Laufenburg là một thành phố nhỏ của Thụy Sĩ và Đức ngăn cách bởi dòng sông Rhin già cỗi lướt chảy xanh mướt và uy nghiêm dưới chân cây cầu trước đây để chia cắt, và nay để nối liền hai phần của thành phố. Phần bên nước Đức, tiếp sau Laufenburg bắt đầu vương quốc xanh và lộng lẫy của Rừng Đen. Phần bên nước Thụy Sĩ, ta có thể thấy tính trật tự hoàn hảo, gần như khiến ta căng thẳng của vùng nông thôn Thụy Sĩ, và ta tự hỏi không hiểu có phải mình đang bị ảo giác không khi thấy các ngọn cỏ đều tăm tắp và lũ bò, do bị nhiễm chứng điên còn nặng hơn đồng loại của chúng bên Anh, di chuyển theo cùng một nhịp.

Bên phía Đức, người dân nói tiếng alemanisch, một trong những phương ngữ êm dịu nhất trong bức tranh ghép mảnh phong phú các phương ngữ miền Nam nước Đức. Một người Nam Mỹ khi hiểu thứ tiếng này và nhận ra sự lạm dụng các tiếp tố thu gọn, anh ta cảm thấy như ở nhà mình.

Bên phía Thụy Sĩ, tiếng schwiserich là bắt buộc, và người dân chỉ cùng chia sẻ với sự dịu dàng của tiếng alemanisch trong những ngày của âm nhạc và điên cuồng nhân hội carnaval “Fastnacht”. Để đi từ phía Thụy Sĩ sang phía Đức phải đi qua cây cầu và phải trang bị sự kiên nhẫn, vì bên trạm biên giới Thụy Sĩ có ông Hải quan.

Cả hai bên câu đều có nhân viên hải quan. Nhân viên Đức thực hiện vai trò của mình một cách khá uể oải, điều đó cũng dễ hiểu, vì giữa một phong cảnh như mơ như vậy, chẳng ai có ý định làm khó người khác và cũng không muốn bị làm khó. Tới mức mà những thanh niên bên phía Đức chào thân thiện những người qua lại, họ nhìn dòng sông, và rất thường đi uống một panh bia tại những hiên quán đầy chào đón bên bờ sông Rhin.

Nhân viên hải quan bên phía Thụy Sĩ cũng làm như vậy, trừ một ngoại lệ: ông Hải quan.

Đó là một người đàn ông béo lùn vận bộ đồng phục màu xám một cách trang nghiêm, và đội chiếc mũ bê rê đúng quy chế điệu đà nghiêng qua bên trái. Ông tầm sáu chục tuổi, tóc bạc và đeo cặp kính kẹp trên mũi. Thoạt nhìn, vẻ ngoài của ông gợi ra hình ảnh một người lùn béo tròn nhu nhược, nhưng lại không phải vậy, vì người đàn ông này là ông Hải quan.

Nhiều người Đức sang làm việc bên Thụy Sĩ và mỗi sáng run rẩy với ý nghĩ ông Hải quan đang trực trạm. Nỗi sợ hãi này hoàn toàn lý giải được: họ có nguy cơ mất rất nhiều thời gian vì tính hăng hái quá mức và tinh thần trách nhiệm đến phát sốt của ông.

Đơn cử người dân này của Laufenberg phía Đức đi qua biên giới hai lần mỗi năm, một nề nếp diễn ra từ mười năm nay, không may rơi trúng ông Hải quan.

- Thẻ căn cước, oder, ông Hải quan nói.

- Lại xem nữa? Mà ông biết tôi từ khi tôi còn bé con mà, anh người Đức trả lời.

- Thẻ căn cước, ông Hải quan nhấn giọng lạnh lùng.

Anh người Đức đưa cho ông và chịu đựng một cách kiên cường ánh mắt của ông Hải quan đang kiểm tra tính xác thực của chứng từ, xem ảnh có khớp không, xem màu mắt có đúng như miêu tả không, xem đã quá hạn chưa.

- Anh có gì khai báo không, oder? ông Hải quan hỏi.

- Không có gì. Liệu tôi có cái quái gì để khai báo chứ? anh người Đức trả lời.

- Lý do sang Thụy Sĩ? ông Hải quan tra hỏi.

- Ông nghe này, từ mười năm nay tôi làm việc cho những phòng thí nghiệm CIBA và ông biết rõ mười mươi điều đó, anh người Đức nổi nóng thốt lên.

- Thế còn cái túi này? Anh mang gì trong đó? ông Hải quan vừa hỏi vừa chỉ vật bị ông tình nghi.

Anh người Đức mở túi. Trong đó có một bình cà phê và một chiếc bánh mì đen kẹp pho mát, giăm bông và dưa chuột ngon tuyệt.

- Bánh mì, pho mát và dưa chuột, oder? ông Hải quan liệt kê.

- Cả bơ. Rất nhiều bơ, anh người Đức vừa lầm bầm vừa nhìn đồng hồ.

- Mở cốp xe, ông Hải quan ra lệnh.

Anh người Đức ra khỏi xe, hít một hơi thật sâu và thi lệnh. Khi mở cốp xe anh nghe thấy một tiếng reo chiến thắng của ông Hải quan đang chỉ tay kết tội những thứ thấy bên trong.

Anh người Đức nhìn và tự nguyền rủa đã không dọn cốp xe. Hôm trước anh đưa bọn trẻ đi bơi và quên lấy ra mấy cái phao hình con vịt, mặt nạ và hai khẩu súng phun nước kinh khủng mà ông Hải quan đang kiểm tra cẩn trọng như mấy chuyên viên gỡ mìn người Anh ở Ulster.

- Ông nghe này, chúng ta biết nhau rõ như thể cùng một nhà. Không đến mức ông nghĩ tôi đang buôn lậu vịt bơm hơi chứ, anh người Đức ngao ngán nói.

Mẹ của ông Hải quan rất nổi tiếng trong cộng đồng người dân của Laufenburg phía Đức và, nếu tôi chỉ tính đến danh sách đáng tò mò những câu chửi tục tĩu của người Đức, hẳn cái lỗ hậu môn của bà ta cũng nổi tiếng không kém.

Đó là điều anh người Đức nghĩ trong khi mở nắp ca pô để ông Hải quan, với đôi mắt linh miêu và chiếc đèn bỏ túi, xem xét bộ chế hòa khí, bộ tản nhiệt và dầu phanh.

Tôi qua biên giới ba lần mỗi tuần để mua sô cô la và thuốc lá nâu bên phía Thụy Sĩ của Laufenburg và tôi có thể hãnh diện cam đoan rằng tôi giữ một kỷ lục kỳ khôi: ông Hải quan đã sao chụp hộ chiếu của tôi ít nhất năm trăm lần, toàn bộ, từng trang một. Kho bạc nhà nước Thụy Sĩ đã phải chi trả rất đắt cho tôi.

Mỗi lần ông ta làm việc đó và hỏi tôi đi đâu, vì sao sang Thụy Sĩ, và tôi có gì cần khai báo không, oder? tôi tưởng như nghe sau những câu hỏi đó một tuyên bố mang tính nguyên tắc: Hiệp ước Maastricht của hai chúng ta! Các thỏa thuận khối Schengen của hai chúng ta! Tôi ở đây, tôi, người bảo vệ những đường biên giới và những bức tường, người thập tự chinh cuối cùng bảo vệ châu Âu chống lại những kẻ phản bội. Tôi ở đây, tôi, ông Hải quan phía Thụy Sĩ của Laufenburg.