Vùng Patagonia thuộc Argentina mang một màu xanh lá cây mạnh mẽ, ngày càng rõ rệt khi ta tiến gần về phía dãy núi Andes, như thể tán lá của những cây còn sống qua cơn háu đói của các công ty khai thác rừng đang muốn nói với chúng ta rằng sự sống là điều có thể dù thế nào chăng nữa, vì luôn có những gã điên khùng có khả năng nhìn xa hơn chóp mũi của lòng tham tiền.

Một trong số họ là Lucas, hoặc một anh chàng Lucas nào đó, nói như những người dân quanh hồ Epuyén gọi anh, nhại theo cách nói của Cortázar [1] .

Trong những năm 1976 và 1977, trốn chạy khỏi sự ghê rợn do những tên quân nhân Argentina khởi phát chống lại mọi ý nghĩ và biểu hiện khác với hình mẫu lập ra dựa theo nhu cầu của quốc gia, mà lại do chính những tên quân nhân này bịa đặt ra, Lucas và một nhóm nam nữ đã tìm đến trú ẩn ở vùng Patagonia xa xôi.

Đó là những người thành phố, sinh viên, nghệ sĩ, rất nhiều trong số họ chưa từng thấy một nông cụ nào và đến với đầy những sách vở, đĩa nhạc, biểu tượng và với duy nhất một ý nghĩ sẽ mạo hiểm thiết lập và thực hiện một mô hình cuộc sống thay thế, khác biệt, trong một đất nước nơi nỗi sợ hãi và tàn bạo đang đồng hóa tất cả.

Mùa đông đầu tiên, như mọi mùa đông của vùng Patagonia, khắc nghiệt, dài và tàn khốc. Những nỗ lực cống hiến vào việc canh tác vài ô ruộng trồng rau khiến họ không kịp kiếm đủ củi sưởi dự trữ và họ cũng không biết bít kín một cách hợp lý những căn lều bằng gỗ khúc mà họ đã tự dựng lên. Gió buốt lùa khắp nơi. Đó là một cú dao găm lạnh giá càng thu ngắn hơn nữa những ngày Nam Cực.

Những người khai khẩn, những đứa con của thành thị, đối mặt với một kẻ thù xa lạ và khôn lường bằng cách duy nhất mà họ từng biết: tranh luận tập thể để đi đến một giải pháp. Nhưng những lời đầy thiện ý không dừng được gió và cái lạnh cắn vào xương tủy không thương xót.

Một ngày kia, khi củi dự trữ gần như cạn kiệt, những người đàn ông với cử chỉ chậm chạp xuất hiện trước những căn lều xây dựng không chắc chắn và, không nói một lời, dỡ củi từ trên lưng những con la của họ, nhóm lửa và bắt đầu sửa vách lều.

Lucas nhớ anh đã cảm ơn họ và hỏi tại sao họ làm tất cả những điều này.

- Vì trời lạnh. Còn vì lý do gì khác nữa chứ? một trong những vị cứu tinh trả lời.

Đó là lần tiếp xúc đầu tiên với những người dân ở Patagonia. Sau đó có những người khác đến, và thêm nhiều người nữa, và với từng người trong số họ, những đứa con của thành phố học biết những bí mật của vùng đất này, đẹp và mong manh một cách dữ dội.

Những năm đầu tiên trôi qua như vậy. Những căn lều dựng lên bên hồ Epuyén trở nên chắc chắn và hiếu khách, những khu đất xung quanh biến thành vườn rau, những cây cầu treo bắc qua những kênh lạch và, ứng dụng những bài học của người nông dân, mỗi cá nhân trở thành một người bảo vệ những khu rừng mà khởi đầu từ ven hồ rồi cứ tiến dân qua núi.

Vào năm 1985, cùng thời gian với nạn hủy diệt tài nguyên rừng của vùng Patagonia thuộc Chile dưới tay những công ty gỗ Nhật Bản, vùng Patagonia của Argentina biết đến những nỗi kinh hoàng của tiến bộ tự do mới: những cái máy xẻ bắt đầu đốn chặt những cây thông lá đỏ, sồi rừng, sồi xanh, dẻ, từ những cây ba trăm tuổi hoặc hơn nữa đến cả những bụi cây chưa đây một mét. Tất tật chạy thẳng vào cái mõm của máy nghiền chuyển chúng thành vỏ bào, thành mạt cưa để dễ bề vận chuyển về Nhật Bản. Sa mạc tạo ra theo cách đó kéo từ Chile sang đến tận Patagonia của Argentina.

Mô hình kinh tế của Chile và Argentina là thắng lợi to lớn của những nền độc tài. Những xã hội lớn lên trong sự sợ hãi phải thừa nhận tất cả những gì bắt nguồn từ sức mạnh, vũ khí và tư bản là hợp pháp. Quanh vùng hồ Epuyén, dường như không gì và không ai có thể chống lại tiếng ầm ì hung dữ của những cái máy xẻ. Tuy nhiên Lucas Chiappe, một anh chàng Lucas nào đó, đã nói không, và đảm nhận nói chuyện, nhân danh rừng, với những người ở phía Nam vĩ tuyến 42.

- Tại sao anh muốn cứu rừng? một trong số họ hỏi anh.

- Vì đó là việc phải làm. Còn vì lý do gì khác nữa chứ? Lucas trả lời.

Và như vậy, bất chấp mọi phong ba bão táp, giữa những thử thách và đe dọa, đánh đập, cầm tù, vu khống, ra đời dự án “Lemu”, theo tiếng Mapuche có nghĩa là rừng.

Ở Buenos Aires, người ta gọi họ là “những tên hippie chết tiệt chống lại tiến bộ”, nhưng những người dân vùng hồ Epuyén ủng hộ họ vì một đạo lý sơ đẳng nói với họ rằng bảo vệ đất đai là bảo vệ những người sống ở vùng cực Nam.

Mỗi cây cứu được, mỗi cây trồng xuống, mỗi hạt mầm được chăm chút trong vườn ươm là một giây gìn giữ được trong dòng thời gian không tuổi tác của Patagonia. Nay mai, dự án Lemu sẽ có thể là một hành lang rừng dài gần một nghìn năm trăm ki lô mét. Nay mai, những nhà du hành vũ trụ sẽ có thể thấy một dải xanh ngắt dài và đẹp bao quanh rặng núi Andes vùng cực Nam.

Và ai đó có thể sẽ nói với họ rằng chính Lucas Chiappe là người đã bắt đầu việc này, một anh chàng Lucas nào đó, công dân Epuyén, ở nơi đó trong vùng Patagonia.

--------------------------------

❀ ❀ ❀

[1] 21*Julio Cortazar (1914-1984), là nhà văn người Argentina, sau này óng xin nhập quốc tịch Pháp để phản đối chế độc độc tài quân sự tại Argentina, ông có một tập truyện mang nhan đề “Một anh chàng Lucas nào đó”.