“Chà, có chuyện gì vậy?” Waldo hỏi, dừng lại ở chân chiếc thang với một gác đống da thú trên lưng để đem lên gác xép.
Qua ô cửa mở ở đầu hồi, người ta có thể thấy bé Em với đôi chân đang lủng lẳng trên chiếc ghế dài cao mà con bé đang ngồi. Căn phòng vốn là một nhà kho, nay đã được ngăn làm đôi bởi một hàng bao bột ngô—phía sau là phòng ngủ của Bonaparte, còn phía trước là lớp học của ông ta.
“Lyndall đã làm cho ông ta nổi giận,” cô bé nói trong dòng nước mắt; “và ông bắt em phải học thuộc chương mười bốn sách Phúc âm Giăng. Ông bảo sẽ dạy cho em biết cách cư xử khi nào Lyndall làm ông phiền lòng.”
“Con bé đã làm gì thế?” cậu bé hỏi.
“Anh xem này,” Em nói, nét mặt đầy tuyệt vọng khi lật giật các trang sách, “hễ bao giờ ông ta giảng bài là con bé lại nhìn ra cửa, cứ như thể không thèm nghe ông nói vậy. Hôm nay con bé hỏi ông các dấu hiệu của cung Hoàng đạo là gì, và ông đáp rằng ông rất ngạc nhiên khi con bé lại hỏi điều đó; các cô bé con thì không nên bàn đến những chuyện không phải phép và không thích hợp như thế. Rồi con bé lại hỏi Copernicus là ai; và ông bảo ông ấy là một trong các Hoàng đế La Mã, kẻ đã thiêu sống các tín đồ Cơ đốc giáo trong một con heo bằng vàng, và lũ giòi đã ăn thịt ông ta khi ông vẫn còn sống. Em chẳng hiểu tại sao nữa,” Em nói với giọng đầy hờn tủi, “nhưng con bé cứ kẹp sách vào nách rồi hiên ngang bước ra ngoài; và nó bảo sẽ không bao giờ đến lớp học của ông ta nữa, mà nó đã nói gì là làm nấy. Và giờ thì ngày nào em cũng phải ngồi đây thui thủi một mình,” Em nói, những giọt nước mắt lớn từ từ rơi xuống.
“Có lẽ Tant Sannie sẽ đuổi việc ông ta,” cậu bé lầm bầm lên tiếng, cố gắng an ủi con bé.
“Không,” Em vừa nói vừa lắc đầu; “không. Tối hôm qua, khi cô bé người Hottentot đang rửa chân cho ông ta, ông đã bảo rằng ông thích những bàn chân như thế, và những người phụ nữ đẫy đà thật đáng yêu đối với ông; rồi ông bảo em từ nay phải luôn cho kem tươi nguyên chất vào cà phê của ông. Không; ông ấy sẽ không bao giờ đi đâu,” Em buồn bã nói.
Cậu bé đặt đống da thú xuống, thọc tay vào túi và lấy ra một mẩu giấy nhỏ đựng thứ gì đó. Cậu chìa nó về phía con bé.
“Nào, cầm lấy cho em này,” cậu nói. Đây là cách cậu an ủi.
Em mở ra và thấy một mẩu nhựa cây nhỏ, một thứ quà vặt rất được lũ trẻ ưa chuộng; nhưng những giọt nước mắt lớn vẫn chậm rãi rơi xuống mẩu nhựa cây ấy.
Waldo cảm thấy đau xót. Cậu đã phải khóc quá nhiều trong quãng đời ngắn ngủi của mình đến nỗi nước mắt của người khác dường như thiêu đốt tâm can cậu.
“Nếu,” cậu nói, bước những bước vụng về lại gần và đứng cạnh chiếc bàn, “nếu em không khóc nữa, anh sẽ kể cho em nghe một chuyện—một bí mật.”
“Chuyện gì thế ạ?” Em hỏi, lập tức trở nên khá hơn hẳn.
“Em sẽ không kể cho bất kỳ ai chứ?”
“Vâng.”
Cậu cúi sát người về phía con bé, và với vẻ nghiêm trang sâu sắc, cậu nói:
“Anh đã chế tạo ra một cỗ máy!”
Em trợn tròn mắt.
“Phải; một cỗ máy xén lông cừu. Nó sắp hoàn thành rồi,” cậu bé nói. “Chỉ còn một chi tiết chưa hoàn thiện thôi; nhưng rồi sẽ nhanh thôi. Khi em cứ suy nghĩ, suy nghĩ và suy nghĩ, suốt ngày lẫn đêm, cuối cùng nó sẽ hiện ra,” cậu nói thêm với vẻ huyền bí.
“Nó ở đâu ạ?”
“Ở đây! Anh luôn mang nó ở đây,” cậu bé nói, đặt tay lên ngực áo, nơi có một chỗ phồng lên trông thấy. “Đây chỉ là mô hình. Khi nào nó hoàn thành, họ sẽ phải làm một chiếc lớn.”
“Cho em xem đi.”
Cậu bé lắc đầu.
“Không, khi nào xong mới được. Trước lúc đó anh không thể cho bất cứ ai nhìn thấy.”
“Đúng là một bí mật tuyệt vời,” Em nói; và cậu bé lê bước ra ngoài để nhặt lại đống da thú của mình.
Tối hôm đó, hai cha con ngồi trong căn lều nhỏ ăn bữa tối. Người cha đôi khi thở dài thườn thượt. Có lẽ ông đang nghĩ đã bao lâu rồi Bonaparte không ghé thăm căn lều; nhưng con trai ông lại đang đắm chìm trong chốn bồng lai tiên cảnh nơi tiếng thở dài không có chỗ đứng. Thật đáng suy ngẫm xem có khi nào việc trở thành kẻ khờ khố rách áo ôm nhất nhưng biết lối đi lên bậc thang nhỏ của trí tưởng tượng để đến với xứ sở của những giấc mơ lại tốt hơn là làm một bậc hiền triết thông thái nhất—những kẻ chẳng hề thấy gì ngoài những gì mắt thấy, và chẳng hề cảm nhận gì ngoài những gì tay chạm vào. Cậu bé nhai mẩu bánh mì lúa mạch đen và uống ngụm cà phê; nhưng thực ra trong tâm trí cậu chỉ thấy cỗ máy của mình đã hoàn thành—chi tiết cuối cùng ấy đã được tìm ra và lắp vào. Cậu nhìn thấy nó vận hành một cách mượt mà tuyệt diệu; và hơn thế nữa, trong lúc nhai bánh uống cà phê, cậu cảm nhận được sự hiện diện đầy êm đềm của một tấm lòng đang che chở và yêu thương cậu. Dù là ở một trong những chốn thiên đình, nơi tường được khảm đầy những hàng thạch anh tím và ngọc trai trắng muốt của Vua Vinh Quang, thì cũng chẳng thể tuyệt vời hơn khoảnh khắc này, khi cậu đang ăn bữa tối trong căn phòng nhỏ bé ấy.
Khi họ đang ngồi trong im lặng, có tiếng gõ cửa. Khi cửa mở ra, mái tóc xoăn tít của một cô bé da đen nhỏ thó ló dạng. Con bé là người đưa tin của Tant Sannie: lão người Đức được gọi gấp lên nhà chính. Vừa đội mũ bằng cả hai tay, lão vừa vội vã chạy đi. Căn bếp chìm trong bóng tối, nhưng trong cái phòng đựng thức ăn phía trong, Tant Sannie và những người hầu đang tề tựu đông đủ.
Một cô gái người Kaffir đang quỳ trên sàn để nghiền hạt tiêu giữa hai phiến đá, mụ người Hottentot gầy giơ xương đứng cầm một chân nến bằng đồng, còn Tant Sannie, đứng gần chiếc kệ với hai tay chống nạnh, rõ ràng đang chăm chú lắng nghe cùng những người khác.
“Có chuyện gì thế nhỉ?” lão người Đức kinh ngạc kêu lên. Căn phòng phía sau phòng đựng thức ăn chính là nhà kho. Qua vách ngăn bằng gỗ mỏng, ngay khoảnh khắc đó vang lên một tiếng tru dài và kinh hoàng, rõ ràng phát ra từ một sinh vật nào đó đang ẩn nấp trong đó, tiếp theo là những cú đấm liên hồi vào vách ngăn.
Lão người Đức chộp lấy cái gậy đánh kem và định lao vòng ra nhà, thì bà quả phụ người Boer điềm đạm đặt tay lên tay áo lão.
“Đó là đầu của ông ấy,” Tant Sannie nói, “đó là đầu của ông ấy.”
“Nhưng rốt cuộc là có chuyện gì vậy?” lão người Đức hỏi, tay vẫn cầm gậy đánh kem, mắt nhìn người nọ sang người kia.
Một tiếng rống trầm đục cất lên ngắt lời lão, và giọng của Bonaparte vang vọng:
“Mary-Ann! thiên thần của tôi! người vợ yêu dấu của tôi!”
“Chẳng phải đáng sợ lắm sao?” Tant Sannie nói khi những tiếng đấm đá dữ dội lại vang lên. “Ông ấy nhận được một bức thư; vợ ông ấy đã qua đời. Ông phải đến an ủi ông ấy,” cuối cùng Tant Sannie nói, “và tôi sẽ đi cùng ông. Thật không phải phép nếu tôi đi một mình—tôi, một người mới chỉ ba mươi ba tuổi, trong khi ông ấy giờ đây là một người đàn ông độc thân,” Tant Sannie đỏ mặt nói và vuốt phẳng chiếc tạp dề.
Thế là tất cả lũ lượt kéo nhau đi vòng ra phía nhà—mụ người Hottentot cầm đèn đi trước, Tant Sannie và lão người Đức theo sau, và cô gái người Kaffir chốt đuôi.
“Ồ,” Tant Sannie nói, “giờ thì tôi hiểu ra việc ông ấy sống thiếu vợ lâu nay không phải vì tính nết tệ bạc—mà chỉ vì hoàn cảnh bắt buộc.”
Đến cửa, bà ra hiệu cho lão người Đức đi vào, rồi theo sát gót lão. Trên chiếc giường xếp phía sau những bao tải, Bonaparte đang nằm sấp, vùi đầu vào gối, đôi chân khẽ giãy giụa. Mụ người Boer ngồi xuống chiếc thùng ở cuối giường. Lão người Đức khoanh tay đứng nhìn.
“Ai rồi cũng phải chết,” cuối cùng Tant Sannie lên tiếng; “đó là ý muốn của Chúa nhân từ.”
Nghe thấy giọng bà, Bonaparte lật ngửa người lại.
“Thật quá đau đớn,” Tant Sannie nói, “tôi hiểu chứ, vì tôi đã mất tới hai đời chồng.”
Bonaparte ngước nhìn khuôn mặt lão người Đức.
“Ôi, bà ấy nói gì vậy? Hãy nói những lời an ủi với tôi đi!”
Lão người Đức liền nhắc lại lời của Tant Sannie.
“Chao ôi, tôi—tôi cũng vậy! Hai người vợ hiền thảo vô cùng, mà tôi sẽ chẳng bao giờ gặp lại nữa!” Bonaparte kêu lên, ngả rạp người ngã ngửa ra giường.
Lão tru lên, đến nỗi lũ nhện độc sống giữa các xà nhà và mái tôn kẽm cũng cảm nhận được sự rung động bất thường, bèn thò đầu ra với đôi mắt sáng quắc đầy vẻ độc ác để xem chuyện gì đang xảy ra.
Tant Sannie thở dài, mụ người Hottentot thở dài, cô gái người Kaffir ngó vào từ cửa liền lấy tay bụm miệng kêu lên “Mow-wah!”
“Ông phải tin tưởng nơi Chúa,” Tant Sannie nói. “Ngài có thể ban cho ông nhiều hơn những gì ông đã mất.”
“Tôi tin, tôi tin chứ!” lão khóc lóc; “nhưng ôi, tôi không còn vợ nữa! Tôi không có vợ nữa rồi!”
Tant Sannie vô cùng xúc động, bèn tiến lại đứng gần chiếc giường.
“Hãy hỏi xem ông ấy có muốn ăn một chút cháo không—cháo bột mì trắng mịn ấy. Trên bếp nhà bếp vẫn đang ninh một ít.”
Lão người Đức chuyển lời đề nghị, nhưng tên góa vợ liền xua tay.
“Không, sẽ không có thứ gì qua được cổ họng tôi đâu. Tôi sẽ nghẹt thở mất. Không, không! Đừng nói gì đến chuyện ăn uống với tôi lúc này!”
“Cháo, lại pha thêm một chút rượu mạnh nữa chứ,” Tant Sannie dỗ dành.
Bonaparte bắt được từ ấy.
“Có lẽ, có lẽ—nếu tôi tự cố gắng vì bổn phận của mình—tôi có thể nuốt trôi vài giọt,” lão nói, môi run rẩy ngước nhìn khuôn mặt lão người Đức. “Tôi phải làm tròn bổn phận của mình chứ, phải không?”
Tant Sannie ra lệnh, và cô con gái liền đi múc cháo.
“Tôi biết lúc chồng đầu tiên của tôi qua đời cũng vậy. Chẳng ai làm gì được tôi,” người phụ nữ Boer kể, “cho đến khi tôi ăn được một chiếc chân giò cừu, mật ong, và một ít bánh nướng nhỏ. Tôi lạ gì.”
Bonaparte ngồim phắt dậy trên giường, hai chân duỗi thẳng về phía trước, hai tay đặt lên hai đầu gối, sụt sùi khóc lóc.
“Ôi, bà ấy thực là một người phụ nữ tuyệt vời! Các vị thật tử tế khi đã cố gắng an ủi tôi, nhưng bà ấy chính là vợ tôi. Vì một người vợ, tôi có thể sống; vì một người vợ, tôi có thể chết! Vì một người vợ, tôi có thể—Chao ôi! Từ ‘vợ’ ngọt ngào ấy; khi nào nó mới lại được thốt lên trên đôi môi tôi đây?”
Khi cảm xúc đã dịu bớt đôi chút, lão nhếch khóe môi trĩu xuống lên và cất lời với lão người Đức bằng đôi môi nhão nhượt.
“Ông có nghĩ là bà ấy hiểu tôi nói gì không? Ôi, hãy dịch lại từng lời cho bà ấy, để bà ấy biết rằng tôi vô cùng cảm kích.”
Ngay lúc đó, cô gái quay trở lại với một bát cháo đang bốc khói nghi ngút và một chai rượu màu đen.
Tant Sannie rót một ít rượu vào bát cháo, khuấy đều lên, rồi tiến lại mép giường.
“Ôi, tôi không thể, không thể nào ăn được! Tôi chết mất! Tôi chết mất thôi,” Bonaparte nói, tay ôm lấy mạn sườn.
“Nào, ăn một chút thôi,” Tant Sannie dỗ dành; “chỉ một giọt thôi mà.”
“Nó đặc quá, đặc quá rồi. Tôi sẽ nghẹn mất.”
Tant Sannie liền rót thêm rượu từ trong chai vào, múc một muỗng đưa lên; Bonaparte há hốc miệng giống như một chú chim non đang chờ mồi và cứ há miệng chờ thế, trong khi mụ liên tục múc cháo đút cho lão.
“A, thế này thì lòng dạ ông sẽ thấy dễ chịu hơn đấy,” Tant Sannie nói, người mà trong đầu các chức năng của tim và dạ dày hoàn toàn lẫn lộn với nhau.
Khi bát cháo đã cạn sạch, cơn đau buồn dữ dội của lão đã thuyên giảm đáng kể; lão nhìn Tant Sannie với ánh mắt đẫm lệ đầy dịu dàng.
“Hãy bảo ông ấy rằng,” người phụ nữ Boer nói, “tôi hy vọng ông ấy sẽ ngủ ngon, và Chúa sẽ an ủi ông ấy, như chỉ một mình Chúa mới có thể làm được.”
“Cầu Chúa chúc phúc cho bà, người bạn thân mến, xin Chúa phù hộ cho bà,” Bonaparte nói.
Khi cánh cửa đã được đóng lại an toàn sau lưng lão người Đức, mụ người Hottentot và người đàn bà Hà Lan, lão liền vùng dậy khỏi giường và đi rửa sạch lớp xà phòng mà lão đã bôi lên mí mắt.
“Bon ơi,” lão vừa tự vỗ vào đùi mình vừa lẩm bẩm, “mày đúng là tay ranh mãnh nhất mà tao từng thấy. Nếu mày không tống cổ được lão Kinh-thánh-và-lời-cầu-nguyện kia đi, không hạ gục được gã Áo-rách, không vòng tay ôm lấy eo mụ béo và đeo nhẫn cưới vào tay mụ, thì mày không phải là Bonaparte. Nhưng mày chính là Bonaparte. Bon ạ, mày đúng là một thằng cha cừ khôi!”
Nghĩ đến đây với vẻ vô cùng đắc ý, lão cởi quần ra và vui vẻ chui vào giường ngủ.