Nhân dịp kỷ niệm ba mươi năm sự kiện năm 68, người ta sẽ nói về tháng Năm của Pháp, về hành động của sinh viên Paris, người ta sẽ nghe những người đã từng và những người muốn hoặc tin rằng đã có mặt trên những chiến lũy dựng trên đường phố của Khu La tinh. Tôi muốn nhắc đến một người khác của năm 68, người không ở Paris, nhưng lại xuất hiện ở rất nhiều nơi khác.

Tôi biết anh năm 1967 trong một cuộc gặp gỡ của phong trào thanh niên của vùng nón Nam Mỹ diễn ra ở Cordoba, Argentina, và trong cuộc gặp gỡ đó, chúng tôi, lúc đó chưa đầy hai mươi, đã bất ngờ trước sự xuất hiện của một nhóm nhạc rock đến từ Tiệp Khắc. Họ có tên The Crazy Boys và người chơi ghi ta đầu tiên đồng thời là ca sĩ cố gắng giải thích bằng tiếng Tây Ban Nha lời bài hát mà sau đó anh hát bằng ngôn ngữ của Seifert [1] .

Chiều hôm đó, tại sân vận động của Cordoba, Miki Volek nói với chúng tôi về một nhà thơ Tiệp Khắc trẻ có tên Jan Palach rồi anh đọc một bài thơ của anh ta mà anh đã phổ nhạc. Bài thơ viết rằng: Tôi dám vì/ bạn dám vì/ anh ấy dám vì/ chúng tôi dám vì/ các bạn dám vì/ họ không dám.

Chúng tôi ngày đó, giống như những rocker ngày nay, rất trung thành với những thần tượng của mình, và chúng tôi khó lòng thêm những cái tên khác vào danh sách bắt đầu bằng Pete Segers, Lou Reed và Bill Haley, nhưng The Crazy Boys và người đứng đầu Miki Volek đã mở ra cho chúng tôi một tầm vóc khác về thể loại nhạc mà chúng tôi đã mang, và vẫn luôn mang, trong huyết quản của mình. Chúng tôi không hiểu tiếng Séc nhưng chúng tôi cảm thấy những bài hát ấy chính là bản thân mình: đầy hy vọng, hồ hởi và ngạo nghễ.

Một năm sau xảy ra sự kiện Xô Viết xâm lược Tiệp Khắc, và Mùa xuân Praha bị nghiền nát dưới máu và lửa. Jan Palach, trung thành với bài thơ của anh, đã dám bất chấp cả hậu quả nghiêm trọng nhất khi hy sinh thân xác thanh xuân quý giá của mình trước những chiếc xe tăng của quân xâm lược. Miki Volek cũng dám và bị cầm tù trong sáu tháng cho tới khi có được một thứ tự do đáng ngờ bằng cách đánh đổi từ bỏ sự nghiệp nhạc sĩ, từ bỏ niềm tin của một rocker.

Từ năm 1969 đến 1971, Miki Volek làm thợ dọn vườn trong một nghĩa trang ở Praha. “Tôi nghĩ mình có một mình, chỉ còn những người chết bên cạnh, thế nên tôi hát cho họ, nhưng tôi chẳng bao giờ biết liệu họ có thích những bài hát của tôi không,” Miki kể trong cuộc họp bí mật khi nhóm Hiến chương 77 được thành lập. Nhưng anh không một mình.

Cuối năm 1971, nhờ sự vận động của nhiều nhóm nhạc rock, như Blue Splendor, Red Diamonds hay The Rio Branco Connection, Miki Volek có thể đến liên hoan nhạc rock tại Valparaiso, ở Chile. Anh đến không có cây đàn ghi ta của mình, vì đã bị tịch thu ở Tiệp Khắc, nhưng vẫn với những bài hát đầy hy vọng, rộn ràng và thiếu tôn kính.

Chơi đệm với một cây ghi ta được cho mượn, anh hát chúng tôi nghe một chủ đề mà chúng tôi nhập ngay vào vốn các bài hát của mình. Đó là một bản balad nói về một nhánh đường thứ ba dẫn tới tự do: xa rời sự ích kỷ, xa rời sự tầm thường và xa, rất xa giới cầm quyền.

Cuối buổi hòa nhạc, những bàn tay vô danh đưa tới anh một gói đi từ tận Montevideo tới sân khấu. Miki mở gói ra ngay. Đó là một cây ghi ta điện, một cây Fender, một cây ghi ta chính hiệu, với một lời nhắn nhỏ treo trên đó: “Để anh không bao giờ ngừng chơi. Từ MNL Tupamaros [2] .”

Cây Fender này đi cùng Miki Volek suốt cuộc đời anh. Nó là bạn đồng hành với tính táo bạo không ngừng của anh. Volek phải vào tù nhiều lần, bị đánh đập, phải chịu nhục nhã nhưng chưa từng ngừng hát.

Tôi gặp anh lần cuối ở Berlin, trong cái đêm đáng nhớ khi bức tường đổ xuống. Chúng tôi nói về những rocker giờ đã già, anh kể tôi nghe rằng The Crazy Boys tất cả đã thành ông nội, ông ngoại và rằng anh, dù có vài phiền muộn về sức khỏe, vẫn tiếp tục là anh chàng vui tính ngày nào mà tôi biết ở Cordoba. Chúng tôi uống ly bia cuối cùng, chén quan hà, trong một bến tàu điện ngầm và tôi nhìn anh khuất xa trong dáng vẻ một rocker không thể khuất phục.

Miki Volek mất ngày 14 tháng Tám năm 1996, cùng ngày với Sergiu Celibidache [3] , vậy nên không ai nói gì về rocker người Tiệp Khắc, và cũng không ai viết tiểu dẫn người chết.

Khi biết tin, tôi đã nhờ con trai Carlos của tôi, một tay ghi ta trong nhóm nhạc rock Thụy Điển Psycore - và cũng chơi một cây Fender - tìm lại The Crazy Boys trong cả bộ lạc các rocker trên thế giới. Nhờ vậy mà tôi gặp được Jiri Bander, tay chơi ghi ta bass của nhóm. Qua anh tôi biết được Miki đã chết một mình, trong nỗi cô đơn tuyệt đối và trong nghèo đói. Ở tuổi năm mươi ba, thận của anh đã không chống trụ được và anh không có tiền khám bác sĩ. Anh sống ở ngoại ô Praha nơi anh là cư dân duy nhất trong một khu nhà chờ phá hủy. Anh không có gì. Không có gì thật sao? Không. Anh vẫn còn cây đàn ghi ta được những người Tupamaros tặng và anh vẫn ôm chặt nó trong lòng mình trong chuyến du hành cuối cùng của cuộc đời.

Miki Volek là một trong những anh hùng của thế hệ 68 trong lòng tôi, và tôi chắc rằng trước khi ra đi, anh đã dám cào bứt vài nốt trên cây Fender. Một vài nốt đây hy vọng, rộn ràng và ngạo nghễ, vì những rocker cao quý như Miki chỉ ra đi thôi chứ không bao giờ chết.

--------------------------------

❀ ❀ ❀

[1] 23*Jaroslav Seifert (1901-1986), là nhà văn, nhà thơ, nhà báo Tiệp Khắc, ông được nhận giải Nobel Văn học năm 1984.

[2] 24*Một phong trào chính trị ở Uruguay.

[3] 25*(1912-1996), nhạc trưởng nổi tiếng thế giới người Rumani.