Don Giuseppe thích thú khi kể rằng ông hạnh phúc nhờ một loạt những sai lầm mà ông hồi tưởng lại một cách vui thích. Sai lầm đầu tiên trong số đó xảy tới vào năm 1946, khi chàng trai trẻ người thành phố Genoa lên tàu đi châu Mỹ, một châu Mỹ trong trí tưởng tượng của anh với cánh tay dang rộng hiếu khách của tượng Nữ thần Tự do. Anh để lại sau lưng mình một nước Ý đổ nát, cơn ác mộng về chiến tranh và vô số hàng xóm láng giềng vừa vội vàng chôn giấu những chiếc sơ mi đen của chủ nghĩa phát xít để khoác lên mình bộ cánh của những nhà dân chủ.

Đúng vậy, nước Mỹ đang chờ anh với vòng tay rộng mở và để xứng đáng với một sự đón tiếp như vậy, don Giuseppe luyện lại hai mươi từ tiếng Anh mà một lính Mỹ đã dạy cho anh.

Sau năm ngày trên biển, một người trong đội tàu làm anh đứng tim khi cho biết con tàu đúng là đang tiến về Mỹ, nhưng là Nam Mỹ, vì Mỹ ấy à, anh ta nói, rộng lớn hơn và bao la hơn tất cả mọi niềm hy vọng và nỗi đau khổ.

Bình tâm lại sau cú bất ngờ, don Giuseppe tìm ai đó nói cho anh biết rõ hơn một chút về điểm đến và nhanh chóng làm quen với một anh thợ máy, cũng người Ý, trong nhiều năm vẫn làm trên những con tàu của Hãng máy hơi nước Nam Mỹ.

Người đồng hương kể anh nghe về nước Argentina, một đất nước rộng lớn nơi mà thịt gần như là miễn phí và ở đó nhiều lúa mì đến mức mấy năm gần đây người ta còn đốt đi để sản xuất điện. Hơn nữa, anh ta nói thêm, tôi biết một gia đình người xứ Piedmont có một cơ sở sản xuất mì ở Mendoza, nếu anh đến đó theo giới thiệu của tôi, tôi chắc họ sẽ tặng anh một chỗ ở và việc làm.

Khi họ đến Buenos Aires và don Giuseppe lần đầu tiên đặt gót giày lên đất Mỹ, anh thợ máy đảm nhận dẫn anh tới gặp một người lái xe tải vận chuyển đệm giữa thủ đô Argentina và các vùng.

- Đồng ý, tano [1] , tôi cho cậu theo miễn phí, tôi trả tiền ăn, ở, đổi lại cậu giúp tôi dỡ hàng, nhưng sứ mệnh chính của cậu là nói chuyện với tôi trên xe. Nói liên tục không dừng, nói gì cũng được, kể cả những điều bậy bạ.

Don Giuseppe không hiểu nửa từ trong lời của anh lái xe, nhưng có điều gì đó khiến anh hiểu điều người đàn ông muốn, tới mức anh trả lời va bene [2] và leo lên buồng lái của chiếc xe tải, một chiếc Mack cũ kỹ với một con chó bulldog mạ kẽm trên nắp ca pô. Xe chạy được vài ki lô mét anh thấy vui khi bị gọi là tano, hệt như sau này anh thấy có thể giỡn với việc người ta gọi mình là bachicha [3] .

Chỉ vừa rời ngoại ô Buenos Aires, trước mắt người thanh niên bắt đầu trải ra một phong cảnh xanh mướt vô tận, hiếm khi có một chiếc xe hay người đi qua. Những cái nhìn uể oải của hàng nghìn con bò chào mừng anh đến với thảo nguyên Nam Mỹ, và để người lái xe không ngủ gật, anh kể với ông ta về cuộc đời mình, về cuộc chiến tranh, về thành phố Genoa và giấc mơ của anh về một hạnh phúc chính đáng.

Họ đã đi nhiều trăm cây số cho tới sáng ngày hôm sau, chiếc xe tải rời đường lớn rẽ vào một con đường đất dẫn họ đến những khu nhà của một estancia [4] . Ở đó có nhiều xe tải khác nữa, nhưng nhất là có thịt, rất nhiều thịt, những con bò nguyên con mổ phanh hình chữ thập, đang được mấy người chăn súc vật chăm chú nướng. Anh chàng người Ý chưa từng ăn uống đã đời như vậy bao giờ, đến mức người lái xe tải, vốn dĩ cũng không phải kém cạnh gì về khoản này, phải cho anh lên thùng xe để tiếp tục hành trình và nằm cho dã rượu trên những tấm đệm xốp mềm.

Don Giuseppe chưa bao giờ biết điều gì đã diễn ra ở Mendoza, cho dù chiếc xe tải từng dừng lại ở thành phố này. Anh chỉ nhớ bị đánh thức bởi cái lạnh dữ dội và có tiếng của những người mặc đồng phục màu xanh lá cây ra lệnh cho anh xuống xe.

Với cái đầu sắp nổ tung và cơn khát cháy cổ, don Giuseppe nhảy xuống đất và run rẩy trước phong cảnh đồng quê của dãy Andes phủ tuyết. Trước vẻ sửng sốt của anh, mấy người lính Chile hiểu rằng anh không biết mình đang ở nơi quái quỷ nào.

- Đây là tượng Chúa Cứu Thế, ở biên giới. Từ đầu ti bên trái của Đức Chúa về phía kia, là thuộc Argentina. Từ phía bên phải tới đây, là Chile.

Tới lúc đó thì don Giuseppe phát hiện ra rằng người lái xe tải không phải người đã đón anh ở Buenos Aires, và bằng phương ngữ Genoa lắp bắp của mình anh vừa lặp lại đến nghìn lẻ một lần rằng nơi anh cần đến là Mendoza vừa viện dẫn những tác hại của asado [5] và chừng đó rượu vang bị chuốc uống.

Điều duy nhất don Giuseppe hiểu trong diễn văn của mấy người lính Chile là họ hỏi anh có thích asado và rượu vang Argentina không. Anh làm được việc trả lời rằng có và chỉ cần có thế mấy người cảnh sát liền kéo anh vào đến tận căng tin của phân đội. Ở đó, anh chàng nhập cư được hưởng một tiệc thịt và rượu thứ hai, với hệ quả là say xỉn, và anh tỉnh dậy thấy mình trở thành trợ tá của một trung sĩ chuyên trách nuôi gà tây và các loại gia cầm khác.

Nhiều năm sau, don Giuseppe, mà người này gọi tano, người khác gọi bachicha, mở một cửa hàng tạp hóa lớn ở Santiago, trong khu phố tôi ở ngày bé. Anh trở thành một thành viên bổ sung của khu phố người vô sản này. Trong cuốn sổ to bìa đen anh ghi lại những khoản nợ của khách hàng mua chịu; và với lũ nhóc chúng tôi, anh chia cho những khoanh xúc xích Mortadelle to dầy, dẫn chúng tôi vào thế giới bí mật của opera qua những đĩa than vốn làm đẹp thêm cho những buổi tối, và anh mời cả khu phố đến cửa hàng để ăn mừng chiến thắng của câu lạc bộ Audax Sportivo Italiano trên sân bóng.

Cuộc liên hoan đáng nhớ nhất của cửa hàng tạp hóa diễn ra ngày 4 tháng Chín năm 1970. Tối hôm đó, khu phố có nhiều lý do để vui mừng: Salvador Allende thắng cử tổng thống, don Giuseppe kết hôn với bà Delfina, sau hai mươi năm quan hệ bí mật, và, để khóa chốt chuỗi những tin vui này, anh xúc động thông báo với chúng tôi rằng anh vừa nhận quốc tịch Chile.

Tôi gặp ông lần cuối năm 1994. Ông lúc đó đã về già. Cửa hàng tạp hóa không còn, cả khu phố cũng vậy, sự nghèo đói đã tàn phá nó. Nhưng những đĩa than cũ kỹ của ông tiếp tục lấp đầy những buổi tối bằng những mối tình tuyệt vọng và những giọng ca bất hủ. Tôi uống với ông vài ly rượu vang, nghe thêm một lần nữa câu chuyện của ông, và tôi thấy đau khi trả lời ông rằng đúng thế đấy, khi ông muốn biết có phải ở châu Âu người ta xử tệ với người nhập cư không.

--------------------------------

❀ ❀ ❀

[1] 11*Một từ lóng để chỉ người Ý. (Chú thích của bản tiếng Pháp)

[2] 12*Tiếng Ý trong nguyên bản, nghĩa là “được thôi”.

[3] 13*Một từ để chỉ người Ý, cụ thể hơn là người Genoa. (Chú thích của bản tiếng Pháp)

[4] 14*Một từ trong tiếng Tây Ban Nha, để chỉ những khu vực rộng lớn ở Nam Mỹ gồm nhà cửa, các khu vực phục vụ chăn nuôi, trồng trọt.

[5] 15*Tảng thịt nướng. (Chú thích của bản tiếng Pháp)