1988 được tuyên là năm của các đại dương chỉ thuần trên công ước giấy tờ. Bởi cũng phải ca tụng một cái gì đó chứ. Đó cũng có thể gọi là năm của rừng, thế rồi rừng vẫn tiếp tục bị đốt phá, biến mất khỏi địa cầu trong sự dửng dưng tuyệt đối của các chính phủ cẩu thả lơ đễnh tham gia ký hiệp ước bảo vệ và phát triển rừng. Đó cũng có thể được gọi là năm của khí quyển, và rồi những nước công nghiệp cũng chẳng vì thế mà ngừng phát thải khí làm thủng tầng ô zôn và là nguyên nhân làm lớp vỏ Trái đất nóng lên.

Những thực tế đau đớn và phi lý này có thể dễ dàng làm ta bi quan, nhưng, thật may, việc chắc chắn rằng còn tồn tại những cá nhân và tổ chức ra sức nỗ lực bảo tồn môi trường tự nhiên và thúc giục thực hiện quyền cơ bản - quyền được cùng nhau quyết định điều chúng ta muốn làm cho hành tinh nhỏ bé của mình - cho phép ta có một hy vọng nhất định trong từng đó sự mù quáng hám lợi.

Tôi nhớ một tối trên bãi biển, ở phía Bắc Sardinia. Cùng một nhóm bạn, chúng tôi đang ngắm mặt trời lặn rời xa chúng tôi để qua chiếu sáng cho những miền đất khác ở phía Tây thì, đột nhiên, từ biển cất lên khúc hát độc nhất của cá voi, cái âm thanh cao vút ấy có gì đó của âm nhạc vị lai và gây ấn tượng cho bất cứ người nào từng nghe.

Tôi đã từng xem và nghe cá voi ở Greenland, trong vịnh California, trên bán đảo Valdes và ở mũi Horn nơi hai đại dương lớn siết lấy nhau, nhưng đây, đây là lần đầu tiên tôi cảm nhận sự có mặt của chúng ở Địa Trung Hải. Có nhiều con. Chúng trồi lên khỏi mặt nước với những động tác oai vệ đặc trưng của loài có vú khổng lồ dưới nước; đầu tiên những cái đầu gồ lên, rồi những tấm lưng cong trên mặt nước và sau cùng cái đuôi quất lên những đợt sóng, hoặc lặn xuống như những con bướm sẫm màu kỳ diệu.

Chúng đã ở vùng này từ thuở xa xưa, rất lâu trước khi người La Mã gọi tên những bờ vịnh Genoa là “Costa Balenae”, hay nhiều thế kỷ sau này hẳn chúng ta gọi tên Portofino là “Portus Delphini”. Chúng ở đó, trên Địa Trung Hải, để nuôi dưỡng trí tưởng tượng, để khơi gợi sự thán phục, để nhắc nhớ những giới hạn của tồn tại nhân loại, để khơi nguồn cảm hứng cho những truyền thuyết như truyền thuyết về Leviathan, hoặc đơn giản để nói với chúng ta rằng trong cuộc sống có chỗ cho mọi loài.

Lúc thấy những con cá voi vùng bờ biển phía Bắc Sardinia này, tôi không thể kìm cơn run rẩy sợ hãi khi nghĩ đến vùng biển chúng đang sinh tồn.

Trong lịch sử nhân loại chưa từng có vùng biển nào bị đối xử tàn tệ như Địa Trung Hải. Bị đánh bắt đến mức nhiều loài bị tuyệt chủng, bị làm nhục bởi đủ loại hình đánh bắt phi pháp có thể được, và ngang dọc khắp nơi trên mặt nước những thủy thủ nước ngọt chỉ thấy biển như một trò tiêu khiển giết thời gian, một công viên giải trí mà họ cũng có thể thấy ở Las Vegas hay Disneyworld.

Đương nhiên, không có thống kê số lượng mô tô nước hay xuồng thể thao, loại tốc độ nhanh, nhanh một cách tội ác, ngày ngày vẫn rẽ sóng Địa Trung Hải. Tuy nhiên có những báo cáo, dù ngắn gọn, về tình trạng va đập với cá heo và cá heo bị chân vịt chém, hàng trăm lời chứng của các ngư dân, trên những chiếc thuyền chậm chạp của họ, phải chịu trận tham dự những trò chơi mà vài tên đần độn nhà giàu tự cho phép mình làm bất chấp việc đàn cá heo đang bơi qua trước mũi xuồng.

Trên đời này có hai sản phẩm từ sự khéo léo tài tình của loài người mà tôi ghét hơn tất thảy: máy xẻ và xuồng gắn máy. Hàng triệu triệu chân vịt khuấy đảo dòng nước Địa Trung Hải như thể đó là cái máy xay sinh tố khổng lồ đang pha chế một loại đồ uống chết người.

Tôi biết rất khó để ấn định quy tắc chống lại thị trường, hơn nữa lại còn là thị trường giải trí phi lý, và còn khó hơn nữa nếu muốn đưa ra một biện pháp được tôn trọng thực hiện ở phạm vi quốc tế, hạn chế tốc độ, ô nhiễm và vùng được phép hoạt động của những thủy thủ rởm mùa hè này.

Nhưng việc thiết lập một khu bảo tồn, một đền điện cho phép phát triển và sinh sản là một biện pháp khẩn cấp, không thể thiếu nếu chúng ta muốn cứu những loài thú lớn của biển cả khỏi nạn tuyệt chủng ở Địa Trung Hải.

Tôi thấy rất bi quan khi nghĩ đến khả năng làm lay chuyển những kẻ giàu có ăn không ngồi rồi; tuy nhiên, bởi một niềm tin vào loài người, tôi muốn tin tưởng rằng trong một tương lai không quá xa, nhà công nghiệp hay chủ nhà băng nào đó, thay vì tặng cho cậu con đến tuổi thiếu niên của mình một chiếc mô tô nước sẽ đưa con mình đến đúng nơi này ở Bắc Sardinia, nơi tôi đã thấy những con cá voi, và lúc đó, cùng với những đứa con dân chài, cậu bé sẽ sửng sốt thán phục cảnh những con cá voi đang di chuyển trong không gian tự nhiên và được bảo vệ, vì cuộc sống vẫn và sẽ luôn là món quà xứng đáng và hứa hẹn nhất trong những món quà.

Vẫn còn kịp cứu cá voi và cá heo Địa Trung Hải. Vẫn còn kịp trả lại cho biển và các giống loài ở đó một phần nhỏ những gì mà ta đã cướp đi của nó.