Đây có thể là một câu chuyện kể vỏn vẹn trong ba dòng. Dòng thứ nhất gợi ra một nghệ sĩ tạo hình, một nhà điêu khắc, trong nỗi cô đơn hiệu năng tại xưởng làm việc, đang thỏa mãn chiêm ngưỡng ma két tác phẩm mới nhất của mình, một bức tượng Alexander Đại đế trên mình ngựa.

Dòng thứ hai liên hệ đến một người đàn ông ở Pietrasanta, một thành phố rất đẹp vùng Tuscany. Mặt trời chỉ vừa ló dạng, chỉ với đôi tay khỏe khoắn và đôi chân vững vàng, người đàn ông này bắt đầu leo như một chú mèo trên sườn vách trơn nhẵn và dựng đứng của quả núi. Đó là một cavatori, thợ khai thác đá cẩm thạch.

Dòng thứ ba miêu tả một cô gái cùng thành phố. Cô trẻ, đẹp, mong manh, và chỉ sự rắn rỏi của đôi bàn tay để lộ nghề nghiệp mà cô nối tiếp từ hơn mười thế hệ tới nay; cô là thợ đá hoa, trong khi đáng lẽ phải gọi cô là nhà điêu khắc, vì chính đôi bàn tay khéo léo của cô tạo hình dạng và sự hài hòa cho các tác phẩm nghệ thuật sau này sẽ được các bậc thầy lừng lẫy ký tên. Sự khéo léo của cô được tưởng thưởng bằng sự quý mến của một vài nhà điêu khắc, nhưng sự công nhận tuyệt đỉnh lại mang cái tên phổi nhiễm bụi silic hoặc bệnh lao phổi của thợ đá hoa.

Người nghệ sĩ giờ đi tới nhà một kiến trúc sư, họ cùng nhau nghiên cứu vị trí tuyệt vời đã được chọn để làm cho tượng đài Alexander Đại đế trên mình ngựa trở thành bất tử. Họ nói đến ánh sáng ban đêm sẽ làm toát ra vẻ quý phái của đá hoa cương, và những cây bách đứng hai bên sườn bức tượng đưa lại cho người anh hùng sức trẻ trong những trận đánh của ông.

Mặt trời bỏng rát trên đầu, hiện hữu xa xa của biển Tyrrhenian làm dịu chút ít đôi mắt, cavatori sờ nắn bề mặt đá cẩm thạch, gõ nhẹ vào đó như thể người ta gõ cửa nhà ngủ của những vị anh hùng, cho tới khi anh tìm thấy vị trí để đóng vào đó một cái cọc bằng sắt. Anh sẽ buộc vào đó đầu một sợi chão dài và quấn đầu kia quanh vòng bụng của mình, rồi theo đó anh sẽ trườn xuống theo vách trơn nhẵn nhất và thuần khiết nhất của khối đá để dùng vồ và kéo đánh dấu mốc giới hạn kích thước của Alexander Đại đế cùng con ngựa của ông. Đứng dưới đó một trăm mét, những đồng nghiệp đang quan sát anh, có thể vừa nhai những miếng “mỡ của thợ đá hoa” được sấy khô với không một gia vị nào khác ngoài lá cây hương thảo và gió của công trường đá, hoặc có thể họ vừa liếc mắt nhìn bức khắc Chúa Jesus trên đó có dòng chữ : “Xin bảo trợ cho công việc của chúng con”.

Cô gái đến xưởng, bước chân cô làm cuộn lên những đám mây của thứ bụi đá mịn màng này mà lịch sử nghệ thuật để lại trong mọi ngóc ngách của Pietrasanta, cô chào tất cả những người đồng nghiệp mà chỉ mới đầu ngày thân mình họ đã phủ toàn một lớp bụi trắng. Sau nửa tiếng đồng hồ làm việc, cô sẽ như họ, và chỉ đôi bàn tay cô đang thao tác những dụng cụ cổ hay hiện đại làm cô khác với hàng trăm bức tượng ở đó trong một trật tự bất động của những nhân vật nổi tiếng đợi những bậc thầy lớn đến đặt nét cuối cùng và những chữ ký không thể thiếu.

Người nghệ sĩ có thể đã có những đêm mất ngủ để thực hiện những phác họa, từng bản một, cho tới khi đạt tới sự thể hiện chính xác của anh về Alexander Đại đế. Anh đã có thể thấy ông kiêu kỳ hay thanh thản, thành kính hay mòn mỏi bởi sự coi thường những chiến công.

Chắc chắn, tôi không lưu tâm tới những anh hùng thắng trận. Tôi không lưu tâm tới những anh hùng bằng đá hoa cương. Trái lại, những cavatori treo mình trên những độ cao ác mộng, hoặc bị nghiền nát bởi sức nặng đôi khi đến ghê người của nghệ thuật làm tôi lưu tâm rất nhiều.

Năm ngoái, vào tháng Năm tôi ở Pietrasanta và đã thực trải qua cơn chấn động do cái chết của hai cavatori gây ra. Họ đã chết thảm dưới một khối đá hoa bị tách ra, không để họ có thời gian phản ứng. Vùng Carrara lấy đi từ sáu đến tám sinh mạng cavatori mỗi năm. Trong buổi lễ tang, người nghệ sĩ duy nhất có mặt đã nói rằng hai cavatori đã chết cho nghệ thuật. Nhưng một người thợ đã nhổ điếu Toscano ngậm đầu môi và nói rõ: không, họ chết vì không đủ trang bị an toàn, họ chết cho một đồng lương rẻ mạt.

Và một lần nữa, tôi nhận ra rằng sự thật từ những người bình thường có giá trị hơn tất thảy sự thật của nghệ thuật.

Chắc chắn, những cô gái và những chàng trai của thành phố Pietrasanta làm tôi lưu tâm nhiều lắm, nhưng người thợ đá đó, dù biết cuộc sống của họ sẽ ngắn ngủi, vì bụi đá là lời nguyền màu trắng làm hóa đá những lá phổi của họ, họ vẫn tiếp tục duy trì truyền thống nhân loại tuyệt vời của cái đẹp và sự hài hòa.

Nếu tôi là nhà điêu khắc và được đặt làm một bức tượng Alexander Đại đế, chữ ký của tôi sẽ là chữ ký cuối cùng dưới chân bức tượng. Đầu tiên sẽ là tên những cavatori đã lựa chọn, cắt và dỡ khối đá ra khỏi núi. Sau đó là những người thợ đá đã tạo hình cho bức tượng, tiếp sau là tên những người đã chuẩn bị món mỡ khô, mang tới lá cây hương thảo, những người thợ làm bánh và người hái nho cho thứ rượu vang mát lành của vùng Tuscany.

Bạn đọc của tôi, khi bạn nhìn một bức tượng tạc trong đá hoa của vùng Carrara, hãy nghĩ tới những cavatori và những người thợ đá của Pietrasanta. Hãy nghĩ tới họ và cúi chào sự vô danh đáng kính của họ.