Một buổi sáng tháng Mười hai năm 1981 tôi đang ở quầy bar sân bay Hamburg chờ đón một người bạn Hà Lan thân thiết. Chúng tôi gặp nhau lần cuối năm 1972, lâu đến mức mà để kể cho nhau nghe hết về những tháng năm xa cách, hẳn chúng tôi sẽ phải khui một số lượng đáng kể rượu vang đỏ. Tôi nghĩ vậy khi vừa uống một chai bia vừa đọc tờ El País, đến muộn một ngày vào thời đó ở Đức, thì một giọng phụ nữ hỏi mượn tôi bằng tiếng Tây Ban Nha phần dự báo thời tiết của tờ báo. Tôi thấy trước mắt mình một phụ nữ đẹp với đôi mắt xanh thăm thẳm và mái tóc dài vàng óng.

Chúng tôi chào nhau, tôi đưa cô trang báo thông tin thời tiết và tôi thấy cô phàn nàn vì không có tin tức gì về thời tiết ở Managua. Chúng tôi trao đổi đôi lời, tôi nói với cô mình đang đợi một người bạn không gặp từ chín năm nay và cô thổ lộ rằng cô đang đợi tình yêu lớn của mình mà cô chưa gặp từ bốn năm nay. Chúng tôi cùng tiến về phía cửa đến và nhìn những hành khách vừa đi ra vừa đẩy xe hành lý.

Tôi thấy hiện ra anh bạn Koos Koster của tôi, trung thành với hình ảnh tôi luôn giữ về anh. Cao lớn, chân tay lều nghều, với một chiếc sơ mi kẻ ca rô và một vạt tóc phía trước trán, vẫn luôn vậy, anh mang một máy quay truyền hình. Koos tiến lại, nháy mắt với tôi và mở rộng vòng tay đón cô gái tóc vàng với đôi mắt xanh.

Chúng tôi kết thúc phần giới thiệu trong cùng quầy bar của sân bay. Cô ấy tên Christa, bác sĩ phẫu thuật và biết Koos ở Leipzig, trong một buổi mít tinh đoàn kết với Nicaragua. Koos kể với cô về những cuộc phiêu lưu của chúng tôi ở miền Nam Chile nơi chúng tôi từng là chiến sĩ tham gia chiến dịch chính trị nhằm đưa Salvador Allende lên nắm quyền, và lát sau, lần này trong một quầy bar ở bến cảng, Christa kể lại chuyến du hành sóng gió của cô trốn khỏi Cộng hòa Dân chủ Đức, họ nói với tôi họ tính kết hôn và tới sống ở Nicaragua. Cô sẽ làm việc trong một bệnh viện ở Managua và Koos sẽ làm thông tín viên mảng Trung Mỹ cho kênh Ikon. Đó là kế hoạch đẹp đẽ mà chúng tôi chúc tụng trong khi chúc nhau một Giáng sinh vui vẻ! Đúng vậy, chúng tôi đã được chúc mừng dịp đó.

Những tuần lễ tiếp theo chúng tôi không rời nhau, cho tới tháng Hai, Koos tuyên bố anh phải đi làm phóng sự ở El Salvador. Chúng tôi hứa sẽ đến đón anh ở sân bay khi anh trở về, nhưng chúng tôi đã không thể làm điều đó vì anh đã ra đi mãi.

Koos Koster, cùng với bốn nhà báo Hà Lan khác, đã bị quân đội El Salvador sát hại cùng với sự đồng lõa của các cố vấn quân sự Mỹ.

Một buổi sáng lạnh giá, chúng tôi đưa tiễn phần còn lại của Koos trong một nghĩa trang nhỏ ở Hà Lan. Đôi mắt xanh của Christa nhìn mặt đất băng giá. “Tôi đi đây,” cô lẩm bẩm. Tôi hỏi cô đi đâu. “Thế chỗ người bạn đường của tôi,” cô trả lời.

Không có gì khắc nghiệt hơn nói lời vĩnh biệt một người đồng chí ra đi chiến đấu. Đúng thế, đi chiến đấu, nói không một chút uyển ngữ, vì Christa đầu quân vào lực lượng du kích El Salvador, và hiển nhiên trong nhiều năm tôi không có tin cô. Chúng tôi chia tay nhau với lời “Chúc mừng Giáng sinh!” và chúng tôi quyết định rẳng đó sẽ mãi là lời chào hỏi giữa chúng tôi, vì mỗi lần phát âm những tiếng đó cả ba chúng tôi như lại được đoàn tụ. Chúc mừng Giáng sinh!

Năm 1986 tôi tới El Salvador với tư cách nhà báo, tôi tìm thấy ở đó một đầu dây của cả một mớ rối tinh những hoạt động bí mật và yêu cầu các muchachos đưa tôi tới Chalatenango, vùng tự do. Ở đó, trong một ngôi làng Chalate, tôi gặp một bác sĩ của quân du kích với đôi mắt xanh thăm thẳm và mái tóc dài vàng óng. “Đồng chí Victoria,” đó là cách người ta giới thiệu cô với tôi.

“Chúc mừng Giáng sinh!” tôi nói với cô. “Chúc mừng Giáng sinh!” cô đáp lời tôi.

Chúng tôi không thể để lộ chúng tôi quen nhau: như thế sẽ nguy hiểm, nhất là cho tôi, vì thế chúng tôi hài lòng với việc chỉ nhìn nhau, và tôi, sau đó, được thấy cô chăm sóc khoảng mười hai người bị thương, nghe cô giải thích chiết xuất nước cất từ dừa như thế nào, thực hiện phẫu thuật ngoài trời ra sao, chăm sóc các vết thương bằng những loại thuốc phức tạp hay những thứ thảo dược đơn giản như thế nào.

Bệnh viện của “Victoria” là bốn chiếc võng, một chiếc bàn giải phẫu bằng tre, một tủ thuốc để bên trong ba lô của hai người vận chuyển và một chiếc nồi để đun nước và diệt khuẩn dụng cụ cùng băng gạc. Chưa bao giờ cuộc sống hiện ra trước tôi mong manh đến thế. Và chưa bao giờ tôi từng thấy cuộc sống được trao vào những bàn tay tốt đẹp hơn vậy.

Mỗi lần quân đội El Salvador hay máy bay tấn công vị trí của du kích, bệnh viện phải dời đến một địa điểm khác trong rừng. Người ốm nằm trên cáng, dụng cụ trong ba lô đeo trên lưng, và “Victoria” phân phát những lời khích lệ, thuốc kháng sinh và niềm hy vọng.

Tôi biết cô đã sống sót và sau chiến tranh cô tiếp tục điều hành một bệnh viện ở nông thôn. Tại nhà tôi, trong một góc những cuốn sách vẫn đang đợi cô - những bài thơ của Erich Mühsam - mà cô đã để lại khi ra đi.

Dù cô đang ở nơi đâu, Christa, “Victoria”, chúc mừng Giáng sinh!