Tôi chưa từng biết liệu Moscow có phải là một thành phố đẹp, vì vẻ đẹp của những thành phố chỉ có trong hình ảnh phản chiếu trong mắt những người dân ở đó, mà người Moscow thì luôn lầm lì nhìn xuống đất, như thể họ đang tìm kiếm một mảnh đất vô ích đã mất dưới chân họ.
Không gì buồn bã hơn những người già này, đầu rụt xuống hai vai và cái nhìn dán xuống vỉa hè trải nhựa, hoàn toàn không chờ đợi điều gì, ngoài một tấm lòng từ thiện sẽ mua cho họ một trong hàng nghìn đồ lặt vặt được bày trên những chiếc khăn mùi soa, khăn ăn, tấm trải bàn hoặc những miếng vải còn lại trong hành trang vải vóc mang theo của cô dâu. Rất nhiều người đeo những tấm huân chương lật ngược, và cô phiên dịch của tôi giúp tôi xác định những vết tích tranh ảnh của một đất nước quỵ ngã không do va đụng và không tiếng nổ: ông lão này, dù trời nóng, vẫn không rời tấm áo khoác hàng hải của mình, là một anh hùng của Liên bang Xô viết. Giữa đám tách chén bằng sứ đáng ngờ, những chiếc thìa và những cuốn sách mà tôi không hiểu đầu đề, hai cụ già mời tôi mua cả tá những đồ vật lủng củng thời Cộng sản.
Chúng tôi lại gần một cụ bà, tôi không biết vì lý do gì, có thể là bị cuốn hút bởi vẻ đẹp của cô gái đang mỉm cười trên một tấm ảnh chụp đen trắng. Cụ bà nhận ra và, với hai bàn tay to mà theo tôi có vẻ là tay của một người nông dân, lẳn các đường gân và vết bẩn, bà đưa chúng tôi bức ảnh lồng trong chiếc khung gỗ.
Đó là một cô gái đẹp, chụp trong tư thế đứng trên cánh một chiếc máy bay, cô mang một chiếc áo va rơi bằng da thắt đai lưng quân sự, nhà nhiếp ảnh đã làm ngưng cơn gió đang đùa với chiếc khăn choàng cô quấn quanh cổ, và với mái tóc hẳn là màu vàng óng của cô.
Bên cạnh cô, ta thấy một cô gái khác, tròn trịa trong bộ áo liền quần của thợ máy. Phía dưới bức ảnh có nhiều chữ ký, tôi không đọc được, và những vết đóng dấu đã phai màu hình cờ búa liềm. Cô phiên dịch trao đổi vài câu với cụ già, người chỉ cô gái tròn trịa trên tấm ảnh, bằng những ngón tay run run, và mỉm cười.
Hai người tiếp tục nói, tôi không hiểu dù một từ, tôi đồ rằng họ thảo luận về giá, cho tới khi Ludmila đưa cho cụ tất cả số tiền cô mang theo mình và rời đi, hai môi mím chặt.
Trong căn hộ của cô, giữa lúc chúng tôi đang uống trà, Ludmila mở một cuốn sách về Chiến tranh Thế giới thứ hai và kể tôi nghe câu chuyện về tấm ảnh.
Cô gái đẹp trong bức ảnh tên là Lilia Vladimirovna Litviak và cô là phi công lái máy bay tiêm kích. Cô sinh ra ở Moscow một ngày tháng Tám năm 1921; hai mươi tuổi, cô ra trận lần đầu trên bầu trời Stalingrad và, cùng với năm nữ phi công khác trong sư đoàn 286 của Hồng quân, cô lập thành một phi đoàn mang tên Những bông hồng trắng Stalingrad. Cầm lái những chiếc Yakolev-I thần tốc, các cô chống trả quân Đức và chỉ trong ít thời gian trở thành cơn ác mộng của Luftwaffe. Một bông hồng trắng vẽ trên nền ngôi sao đỏ là dấu hiệu nhận dạng máy bay của Lilia, đội trưởng, người mà từ tháng Chín năm 1942 đến tháng Tám năm 1943 đã hạ mười hai máy bay địch. Trung úy Lilia Vladimirovna Litviak hai mươi hai tuổi khi cô cất cánh thực hiện sứ mệnh thứ 168 của mình, và từ đó không trở về.
Cô gái tròn trịa trong bộ áo liền quần của thợ máy có tên Inna Pasportnikova. Nhiệm vụ của cô trong chiến tranh là giữ cho những chiếc Yakolev của Những bông hồng trắng Stalingrad luôn sẵn sàng cất cánh, và cô là người duy nhất còn sống sót trong số những phụ nữ can trường này, đúng vậy, tôi nói sống sót, vì người phụ nữ già nua này, người đã từng hy sinh bản thân khi cống hiến những năm đẹp nhất của tuổi trẻ trong cuộc đấu tranh chống nạn dịch hạch nâu [1] , hiện tiếp tục sống với số tiền trợ cấp chưa đến bốn đô la và bán đồ lưu niệm trên một con phố ở Moscow.
Những chiếc ô tô tốc độ lướt đi trên những đại lộ của Moscow. Cửa kính mờ hơi nước khiến ta không thấy mặt hành khách. Những người đàn ông lịch lãm bước ra từ những ngân hàng với vệ sĩ đi kèm. Nhà hàng Dimitri gợi ý một executive menu với giá ba trăm đô la, gồm cả rượu sâm banh. Inna Pasportnikova lầm lì nhìn xuống đất.
Tôi muốn tin bà vẫn còn một giấc mơ, duy nhất: thấy chiếc Yakolev của trung úy Lilia Vladimirovna, đồng đội của bà, hạ cánh, bà kiểm tra lại nó rồi ngay sau đó cất cánh cùng với cô để thực hiện sứ mệnh cuối cùng của Những bông hồng trắng Stalingrad.
--------------------------------
❀ ❀ ❀
[1] 22*Ám chỉ Đức Quốc xã, do có quân phục màu nâu.
