộp đó. Em vui mừng đến mức chẳng biết phải làm gì nữa. Em chạy quanh nhà và ngồi phịch xuống bậc thềm sau nhà với nó. Nhưng khi em mở hộp ra thì tất cả những cuộn chỉ đều đã bị lấy đi mất rồi.”
Cô ngồi thêm một lát nữa, cho đến khi mụ người làm người Kaffer đã đánh xong bơ và mang bơ vào nhà. Lúc ấy Em mới chuẩn bị trượt khỏi bàn, nhưng trước tiên cô đặt bàn tay nhỏ bé của mình lên tay Waldo. Cậu dừng chiếc bào lại và ngước nhìn lên.
“Gregory sẽ lên thị trấn vào ngày mai. Anh ấy sẽ đến gặp mục sư để nộp đơn đăng ký kết hôn; chúng em sẽ tổ chức đám cưới sau ba tuần nữa.”
Waldo rất đỗi dịu dàng bế thốc cô khỏi chiếc bàn. Cậu không chúc mừng cô; có lẽ cậu đang nghĩ đến chiếc hộp trống không kia, nhưng cậu trang nghiêm đặt một nụ hôn lên trán cô.
Cô bước đi về phía ngôi nhà, nhưng lại dừng lại khi đi được nửa đường. “Khi nào bơ nguội, em sẽ mang vào cho anh một cốc sữa bơ nhé,” cô gọi với lại; và chẳng mấy chốc, giọng nói trong trẻo của cô đã vang lên lanh lảnh qua những ô cửa sổ phía sau khi cô vừa hát bài “Nước Xanh” vừa rửa chỗ bơ vừa xong.
Waldo không chờ cho đến khi cô quay lại. Có lẽ cuối cùng cậu cũng thực sự cảm thấy mệt mỏi với công việc; có lẽ cậu cảm thấy nhà xe lạnh lẽo (vì cậu đã rùng mình hai ba lần), mặc dù điều này khó mà xảy ra trong thời tiết mùa hè ấm áp ấy; hoặc có lẽ, và rất có thể nhất, một trong những cơn say mộng ngày xưa đã bất chợt ập đến với cậu.
Cậu thu dọn dụng cụ cho sẵn sàng vào ngày mai, rồi chậm rãi bước ra ngoài. Phía bên hông nhà xe là một khoảng trời ngập tràn ánh nắng rực rỡ, một con gà mái cùng đàn con đang bới móc đấm đá giữa đám sỏi. Waldo ngồi xuống gần đó với tấm lưng tựa vào bức tường gạch đỏ. Buổi chiều dài đã đi qua nửa chặng đường, và ngọn đồi kopje bắt đầu đổ bóng lên những bông hoa vàng tròn đầu mọc chen chúc giữa nó và ngôi nhà trang trại. Giữa muôn vàn sắc hoa, những chú bướm trắng dập dờn bay lượn, trên những gò chuồng gia súc cũ ba chú dê con màu trắng đang đùa giỡn tung tăng, và ngay trước cửa một túp lều, một mụ người Kaffer già tóc bạc trắng đang ngồi bệt dưới đất để đan vá những tấm thảm. Một bầu không khí yên bình, dịu ngọt và thư thái dường như ngự trị khắp mọi nơi. Ngay cả con gà mái già cũng tỏ ra vô cùng mãn nguyện. Nó bới tung đống đá và cất tiếng gọi bầy con mỗi khi tìm thấy món báu vật; và suốt khoảng thời gian ấy, nó cứ lẩm bẩm trong họng với một sự thỏa mãn sâu sắc từ tận đáy lòng.
Waldo, khi ngồi với hai đầu gối ôm sát cằm và hai tay khoanh lại trên đó, ngắm nhìn tất cả những cảnh tượng ấy và mỉm cười. Đó có thể là một thế giới xấu xa, một thế giới đầy gian dối, phản trắc và ảo ảnh; nhưng dẫu vậy, đó vẫn là một thế giới tươi đẹp, và được ngồi đó đắm mình trong ánh nắng vàng rực mới tuyệt vời làm sao. Thật đáng giá biết bao khi từng là một đứa trẻ, từng khóc lóc và cầu nguyện để rồi được ngồi ở chốn này. Cậu khẽ cử động hai tay như thể đang rửa tay dưới ánh nắng. Chừng nào vẫn còn những buổi chiều lung linh lấp lánh, chừng đó vẫn luôn có những điều đáng để chúng ta sống vì nó. Waldo bật cười khì với sự thỏa mãn sâu sắc từ tận đáy lòng hệt như con gà mái già nọ—nó thì thỏa mãn vì sâu bọ và hơi ấm; còn cậu thì thỏa mãn vì những bức tường gạch cũ, vì lớp sương mờ ảo, và những tán cây bụi nhỏ. Vẻ đẹp chính là thứ rượu của Chúa, thứ mà Ngài dùng để ban thưởng cho những tâm hồn yêu mến Ngài; Ngài khiến họ say sưa.
Chàng trai ngắm nhìn, rồi cuối cùng vươn một tay ra chạm vào một bụi hoa đá nhỏ đang mọc trên bờ cỏ của chuồng lợn; không phải với vẻ muốn ngắt nó đi, mà tựa như một lời chào hỏi đầy thân thiện. Cậu yêu nó biết bao. Một chiếc lá nhỏ của cây hoa đá vươn thẳng lên, và ánh mặt trời chiếu xuyên qua nó. Cậu có thể nhìn thấy từng tế bào tinh thể nhỏ xíu giống như một giọt băng trong màu xanh trong suốt, và điều đó khiến cậu rung động khôn nguôi.
Chỉ trong những khoảnh khắc hiếm hoi, tâm hồn con người mới có thể thấu cảm được Thiên Nhiên.
Chừng nào những niềm đam mê vẫn còn đang hoành hành tột độ nơi tâm can, thì đôi mắt ấy sẽ bị che khuất để chẳng thể nhìn ngắm được Người.
Bạn có thể bước ra ngoài, đi dạo một mình trên sườn đồi vào buổi chiều tấu khúc hoàng hôn, nhưng nếu đứa con yêu dấu của bạn đang lâm bệnh ở nhà, hoặc người yêu của bạn ngày mai sẽ ghé thăm, hay trong tim bạn đang ôm ấp một mưu đồ toan tính vinh hoa phú quý, thì bạn ra đi thế nào sẽ trở về y như thế ấy; bạn sẽ chẳng thấy được gì cả. Bởi vì Thiên Nhiên, muôn đời vẫn thế, giống như vị Thượng Đế của người H hebrews xưa, luôn cất tiếng gào thét rằng: “Trước mặt ta, ngươi không được có các thần nào khác.” Chỉ khi nào xuất hiện một khoảng lặng, một khoảng trống trong cuộc đời bạn, khi thần tượng xưa đã vỡ nát, khi niềm hy vọng cũ đã lụi tàn, khi khát khao thuở trước đã bị nghiền nát, thì khi ấy, sự bù đắp thiêng liêng của Thiên Nhiên mới thực sự hiển hiện. Người phơi bày trọn vẹn bản thể trước mắt bạn. Người kéo bạn đến gần xiết bao, đến mức tưởng chừng như dòng máu từ Người đang tuôn chảy vào bạn qua một sợi dây rốn vẫn chưa hề đứt đoạn: bạn cảm nhận được từng nhịp đập của sự sống nơi Người.
Khi ngày ấy đến, ngày mà bạn quỵ ngã rã rời, không còn bấu víu lấy bất kỳ sinh linh con người nào, với những tình yêu đã chết và những kẻ còn sống mà hệt như đã chết; khi chính cơn khát khao tri thức sau chuỗi ngày dài đằng đẵng bị cản trở nay đã trở nên chai lì; khi hiện tại không còn chút tha thiết và tương lai chẳng mảy may hy vọng, thì ôi chao, với một sự dịu dàng nhân ái khôn cùng, Thiên Nhiên ôm trọn lấy bạn.
Rồi những bông tuyết trắng lớn khi lất phất sà xuống, thật êm đềm, từng bông một, sẽ thì thầm vỗ về rằng: “Hãy nghỉ ngơi đi, trái tim tội nghiệp, hãy nghỉ ngơi đi!” Tựa như thể người mẹ đang vuốt mái tóc chúng ta, và lòng ta được an ủi biết bao.
Và những chú ong chân vàng khi vo ve cất lên một khúc ca trữ tình mộng ảo; và ánh sáng hắt lên bức tường đá nâu là một tác phẩm nghệ thuật vĩ đại; và ánh lấp lánh xuyên qua những kẽ lá khiến từng nhịp đập dồn dập hơn.
Thật tốt biết bao nếu được chết đi vào khoảnh khắc ấy; bởi vì nếu bạn cứ sống tiếp, thì chắc chắn rằng khi năm tháng trôi qua, chắc chắn rằng khi mùa xuân nối tiếp mùa đông, những đam mê sẽ lại trỗi dậy. Chúng sẽ len lỏi bò lại, từng cái một, vào cái lồng ngực từng ruồng rẩy xua đuổi chúng, rồi bám rễ vào đó một lần nữa, và bình yên sẽ tan biến. Niềm khao khát, tham vọng, cùng dòng lũ cuồng nộ đau đớn của tình yêu dành cho những kẻ còn sống sẽ lại đâm chồi nảy lộc. Khi ấy, Thiên Nhiên sẽ buông tấm màn che của mình xuống; cho dẫu bạn có khao khát đến đâu cũng chẳng thể nhấc nổi dù chỉ một góc nhỏ; bạn chẳng thể nào mang những ngày tháng bình yên ấy trở lại được nữa. Thật tốt xiết bao nếu được chết đi lúc bấy giờ!
Ngồi đó với hai tay khoanh trước đầu gối và chiếc mũ sụp xuống che khuất khuôn mặt, Waldo hướng ánh nhìn ra khoảng nắng vàng rượm nhuộm thắm cả bầu không khí hệt như màu của những hạt bắp chín mọng, và cậu cảm thấy vô cùng hạnh phúc.
Cậu chỉ là một sinh vật thô kệch với vốn học thức ít ỏi, tương lai chẳng có gì ngoài việc đẽo gọt những chiếc bàn vô tận và xây những bức tường đá, thế nhưng khi ngồi đó, cậu có cảm giác cuộc đời là một thứ gì đó vô cùng quý hiếm và giàu có biết bao. Cậu xoa hai bàn tay vào nhau dưới ánh nắng ấm áp. A, cứ được sống mãi như thế, năm này qua năm khác, thật tuyệt vời làm sao! Luôn sống trong hiện tại; để mặc mỗi ngày trôi qua, mang theo lao động của riêng nó, và vẻ đẹp của chính nó; sự bừng sáng dần lên của những ngọn đồi, màn đêm và những vì sao, ánh lửa hồng và những hòn than rực! Cứ sống như thế, thật bình thản, rời xa những lối mòn của nhân gian; và ngắm nhìn cuộc đời của những đám mây và loài sâu bọ; ngắm nhìn sâu thẳm vào tận trái tim của những đóa hoa, để thấy nhụy đực và nhụy cái quấn quýt cuộn tròn bên nhau trìu mến nhường nào; và để thấy trong những chiếc vỏ gai hạt giống nhỏ bé hút lấy sự sống qua sợi tơ mỏng manh cuộn tròn như thế nào, và mầm sống bé xíu ấy đang say giấc nồng bên trong ra sao! Thật tuyệt vời, quá đỗi tuyệt vời khi cứ ngồi một góc như thế, chẳng màng bận tâm đến cuộc đời của thế gian; nhưng khi những vĩ nhân bừng nở thành những cuốn sách, ta cũng có thể ngắm nhìn những đóa hoa ấy, để thấy thế giới của con người cũng đang hé nở tuyệt đẹp biết bao, từng chiếc lá nối tiếp từng chiếc lá. Ồ! cuộc đời thật là tuyệt diệu; thật tốt biết bao khi được sống thật lâu, và chứng kiến bóng tối đang tan vỡ, ngày mới đang bừng lên! Ngày mà tâm hồn sẽ không còn đẩy lùi những tâm hồn muốn đến gần mình; ngày mà con người sẽ không còn bị dồn ép phải tìm kiếm sự cô độc chỉ vì tiếng gào thét đòi tình yêu và sự đồng cảm nơi đáy tim. Thật tốt biết bao khi được sống thật lâu và chứng kiến thời đại mới đang rạng ngời khai phá. Thật tốt biết bao khi được sống thật lâu; cuộc đời thật ngọt ngào, ngọt ngào, ngọt ngào làm sao! Trong chiếc túi áo trước ngực, nơi ngày trước từng để mảnh bảng đá vỡ, giờ đây là một chiếc giày khiêu vũ nhỏ xíu của người bạn đã khuất. Cậu có thể cảm nhận rõ ràng nó khi ép chặt cánh tay vào ngực; và điều đó cũng thật tuyệt vời biết bao. Cậu kéo chiếc mũ sụp xuống thấp hơn che kín đôi mắt và cứ ngồi bất động đến mức đàn gà tưởng cậu đã ngủ quên, liền tụm lại quanh cậu gần hơn nữa. Thậm chí có con còn mạnh dạn mổ vào chiếc bốt của cậu, nhưng rồi nó lại nhanh chân chạy vụt đi. Là một chú nhóc vàng úa bé xíu, nó thừa biết con người rất nguy hiểm; ngay cả khi ngủ họ cũng có thể tỉnh giấc. Nhưng Waldo nào có ngủ, và khi sực tỉnh sau giấc mơ ngập tràn ánh nắng, cậu vươn tay ra để chú nhóc tì có thể leo lên. Thế nhưng chú gà con liếc nhìn bàn tay, rồi ba chân bốn cẳng chạy trốn núp dưới cánh mẹ, để rồi từ bên dưới tấm áo bảo vệ ấy, thỉnh thoảng nó lại thò cái đầu tròn vo ra để ngó nghiêng gã khổng lồ đang ngồi lù lù ở đó. Chẳng mấy chốc, những người anh em của nó cuống cuồng chạy theo một con bướm đêm trắng nhỏ, và nó cũng lon ton chạy ra nhập bọn; để rồi khi con bướm bay vút lên đầu, chúng đứng ngẩn ngơ ngước nhìn với vẻ đầy thất vọng, rồi lại lật đật chạy trở về với mẹ.
Waldo nheo đôi mắt nhìn chúng qua làn mi khép hờ. Biết suy tính, biết sợ hãi, biết khao khát, những đốm lửa nhỏ bé của sự sống anh em ấy là gì, sao mà chân thực đến thế ngay tại cái khoảng sân cũ kỹ ấy vào buổi chiều ngập tràn ánh nắng? Vài năm nữa thôi—chúng sẽ trôi dạt về đâu? Những linh hồn anh em nhỏ bé thật lạ lùng! Cậu vươn tay về phía chúng, bởi vì trái tim cậu đang thổn thức hướng về chúng; thế nhưng chẳng có lấy một sinh linh bé nhỏ nào tiến lại gần cậu hơn, và cậu trầm ngâm dõi theo chúng một hồi lâu; rồi cậu mỉm cười, bắt đầu lẩm bẩm một mình theo thói quen cũ. Sau đó, cậu khoanh hai tay lên đầu gối, và tựa trán lên đó. Và cứ thế, cậu ngồi chết trân giữa bầu nắng vàng rực rỡ, cứ lẩm bẩm, lẩm bẩm, lẩm bẩm một mình.
Chẳng bao lâu sau, Em bước ra từ cánh cửa phía sau với chiếc khăn tắm vắt ngang đầu, trên tay cầm một cốc sữa.
“À,” cô nói, tiến lại gần cậu, “anh ấy đang ngủ rồi. Khi tỉnh dậy, anh ấy sẽ thấy nó và sẽ thích cho mà xem.”
Cô đặt nó xuống mặt đất ngay bên cạnh cậu. Con gà mái mẹ vẫn đang miệt mài bới móc giữa đám sỏi, nhưng đàn gà con đã trèo cả lên người cậu và đang đậu khắp người Waldo. Một con đứng trên vai cậu, cọ nhẹ cái đầu nhỏ xíu vào mái tóc xoăn đen của cậu; một con khác đang cố giữ thăng bằng ngay trên vành chiếc mũ nỉ cũ. Một chú nhóc tí hon đứng phắt lên bàn tay cậu và cố gắng cất tiếng gáy; một chú khác thì đã cuộn mình ngủ say sưa một cách thoải mái trên tay áo khoác cũ.
Em không xua đuổi chúng; nhưng cô nhẹ nhàng che đậy chiếc cốc ở bên cạnh cậu.
“Anh ấy sẽ thức dậy sớm thôi,” cô nói, “và sẽ thích nó cho mà xem.”
Nhưng lũ gà con thì khôn ngoan hơn thế.