Đầu ngày, người đưa thư trao cho tôi một cái gói. Tôi mở nó ra. Đó là ấn bản đầu tiên của một cuốn tiểu thuyết tôi đã viết khi nghĩ đến ba con trai bé dại của tôi. Sebastian, mười một tuổi, và hai anh em sinh đôi Max và Léon, tám tuổi.
Viết cuốn tiểu thuyết này là một hành động thể hiện tình yêu dành cho các con tôi, cho Hamburg, thành phố nơi chúng tôi đã hạnh phúc nhiều đến vậy, và cho nhân vật chính, chú mèo Zorbas, một chú mèo to, đen và béo tròn từng là người bạn đồng hành của chúng tôi trong những giấc mơ, những câu chuyện kể và những chuyến phiêu lưu suốt nhiều năm.
Và đúng vào lúc người đưa thư trao cho tôi ấn bản đầu tiên của cuốn tiểu thuyết, lúc tôi cảm thấy niềm hạnh phúc được thấy những từ những chữ của mình hiện ra trong trật tự tỉ mỉ của những trang sách, Zorbas đang đi khám bác sĩ thú y vì nó đang khốn khổ bởi một căn bệnh làm nó biếng ăn, buồn bã và kiệt sức, rồi sau đó làm nó thở vô cùng khó khăn. Buổi chiều tôi qua đón nó và nghe một chẩn đoán kinh khủng: tồi rất tiếc, nhưng con mèo của anh bị ung thư phổi rất nặng.
Những khổ cuối của cuốn tiểu thuyết kể về đôi mắt của một con mèo quý phái, một con mèo hào hiệp, một con mèo của bến cảng, vì Zorbas đúng là như vậy và còn hơn thế. Nó đến với chúng tôi khi Sebastian ra đời, và với thời gian, từ con mèo nó đã trở thành người bạn đồng hành mới, một người bạn đồng hành thân thiết bốn chân với tiếng gừ gừ du dương. Chúng tôi yêu nó, chú mèo này, và cũng chính vì tình yêu này tôi phải họp các con tôi lại để nói với chúng về cái chết.
Nói về cái chết với chúng, lẽ sống của tôi. Với chúng, bé nhỏ nhường đó, tinh khiết nhường đó, ngây thơ nhường đó, tin tưởng nhường đó, thanh cao và độ lượng đến vậy. Tôi đấu tranh tìm những từ những chữ thích hợp nhất để giải thích cho chúng hai sự thật kinh khủng.
Thứ nhất: Zorbas, theo một luật lệ không phải do chúng tôi đặt ra nhưng trái lại chúng tôi phải tuân phục bất chấp việc nó làm tổn thương lòng tự tôn của chúng tôi, sẽ chết, như vạn vật, như vạn sinh linh. Thứ hai: việc tránh cho nó phải chịu một cái chết tàn khốc và đau đớn lại tùy thuộc vào chúng tôi, vì tình yêu không chỉ là việc mang lại hạnh phúc cho người mà ta yêu, mà còn là việc làm sao để tránh cho họ không phải chịu đau đớn và gìn giữ phẩm cách của họ.
Tôi biết những giọt nước mắt của các con sẽ theo tôi suốt cuộc đời. Tôi thấy mình thật khốn khổ và đáng thương trước sự mong manh của chúng. Tôi thấy mình thật yếu đuối khi không thể chia sẻ nỗi tức giận hoàn toàn lý giải được của chúng, sự chối từ của chúng, khúc hát về cuộc sống của chúng, lời nguyền rủa của chúng chống lại Chúa trời, vốn chỉ có được lòng tin của tôi chính vì và chỉ vì các con tôi, và niềm hy vọng của chúng, được khơi gợi với tất cả sự thuần khiết của con người, rằng Zorbas sẽ khá lên.
Đạo đức là một thuộc tính hay một phát minh của con người? Giải thích làm sao với các con tôi rằng chúng tôi có trách nhiệm gìn giữ phẩm cách và sự nguyên vẹn của nhà thám hiểm các mái nhà, nhà khám phá các khu vườn, nỗi kinh hoàng của bọn chuột cống, kẻ leo trèo các cây dẻ gai, kẻ thích gây gổ trong các sân nhà mỗi tối trăng sáng, cư dân bất diệt trong các cuộc đối thoại và trong giấc mơ của chúng tôi? Giải thích với các con tôi thế nào rằng có những căn bệnh cần đến hơi ẩm và sự chăm sóc gần gũi của những người mạnh khỏe, nhưng cũng có những bệnh khác đang trong tình trạng hấp hối thuần khiết, cơn hấp hối đơn thuần, xấu xa và khủng khiếp, mà dấu hiệu duy nhất của sự sống là mong muốn mãnh liệt được chết đi?
Và trả lời sao đây trước câu hỏi căn bản “tại sao lại là nó”? Vâng, tại sao là nó? Người bạn đồng hành của chúng tôi trong những cuộc đi dạo trong Rừng Đen. Thật là một chú mèo điên khùng! người đi qua thì thầm khi thấy nó chạy với chúng tôi, hoặc đang vắt vẻo trên giá đèo hàng của xe đạp. Tại sao là nó? Chú mèo của sông nước đã từng lênh đênh cùng chúng tôi trên chiếc thuyền buồm tại những vùng nước của Kattegat. Chú mèo của chúng tôi, mà mỗi lần cửa ô tô vừa mở nó sẽ nhảy lên đầu tiên, vui sướng về chuyên du lịch. Tại sao là nó? Tôi đã trải qua từng đó thứ trong cuộc đời hỏi ích gì khi không trả lời nổi câu hỏi này?
Chúng tôi ngồi quanh và nói với Zorbas đang nhắm mắt nghe chúng tôi, tin tưởng như mọi khi. Mỗi từ bị ngắt quãng bởi những giọt nước mắt rơi xuống bộ lông đen. Chúng tôi vuốt ve nó, khẳng định với nó rằng chúng tôi ở bên nó và nói rằng tình yêu này hợp nhất chúng tôi, dẫn dắt chúng tôi đến giải pháp đau đớn nhất này.
Các con trai của tôi, những người bạn nhỏ bé của tôi, những người đàn ông bé nhỏ của tôi, những người đàn ông nhỏ bé non nớt và mạnh mẽ của tôi thì thầm vâng, hãy cho Zorbas mũi tiêm làm nó ngủ thiếp đi, mơ về một thế giới không tuyết lạnh với những chú chó đáng yêu, những mái nhà thênh thang đầy nắng, những cái cây cao tít tới vô tận. Từ trên một trong những ngọn cây đó, hẳn nó sẽ nhìn chúng tôi để nhắc chúng tôi rằng sẽ không bao giờ quên chúng tôi.
Trời đã khuya khi tôi đang viết. Zorbas, thở khó nhọc, nằm dưới chân tôi. Bộ lông của nó sáng lên dưới ánh đèn. Tôi vuốt ve nó, buồn bã và bất lực. Nó là chứng nhân của từng đó đêm viết, từng đó trang giấy. Nó đã chia sẻ với tôi nỗi cô đơn và sự trống trải cảm nhận sau khi đặt dấu chấm hết cho một cuốn tiểu thuyết. Tôi từng đọc nó nghe những hoài nghi của tôi và những bài thơ tôi nghĩ một ngày nào đó sẽ viết.
Zorbas. Ngày mai, vì tình yêu, chúng tôi sẽ mất một người bạn đồng hành lớn.
PS. Zorbas yên nghỉ dưới gốc một cây dẻ, ở Bavaria. Các con tôi làm một bia mộ bằng gỗ trên có viết: ”Zorbas. Hamburg 1984-Vilsheim 1996. Hỡi khách bộ hành: nơi đây an nghỉ con mèo đáng quý nhất. Hãy nghe tiếng gừ gừ của nó.”
