Bonaparte Blenkins ngồi bên mép giường. Ông ta đã khỏe lại một cách kỳ diệu kể từ ngày hôm qua, ngẩng cao đầu, nói bằng giọng vang sảng khoái và ngấu nghiến ăn tất cả các món ăn được dọn ra. Bên cạnh ông là một bát súp, thỉnh thoảng ông lại húp một ngụm lớn trong lúc dõi theo những ngón tay của người thợ người Đức đang ngồi trên nền đất sét để vá lại phần đáy ghế.
Chẳng mấy chốc, ông ta nhìn ra ngoài, nơi dưới ánh nắng buổi chiều, vài con đà điểu non đang thẫn thờ đi lang thang, rồi ông lại nhìn vào căn phòng nhỏ quét vôi trắng, và nhìn Lyndall đang ngồi ở ngưỡng cửa đọc sách. Sau đó, ông ngẩng cằm lên và cố chỉnh lại chiếc cổ áo tưởng tượng. Không thấy đâu, ông bèn vuốt ve phần tóc vias xám ở gót đầu và cất giọng:
– Tôi nhận ra cậu là một người nghiên cứu lịch sử qua việc quan sát những cuốn sách nằm rải rác khắp căn phòng này; điều đó đã hiển hiện rõ trước mắt tôi.
– À... một chút thôi... có lẽ vậy... chắc thế – người thợ người Đức đáp rụt rè.
– Vậy nếu đã là một người nghiên cứu lịch sử – Bonaparte vừa nói vừa ngẩng cao đầu một cách kiêu hãnh – chắc hẳn cậu đã từng nghe đến người họ hàng vĩ đại, người họ hàng nổi tiếng của tôi, Napoleon Bonaparte chứ?
– Vâng, vâng – người thợ người Đức vừa ngẩng lên vừa đáp.
– Bản thân tôi, thưa cậu – Bonaparte nói – được sinh ra vào giờ này, vào một buổi chiều tháng Tư, cách đây năm mươi ba năm. Mụ hộ sinh—chính là người từng đỡ đẻ cho Công tước xứ Sutherland—đã bế tôi trao cho mẹ tôi. "Chứa chỉ có một cái tên duy nhất cho đứa trẻ này," mụ nói: "nó mang chiếc mũi của người họ hàng vĩ đại;" và thế là Bonaparte Blenkins trở thành tên tôi—Bonaparte Blenkins. Vâng, thưa cậu – Bonaparte tiếp lời – có một dòng máu bên họ ngoại kết nối tôi với một dòng máu bên họ ngoại của ông ấy.
Người thợ người Đức phát ra một âm thanh ngạc nhiên.
– Mối liên hệ ấy – Bonaparte nói – là thứ không dễ gì hiểu được đối với ai không quen nghiên cứu gia phả quý tộc; nhưng mối liên hệ đó rất khăng khít.
– Liệu có thể như vậy sao! – người thợ người Đức nói, tạm gác lại công việc với vẻ đầy hứng thú và kinh ngạc. – Napoleon là người Ai-len ư!
– Đúng vậy – Bonaparte đáp – ở phía bên dòng họ mẹ, và đó là cách chúng tôi họ hàng với nhau. Không có một người nào đánh bại nổi ông ấy – Bonaparte vừa nói vừa vươn vai – không một ai ngoại trừ Công tước xứ Wellington. Và thật là một sự trùng hợp kỳ lạ – Bonaparte nói thêm, nhoài người về phía trước – nhưng ông ấy cũng là người họ hàng của tôi. Cháu trai của ông ấy, cháu trai của Công tước xứ Wellington, đã kết hôn với một người em họ của tôi. Bà ấy mới là một người đàn bà chứ! Cứ ngắm bà ấy tại một trong các buổi vũ hội của hoàng gia mà xem—chiếc áo xa-tanh màu hổ phách—những bông cúc cài trên mái tóc. Đáng để đi cả trăm dặm chỉ để ngắm nhìn bà ấy! Bản thân tôi đã từng tận mắt nhìn thấy bà ấy ở đó rất nhiều lần, thưa cậu!
Người thợ người Đức luồn những sợi dây da qua lại, nghĩ về những thăng trầm kỳ lạ của cuộc đời con người, thứ đã đưa người họ hàng của các công tước và hoàng đế đến căn phòng khiêm tốn của ông.
Bonaparte có vẻ lạc vào những ký ức xưa cũ.
– A, cái tên cháu trai của Công tước xứ Wellington ấy! – ông ta bỗng thốt lên; – biết bao lần tôi đã đùa giỡn với hắn. Hắn thường xuyên đến thăm tôi tại dinh thự Bonaparte Hall. Hồi đó tôi có một cơ ngơi tuyệt diệu—công viên, nhà kính, gia nhân. Hắn chỉ có một khuyết điểm duy nhất, cái gã cháu trai của Công tước xứ Wellington ấy – Bonaparte nói, nhận ra rằng người thợ người Đức đang vô cùng chăm chú lắng nghe từng lời – Hắn là một kẻ hèn nhát—thứ mà cậu có thể gọi là kẻ hèn nhát. Chắc cậu chưa từng đến Nga bao giờ phải không? – Bonaparte nói, dán đôi mắt lé của mình lên khuôn mặt người thợ người Đức.
– Không, không – ông lão khiêm tốn đáp. – Pháp, Anh, Đức, và đôi chút ở xứ này; đó là tất cả những nơi tôi từng đi qua.
– Còn tôi, người bạn của tôi – Bonaparte nói – tôi đã đặt chân đến mọi quốc gia trên thế giới, và nói được mọi thứ tiếng văn minh, ngoại trừ tiếng Hà Lan và tiếng Đức. Tôi đã viết một cuốn sách về những chuyến đi của mình—những sự kiện đáng nhớ. Nhà xuất bản lấy được nó—đã lừa gạt mất của tôi. Bọn nhà xuất bản quả là những kẻ vô lại lớn! Có một bận, cháu trai của Công tước xứ Wellington và tôi đang du hành ở Nga. Đột nhiên, một con ngựa ngã lăn ra chết cứng như củi mục. Chúng tôi kẹt ở đó—đêm lạnh giá—tuyết dày bốn thước—rừng sâu hoắm—chỉ có một con ngựa thì không thể kéo nổi chiếc xe trượt tuyết—đêm đang buông xuống—bầy sói.
– “Một chuyến đi chơi thú vị nhỉ!” cháu trai của Công tước xứ Wellington nói.
– “Đi chơi thú vị, cậu gọi thế là thú vị à?” tôi nói. “Cẩn thận đấy.”
Ở đó, nhô ra bên dưới một bụi cây, không gì khác chính là cái mõm của một con gấu. Cháu trai của Công tước xứ Wellington đã tót lên cây nhanh như chớp; tôi đứng yên lặng trên mặt đất, điềm tĩnh như lúc này đây, lên đạn súng, rồi trèo lên cây. Chỉ có đúng một cành cây.
– “Bon,” cháu trai của Công tước xứ Wellington nói, “cậu nên ngồi phía trước thì hơn.”
– “Được thôi,” tôi nói; “nhưng hãy giữ sẵn súng của cậu đi. Còn lũ nữa đấy.” Mặt hắn vùi hẳn vào lưng tôi.
– “Có bao nhiêu con vậy?” hắn hỏi.
– “Bốn,” tôi nói.
– “Bấy giờ có bao nhiêu con rồi?” hắn hỏi.
– “Tám,” tôi nói.
– “Bấy giờ có bao nhiêu con rồi?” hắn hỏi.
– “Mười,” tôi nói.
– “Mười! Mười rồi!” hắn kêu lên; và khẩu súng rơi xuống đất.
– “Wallie,” tôi nói, “cậu đã làm gì thế? Chúng ta chết chắc rồi.”
– “Bon, anh bạn già của tôi,” hắn nói, “tôi không thể làm khác được; tay tôi run lẩy bẩy quá!”
– “Wall,” tôi vừa nói, vừa quay người lại và siết chặt lấy tay hắn, “Wallie, cậu bạn quý mến của tôi, vĩnh biệt nhé. Tôi không sợ chết. Chân tôi dài—chúng buông thõng xuống—con gấu đầu tiên lao tới mà tôi bắn trượt, là cái chân tôi đi đời. Khi nó ăn thịt tôi, tôi sẽ đưa súng cho cậu rồi đi. Cậu hãy còn có thể được cứu; nhưng hãy nhắn, ôi, hãy nhắn với Mary Ann rằng tôi đã nghĩ đến nàng, rằng tôi đã cầu nguyện cho nàng.”
– “Vĩnh biệt nhé, anh bạn già,” hắn nói.
– “Chúa phù hộ cậu,” tôi nói.
Đến lúc này thì lũ gấu đang ngồi thành một vòng tròn bao quanh cái cây. Vâng – Bonaparte nói đầy vẻ ấn tượng, dán mắt vào người thợ người Đức – một vòng tròn ngay ngắn, chính xác. Dấu vết chiếc đuôi của chúng hằn lại trên tuyết, và sau đó tôi đã đo lại; một giáo viên dạy vẽ cũng không thể vẽ chuẩn hơn thế. Chính điều đó đã cứu mạng tôi. Giá như chúng lao vào tôi ngay lập tức, thì lão Bon tội nghiệp đã chẳng còn ở đây để kể câu chuyện này. Nhưng chúng tiến đến, thưa cậu, một cách có hệ thống, từng con một. Tất cả số còn lại ngồi trên chiếc đuôi của chúng và chờ đợi. Con đầu tiên tiến lại, và tôi bắn hạ nó; con thứ hai—tôi bắn hạ nó; con thứ ba—tôi bắn hạ nó. Cuối cùng con thứ mười xuất hiện; nó là con to lớn nhất—có thể gọi là con đầu đàn.
– “Wall,” tôi nói, “đưa tay cậu đây. Các ngón tay tôi cứng đờ vì lạnh; chỉ còn lại đúng một viên đạn. Tôi sẽ bắn trượt nó thôi. Trong lúc nó đang ăn thịt tôi, cậu hãy tụt xuống và lấy súng của mình; và hãy sống, người bạn thân mến ạ, hãy sống để nhớ về người đã hy sinh mạng sống vì cậu!” Lúc đó con gấu đã áp sát tôi. Tôi cảm thấy chiếc vuốt của nó chạm vào quần mình.
– “Ôi, Bonnie! Bonnie!” cháu trai của Công tước xứ Wellington thốt lên. Nhưng tôi chỉ việc cầm lấy súng và kề nòng vào tai con gấu—nó đổ gục xuống—chết tươi!
Bonaparte Blenkins dừng lại để quan sát xem câu chuyện của mình gây ra hiệu ứng gì. Sau đó, ông ta rút ra một chiếc khăn tay trắng bẩn thỉu và lau trán, đặc biệt là đôi mắt.
– Tôi luôn xúc động mỗi khi kể lại chuyến phiêu lưu đó – ông ta nhận xét, cất chiếc khăn tay vào túi. – Sự vô ơn—sự vô ơn đê tiện, hèn hạ—lại ùa về trong tâm trí! Con người đó, con người mà nếu không có tôi thì đã bỏ mạng nơi hoang vu cùng tận của Nga quốc, con người ấy trong giờ phút khốn cùng của tôi đã ruồng bỏ tôi.
Người thợ người Đức ngẩng đầu lên.
– Vâng – Bonaparte nói – tôi từng có tiền bạc, tôi từng có điền trang; tôi nói với vợ mình: “Kia là châu Phi, một xứ sở đang vươn lên; họ cần tư bản; họ cần những con người tài năng; họ cần những người có năng lực để khai phá mảnh đất đó. Chúng ta hãy đi đi.”
Tôi đã mua lượng máy móc trị giá tám ngàn bảng—máy rê lúa, máy cày, máy gặt; tôi chất đầy một chiếc tàu. Chuyến tàu hơi nước tiếp theo thì tôi ra đi—vợ con, tất cả đều đi theo. Đến Cape. Chiếc tàu chở đống đồ đạc đâu rồi? Mất tích—chìm xuống đáy biển rồi! Còn cái hộp đựng tiền? Mất—không giữ lại được gì!
Vợ tôi đã viết thư cho cháu trai của Công tước xứ Wellington; tôi không muốn cô ấy làm thế; cô ấy tự ý làm mà tôi không hề hay biết.
Con người mà tôi từng cứu mạng đã làm gì? Hắn có gửi cho tôi ba mươi ngàn bảng không? Có nói rằng: “Bonaparte, người anh em của tôi, đây là chút lộc rơi lộc vãi?” Không; hắn chẳng gửi cho tôi gì sạt.
Vợ tôi bảo: “Hãy viết thư đi.” Tôi bảo: “Mary Ann, KHÔNG. Chừng nào đôi tay này còn sức lao động, KHÔNG. Chừng nào thân xác này còn sức chịu đựng, KHÔNG. Đừng bao giờ để người ta nói rằng Bonaparte Blenkins đi van xin bất cứ ai.”
Tinh thần độc lập cao cả của con người ấy đã chạm đến trái tim người thợ người Đức.
– Hoàn cảnh của ông thật éo le; vâng, thật là éo le – người thợ người Đức vừa nói vừa lắc đầu.
Bonaparte húp thêm một ngụm súp, ngả người ra sau những chiếc gối và thở dài thườn thượt.
– Tôi nghĩ – ông ta nói sau một lúc, tự xốc lại tinh thần – giờ tôi sẽ ra ngoài hít thở bầu không khí lành hiền, và tận hưởng cái mát dịu của buổi chiều tà. Sự nhức mỏi vẫn còn vương vấn trong người tôi; vận động chút ít sẽ có ích.
Nói đoạn, ông ta cẩn thận chỉnh lại chiếc mũ trên đỉnh đầu hói của mình và bước ra cửa. Sau khi ông đi rồi, người thợ người Đức lại thở dài trước công việc của mình:
– Chúa ơi! Đời là thế đấy! Haizz!
Ông nghĩ về sự vô ơn của thế gian.
– Bác Otto – đứa trẻ đứng ở ngưỡng cửa lên tiếng – bác đã bao giờ nghe chuyện mười con gấu ngồi trên đuôi của chúng thành một vòng tròn chưa?
– À, không hẳn là đúng mười con: nhưng gấu vẫn tấn công khách qua đường mỗi ngày mà. Đó không phải là chuyện chưa từng nghe thấy – người thợ người Đức đáp. – Lại là một người đàn ông dũng cảm như thế nữa chứ! Quả là một trải nghiệm kinh hoàng!
– Và làm sao chúng ta biết được câu chuyện đó là thật hả bác Otto?
Cơn giận của người thợ người Đức nổi lên.
– Đó là điều ta ghét nhất đấy! – ông kêu lên. – Biết thế nào là thật á! Làm sao cháu biết bất cứ điều gì là thật? Bởi vì người ta bảo cháu thế. Nếu chúng ta bắt đầu hoài nghi mọi thứ—bằng chứng, bằng chứng và bằng chứng, thì chúng ta còn lại gì để mà tin đây? Làm sao cháu biết thiên thần đã mở cửa nhà tù cho Phi-e-rơ, ngoại trừ việc chính Phi-e-rơ đã nói thế? Làm sao cháu biết Chúa đã phán cùng Môi-se, ngoại trừ việc Môi-se đã viết ra điều đó? Đó là điều ta căm ghét nhất đấy!
Cô bé nheo mày. Có lẽ những suy nghĩ của con bé đã đi một chặng đường dài hơn những gì người thợ người Đức từng mơ tưởng; vì này nhé, người già nào có mấy khi ngờ rằng lời nói và cuộc đời họ lại chính là những bài học và đề tài cho thế hệ nối tiếp họ. Không phải những gì chúng ta được dạy, mà là những gì chúng ta nhìn thấy mới nhào nặn nên con người chúng ta, và trẻ nhỏ thu lượm thứ lương thực mà người lớn sẽ nhai ngấu nghiến cho đến tận cuối đời.
Khi người thợ người Đức ngẩng đầu lên lần nữa, xuất hiện trên cái miệng chúm chím và đôi mắt đẹp ấy là một vẻ mãn nguyện tột cùng.
– Cháu thấy gì thế, cô gà con? – ông hỏi.
Đứa trẻ không nói gì, và một tiếng thét xé lòng bỗng vang lên theo làn gió chiều.
– Ơ Chúa ơi! Chúa tôi ơi! Tôi chết mất! – tiếng kêu của Bonaparte vang lên, khi ông ta với cái miệng há hốc và thân hình run lẩy bẩy ngã nhào vào trong phòng, theo sau là một con đà điểu non thò đầu vào cửa, ngoác mỏ nhắm vào ông ta rồi bỏ đi.
– Đóng cửa lại! Đóng cửa lại! Nếu còn tiếc mạng tôi, hãy đóng cửa lại! – Bonaparte kêu lên, ngã khuỵu xuống ghế, mặt cắt không còn giọt máu, xanh xao với một màu xanh lét quanh miệng. – Ồ, bạn tôi ơi – ông ta run rẩy nói – cõi vĩnh hằng vừa nhìn thẳng vào mặt tôi! Sợi chỉ mỏng manh đời tôi treo lơ lửng trên một sợi dây! Thung lũng bóng chết! – Bonaparte vừa nói vừa túm lấy cánh tay người thợ người Đức.
– Ôi chao, ôi chao, ôi chao! – người thợ người Đức, người vừa khép nửa cánh cửa dưới lại và đang đứng đầy lo lắng bên cạnh vị khách, lên tiếng – ông đã hoảng sợ một phen. Tôi chưa từng thấy con chim nào còn nhỏ thế mà lại đi rượt đuổi người ta bao giờ; nhưng chúng hay có ác cảm với một số người lắm. Tôi từng phải cho một cậu bé nghỉ việc chỉ vì một con chim cứ đuổi theo nó đấy. Ôi chao, ôi chao!
– Khi tôi quay đầu lại – Bonaparte kể – cái hang đỏ ngòm và háu đó đang ở ngay trên đầu tôi, và chiếc vuốt đáng trách thì giơ lên chực giáng xuống. Thần kinh của tôi – Bonaparte nói, bỗng trở nên lả đi – vốn dĩ luôn mỏng manh—cực kỳ nhạy cảm—nay đã đứt—đứt tung cả rồi! Cậu có thể cho tôi xin chút rượu vang, chút rượu mạnh được không, bạn tôi ơi?
Ông lão thợ Đức vội vã chạy đến giá sách, lấy ra từ phía sau những cuốn sách một cái chai nhỏ, rồi rót một nửa số chất lỏng trong đó vào một chiếc cốc. Bonaparte tu cạn một hơi thật ngấu nghiến.
– Ông thấy thế nào rồi? – người thợ người Đức hỏi, nhìn ông ta đầy vẻ thông cảm.
– Đỡ... đỡ hơn một chút rồi.
Người thợ người Đức bước ra ngoài để nhặt chiếc mũ chóp nham nhở đã rơi trước cửa.
– Tôi rất tiếc vì ông đã phải hoảng sợ. Lũ chim này vốn dĩ rất nguy hiểm cho đến khi ông hiểu tính nết của chúng – ông vừa nói vừa đặt chiếc mũ xuống đầy vẻ thông cảm.
– Bạn tôi ơi – Bonaparte vừa nói vừa chìa tay ra – tôi tha thứ cho cậu; đừng bận lòng làm gì. Dù hậu quả có thế nào đi nữa, tôi vẫn tha thứ cho cậu. Tôi biết, tôi tin rằng cậu không hề có ý đồ xấu nào khi để tôi ra ngoài. Đưa tay cậu đây cho tôi. Tôi không hề giữ mối hận thù nào cả; tuyệt đối không!
– Ông thật tốt bụng quá – người thợ người Đức vừa nói, vừa nắm lấy bàn tay đang chìa ra và đột nhiên cảm thấy chắc mẩm rằng mình đang nhận được sự tha thứ vô cùng cao thượng cho một lỗi lầm tày trời nào đó – ông thật quá tốt bụng.
– Đừng bận tâm chuyện đó – Bonaparte nói.
Ông ta đấm cho phần chóp của chiếc mũ cũ bẹp dúm phồng trở lại, đặt nó lên chiếc bàn trước mặt, tì hai khuỷu tay lên bàn, úp mặt vào hai bàn tay và đăm đăm nhìn nó.
– A, người bạn già của tôi ơi – ông ta cất lời cảm thán với chiếc mũ – ngươi đã phục vụ ta lâu dài, ngươi đã phục vụ ta trung thành, nhưng ngày tàn cuối cùng đã đến. Sẽ không bao giờ ngươi được ngự trên đầu người chủ của ngươi nữa. Sẽ không bao giờ ngươi còn bảo vệ được trán ngài khỏi những tia nắng thiêu đốt của mùa hè hay những cơn gió cắt da cắt thịt của mùa đông. Từ nay về sau, chủ nhân của ngươi sẽ phải đi đầu trần. Vĩnh biệt, vĩnh biệt nhé, chiếc mũ cũ ơi!
Dứt lời kêu gọi đầy cảm động ấy, người thợ người Đức đứng dậy. Ông đi đến chiếc hộp ở cuối giường; lấy ra từ trong đó một chiếc mũ đen, rõ ràng là rất ít khi đội và được cất giữ vô cùng cẩn thận.
– Nó không hẳn là kiểu dáng mà ông có lẽ đã quen dùng – ông vừa nói vừa đặt nó xuống bên cạnh chiếc mũ chóp nham nhở với vẻ lúng túng – nhưng nó có lẽ sẽ có ích phần nào—dù sao cũng để bảo vệ đầu, ông biết đấy.
– Bạn tôi ơi – Bonaparte nói – cậu lại không nghe theo lời khuyên của tôi rồi; cậu lại đang để bản thân mình bị dằn vặt vì tôi đấy. Đừng tự làm mình đau khổ nữa. Không; tôi sẽ chịu khó đi đầu trần vậy.
– Không, không, không! – người thợ người Đức quả quyết kêu lên. – Tôi chẳng dùng gì đến chiếc mũ này cả, hoàn toàn không. Nó cứ nằm mãi trong hộp ấy thôi.
– Vậy thì tôi sẽ nhận nó, bạn tôi ạ. Thật là một sự an ủi cho tâm hồn khi bạn vô tình làm tổn thương ai đó mà được đền bù. Tôi hiểu cảm giác đó. Chiếc mũ này có lẽ không mang cái đường nét tinh tế như chiếc mũ cũ, nhưng nó sẽ dùng được, vâng, nó sẽ dùng được đấy. Cảm ơn cậu – Bonaparte nói, vừa đội nó lên đầu rồi lại đặt thảng thốt lên bàn. – Giờ tôi sẽ nằm xuống nghỉ ngơi một lát – ông nói thêm; – tôi rất sợ rằng sự thèm ăn bữa tối của tôi sẽ tiêu tan mất.
– Mong là không, mong là không – người thợ người Đức nói, ngồi trở lại công việc của mình và trông vô cùng lo lắng khi Bonaparte ngả người nằm dài trên giường, kéo vạt chăn chắp vá đắp lên đôi chân.
– Ông không được nghĩ đến chuyện rời đi đâu, ít ra là trong nhiều ngày nữa – người thợ người Đức nói tiếp. – Tant Sannie đã chấp thuận rồi, và—
– Bạn tôi ơi – Bonaparte vừa nói vừa nhắm nghiền đôi mắt đầy vẻ buồn bã – cậu thật tốt bụng; nhưng ngặt nỗi ngày mai là ngày Sabát, dẫu cho tôi đang nằm đây yếu ớt và run rẩy, tôi vẫn sẽ phải tiếp tục lên đường. Tôi phải tìm việc làm; sự nhàn rỗi dù chỉ một ngày cũng là một sự cay đắng. Công việc, lao động—đó mới là bí quyết của mọi hạnh phúc chân chính!
Ông ta dồn chiếc gối nằm dịch dưới đầu, và dõi theo cách người thợ người Đức luồn những sợi dây da qua lại.
Một lúc sau, Lyndall lặng lẽ đặt cuốn sách lên giá rồi đi về nhà, còn người thợ người Đức đứng dậy bắt đầu nhào nước với bột để làm bánh nướng. Vừa dùng tay nhào bột, ông vừa nói:
– Tôi luôn làm gấp đôi số lượng vào tối thứ Bảy; để đến ngày Chủ nhật, đôi tay cũng được thảnh thơi như tâm trí vậy.
– Ngày Sabát thiêng liêng! – Bonaparte thốt lên.
Một khoảng lặng trôi qua. Bonaparte liếc mắt mà không cần cử động đầu, để xem bữa tối đã được dọn lên bếp chưa.
– Chắc hẳn anh phải vô cùng nhung nhớ việc cử hành lời Chúa nơi chốn hoang vu này – Bonaparte nói thêm. – Ôi, con yêu mến nhà Ngài biết bao, và chốn vinh quang Ngài ngự trị!
– Vâng, chúng tôi rất nhớ; đúng vậy – người thợ người Đức nói; – nhưng chúng tôi cố gắng hết sức có thể. Chúng tôi tụ họp lại với nhau, và tôi—à, tôi nói vài lời, và có lẽ chúng không hoàn toàn trôi đi uổng phí đâu, không hẳn thế.
– Thật là một sự trùng hợp kỳ lạ – Bonaparte nói; – kế hoạch của tôi trước nay vẫn luôn là như thế. Đã từng ở trong vùng Free State một lần—một nông trại cô độc—chỉ có một người hàng xóm. Cứ mỗi Chủ nhật, tôi lại triệu tập bạn bè và hàng xóm, trẻ con và người hầu, rồi bảo rằng: “Hãy vui mừng cùng tôi, để chúng ta phụng sự Chúa,” và rồi tôi diễn thuyết trước họ. À, đó là những thời điểm phước hạnh làm sao – Bonaparte nói; – ước gì chúng có thể quay trở lại.
Người thợ người Đức vẫn tiếp tục nhào bột, nhào mãi, nhào mãi, nhào mãi. Ông có thể nhường chiếc giường của mình cho người lạ, ông có thể nhường chiếc mũ của mình cho người lạ, và ông có thể nhường cả chai rượu mạnh của mình cho người lạ; nhưng còn buổi lễ Chủ nhật của ông cơ chứ!
Sau một hồi lâu, ông cất lời:
– Tôi có thể nói chuyện với Tant Sannie; tôi có thể sắp xếp; ông có thể cử hành buổi lễ thay cho tôi, nếu như nó—
– Bạn tôi ơi – Bonaparte nói – điều đó sẽ mang lại cho tôi niềm hạnh phúc sâu sắc nhất, sự thỏa mãn vô bờ bến; nhưng trong bộ y phục rách rưới này, trong những trang phục đã hư hỏng này, điều đó là không thể, sẽ chẳng ra thể thống gì khi tôi đứng ra chủ trì buổi lễ của Đấng mà, để bày tỏ lòng kính trọng, chúng ta sẽ không gọi tên Ngài. Không, bạn tôi ạ, tôi sẽ ở lại đây; và trong khi các anh đang tụ họp với nhau trước mặt Chúa, thì tôi, trong sự cô tịch của mình, sẽ nghĩ về các anh và cầu nguyện cho các anh. Không; tôi sẽ ở lại đây!
Đó là một bức tranh cảm động—con người cô độc đang cầu nguyện cho họ ở nơi ấy.
Người thợ người Đức phủi sạch bột dính trên tay, rồi đi đến chiếc rương mà ông vừa lấy chiếc mũ đen ra. Sau một hồi cẩn thận khua khoắng tìm kiếm, ông lấy ra một chiếc áo khoác, quần dài và áo lê bằng vải đen, rồi bày lên bàn với một nụ cười đầy ý nhị. Đó là bộ quần áo bằng vải mới bóng bẩy, chỉ được mặc hai lần một năm mỗi khi ông đi vào thị trấn làm lễ Tiệc Thánh. Ông nhìn chiếc áo khoác với niềm tự hào lớn lao khi mở nó ra và giơ cao lên.
– Nó không phải là mốt mới nhất, có lẽ thế, không phải kiểu cắt may ở West End, không hẳn; nhưng nó có thể dùng được; nó sẽ chống cháy được trong lúc cấp bách. Mặc thử xem nào, mặc thử xem nào! – ông nói, đôi mắt già nua ánh lên niềm kiêu hãnh.
Bonaparte đứng dậy và mặc thử chiếc áo khoác. Nó vừa vặn đến kỳ lạ; chiếc áo lê có thể cài cúc được bằng cách rạch phần lưng ra, và chiếc quần dài thì hoàn hảo; nhưng bên dưới lại là đôi giày rách bươm. Người thợ người Đức không hề bối rối. Đi đến xà nhà nơi một đôi bốt cao cổ đang treo, ông lấy chúng xuống, cẩn thận phủi bụi rồi đặt xuống trước mặt Bonaparte. Đôi mắt già lúc này đã ngấn nước vì niềm vui sướng lấp lánh.
– Tôi mới chỉ đi có đúng một lần. Chắc là dùng được; có thể châm chước cho qua được.
Bonaparte xỏ chân vào và đứng thẳng người lên, đầu suýt chạm tới xà nhà. Người thợ người Đức nhìn ông ta với sự ngưỡng mộ tột cùng. Thật kỳ diệu làm sao khi những chiếc lông vũ có thể làm thay đổi hẳn một con chim.