Đó là tên một hòn đảo cạnh Macao và cũng là tên một người khổng lồ với mái tóc và bộ râu quai nón bạc trắng sống trong những vùng đất mênh mông của Patagonia và quần đảo Đất Lửa, Francisco Coloane, don Pancho, theo cách bạn bè vẫn gọi ông.

Từ năm 1988, ở châu Âu người ta bắt đầu xuất bản những tiểu thuyết của người khổng lồ tám mươi tám tuổi này, người hiện nay có nhiều triệu độc giả trên khắp Nam Mỹ. Vậy có gì ở nhà văn này làm nên chuyện bên lề của ông? ta tự hỏi. Câu trả lời là: tất cả, vì don Pancho tiêu biểu cho tính ngoài lề đáng quý nhất, bởi sự khiêm tốn đến cực điểm và hào hiệp hiếm hoi trong thế giới văn học nhỏ bé.

Tác giả của Tierra del Fuego, của El último grumete de la Baquedano, của El camino de la ballena, của Rastro del guanaco bianco [1] , trong số nhiều tác phẩm đáng nhớ khác, trong đời mình don Pancho chưa từng làm dáng kiểu nhà văn, ông không ăn mặc như ta vẫn cho rằng nhà văn là phải ăn mặc như vậy, ông không thích thú với những chốn vốn thường dành cho nhà văn, vì với trái tim bao la của người kể chuyện và những hành xử của người thủy thủ, ông luôn cảm thấy thoải mái giữa những người khiêm nhường, giữa những người cùng chia sẻ với ông rượu vang, hy vọng và nỗi buồn của họ. Don Pancho dấn thân vào tất cả những sự nghiệp chính nghĩa đã huy động người dân Chile, ông từng nếm trải nhiều thất bại, nhưng chưa một tia hy vọng nào rớt khỏi hành trang người thủy thủ trong ông. Đó vẫn luôn là người trai trẻ đang khâu lược những câu chuyện kể đầu tiên của mình khi đang sát cánh bên những người bần nông dệt len và những người đánh cá vùng Đất Lửa. Đó là người đàn ông viết cuốn tiểu thuyết đầu tiên của mình khi mở rộng cửa nhà đón những người lưu vong Tây Ban Nha đến Chile. Đó là một thuyền trưởng vùng biển phía Nam, tác giả của nhiều cuốn sách đã xuất bản, khi ông một lần nữa mở cửa đón những người bị độc tài Pinochet truy đuổi. Ngày nay, đó là một người trai trẻ với mái tóc và bộ râu quai nón bạc trắng mời vào nhà mình thân quyến của những người mất tích và những bạn trẻ Chile vẫn còn nuôi hy vọng.

Còn quá nhiều những nhà văn tồi bĩu môi khi tôi nói đến tên ông. “Đó là một nhà văn hạng hai”, “một tác giả tiểu thuyết phiêu lưu”, “không bao giờ Viện hàn lâm thừa nhận ông ta”, họ vừa nói vừa nâng tách cà phê với ngón tay út vểnh lên.

Được nhận tước hiệu Hiệp sĩ Nghệ thuật và Văn chương tại Pháp, don Pancho không thích các Viện hàn lâm một chút nào. Tôi nhớ một bữa ăn tối ở Saint-Malo, đúng hôm có các viện sĩ, một người ngồi cùng bàn làm vỡ một chiếc tách rất đẹp. Don Pancho giữ lại cái quai và, một lát sau, vừa lồng nó vào ngón tay như một chiếc nhẫn, ông vừa nói với tôi: “Đây là một thứ vũ khí của thủy thủ, ta không bao giờ biết liệu điều gì sẽ xảy ra trong môi trường đó”.

Trong khi tôi đang viết đây, ở Gijon, don Pancho làm điều tương tự ở nhà ông, ở Santiago, vây quanh ông là những kỷ vật của biển và ảnh bạn bè. Ông đang viết một cuốn tiểu thuyết về hàng nghìn vụ đắm tàu trong eo biển Magellan và về những thủy thủ không tên tuổi không tổ quốc được chôn ở Punta Arenas. Bằng tất cả sức lực và tình anh em, Francisco Coloane viết về những con người bên lề nhất của Trái đất.

--------------------------------

❀ ❀ ❀

[1] 28*Tạm dịch lần lượt là: Đất Lửa, Người thủy thủ cuối cùng của Baquedano, Đường đi của cá voi và Con đường của lạc đà Guanaco trắng.