Con đường nhỏ nối Santo Domingo de los Colorados tới Esmeraldas chạy qua một cây cầu sắt bắc cao vài mét phía trên dòng Esmeraldas chảy xiết, và chỉ vài hành khách hiếm hoi dừng lại ở một thôn nhỏ ngay gần cây cầu dù nó mang cái tên đầy hứa hẹn: Miền đất hứa.

Một buổi sáng năm 1978, một người lái xe tải thả tôi xuống ở đó, tôi đi lại gần phía bến đò xem có chiếc thuyền con nào có thể đưa tôi lên phía thượng nguồn. Không thấy ai, tôi ngồi lên chiếc ba lô và vừa chờ vừa nghe tiếng rì rầm không dứt của khu rừng ngay gần.

Ở những vùng đất nóng, phải biết chờ đợi, không bao giờ cho phép thời gian trở thành một gánh nặng. Thế nên tôi ngồi đó, chờ, và rồi tôi thấy tiến lại phía mình một chiếc thuyền con với người lái là một người da đen dáng thể thao ghé sát vào bờ, anh cột thừng neo thuyền, đến ngồi gần tôi và cuốn một điếu thuốc. Thấy bị quan sát, anh hỏi tôi có muốn hút một điếu không và đưa tôi gói thuốc cùng giấy cuốn.

- Anh muốn đi đâu, nếu anh có thể cho biết được?

Tôi trả lời anh mình chỉ muốn đi ngược dòng lên vùng đất của người Aucas, và anh nhìn tôi trân trối.

- Thế ra là anh muốn gặp người Aucas ư. Còn họ, họ có muốn gặp anh không?

Tôi không biết trả lời sao và chúng tôi ngồi im lặng cho tới khi anh đưa tôi thêm lần nữa bộ đồ nghề cuốn thuốc và nói có thể đưa tôi tới El Calvario, cách đó khoảng ba tiếng ngược dòng.

- Nhưng phải chờ cô tình nhân của tôi tới đã, anh nói cụ thể.

Chúng tôi chờ và trong thời gian đó anh nói với tôi về những người Aucas muốn tránh mọi tiếp xúc với người lạ, do khiếp sợ những căn bệnh tàn sát hàng loạt người dân họ, và anh kể tôi nghe câu chuyện về El Calvario, một vùng đất cách biệt của những người nông dân da đen sống nhờ trồng sắn và sự hào hiệp của núi rừng.

- Sống ở El Calvario cũng được lắm, ít nhất là cho tới nay, anh nói.

Một lát trước khi trời tối, một chiếc xe dừng lại ở lối đi lên cầu và từ đó bước xuống Margarita, một phụ nữ da đen đẹp sà vào vòng tay anh. Lúc đó tôi biết người bạn đồng hành cùng chờ với tôi tên Rubens.

Chúng tôi chèo thuyền cho tới khi mặt trời lặn, dưới màn đêm tối đen của rừng. Rubens có vẻ nhớ đến từng ngóc ngách của dòng sông, dưới bàn tay chắc chắn, anh khéo léo tránh những chỗ nước xoáy, thân cây và mỏm đá. Khi chúng tôi lên tới El Calvario, bọn muỗi châm chích không thương xót và, sau khi cột chiếc thuyền, Rubens mời tôi nghỉ lại đêm trong căn nhà bằng tre lợp mái cọ của anh. Trong khi chúng tôi ăn tối bằng những khoanh sắn, hai người nói với tôi về họ. Họ yêu nhau say đắm, cuồng nhiệt, và chưa bao giờ muốn kết hôn. Mối tình không hợp pháp này khiến họ phải nhận niềm thù hận của những linh mục, những người cứ hai lần mỗi năm chèo thuyền dọc dòng Esmeraldas để làm lễ kết hôn cho các cặp nam nữ, và các mục sư của Viện ngôn ngữ hè, những người Mỹ vụng về cục mịch kết tội họ ăn ở không có cưới xin. Đối với Rubens và Margarita, sống như tình nhân là một hình thức phản kháng dễ chịu.

Tôi ở lại El Calvario hai tuần. Trong khi Margarita đảm nhiệm công việc của người tư vấn về sức khỏe, Rubens và tôi đi câu cá mà chúng tôi dùng để ăn tối cùng với xốt nước dừa. Đôi lần chúng tôi thấy người Aucas đi thuyền độc mộc qua. Đó là những thổ dân buồn bã, với đôi mắt xếch không nhìn vào bờ. Một hôm cả ba chúng tôi đi săn, chúng tôi thấy hai người Aucas chết bên một bếp lửa đã nguội lạnh. Margarita khám và lắc đầu buồn bã. Cả hai bọn họ bị thủy đậu và tự vẫn là cách duy nhất để không lây nhiễm cho cả bộ lạc.

- Anh còn muốn đến vùng đất Aucas nữa không? Rubens hỏi tôi trong khi chúng tôi lượm củi khô để thiêu xác họ.

Tôi từ biệt đôi tình nhân một buổi sáng mưa tầm tã. Rừng núi chìm trong sự im lặng và có thể vì thế chúng tôi nghe rất rõ tiếng ầm ầm đáng sợ của máy xẻ gỗ. Sự tiến bộ, dưới cái mã của công ty gỗ Playwood, đã tới những vùng rừng phía Bắc của Ecuador.

Sau khi đưa tôi trở về con đường nhỏ, chiếc thuyền đang rời xa và tôi thấy cả hai bọn họ dưới làn mưa, tay trong tay, như vẫn luôn thế. Tôi đã giữ lại hình ảnh họ như vậy trong trí nhớ và tôi vẫn luôn giữ hình ảnh đó cho tới hôm nay, nhất là vì trên một bức ảnh mới đây tôi thấy thôn El Calvario giữa một vùng đất đã bị hoang mạc hóa.

Giờ họ ra sao, Margarita và Rubens, cặp tình nhân của cánh rừng xanh giờ chỉ còn tồn tại trong trí nhớ tôi?