Việt Nam Thư Quán - Thư viện Online

Triệu chứng có thể biểu hiện ở thân hoặc tâm; về thân thì có: da dẻ xanh xao, gầy gò, khô héo, v.v. "Pallidus omnis amans, color hic est aptus amanti," như các thi sĩ đã mô tả về những người đang yêu: "fecit amor maciem", tình yêu gây ra sự gầy gò.

Avicenna trong cuốn *de Ilishi*, chương 33 viết: “gây ra hốc mắt trũng sâu, sự khô héo, triệu chứng của căn bệnh này là cứ lầm bầm cười một mình, hoặc hành động như thể họ đang thấy hay nghe thấy một vật gì đó đầy khoái lạc.” Valleriola, lib. 3. observat. chương 7. Laurentius, chương 10. Aelianus Montaltus trong *de Her. amore*. Langius, thư 24. lib. 1. epist. med. cũng nói những điều tương tự, "corpus exangue pallet, corpus gracile, oculi cavi", cơ thể gầy gò, xanh xao, mắt trũng sâu, — "ut nudis qui pressit calcibus anguem", "như kẻ dẫm chân trần lên một con rắn", mắt trũng sâu, đôi mắt như ẩn vào trong hốc đầu, — "Tenerque nitidi corporis cecidit decor", họ héo hon, và trông tiều tụy vì thức trắng đêm, vì những âu lo, tiếng thở dài.

Et qui tenebant signa Phoebeae facis

Oculi, nihil gentile nec patrium micant.

"Nulla jam Cereris subi

Cura aut salutis"

Thần Mars hùng dũng thường thét gào vì Venus,

Lén lút thấm ướt đôi gò má đáng sợ của mình

Bằng những giọt lệ nữ nhi,

"ignis distillat in undas,

Testis erit largus qui rigat ora liquor,"

Giấc ngủ, miếng ăn, thức uống, đều rời bỏ chàng,

Khiến chàng gầy mòn, khô héo như một thân cây,

Mắt trũng sâu, trông thật hốc hác kinh hoàng,

Sắc diện tái nhợt và xám xịt như tro tàn,

Chàng cô độc, luôn một mình lẻ bóng,

Thức trắng đêm thâu, rên rỉ thở than.

Ut vidi ut insanii, ut animus mihi male affectiis est,

Miserae mihi forma tabescebat, neque amplius pompam

Ullum curabam, aut quando domum redieram

Novi, sed me ardens quidam morbus consumebat,

Decubui in lecto dies decem, et noctes decem,

Defluebant capite capilli, ipsaque sola reliqua

Ossa et cutis

Chưa nhìn thấy nàng, mà tôi đã phát điên.

Vẻ đẹp tôi tàn phai, và tôi chẳng còn màng

Đến bất kỳ sự hào nhoáng nào, tôi chẳng biết mình đang ở đâu,

Tôi đau ốm, và cuộc đời tôi khốn khổ;

Tôi nằm trên giường mười ngày mười đêm,

Tôi chỉ còn là một bộ xương trong mắt mọi người.

At non infelix animi Phaenissa, nec unquam

Solvitur in somnos, oculisque ac pectore amores

Accipit; ingeminant curae, rursusque resurgens

Saevit amor, &c.

Nàng Dido bất hạnh chẳng thể nào chợp mắt,

Nàng nằm thao thức, chẳng chút nghỉ ngơi:

Nàng lại chỗi dậy, khi nỗi lo và niềm đau,

Cùng tình yêu cuồng dại đang dày vò lồng ngực.

Accius Sanazarius trong tập *Egloga 2. de Galatea*, cũng mô tả nàng Lychoris của mình dằn vặt vì thiếu ngủ, tiếng thở dài, tiếng nức nở, và tiếng than van; và Eustathius trong tập *Ismenias* miêu tả nhân vật chính đầy rắc rối, và "hơi thở dồn dập tại tim, khi trông thấy người tình," chàng không thể ngủ, chiếc giường của chàng như chông gai. Tất cả đều coi sự gầy gò, chán ăn, mất ngủ là những triệu chứng thông thường, và vì vậy mà họ thường trở nên suy sụp, biến đổi đến mức, như trong một vở hài kịch đã châm biếm, "người ta khó lòng nhận ra họ vẫn là những con người ấy."

Attenuant juvenum vigilatae corpora noctes,

Curaque et immenso qui fit amore dolor.

totus Parmeno

Tremo, horreoque postquam aspexi hanc,

Alterno facies sibi dat responsa rubore,

Et tener affectum prodit utrique pudor, &c.

Gương mặt họ đáp lời, và qua nỗi ngượng ngùng đỏ mặt,

Họ lộ ra rằng, cả hai đều đã rung động.

Centum basia centies,

Centum basia millies,

Mille basia millies,

Et tot millia millies,

Quot guttae Siculo mari,

Quot sunt sidera coelo,

Istis purpureis genis,

Istis turgidulis labris,

Ocelisque loquaculis,

Figam continuo impetu;

O formosa Neaera. (Như Catullus nói với Lesbia.)

Da mihi basia mille, deindi centum,

Dein mille altera, da secunda centum,

Dein usque altera millia, deinde centum.

Trước hết hãy trao một trăm,

Rồi một nghìn, rồi thêm một trăm nữa,

Rồi sau đó, với một nghìn kia

Hãy thêm một nghìn nữa, rồi cứ thế tiếp tục, v.v.

Affligunt avide corpus, junguntque salivas

Oris, et inspirant prensantes dentibus ora.

dentes illudunt saepe labellis,

Atque premunt arete adfigentes oscula

Alter in alterius jactantes lumina vultus,

Quaerebant taciti noster ubi esset amor.

Levesque sub nocte susurri,

Composita repetuntur hora.

Hospita Demophoon tua te Rodopheia Phillis,

Ultra promissum tempus abesse queror.

Nhưng những triệu chứng trong tâm trí của những người đang yêu là vô tận, và đa dạng đến mức, không nghệ thuật nào có thể thấu hiểu hết; dù đôi khi họ vui vẻ, và ngây ngất xuất thần vì sung sướng: nhưng phần lớn, tình yêu là một tai họa, một sự tra tấn, một địa ngục, một cảm xúc ngọt ngào pha đắng cay nơi cuối cùng; "Amor melle et felle est faecundissimus, gustum dat dulcem et amarum." Đó là sự đắng cay ngọt ngào, nỗi đau dễ chịu, niềm tra tấn vui tươi;

Et me melle beant suaviora,

Et me felle necant amariora.

Quae ad solis radios conversae aureae erant,

Adversus nubes ceruleae, quale jabar iridis,

dolor, querelae,

Lamentatio, lachrymae perennes,

Languor, anxietas, amaritudo;

Aut si triste magis potest quid esse,

Hos tu das comites Neaera vitae.

In amore haec insunt vitia,

Suspiciones, inimicitiae, audaciae,

Bellum, pax rursum, &c.

Insomnia, aerumna, error, terror, et fuga,

Excogitantia excors immodestia,

Petulantia, cupiditas, et malevolentia;

Inhaeret etiam aviditas, desidia, injuria,

Inopia, contumelia et dispendium, &c.

Trong tình yêu có những tật xấu này: sự nghi kỵ.

Hòa bình, chiến tranh, và sự trơ trẽn, những lời gièm pha.

Những giấc mơ, nỗi lo âu, và những lầm lạc, nỗi kinh hoàng và sợ hãi.

Những trò lố lăng, mưu mẹo, và những chuyến chạy trốn,

Những lòng đố kỵ cháy bỏng, sự thiếu hụt, thờ ơ, ham muốn làm điều sai trái,

Sự mất mát liên miên, tiêu tốn và tổn thương chồng chất.

Mọi thi sĩ đều đầy rẫy những danh mục triệu chứng tình yêu như vậy; nhưng sợ hãi và đau khổ có lẽ xứng đáng chiếm vị trí quan trọng nhất. Mặc dù Hercules de Saxonia, trong chương 3, tập *Tract. de melanch.* loại trừ nỗi sợ ra khỏi bệnh tình yêu, nhưng tôi thì có quan điểm ngược lại. "Res est solliciti plena timoris amor." Nó đầy rẫy nỗi sợ hãi, lo âu, nghi ngờ, âu lo, cáu kỉnh, nghi kỵ; nó biến một người đàn ông thành đàn bà, điều có lẽ khiến Hesiod coi Nỗi Sợ và Sự Xanh Xao là những người con gái của Venus,

Marti clypeos atque arma secanti

Alma Venus peperit Pallorem, unaque Timorem:

Eripite hanc pestem perniciemque mihi;

Quae mihi subrepens imos ut torpor in artus,

Expulit ex omni pectore laetitias.

Ôi hãy lấy đi tai họa này, nỗi khốn cùng này khỏi tôi,

Cái thứ len lỏi khắp cơ thể tôi như sự tê liệt,

Đuổi sạch niềm vui khỏi lồng ngực tôi, và khiến tâm hồn tôi trở nên nặng nề.

O Thais, utinam esset mihi

Pars aequa amoris tecum, ac paritor fieret ut

Aut hoc tibi doleret itidem, ut mihi dolet.

Ôi Thais, giá như nàng chia sẻ một phần nỗi đau này của tôi,

Hoặc khiến nàng đau đớn như tôi đang phải chịu đựng lúc này.

Jactor, crucior, agitor, stimulor,

Versor in amoris rota miser,

Exanimor, feror, distrahor, deripior,

Ubi sum, ibi non sum; ubi non sum, ibi est animus.

Tôi bị dày vò, bị quăng quật, bị quay trên bánh xe tình yêu:

Nơi không có nàng, tôi hiện diện; nhưng nơi tôi ở, tôi lại chẳng cảm thấy gì.

Lang thang trong những lùm cây râm mát đầy bất mãn,

Chàng trút những lời than vãn vô vọng vào không trung.

Khi ấy, chàng trở nên tự tin thái quá và ngây ngất xuất thần, như thể chàng đã nghe thấy tiếng chim họa mi hót vào mùa xuân trước khi chim cu gáy cất tiếng, hoặc như Calisto khi có mặt Malebaeas, "Quis unquam hac mortali vita, tam gloriosum corpus vidit? humanitatem transcendere videor.", v.v. Ai đã từng thấy một cảnh tượng huy hoàng đến thế, người đàn ông nào đã từng được hưởng niềm khoái lạc như vậy? Không thể có niềm hạnh phúc nào hơn thế được ban cho từ các vị thần, ước muốn, sở hữu hay hy vọng của bất kỳ người phàm trần nào. Không có niềm hạnh phúc nào trên thế giới sánh bằng tình yêu, không sự thỏa mãn, không niềm vui nào bằng thế này, không cuộc sống nào sánh bằng tình yêu, chàng đang ở trong thiên đường.

Quis me uno vivit felicior? aut magis hac est

Optandum vita dicere quis poterit?

Ai sống hạnh phúc hơn tôi? ai có thể nói rằng

Trong cuộc đời chúng ta có niềm phúc lạc nào sánh được với điều này?

Donec gratus eram tibi,

Persarum vigui rege beatior.

Nunc est profecto interfici cum perpeti me possem,

Ne hoc gaudium contaminet vita aliqua aegritudine.

O populares, ecquis me vivit hodie fortunatior?

Nemo hercule quisquam; nam in me dii plane potestatem

Suam omnem ostendere;

Neque virgo est usquam, neque ego, qui e conspectu illam amisi meo,

Ubi quaeram, ubi investigem, quem percunter, quam insistam viam?

egone quid velim?

Dies noctesque ames me, me desideres,

Me somnies, me expectes, me cogites,

Me speres, me te oblectes, mecum tota sis,

Meus fac postremo animus, quando ego sum tuus.

Nàng hỏi (người yêu dấu) tôi muốn điều gì ư?

Yêu tôi ngày đêm là tất cả những gì tôi khao khát,

Mơ về tôi, mong đợi, nghĩ về tôi,

Phụ thuộc và hy vọng, luôn thèm muốn được thấy tôi,

Hạnh phúc trong tôi, hãy là của riêng tôi,

Vì hãy biết rằng, tình yêu của anh, anh hoàn toàn là của em.

illum absens absentem

Auditque videtque

Te dulcis conjux, te solo in littore mecum,

Te veniente die, te discedente canebam.

Về nàng, người vợ ngọt ngào, là tất cả bài ca của tôi.

Buổi sáng, buổi tối, và suốt cả ngày dài.

et quae me insomnia terrent,

Multa viri virtus, et plurima currit imago.

Và hết lần này đến lần khác, nàng nghĩ về người đàn ông đó

Kẻ quá đỗi tuyệt vời, quá đỗi công bằng, quá đỗi vui vẻ, và quá đỗi lịch thiệp.

te nocte sub atra

Alloquor, amplector, falsaque in imagine somni,

Gaudia solicitam palpant evanida mentem.

Trong đêm tối, tôi trò chuyện, ôm ấp, và nhận thấy

Những niềm vui phai nhạt đánh lừa tâm trí đầy âu lo của mình.

Nec mihi vespere

Surgente decedunt amores,

Nec rapidum fugiente solem.

Sáng, tối, đối với tôi đều như nhau, tôi có những nỗi niềm không yên,

Te vigilans oculis, animo te nocte requiro. Tôi vẫn mãi nghĩ về nàng.

Anima non est ubi animat, sed ubi amat. Tôi sống và hít thở trong nàng, tôi khao khát nàng.

O niveam quae te poterit mihi reddere lucem,

O mihi felicem terque quaterque diem.

Et quamvis aberat placidae praesentia formae

Quem dederat praesens forma, manebat amor.

Vậy nếu niềm đam mê tình yêu này có thể tạo ra những tác động như thế, nếu nó được hướng tới một cách dễ chịu, thì những nỗi đau đớn cay đắng nào sẽ nảy sinh, khi nó luôn đi kèm với nỗi sợ hãi và nỗi buồn dai dẳng, sự nghi ngờ, lo âu, thống khổ, như thường lệ, thì đó hẳn phải là một nỗi đau không thể chịu đựng nổi?

Non tam grandes

Gargara culmos, quot demerso

Pectore curas longa nexas

Usque catena, vel quae penitus

Crudelis amor vulnera miscet.

Núi Gargarus không có nhiều thân cây

Như lồng ngực người tình có những vết thương đau đớn,

Và những nỗi lo âu gắn kết, mà tình yêu đã đan cài.

alitur et crescit malum,

Et ardet intus, qualis Aetnaeo vapor

Exundat antro

Nam amor saepe Lypareo

Vulcano ardentiorem flammam incendere solet.

In pectus coecos absorbuit ignes,

Ignes qui nec aqua perimi potuere, nec imbre

Diminui, neque graminibus, magicisque susurris.

Chàng mang một ngọn lửa vào lòng ngực,

Thứ nước không thể dập tắt.

Cả thảo dược, kỹ năng, hay bùa chú phép thuật

Cũng không thể dập tắt, hay bất kỳ liều thuốc nào.

Sic candentia colla, sic patens frons,

Sic me blanda tui Neaera ocelli,

Sic pares minio genae perurunt,

Ut ni me lachrymae rigent perennes,

Totus in tenues eam favillas.

Vậy nên chiếc cổ trắng ngần của nàng, Neaera, hỡi tâm hồn nghèo khổ của ta

Đang bị thiêu đốt, đôi má, đôi mắt lúng liếng của nàng đang cuộn xoáy:

Nếu không phải vì những giọt nước mắt tuôn rơi ngăn cản ta,

Ta hẳn đã sớm bị thiêu thành tro bụi.

Est mollis flamma medullas,

Et tacitum insano vivit sub pectore vulnus.

Một vết thương dịu dàng, một ngọn lửa dễ dàng đó là,

Và âm thầm, bí mật trôi qua.

Pectus insanum vapor.

Amorque torret, intus saevus vorat

Penitus medullas, atque per venas meat

Visceribus ignis mersus, et venis latens,

Ut agilis altas flamma percurrit trabes.

Hơi nóng rực lửa này cuộn trong tĩnh mạch,

Và thiêu đốt nội tạng, như khi lửa đốt cháy

Một ngôi nhà, nó nhanh nhẹn chạy dọc theo các thanh xà,

Và cuối cùng làm sụp đổ hoàn toàn.

Sic quo quis proprior suae puellae est,

Hoc stultus proprior suae runinae est.

Người đó càng đến gần người tình của mình bao nhiêu,

Thì kẻ khờ khạo ấy càng đến gần sự hủy diệt của mình bấy nhiêu.

pendent opera interrupta, minaeque

Murorum ingentes, aequataque machina coelo.

Palladis telae vacant

Et inter ipsus pensa labuntur manus.

Nulla quies mihi dulcis erat, nullus labor aegro

Pectore, sensus iners, et mens torpore sepulta,

Carminis occiderat studium.

Oblitusque greges, et rura domestica totus

Uritur, et noctes in luctum expendit amaras,

Quên đi bầy cừu và những nông trại miền quê,

Chàng mục đồng khờ khạo cứ mãi than khóc và thiêu đốt.

Giờ đây, vì mục đích này, nếu có bất kỳ hy vọng nào để đạt được ước nguyện, để theo đuổi mục tiêu của mình, chàng sẽ hy sinh bản thân, của cải, gia sản vì nàng, và mặc dù có mất đi và xa lánh tất cả bạn bè, bị đe dọa, bị ruồng bỏ, và bị tước quyền thừa kế; vì như thi sĩ đã nói, "Amori quis legem det?" mặc dù chàng hoàn toàn bị hủy hoại vì nó, bị nhục nhã, phải đi ăn xin, nhưng vì sự ngọt ngào của nàng, để có được nàng, chàng sẽ sẵn lòng đi ăn xin, đánh cược tất cả những gì chàng có, hàng hóa, đất đai, nỗi nhục nhã, tai tiếng, danh tiếng, và cả chính mạng sống của mình.

Non recedam neque quiescam, noctu et interdiu,

profecto quam aut ipsam, aut mortem investigavero.

Tôi sẽ không bao giờ nghỉ ngơi hay ngừng theo đuổi

Cho đến khi nàng hoặc cái chết khiến tôi phải câm nín.

Chắc chắn điều này có thể được tuyên bố về tất cả bọn họ, họ thực sự là những nô lệ, những kẻ tôi đòi trong lúc đó, những kẻ điên rồ, những gã ngốc, những kẻ ngớ ngẩn, "atrabilarii", mất trí, và mù quáng như những con bọ hung. Sự lú lẫn của họ là điều rõ ràng nhất, "Amore simul et sapere ipsi Jovi non datur", như Seneca khẳng định, chính thần Jupiter cũng không thể yêu mà vẫn sáng suốt; ngay cả những người tốt nhất trong số họ, nếu một khi đã bị niềm đam mê này cuốn lấy, những người điềm đạm, thận trọng, nghiêm túc, hào hiệp và khôn ngoan nhất, những người vốn có khả năng tự chủ bản thân, cũng phạm phải nhiều điều phi lý, nhiều hành động khiếm nhã, không phù hợp với sự nghiêm túc và địa vị của họ.

Quisquis amat servit, sequitur captivus amantem,

Fert domita cervice jugum

Incipit effari mediaque in voce resistit.

Quod ratio poscit, vincit ac regnat furor,

Potensque tota mente dominatur deus.

Illa quidem sentit, foedoque repugnat amori,

Et secum quo mente feror, quid molior, inquit,

Dii precor, et pietas, &c.

Nàng thấy và biết lỗi lầm của mình, và chống lại,

Nàng đấu tranh chống lại dục vọng bẩn thỉu của mình.

Và tôi đang đi đâu, tôi đang làm gì đây?

Và xin Thượng đế cấm cản, nhưng rồi cuối cùng nàng vẫn làm thế.

Per vigil igne

Carpitur indomito, furiosaque vota retrectat,

Et modo desperat, modo vult tentare, pudetque

Et cupit, et quid agat, non invenit, &c.

Nàng cháy rực với dục vọng cuồng điên, và giờ đây hồi tưởng lại

Lời thề của mình, rồi tuyệt vọng, và khi chuyện đã qua,

Nàng vội vã tiếp tục những suy nghĩ trước kia của mình,

Và cuối cùng nàng không biết phải làm gì.

Trahit invitam nova via, aliudque cupido,

Mens aliud suadet; video meliora, proboque,

Deteriora sequor.

Lý trí kéo theo một hướng, dục vọng rực lửa theo hướng khác,

Nàng nhìn thấy và biết điều gì là tốt, nhưng nàng chẳng làm điều nào cả,

Ôi sự gian trá, tình yêu, và sự điên rồ của tâm trí,

Các người đã đưa tôi đi đâu?

Phần lớn những người đang yêu đều bị cuốn đi một cách mù quáng như những con thú vật, lý trí khuyên nhủ một đằng, bạn bè, gia sản, nỗi nhục nhã, tai tiếng, nguy hiểm, và một đại dương âu lo chắc chắn sẽ theo sau; tuy nhiên, dục vọng cuồng điên này lại thúc đẩy, đối trọng, đè nặng ở phía bên kia; dù đó là sự hủy hoại hoàn toàn, nỗi ô nhục vĩnh viễn, sự mất mát, họ vẫn sẽ làm thế, và cuối cùng trở nên "insensati", mất hết lý trí; thoái hóa thành chó, lợn, lừa, những con thú; như thần Jupiter thành một con bò, Apuleius thành một con lừa, Lycaon thành một con sói, Tereus thành một con chim chèo bẻo, Calisto thành một con gấu, Elpenor và Grillus thành bầy lợn bởi nữ thần Circe. Vì chúng ta còn có thể nghĩ gì khác về những thi sĩ tài năng đã ám chỉ trong những hư cấu và bài thơ hóm hỉnh của họ, ngoài việc một người khi đã hiến mình cho dục vọng (như Fulgentius giải thích về Apuleius, Alciat về Tereus) "thì chẳng khác nào một con thú."

Rex fueram, sic crista docet, sed sordida vita

Immundam e tanto culmine fecit avem.

Tôi đã từng là một vị vua, vương miện là minh chứng,

Nhưng vì sự bẩn thỉu của mình, tôi đã thành thế này.

Vincit vultus haec Tyndarios,

Qui moverunt horrida bellla.

Quicquid erit placidi, lepidi, grati, atque faceti,

Vivida cunctorum retines Pandora deorum.

Bất cứ điều gì xinh xắn, dễ chịu, duyên dáng, tốt lành,

Bất cứ điều gì Pandora có, nàng đều vượt trội hơn cả.

Caelia ridens

Est Venus, incedens Juno, Minerva loquens.

Fairest of fair, that fairness doth excel.

No tongue can her perfections tell,

In whose each part, all tongues may dwell.

Candida Leucothoe placet, et placet atra Melaene,

Sed Galatea placet longe magis omnibus una.

Phoebo pulchrior et sorore Phoebi.

Lydia bella, puelia candida,

Quae bene superas lac, et lilium,

Albamque simul rosam et rubicundam,

Et expolitum ebur Indicum.

That Emilia that was fairer to seen,

Then is lily upon the stalk green:

And fresher then May with flowers new,

For with the rose colour strove her hue,

I no't which was the fairer of the two.

Candidior folio nivei Galatea ligustri,

Floridior prato, longa procerior alno,

Splendidior vitro, tenero lascivior haedo, &c.

Mollior et cygni plumis, et lacte coacto.

Et plane invidia huc mera vos stimulare videtur.

Quod non vos itidem ut me Polyphemus amet;

Theo suy nghĩ của ngươi, nàng là một tạo vật ghê tởm nhất; và như khi một gã nông dân chê bai bức tranh tuyệt mỹ của Helen, do Zeuxis vẽ, vì hắn không thấy vẻ đẹp nào trong đó; Nichomachus, một khán giả đang tương tư, đã trả lời, "Sume tibi meos oculos et deam existimabis," hãy lấy đôi mắt của ta, và ngươi sẽ nghĩ nàng là một nữ thần, lập tức tôn sùng nàng, coi tất cả tật xấu của nàng là đức hạnh; những khiếm khuyết của nàng là những sự không hoàn hảo, tuyệt đối và hoàn hảo: nếu nàng mũi tẹt, nàng đáng yêu; nếu mũi khoằm, nàng vương giả; nếu thấp bé, nàng xinh xắn; nếu cao ráo, nàng đúng mực và mạnh mẽ như một người đàn ông, như nàng Boadicea dũng cảm của nước Anh chúng ta; nếu vẹo vọ, nàng khôn ngoan; nếu quái dị, nàng xinh đẹp; những khuyết điểm của nàng hoàn toàn không phải là khuyết điểm, nàng không có một chút dị tật nào. "Immo nec ipsum amicae stercus foetet," dù nàng có bẩn thỉu, gớm ghiếc, như con chó cái của Sostratus, hay con lợn cái của Parmeno; ngươi thà có một con rắn trong lòng, một con cóc trong bát, và gọi nàng là phù thủy, quỷ dữ, mụ già, với tất cả những cái tên bẩn thỉu ngươi có thể nghĩ ra; còn hắn lại ngưỡng mộ nàng, nàng là thần tượng, là quý cô, là tình nhân, là nàng tiên, là nữ hoàng, là tinh hoa của vẻ đẹp, một thiên thần, một ngôi sao, một nữ thần.

Cui comparatus indecens erit pavo,

Inamabilis sciurus, et frequens Phoenix.

He that commends Phillis or Neraea,

Or Amaryllis, or Galatea,

Tityrus or Melibea, by your leave,

Let him be mute, his love the praises have.

Pace mihi liceat (Coelestes) dicere vestra,

Mortalis visus pulchrior esse Deo.

Meum mel, mea suavitas, meum cor,

Meum suaviolum, mei lepores,

Illam quicquid agit, quoquo vestigia vertit,

Composuit furtim subsequiturque decor;

Seu solvit crines, fusis decet esse capillis,

Seu compsit, comptis est reverenda comis.

Họ thường là nô lệ, là tù nhân, là những tôi tớ tự nguyện, "Amator amicae mancipium", như Castilio gọi anh ta, tôi tớ của người tình, kẻ tôi đòi của nàng, tù nhân, nô lệ, là bất cứ thứ gì? "Anh ta hoàn toàn tuân theo những cảm xúc của nàng để làm hài lòng nàng, và, như Aemelia đã nói, biến mình thành kẻ chạy việc cho nàng. Tất cả những lo âu, hành động, tất cả suy nghĩ của anh ta đều phụ thuộc vào ý muốn và mệnh lệnh của nàng:" tôi tớ và chư hầu tận tụy, tuân lệnh, giàu tình cảm nhất của nàng. "Vì tình yêu" (như Cyrus trong tác phẩm của Xenophon đã quan sát đúng) "là một sự độc tài thuần túy, tồi tệ hơn bất kỳ căn bệnh nào, và những ai bị nó làm phiền đều mong muốn được tự do nhưng không thể, mà còn bị trói buộc chặt chẽ hơn nếu họ đang trong xiềng xích sắt." Sự giam cầm hay nô lệ nào có thể lớn hơn thế (như Tully đã tranh luận) khi đang yêu? "Liệu anh ta có phải là một người tự do khi bị một người phụ nữ thống trị, người mà nàng đặt ra luật lệ, ra lệnh, cấm đoán những gì nàng muốn; kẻ không dám từ chối bất cứ điều gì nàng đòi hỏi; nàng yêu cầu, anh ta cho; nàng gọi, anh ta đến; nàng đe dọa, anh ta sợ; "Nequissimum hunc servum puto," tôi coi người này là một kẻ tôi đòi." Và như ông tiếp tục, "Liệu đây không phải là một sự nô dịch không hề nhỏ cho một kẻ đang yêu khi phải dành mỗi giờ để chải đầu, vuốt râu, xức nước hoa cho tóc, rửa mặt bằng nước thơm, trang điểm, uốn tóc, và không thể đi ra ngoài nếu không bóng bẩy, chải chuốt, và ăn mặc đẹp đẽ?" Tuy nhiên, đây chỉ là những trò chơi trẻ con so với việc phải đi đến tiệm cắt tóc, nhà tắm, nhà hát, v.v., anh ta phải theo hầu nàng bất cứ nơi nào nàng đi, chạy dọc theo các con phố bên cửa và cửa sổ của nàng để nhìn thấy nàng, nắm bắt mọi cơ hội, những công việc không tên, cải trang, giả mạo đủ hình dáng, và bao nhiêu hình hài như chính thần Jupiter đã từng lấy; và mỗi ngày đều đến nhà nàng (như chắc chắn anh ta sẽ làm nếu thực sự yêu say đắm) và dâng hiến sự phục vụ, và theo nàng hết phòng này đến phòng khác, như những kẻ cầu hôn nàng Lucretia đã làm, anh ta không thể kiềm chế bản thân nhưng anh ta sẽ làm thế, anh ta phải và sẽ có mặt ở nơi nàng ở, ngồi cạnh nàng, không ngừng trò chuyện với nàng. "Nếu tôi lỡ đánh rơi chiếc găng tay của mình một cách tình cờ," (như nàng Lucretia của Aretine đã khoe khoang,) "tôi đã có một kẻ cầu hôn, không, hai hoặc ba kẻ cùng lúc sẵn sàng cúi xuống nhặt nó lên, và hôn nó, và trao lại cho tôi với một cái cúi chào thấp; nếu tôi muốn đi dạo, một kẻ khác đã sẵn sàng nâng cánh tay tôi. Một kẻ thứ ba cung cấp trái cây, lê, mận, anh đào, hoặc bất cứ thứ gì tôi muốn ăn hay uống." Tất cả điều này và nhiều hơn thế nữa anh ta làm khi có mặt nàng, và khi anh ta về nhà, như Troilus với nàng Cressida, tất cả những suy ngẫm của anh ta chỉ là nhớ lại với chính mình những hành động, lời nói, cử chỉ của anh ta, cách anh ta được tiếp đãi, nàng đã đối xử tử tế với anh ta như thế nào ở nơi đó, nàng đã mỉm cười như thế nào, nàng đã ưu ái anh ta như thế nào, và điều đó khiến anh ta vô cùng sung sướng; và sau đó anh ta thốt lên, Ôi Areusa ngọt ngào, Ôi Antiphila yêu dấu nhất của tôi, Ôi vẻ ngoài thần thánh nhất, Ôi những vẻ duyên dáng đáng yêu, và ngay lập tức anh ta làm một bài thơ, hoặc một bài sonnet theo năm bảy giai điệu, để ca ngợi nàng, hoặc nếu không anh ta lại nghiền ngẫm cách nàng từ chối sự phục vụ của anh ta, từ chối trao cho anh ta một nụ hôn, sỉ nhục anh ta, v.v., và điều đó thực sự hành hạ anh ta. Và đây là những bài tập của anh ta giữa chiếc lược và tấm gương, những bài thơ madrigal, elegies, v.v., đây là những suy nghĩ của anh ta cho đến khi anh ta nhìn thấy nàng một lần nữa. Nhưng tất cả điều này thật dễ dàng và nhẹ nhàng, và là phần nhỏ nhất trong sự lao động và nô dịch của anh ta, không thợ săn nào chịu khó nhọc như vậy vì con mồi, người bẫy chim vì thú vui, hay người lính vì chiếm một thành phố, như anh ta sẽ làm vì sự ưu ái của người tình.

Ipsa comes veniam, neque me salebrosa movebunt

Saxa, nec obliquo dente timendus aper.

Ignem marisque fluctus, atque turbines

Venti paratus est transire,

Tuus o regina quod optas

Explorare labor, mihi jussa capescere fas est.

O nữ hoàng, đó là nỗi đau của nàng khi bắt ta phải làm mãi,

Và ta bị ràng buộc phải thực thi ý muốn của nàng.

Me vel sororem Hippolite aut famulam voca,

Famulamque potius, omne servitium feram.

Non me per altas ire si jubeas nives,

Pigeat galatis ingredi Pindi jugis,

Non si per ignes ire aut infesta agmina

Cuncter, paratus ensibus pectus dare,

Te tunc jubere, me decet jussa exequi.

Haud timet mortem, cupit ire in ipsos

obvius enses.

when he felt death,

Dusked been his eyes, and faded is his breath

But on his lady yet casteth he his eye,

His last word was, mercy Emely,

His spirit chang'd, and out went there,

Whether I cannot tell, ne where.

Orlando, who long time had loved dear

Angelica the fair, and for her sake

About the world in nations far and near,

Did high attempts perform and undertake;

That either bears (so furiously they meet)

The other down under the horses' feet,

And with their axes both so sorely pour,

That neither plate nor mail sustain'd the stour,

But riveld wreak like rotten wood asunder,

And fire did flash like lightning after thunder;

Nam si abest quod ames, praesto simulacra tamen sunt

Illius, et nomen dulce observatur ad aures.

Người đưa thư đến từ chàng để gửi cho nàng quả là một vị khách được chào đón nhất; và nếu anh ta mang một lá thư, nàng sẽ đọc nó hai mươi lần, và như Lucretia đã làm với Euryalus, "hôn lá thư một nghìn lần, rồi đọc nó:" Và Chelidonia với Philonius, sau nhiều nụ hôn ngọt ngào, đặt lá thư vào ngực mình,

And kiss again, and often look thereon,

And stay the messenger that would be gone:

Vult placere sese amicae, vult mihi, vult pedissequae,

Vult famulis, vult etiam ancillis, et catulo meo.

Pignusque direptum lacertis;

Aut digito male pertinaci,

O quoties dixi Zephyris properantibus illuc,

Felices pulchram visuri Amaryllada venti.

Vos aurae Alpinae, placidis de montibus aurae,

Haec illi portate,

Ridebunt valles, ridebunt obvia Tempe,

In florem viridis protinus ibi humus.

O si tecum ludere sicut ipsa possem,

Et tristes animi levare curas.

Sed speculum ego ipse fiam,

Ut me tuum usque cernas,

Et vestis ipse fiam,

Ut me tuum usque gestes.

Mutari et opto in undam,

Lavem tuos ut artus,

Nardus puella fiam,

Ut ego teipsum inungam,

Sim fascia in papillis,

Tuo et monile collo.

Fiamque calceus, me

Saltem ut pede usque calces.

But I a looking-glass would be,

Still to be look'd upon by thee,

Or I, my love, would be thy gown,

By thee to be worn up and down;

Or a pure well full to the brims,

That I might wash thy purer limbs:

Or, I'd be precious balm to 'noint,

With choicest care each choicest joint;

Or, if I might, I would be fain

About thy neck thy happy chain,

Or would it were my blessed hap

To be the lawn o'er thy fair pap.

Or would I were thy shoe, to be

Daily trod upon by thee.

Felices mater, &c. felix nutrix.—

Sed longe cunctis, longeque beatior ille,

Quem fructu sponsi et socii dignabere lecti.

Qualis nox erit illa, dii, deaeque,

Quam mollis thorus?

Qui te videt beatus est,

Beatior qui te audiet,

Qui te potitur est Deus.

But kings in this yet privileg'd may be,

I'll be a monk so I may live with thee.

Quincia obiit, sed non Quincia sola obiit,

Quincia obiit, sed cum Quincia et ipse obii;

Risus obit, obit gratia, lusus obit.

Nec mea nunc anima in pectore, at in tumulo est.

Atque aliquis interjuvenes miratus est, et verbum dixit,

Non ego in caelo cuperem Deus esse,

Nostram uxorem habens domi Hero.

Caelum diis ego non suum inviderem,

Sed sortem mihi dii meam inviderent.

Omnia quae patior mala si pensare velit fors,

Una aliqua nobis prosperitate, dii

Hoc precor, ut faciant, faciant me cernere coram,

Cor mihi captivum quae tenet hocce, deam.

Tuy nhiên, dù có bao nhiêu triệu chứng khó chịu, phi lý, rắc rối, những cơn lên đồng và cảm xúc kỳ quái thường xảy ra với những người như vậy, vẫn có một số phẩm chất tốt đẹp và duyên dáng ở những người đang yêu, mà sự gắn kết này gây ra. "Vì nó biến những người khôn ngoan thành những kẻ ngốc, thì nhiều lần nó cũng biến những kẻ ngốc trở nên khôn ngoan; nó làm cho những gã hèn hạ trở nên hào hiệp, những kẻ hèn nhát trở nên dũng cảm," như Cardan ghi lại từ Plutarch; "kẻ tham lam trở nên hào phóng và cao thượng; kẻ thô lỗ trở nên lịch sự; kẻ tàn nhẫn trở nên dịu dàng; những kẻ độc ác, báng bổ trở nên ngoan đạo; kẻ lôi thôi trở nên chỉn chu; kẻ chanh chua trở nên nhân từ; và những con chó câm trở nên hùng biện; những kẻ lười biếng, chậm chạp trở nên nhanh nhẹn và lanh lợi." Feras mentes domat cupido, gã khổng lồ Cyclops Polyphemus hung dữ, tàn bạo và thô lỗ đã thở dài, và rơi bao giọt nước mắt mặn chát vì nàng Galatea. Không có cảm xúc nào gây ra những thay đổi lớn hơn, hoặc mãnh liệt hơn của niềm vui hay nỗi bất mãn. Plutarch. Sympos. lib. 5. quaest. 1, nói rằng, "tâm hồn của một người đang yêu đầy ắp những mùi thơm và hương vị ngọt ngào, và tất cả những giai điệu và âm hưởng dễ chịu, đến nỗi khó mà nói được (như ông nói thêm) liệu tình yêu gây hại hay mang lại lợi ích cho con người nhiều hơn." Nó tiếp thêm tinh thần và khiến họ, vốn mềm yếu và ngớ ngẩn, trở nên hào hiệp và dũng cảm, "Audacem faciebat amor." Tình yêu của nàng Ariadne đã khiến Theseus trở nên mạo hiểm, và vẻ đẹp của nàng Medea đã khiến Jason trở nên chiến thắng; "expectorat amor timorem." Plato có quan điểm rằng tình yêu của Venus đã khiến Mars trở nên dũng cảm. "Một chàng trai trẻ sẽ rất xấu hổ khi phạm phải bất kỳ lỗi lầm tồi tệ nào mà người tình của mình có thể nghe thấy hoặc nhìn thấy." Như kẻ đã mong muốn kẻ thù của mình lúc đang hấp hối, hãy đặt anh ta nằm ngửa mặt lên, "ne amasius videret eum a tergo vulneratum," kẻo người yêu của anh ta sẽ nói rằng anh ta là một kẻ hèn nhát. "Và nếu có thể có một đội quân gồm những người đang yêu, những người yêu hoặc được yêu, họ sẽ cực kỳ dũng cảm và khôn ngoan trong sự cai trị của mình, sự khiêm tốn sẽ ngăn cản họ làm điều sai trái, sự ganh đua sẽ thúc đẩy họ làm những điều tốt đẹp và trung thực, và chỉ một vài người trong số họ sẽ đánh bại một nhóm lớn những người khác." Không có người nào quá nhút nhát, quá hèn hạ, mà tình yêu không thể truyền cảm hứng, khiến họ có một tính cách thần thánh và tinh thần anh hùng. Như người đó đã nói trong trường hợp tương tự, "Tota ruat caeli moles, non terreor", v.v. Không gì có thể làm họ kinh hãi, không gì có thể làm họ chùn bước. Nhưng như Sir Blandimor và Paridel, hai hiệp sĩ tiên dũng cảm đó, đã chiến đấu vì tình yêu của nàng Florimel xinh đẹp trước mặt mọi người—

And drawing both their swords with rage anew,

Like two mad mastives each other slew,

And shields did share, and males did rash, and helms did hew;

So furiously each other did assail,

As if their souls at once they would have rent,

Out of their breasts, that streams of blood did trail

Adown as if their springs of life were spent,

That all the ground with purple blood was sprent,

And all their armour stain'd with bloody gore,

Yet scarcely once to breath would they relent.

So mortal was their malice and so sore,

That both resolved (than yield) to die before.

Không chỉ lòng dũng cảm mà tình yêu còn thêm vào, như tôi đã nói, sự tinh tế, trí thông minh, và nhiều mưu kế khéo léo, "Namque dolos inspirat amor, fraudesque ministrat," Jupiter yêu nàng Leda, và không biết làm thế nào để đạt được mong muốn của mình, đã biến thành một con thiên nga, và nhờ Venus đuổi theo mình dưới hình dạng một con đại bàng; điều mà nàng đã làm, để tìm nơi trú ẩn, chàng bay vào lòng Leda, "et in ejus gremio se collocavit," Leda ôm lấy chàng, và rồi nhanh chóng chìm vào giấc ngủ, "sed dormientem Jupiter compressit," bằng cách đó Jupiter đã đạt được ý muốn của mình. Tình yêu có thể nghĩ ra vô số thủ đoạn như vậy, những kỳ tích khéo léo phong phú, với sự khôn ngoan và thận trọng, "quis fallere possit amantem." Tất cả kiểu cách văn minh, sự đàng hoàng, phép lịch sự và hành vi tốt, "plus solis et leporis," những vẻ duyên dáng lịch sự và những trò đùa vui vẻ. Boccaccio có một câu chuyện thú vị về mục đích này, mà ông đã vay mượn từ người Hy Lạp, và Beroaldus đã chuyển sang tiếng Latin, Bebelius bằng thơ, về Cymon và Iphigenia. Cymon này là một kẻ ngốc, một người đàn ông có ngoại hình khá ổn, và là con trai của thống đốc Cyprus. nhưng là một gã đần độn, đến mức cha chàng, xấu hổ về chàng, đã gửi chàng đến một nông trại mà ông có ở nông thôn, để được nuôi dạy. Ở đó tình cờ, như thói quen của mình, khi đi dạo một mình, chàng bắt gặp một thiếu nữ trẻ xinh đẹp, tên là Iphigenia, con gái của một thị trưởng ở Cyprus, cùng với người hầu của nàng, bên bờ suối trong một bụi cây nhỏ, đang chìm trong giấc ngủ trong chiếc áo lót của mình, nơi nàng vừa mới tắm rửa: "Khi Cymon nhìn thấy nàng, anh ta đứng tựa vào gậy, há hốc mồm nhìn nàng không thể cử động, và kinh ngạc;" cuối cùng anh ta yêu say đắm đối tượng huy hoàng đó đến mức bắt đầu tự đánh thức bản thân, nghĩ xem mình là ai, nhất quyết đi theo nàng đến thành phố, và vì nàng mà bắt đầu trở nên văn minh, học hát và nhảy, chơi nhạc cụ, và có được tất cả những phẩm chất và phép lịch sự của quý ông trong một thời gian ngắn, điều mà bạn bè của chàng rất vui mừng. Tóm lại, từ một kẻ ngốc và gã hề, chàng đã trở thành một trong những quý ông hoàn thiện nhất ở Cyprus, thực hiện nhiều chiến công dũng cảm, và tất cả đều vì tình yêu với tiểu thư Iphigenia. Tóm lại, tôi có thể nói về tất cả bọn họ như thế này, dù họ có thô lỗ, cục cằn và kinh khủng đến đâu, những gã Grobian và những cô nàng luộm thuộm, nếu một khi đã yêu, họ sẽ trở nên vô cùng chỉn chu và bảnh bao; vì, "Omnibus rebus, et nitidis nitoribus antevenit amor," họ sẽ chạy theo thời trang, bắt đầu trang điểm, và có thiện cảm với chính mình, "venustatem enim mater Venus;" một con tàu không mất nhiều thời gian để trang bị như một quý cô trẻ đang sửa soạn cho người yêu của mình. Một cửa hàng họa sĩ, một đồng cỏ đầy hoa, không có vẻ ngoài nào duyên dáng trong kho tàng của thiên nhiên như một thiếu nữ, "nubilis puella," một Novitsa hoặc cô dâu người Venice, đang chờ đợi một người chồng, hoặc một chàng trai trẻ là người cầu hôn của nàng; vẻ ngoài điềm đạm, dáng đi điềm đạm, quần áo, cử chỉ, hành động, tất cả đều điềm đạm; tất cả vẻ duyên dáng, thanh lịch trên thế giới đều nằm trên khuôn mặt nàng. Những chiếc áo choàng, ruy băng, dây chuyền, trang sức, vải ren, vải lanh, ren, kim sa đẹp nhất của họ, phải được khoác lên, "praeter quam res patitur student elegantiae," họ trở nên e lệ, khó tính, và quá tò mò một cách đột ngột; đó là tất cả những gì họ học, tất cả công việc của họ, làm thế nào để mặc quần áo gọn gàng, trở nên lịch sự và trang nhã, và làm nổi bật chính mình. Không sớm thì muộn, một chàng trai trẻ thấy người yêu của mình đến, anh ta liền tút tát lại chính mình, kéo chiếc áo choàng vừa rơi xuống vai, thắt dây giày, các điểm, chỉnh lại cổ áo, tay áo, vuốt tóc, xoắn râu, v.v. Khi thần Mercury chuẩn bị đến trước mặt người tình của mình,

Chlamydemque ut pendeat apte

Collocat, ut limbus totumque appareat aurum.

Anh ta chỉnh lại chiếc áo choàng, để những đường ren,

Và gấu áo, và những họa tiết vàng, tất cả đều có vẻ duyên dáng của nó.

Salmacis sẽ không để Hermaphroditus nhìn thấy mình, cho đến khi nàng đã tút tát lại bản thân trước,

Nec tamen ante adiit, etsi properabat adire,

Quam se composuit, quam circumspexit amictus,

Et finxit vultum, et meruit formosa videri.

Nàng không đến, mặc dù đó là ý muốn của nàng,

Cho đến khi nàng chỉnh đốn lại bản thân, và sửa sang lại trang phục,

Và chỉnh lại vẻ mặt để khiến anh ta phải ngưỡng mộ.

Venus đã sắp xếp mọi việc như thế, rằng khi con trai nàng Aeneas chuẩn bị xuất hiện trước nữ hoàng Dido, chàng

(Os humerosque deo similis (namque ipsa decoram

Caesariem nato genetrix, lumenque juventae

Purpureum et laetos oculis afflarat honores.)

Jamque tibi formae, jamque est tibi cura placendi,

Jam rigidos pectis rastris Polypheme capillos,

Jam libet hirsutam tibi falce recidere barbam,

Et spectare feros in aqua et componere vultus.

Và rồi chàng bắt đầu tút tát lại bản thân,

Để tết và chải đầu, và cạo râu,

Và nhìn khuôn mặt mình trong nước như một tấm gương,

Và để chỉnh đốn lại bản thân cho thật dũng cảm.

Jam Galatea veni, nec munera despice nostra,

Certe ego me novi, liquidaque in imagine vidi

Nuper aquae, placuitque mihi mea forma videnti.

Hãy đến đây, Galatea của ta, đừng khinh rẻ những món quà của ta,

Ta chắc chắn biết mình, và trong hình ảnh trong vắt

Của làn nước gần đây, và vẻ ngoài của ta làm ta hài lòng khi nhìn thấy.

Non sum adeo informis, nuper me in littore vidi,

Cum placidum ventis staret mare

Đó là tâm trạng chung của tất cả những người cầu hôn là tự tút tát lại bản thân, phung phí vào trang phục, "pure lotus", gọn gàng, chải chuốt, và uốn xoăn, với mái tóc được bôi bột, "comptus et calimistratus", với một lọn tóc dài tình yêu, một bông hoa trên tai, găng tay xức nước hoa, nhẫn, khăn quàng cổ, lông vũ, các điểm, v.v. như thể anh ta là Ganymede của một vị hoàng tử, với những bộ quần áo mới mỗi ngày, khi thời trang thay đổi; đi đứng như thể anh ta đang giẫm lên trứng, như Heinsius đã viết cho Primierus, "nếu một khi đã bị mê hoặc bởi một cô nàng, anh ta phải thức trắng đêm, từ bỏ sách vở, thở dài và than vãn, thỉnh thoảng khóc vì số phận hẩm hiu của mình, và đánh dấu trên tất cả những điều, chiếc mũ, dải băng, áo khoác, quần tây nào đang thịnh hành, cách cắt râu, và để tóc, xoắn ria mép, và uốn tóc, tỉa râu nhọn, hoặc nếu anh ta để nó ở ngoài, thì bên phải phải tương ứng với bên trái;" nếu không anh ta có thể bị chế giễu, như hoàng đế Julian kẻ bội đạo vì để một bộ râu dài xồm xoàm như dê, phù hợp để làm dây thừng, như trong *Mysopogone* của ông ta, hoặc bài diễn văn biện hộ ông ta đã thực hiện tại Antioch để bào chữa cho bản thân, ông ta thừa nhận một cách mỉa mai, nó cản trở việc hôn của mình, "nam non licuit inde pura puris, eoque suavioribus labra labris adjungere," nhưng ông ta không coi trọng nó lắm, như có vẻ qua phần sau, "de accipiendis dandisve osculis non laboro," tuy nhiên (để theo tác giả của tôi) nó có thể rất quan trọng đối với một người yêu trẻ, anh ta phải tôn trọng hơn trong khía cạnh này, "anh ta phải liên minh với một thợ may, thợ cắt tóc xuất sắc,"

Tonsorem pucrum sed arte talem,

Qualis nec Thalamis fuit Neronis;

Trong số những phẩm chất tốt khác mà một gã si tình được ban tặng, anh ta phải học hát và nhảy, chơi một nhạc cụ nào đó, như không nghi ngờ gì anh ta sẽ làm, nếu anh ta thực sự bị chạm đến bởi nam châm của tình yêu. Vì như Erasmus đã nói, "Musicam docet amor et Poesia," tình yêu sẽ khiến họ trở thành những nhạc sĩ, và sáng tác những bài hát, bản nhạc madrigal, thơ trữ tình, những bài thơ tình, và hát chúng theo những giai điệu dễ thương, để có được tất cả những phẩm chất tốt có thể có. Jupiter nhận ra thần Mercury đang yêu nàng Philologia, vì anh ta học ngôn ngữ, cách nói chuyện lịch sự, (vì Suadela bản thân là con gái của Venus, như một số người viết) nghệ thuật và khoa học, "quo virgini placeret," tất cả chỉ để làm hài lòng chính mình, và làm vui lòng người tình của mình. Đó là mục tiêu chính của họ khi hát, nhảy; và không nghi ngờ gì, rất nhiều quý ông và quý cô sẽ không có trình độ tốt như vậy trong thể loại này, nếu tình yêu không thúc đẩy họ. "Ai," Castilio nói, "sẽ học chơi nhạc, hoặc dành tâm trí cho âm nhạc, học nhảy, hoặc làm rất nhiều vần điệu, những bài hát tình yêu, như hầu hết mọi người làm, ngoài vì phụ nữ, vì họ hy vọng bằng cách đó để có được ý nguyện tốt của họ, và giành được sự ưu ái của họ?" Chúng ta thấy điều này được xác nhận hàng ngày ở những phụ nữ trẻ và người vợ của chúng ta, những người mà khi còn là những cô gái đã tốn rất nhiều công sức để hát, chơi nhạc, và nhảy, với sự tốn kém và chi phí lớn cho cha mẹ họ, để có được những phẩm chất duyên dáng đó, giờ đây khi đã kết hôn hiếm khi chạm vào một nhạc cụ, họ không quan tâm đến nó. Constantine trong *agricult.* lib. 11. cap. 18, coi chính Cupid là một vũ công tuyệt vời; bằng dấu hiệu tương tự như khi anh ta đang nhảy nhót giữa các vị thần, "anh ta làm đổ một bát mật hoa, thứ nhỏ xuống hoa hồng trắng, từ đó về sau khiến nó trở nên đỏ:" và Calistratus, với sự giúp đỡ của Dedalus, xung quanh bức tượng của Cupid đã tạo ra rất nhiều thiếu nữ vẫn đang nhảy múa, để ám chỉ rằng có lẽ Cupid rất bị ảnh hưởng bởi nó, như không nghi ngờ gì anh ta đã như vậy. Vì tại đám cưới của anh ta và Psyche, các vị thần đã có mặt để làm rạng danh bữa tiệc, Ganymede rót mật hoa dồi dào (như Apuleius mô tả), Vulcan là đầu bếp, các Giờ tạo nên tất cả sự tốt đẹp với hoa hồng và hoa, Apollo chơi đàn hạc, các Nàng Thơ hát theo đó, "sed suavi Musicae super ingressa Venus saltavit," nhưng mẹ anh ta, Venus, đã nhảy múa theo sự hài lòng ngọt ngào của anh ta và của họ. Witty Lucian trong đoạn tình yêu đầy cảm xúc đó, hoặc mô tả thú vị về việc Jupiter đánh cắp Europa, và bơi từ Phoenicia đến Crete, làm cho biển lặng, gió êm, Neptune và Amphitrite cưỡi trên cỗ xe của họ để xé toạc những con sóng trước mặt họ, những người tritons nhảy múa xung quanh, mỗi người cầm một ngọn đuốc, những nàng tiên biển nửa khỏa thân, giữ nhịp trên lưng cá heo, và hát bài Hymeneus, Cupid nhanh nhẹn nhảy múa trên đỉnh mặt nước, và chính Venus đi theo sau trong một chiếc vỏ sò, rải hoa hồng và hoa trên đầu họ. Praxiteles, trong tất cả các bức tranh của mình về tình yêu, tạo ra Cupid luôn mỉm cười, và nhìn những vũ công; và tại St. Mark's ở Rome (tác phẩm mà tôi không biết), một trong những tác phẩm ngon lành nhất, là rất nhiều satyrs nhảy múa xung quanh một cô nàng đang ngủ. Vì vậy, nhảy múa vẫn như là một phụ lục cần thiết cho các vấn đề tình yêu. Những cô gái trẻ không bao giờ hài lòng hơn khi vào một ngày lễ, sau giờ kinh chiều, họ có thể gặp người yêu của mình, và nhảy múa quanh một cột cờ tháng Năm, hoặc trên một bãi cỏ thị trấn dưới một cây du râm mát. Không có gì quen thuộc ở Pháp, như việc những người vợ và cô gái thị dân nhảy một vòng trên đường phố, và thường xuyên, vì thiếu nhạc cụ tốt hơn, tự tạo ra âm nhạc hay từ chính giọng hát của mình, và nhảy theo đó. Vâng, nhiều lần tình yêu này sẽ khiến những người già, đàn ông và phụ nữ có nhiều ngón chân hơn là răng, nhảy múa,—"John, hãy đến hôn tôi ngay bây giờ," đeo mặt nạ và làm trò; vì Comus và Hymen yêu thích mặt nạ, và tất cả những trò vui vẻ như vậy quá mức, sẽ cho phép đàn ông mặc quần áo phụ nữ trong một số trường hợp, và nhảy múa chung, trẻ và già, giàu và nghèo, hào hiệp và thấp hèn, thuộc mọi loại. Paulus Jovius chỉ trích Augustine Niphus nhà triết học, "vì là một người đàn ông lớn tuổi, và là một giáo sư công cộng, cha của nhiều đứa con, anh ta đã quá điên cuồng vì tình yêu của một thiếu nữ (điều mà nhiều bạn bè của anh ta xấu hổ khi thấy), một gã già bị bệnh gút, nhưng vẫn muốn nhảy múa theo những người chơi vĩ cầm." Nhiều người cười nhạo anh ta vì điều đó, nhưng tình yêu toàn năng này muốn như vậy.

Hyacinthino bacillo

Properans amor, me adegit

Violenter ad sequendum.

Tình yêu vội vã với cây gậy tím đã khiến

Tôi phải theo đuổi và bắt đầu điệu nhảy.

Nhưng trên tất cả các triệu chứng khác của những người đang yêu, điều này không được bỏ qua nhẹ nhàng, rằng có khả năng dù ở tình trạng nào, nếu một khi đã yêu, họ sẽ biến thành những người làm thơ, người viết ballad, và nhà thơ theo khả năng của họ. Vì như Plutarch nói, "Họ sẽ là nhân chứng và người thổi kèn cho những phần tốt đẹp của người yêu, trang trí họ bằng những câu thơ và bài hát ca ngợi, như chúng ta làm với những bức tượng bằng vàng, để họ có thể được nhớ đến và ngưỡng mộ bởi tất cả." Những người đàn ông lớn tuổi đôi khi cũng si mê theo cách này cũng như những người còn lại; sức nóng của tình yêu sẽ làm tan chảy những cảm xúc băng giá của họ, làm tan chảy lớp băng của tuổi già, và cho phép họ, mặc dù họ đã sáu mươi tuổi trên thắt lưng, nhưng trông vẫn chưa đầy ba mươi dưới thắt lưng. Jovianus Pontanus khiến một gã già ngốc làm thơ, và trở thành một thi sĩ xoàng để làm hài lòng người tình của mình.

Ne ringas Mariana, meos me dispice canos,

De sene nam juvenem dia referre potes, &c.

Mariana ngọt ngào đừng coi thường tuổi tác của anh,

Vì em có thể biến một ông già trở thành người trẻ trở lại.

Equitabat homo per sylvam frondosam,

Ducebatque secum Meswinden formosam.

Quid stamus, cur non imus?

Một gã cưỡi ngựa qua bên rừng xanh,

Và Meswinde xinh đẹp là cô dâu của gã,

Tại sao chúng ta đứng đây, và không đi?

Cynthia te vatem fecit lascive Properti,

Ingenium Galli pulchra Lycoris habet.