Bell bước lên ba bậc cầu thang gỗ, đi đến gõ nhẹ cánh cửa. Ông giở mũ ra, lấy tay áo lau trán rồi đội mũ lại.

Một giọng nói cất lên: “Vào đi.”

Ông mở cánh cửa, bước vào trong bóng tối lạnh lẽo. “Chú Ellis?”

“Chú ở đây. Đi vào phía sau.”

Ông bước qua gian bếp. Ông già đang ngồi trên chiếc ghế đặt kế bàn ăn. Căn phòng có mùi mỡ lợn cũ và mùi khói than củi ôi thiu phát ra từ lò nướng, pha trộn thoang thoảng mùi nước tiểu. Giống như mùi của mèo nhưng không hẳn là mùi mèo. Bell đứng ở khung cửa, giở mũ ra. Ông già nhìn lên Bell. Một con mắt đục mờ vì bị ngã từ lưng ngựa nhiều năm trước. Ông nói: “Này, Ed Tom, chú không biết ai đến.”

“Chú thế nào?”

“Cứ nhìn chú thì rõ. Cháu vẫn khỏe chứ?”

“Vâng, thưa chú.”

“Ngồi xuống. Cháu uống cà phê không?”

Bell nhìn qua những món bừa bộn trên vải bàn. Những lọ thuốc. Những vụn bánh mỳ. Những tờ tạp chí nuôi ngựa. “Cảm ơn chú, cháu không uống.”

“Chú nhận một lá thư của vợ cháu.”

“Chú có thể gọi cô ấy là Loretta.”

“Chú biết. Cháu có biết cô ấy biên thư cho chú không?”

“Cháu được biết cô ấy biên thư cho chú một, hai lần.”

“Hơn cả một hoặc hai. Cô ấy biên thư khá thường xuyên. Cho chú biết tin tức gia đình.”

“Cháu không biết gì.”

“Cháu có thể ngạc nhiên.”

“Thế thì có gì đặc biệt về lá thư ấy?”

“Cô ấy chỉ nói cháu xin nghỉ việc, thế thôi. Ngồi xuống.”

Ông già không nhìn xem đứa cháu có ngồi xuống hay không. Từ cái túi thuốc lá, ông vấn một điếu. Ông vo đầu điếu thuốc trong miệng rồi bật lửa với cái Zippo đã sờn cho đến lớp đồng phía dưới. Ông ngồi hút, giữ điếu thuốc trong các ngón tay như cầm cây viết chì.

Bell hỏi: “Chú ổn chứ?”

“Chú ổn.”

Ông già kéo chiếc ghế qua một bên, nhìn Bell qua làn khói. “Chú phải nói là cháu trông già đi.”

“Cháu già thêm.”

Ông già gật đầu. Bell kéo ra một chiếc ghế, ngồi xuống, đặt chiếc mũ lên mặt bàn. Bell nói: “Cháu muốn hỏi chú một việc.”

“Được thôi.”

“Điều tiếc nuối nhất trong đời chú là gì?”

Ông già nhìn Bell, dò xét câu hỏi. “Chú không biết. Chú không có nhiều tiếc nuối. Chú có thể tưởng tượng ra rất nhiều việc mà cháu có thể nghĩ làm cho người ta được vui hơn. Như là việc có thể đi đứng chỗ này chỗ nọ. Cháu có thể soạn ra một danh sách cho mình. Chú nghĩ vào lúc cháu đã trưởng thành cháu sẽ vui như cách được vui. Cháu sẽ có những lúc vui lúc buồn, nhưng cuối cùng cháu vẫn vui như ngày nào. Hoặc buồn như ngày nào. Chú biết có nhiều người chẳng bao giờ thích ứng được với chuyện này.”

“Cháu hiểu ý chú.”

Ông già hút một hơi thuốc, “Nếu cái mà cháu muốn hỏi là cái khiến chú buồn nhất thì chú nghĩ cháu đã biết.”

“Vâng, thưa chú.”

“Đó không phải là chiếc ghế này. Đó không phải là con mắt này dưới vải che này.”

“Vâng, thưa chú. Cháu biết.”

“Cháu chọn con đường mà có lẽ cháu nghĩ mình ít nhất đã biết nó sẽ đi đến đâu. Nhưng có thể cháu không biết. Hoặc cháu đã bị lừa dối. Có lẽ lúc ấy không ai trách móc cháu. Nếu cháu xin thôi việc. Nhưng nếu sự thể có trở nên tồi tệ một chút hơn là cháu nghĩ, thì đấy lại là chuyện khác.”

Bell gật đầu.

“Chú nghĩ có nhiều việc mà tốt nhất là mình không nên thử nghiệm.”

“Cháu thấy đúng.”

“Chuyện gì đã khiến cho Loretta bỏ đi?”

“Cháu không biết. Cháu đoán mình đã làm chuyện gì đấy thật tồi tệ. Chắc chắn không phải vì có khó khăn. Cô ấy đã trải qua vài khó khăn.”

Ellis gật đầu. Ông gạt tàn thuốc vào cái lọ đặt trên bàn. “Chú tin lời cháu.”

Bell mỉm cười. Ông nhìn quanh. “Cà phê này mới pha phải không?”

“Chú nghĩ còn uống được. Chú thường pha cà phê mới mỗi tuần dù cho còn cà phê cũ.”

Bell lại mỉm cười, đứng dậy, cầm máy pha cà phê đến cắm điện.

Hai người ngồi ở bàn ăn, uống cà phê trong những chiếc cốc sành rạn đã được dùng từ trước khi Bell sinh ra. Ông nhìn chiếc cốc và nhìn quanh gian bếp. “À, cháu thấy có nhiều thứ vẫn không thay đổi.”

Ông già hỏi: “Thứ gì?”

“Cháu không biết.”

“Chú cũng không biết.”

“Chú có mấy con mèo?”

“Vài con. Tùy thuộc vào ý nghĩa ‘có’ của cháu. Vài con sống nửa hoang dã, mấy con còn lại sống ngoài vòng pháp luật. Chúng chạy ra khi nghe tiếng xe của cháu.”

“Chú có nghe tiếng xe không?”

“Sao cơ?”

“Cháu hỏi chú có… Chú đang trêu cháu!”

“Tại sao cháu có ý đó?”

“Đúng không?”

“Không. Chú thấy lũ mèo chạy tán loạn.”

“Chú muốn dùng thêm cà phê không?”

“Chú đủ rồi.”

Bell nói: “Người bắn chú đã chết trong tù.”

“Ở Angola. Ờ.”

“Chú sẽ làm gì nếu hắn được trả tự do?”

“Chú không biết. Không làm gì cả. Chẳng ích gì. Có ích lợi gì đâu. Chẳng gì cả.”

Bell nói: “Cháu có phần ngạc nhiên khi nghe chú nói thế.”

“Ed Tom, cháu đã quá mệt mỏi rồi. Khi cháu muốn vớt vát lại những gì bị lấy đi thì có thêm nhiều thứ thoát ra khỏi cửa nhà. Sau một thời gian cháu chỉ còn lo băng bó cho vết thương thôi. Ông nội cháu không bao giờ nói chú đăng ký làm cảnh sát phụ tá với ông ấy. Chú tự mình làm thế. Có sao đâu, chú chẳng biết làm gì khác. Được trả lương như là người chăn bò. Dù sao chăng nữa, khi gặp vận rủi thì cháu không hề biết nó đã cứu mình khỏi vận rủi nào tồi tệ hơn. Khi một cuộc chiến xảy ra thì chú còn quá trẻ, và với cuộc chiến kế tiếp thì chú đã quá già*. Nhưng chú đã nhìn thấy sự thể ra sao. Cháu không thể là người yêu nước mà vẫn tin rằng có vài thứ quá đắt giá so với giá trị đích thực. Hãy hỏi các Mẹ Sao Vàng* những gì họ đã mất và những gì họ được. Ta luôn luôn mất quá nhiều. Đặc biệt cho những lời hứa hẹn. Không có cái gì gọi là lời hứa được lợi. Cháu sẽ thấy. Có lẽ cháu đã thấy rồi.”

Bell không trả lời.

Người chú nhìn Bell. “Chú còn nhớ có lúc cháu đến thăm chú sau khi gia đình cháu dời đến Denton. Cháu bước vào nhìn quanh rồi hỏi chú định làm gì.”

“Đúng rồi.”

“Bây giờ cháu sẽ không hỏi chú, đúng không?”

Bell nói: “Có lẽ đúng.”

“Cháu sẽ không hỏi.”

Người chú hớp một ngụm cà phê đen khét lẹt.

Bell hỏi: “Có khi nào chú nghĩ về ông Harold không?”

“Harold hở?”

“Vâng.”

“Không nghĩ nhiều. Ông ấy có phần lớn tuổi hơn chú. Ông sinh năm chín mươi chín. Chú tin chắc thế. Điều gì khiến cho cháu nhớ đến Harold?”

Bell nói: “Cháu đang đọc vài bức thư của mẹ chú viết cho ông ấy, chỉ có thế. Cháu chỉ tự hỏi chú nhớ gì về ông ấy.”

“Có một lá thư nào của ông ấy không?”

“Không.”

“Cháu nên nghĩ về gia đình mình. Cố nhận ra ý nghĩ của tất cả sự kiện ấy. Chú biết chuyện gì xảy ra với mẹ chú. Bà ấy không bao giờ vượt qua được. Chú cũng không hiểu sự thể ra sao. Cháu có nhớ bài hát phúc âm đó không? Bài We’ll understand it by and by* ấy? Việc này cần nhiều đức tin. Cháu cứ nghĩ về việc ông ấy đi ra ngoài chiến trường kia* và chết trong một chiến hào ở đâu đó. Mười bảy tuổi. Cháu nói cho chú biết. Bởi vì chú chẳng biết gì cả.”

Bell nói: “Cháu nghe chú. Chú có muốn đi đâu không?”

“Chú không cần ai dìu mình đi đâu. Chú chỉ ngồi đây. Chú ổn thôi, Ed Tom ạ.”

“Thế là không có vấn đề.”

“Chú biết.”

Bell nhìn người chú. Ông già gạt tàn thuốc. Bell cố nghĩ về cuộc đời. Rồi ông cố không nghĩ nữa. “Chú đã không trở thành người vô thần, phải không chú Ellis?”

“Không. Không. Không có gì như thế.”

“Chú có nghĩ Chúa biết những gì đang xảy ra không?”

“Chú nghĩ Chúa biết.”

“Chú có nghĩ Chúa có thể chấm dứt chuyện ấy?”

“Không. Chú không nghĩ thế.”

Hai người ngồi im lặng. Sau một lúc, ông già nói: “Bà ấy nói có nhiều bức ảnh cũ và kỷ vật của gia đình. Hỏi phải làm gì với những thứ này. À, không có gì phải làm mà chú không nghĩ ra. Đúng không?”

Bell nói: “Đúng. Cháu không nghĩ ra việc gì.”

“Chú bảo bà ấy gửi huy hiệu Cinco Peso* cũ và khẩu súng trường cổ lỗ sĩ của ông Mac cho Lực lượng Đặc biệt. Chú nghĩ họ có một nhà bảo tàng. Nhưng chú không biết nói sao với bà ấy. Có nhiều món ở đây. Trong tủ áo đàng kia. Ngăn kéo đó chứa đầy giấy tờ.” Ông nghiêng chiếc cốc, nhìn vào đáy.

Bell nói: “Ông ấy không bao giờ đến Coffee Jack. Cái ông Mac ấy. Toàn là bọn lôi thôi. Cháu không biết ai khởi đầu. Ông ấy bị bắn chết gần mái hiên nhà ở hạt Hudspeth.”

“Chú vẫn nghe chuyện này.”

“Khoảng bảy hoặc tám người bọn họ đi đến. Hạch sách cái này cái kia. Ông ấy đi vào nhà rồi trở ra với khẩu shotgun nhưng họ ra tay trước, bắn ông ấy ngay tại ngạch cửa. Bà ấy chạy ra, cố cầm máu. Cố kéo ông ấy vào nhà. Nói ông cố giữ lấy khẩu shotgun. Bọn họ chỉ ngồi đấy trên lưng ngựa. Cuối cùng bỏ đi. Cháu không rõ tại sao. Cháu nghĩ họ sợ cái gì đấy. Một người trong bọn họ nói gì đấy bằng tiếng người da đỏ, rồi tất cả bọn họ quay người bỏ đi. Họ không hề bước vào nhà. Bà ấy cố kéo ông ấy vào nhà nhưng ông người to lớn nên bà không có cách nào đỡ cho ông nằm trên giường. Bà cố làm một chỗ ngủ tạm trên sàn cho ông ấy. Không biết phải làm gì khác. Bà ấy luôn nói đáng lẽ phải để ông nằm đó và phi ngựa đi cầu cứu nhưng cháu không biết bà phải phi ngựa đi đâu. Ông ấy sẽ không để cho bà đi. Ít khi cho bà đi vào nhà bếp. Ông ấy bị bắn vào lá phổi bên phải. Chỉ có thế. Theo người ta nói.”

“Ông ấy chết lúc nào?”

“Ngày mười tám, năm bảy mươi chín.”

“Không, ý chú hỏi ngay lúc đó hay đêm ấy hay khi nào.”

Bell nói: “Cháu nghĩ đêm ấy. Hoặc sáng sớm. Bà ấy tự lo chôn cất ông. Cố đào xuống lớp đất vôi cứng ấy. Rồi bà chất đồ đạc lên xe goòng, buộc ngựa vào, chạy đi và chẳng bao giờ trở lại. Ngôi nhà ấy đã bị cháy vào lúc nào đó trong thập niên hai mươi. Nhưng không sụp đổ. Hôm nào cháu có thể dẫn chú đến đấy. Lúc ấy ống khói xây bằng đá vẫn còn đứng và có lẽ bây giờ vẫn còn. Đất chung quanh khá rộng. Tám hay mười lô, nếu cháu nhớ không lầm. Bà không thể trả thuế. Không thể bán. Chú còn nhớ bà ấy không?”

“Không. Chú thấy một tấm ảnh chụp chú và bà ấy khi chú lên bốn. Bà đang ngồi trên xích đu gần mái hiên còn chú đứng kế bên. Chú mong mình còn nhớ bà ấy, nhưng chú không nhớ.”

“Bà ấy không bao giờ tái hôn. Vài năm sau, bà làm giáo viên. San Angelo. Đất nước này khắc nghiệt với con người. Nhưng có vẻ như họ không màng. Nghe lạ lùng. Hãy nghĩ về những gì đã xảy ra chỉ với một gia đình. Cháu không biết mình đang làm gì ở đây. Tất cả bọn trẻ. Thậm chí chúng ta không biết phân nửa trong số họ được chôn cất ở đâu. Người ta hẳn phải băn khoăn rằng như thế thì tốt lành ở chỗ nào. Làm thế nào người ta không nghĩ đất nước này phải giải đáp nhiều câu hỏi? Họ không nghĩ. Người ta có thể nói quốc gia chỉ là quốc gia, nó không tích cực làm gì cả, nhưng điều này không có nghĩa gì. Có một lần cháu thấy một người đàn ông lấy khẩu shotgun bắn chiếc xe bán tải của mình. Ông ấy có thể nghĩ nó đã làm gì đấy. Cái đất nước này có thể giết người như chớp mà người ta vẫn yêu mến nó. Chú hiểu cháu nói gì không?”

“Chú nghĩ chú hiểu. Cháu có yêu mến đất nước này không?”

Bell nói: “Cháu có thể nói là có. Nhưng cháu sẽ là người đầu tiên nói với chú rằng cháu dốt nát như là gỗ đá để chú đừng tin những gì cháu nói.”

Bell mỉm cười. Ông đứng dậy bước đến bồn rửa. Ông già quay nhẹ chiếc ghế để nhìn theo Bell. “Cháu làm gì đấy?”

“Cháu rửa mấy cái đĩa.”

“Cứ để đó, Ed Tom. Buổi sáng Lupe sẽ đến đây.”

“Chỉ mất một phút thôi.”

Nước chảy từ vòi là nước nhiễm thạch cao. Ông cho nước chảy đầy bồn rồi đổ vào một muỗng bột xà phòng. Rồi ông đổ thêm một muỗng.

Bell nói: “Cháu còn nhớ lúc trước chú có một cái TV ở đây.”

“Lúc trước chú có nhiều thứ.”

“Sao chú không cho cháu biết? Cháu sẽ tặng chú một cái.”

“Chú không cần.”

Bell nói: “Để chú đỡ buồn.”

“Nó không để cho chú yên. Chú ném nó đi rồi.”

“Chú không xem thời sự sao?”

“Không. Cháu có xem không?”

“Xem ít thôi.”

Bell tráng mấy chiếc đĩa, để cho ráo nước rồi đứng nhìn qua khung cửa sổ đến khoảnh sân nhỏ mọc đầy cỏ. Một nhà hun khói đổ nát. Một toa moóc ngựa kéo. Bell nói: “Lúc trước chú nuôi gà.”

Ông già đáp: “Ừ.”

Bell lau tay, trở về ngồi cạnh bàn. Ông nhìn người chú. “Chú đã từng làm việc gì mà chú cảm thấy xấu hổ đến nỗi chú không bao giờ nói cho ai nghe không?”

Người chú ngẫm nghĩ. “Chú phải nói là có. Chú có thể nói hầu như mọi người đều như thế. Cháu đã tìm thấy gì về chú?”

Bell nói: “Cháu nói nghiêm túc.”

“Được rồi.”

“Ý cháu nói là việc gì đấy tệ hại.”

“Tệ hại như thế nào?”

“Cháu không biết. Tệ hại đến nỗi chú cứ ray rứt mãi.”

“Giống như việc gì đấy khiến cho mình có thể ngồi tù phải không?”

Bell nói: “À, có thể việc gì đấy như thế. Nhưng không nhất thiết phải thế.”

“Chú phải suy nghĩ về việc này.”

“Không, chú không nghĩ.”

“Cháu muốn nói gì? Chú sẽ không mời cháu đến đây nữa.”

“Lần này chú có mời cháu đâu!”

“À, đúng thế.”

Bell ngồi chống khuỷu tay trên mặt bàn, hai bàn tay chắp lại với nhau. Người chú nhìn Bell. Ông nói: “Chú hy vọng cháu không định thú nhận một tội kinh khủng. Có thể chú không muốn nghe.”

“Chú có muốn nghe không?”

“Muốn. Nói đi.”

“Được rồi.”

“Đấy không phải là chuyện tình dục chứ?”

“Không.”

“Thế là tốt. Cứ nói đi.”

Bell nói: “Đấy là về chuyện trở thành một anh hùng chiến tranh.”

“Được rồi. Đấy là cháu phải không?”

“Phải. Chính là cháu.”

“Nói tiếp đi.”

Bell nói: “Cháu sẽ cố gắng kể. Đây là chuyện thực sự xảy ra. Chuyện khiến cho cháu nhận tấm huân chương ấy.”

“Nói tiếp đi.”

“Chúng cháu ở vị trí tiền tiêu để theo dõi tín hiệu phát sóng, đang trú ẩn trong một trang trại. Chỉ là căn nhà xây bằng đá có hai phòng. Chúng cháu đã ở đấy hai ngày và mưa không hề dứt. Mưa như trút nước. Chừng đến giữa ngày thứ hai, anh lính trực máy giở tai nghe ra, nói: Nghe này. Thế là chúng cháu lắng nghe. Khi có ai bảo nghe thì mình phải lắng nghe. Nhưng chúng cháu chẳng nghe được gì cả. Rồi cháu hỏi: Cái gì thế? Anh ta nói: Chả có gì cả.

“Cháu nói: Mày nói cái quái gì thế? Mày nghe được gì? Hắn nói: Ý tớ là mình không thể nghe gì cả. Nghe này. Và anh ta nói đúng. Không có âm thanh gì cả. Chỉ nghe tiếng mưa rơi. Và đấy gần như là sự việc cuối cùng mà cháu còn nhớ. Khi thức dậy cháu thấy mình đang nằm ngoài mưa và không biết nằm đấy đã bao lâu. Cả người cháu ướt sũng, lạnh buốt, hai tai ù cả lên, và khi ngồi dậy cháu thấy căn nhà đã biến mất. Chỉ còn lại một bức tường ở đầu cuối. Một quả đạn đã xuyên qua bức tường và bắn nát mọi thứ. Vậy mà cháu chẳng nghe gì cả. Cháu cũng chẳng nghe tiếng mưa rơi. Nếu có nói gì, cháu có thể nghe tiếng nói mình trong đầu nhưng chỉ có thế. Cháu đứng lên, đi đến vị trí căn nhà lúc trước. Có những mảng mái nhà vương vãi khắp nơi. Cháu thấy một người lính chúng cháu bị chôn vùi giữa đống đá và gỗ. Cháu cố đào bới để xem có thể cứu anh ta lên được không. Cả đầu cháu cảm thấy tê liệt. Trong khi đang đào bới, cháu đứng lên thấy mấy tên lính Đức đang đi qua đồng cỏ. Bọn nó đã xuất hiện từ một bìa rừng cách gần hai trăm mét và đi qua đồng cỏ. Cháu gần như sững sờ. Cháu thụp xuống ẩn nấp gần bức tường, và cái đầu tiên mà cháu nhận ra là khẩu .30* của Wallace nhú lên giữa đống gỗ. Loại súng này được làm nguội bằng không khí, có gắn một hộp đạn. Cháu dự tính nếu để chờ bọn Đức chạy đến gần, cháu có thể bắn bọn nó giữa đồng trống và bọn nó không thể gọi pháo bắn quả thứ hai vì đã quá gần. Cháu bới móc và cuối cùng mang được khẩu súng ấy lên cùng với chân chống, rồi cháu tìm được thêm hộp đạn. Cháu đặt khẩu súng phía sau bức tường đó, phủi bụi đất khỏi nòng súng, lên cò, thế là sẵn sàng.

“Khó mà nói mấy viên đạn đã bắn trúng chỗ nào bởi vì mặt đất còn ướt, nhưng cháu biết mình bắn giỏi. Cháu bắn xong hai loạt đạn dài, rồi quan sát bên ngoài. Sau một, hai phút tĩnh lặng, một tên lính Đức nhảy lên cố chạy về bìa rừng, nhưng cháu đã chuẩn bị. Cháu làm cho bọn còn lại phải nằm bẹp dí, trong khi đó cháu nghe vài người chúng cháu rên rỉ. Cháu không biết sẽ làm gì khi đêm xuống. Và vì thế mà họ tặng thưởng cháu Huân chương Sao Bạc*. Ông thiếu tá gắn tấm huân chương cho cháu tên là McAllister, quê ở Georgia. Cháu nói với ông ấy mình không muốn nhận huân chương. Ông ấy ngồi đấy, bảo cháu: Tôi đang chờ anh nói cho tôi nghe lý do anh muốn từ chối một sự tưởng thưởng của quân đội. Thế là cháu kể cho ông ấy nghe. Khi cháu kể xong, ông ấy nói: Này Trung sĩ, anh phải nhận. Cháu đoán là vì họ muốn tuyên dương cho sự việc. Như thể tạo ý nghĩa gì đấy. Để che giấu việc gì đấy. Việc để mất vị trí đóng chốt. Ông ấy nói anh phải nhận, còn nếu anh lan truyền chuyện này thì tôi sẽ nghe được, khi ấy anh sẽ ước mình xuống địa ngục thì hay hơn. Rõ chưa? Cháu nói rõ. Câu chuyện là thế.”

“Thế là bây giờ cháu định kể cho chú nghe cháu đã làm gì.”

“Vâng, thưa chú.”

“Khi đêm xuống.”

“Khi đêm xuống. Thưa chú, đúng.”

“Cháu đã làm gì?”

“Cháu chạy trốn.”

Ông già ngẫm nghĩ. Sau một lúc, ông nói: “Chú phải nghĩ rằng đấy có vẻ như là ý tưởng khá hay trong tình huống này.”

Bell nói: “Vâng, đúng thế.”

“Nếu cháu ở lại thì chuyện gì có thể đã xảy ra?”

“Bọn nó sẽ thừa đêm tối tiến đến ném lựu đạn lên cháu. Hoặc quay về để gọi pháo binh bắn thêm.”

“Ừ.”

Bell nhìn người chú. Ông già nói: “Chú không rõ cháu muốn hỏi chú điều gì.”

Bell nói: “Cháu cũng không rõ.”

“Cháu bỏ rơi các đồng đội.”

“Vâng.”

“Cháu không có chọn lựa nào khác.”

Bell nói: “Cháu có chọn lựa. Cháu có thể ở lại.”

“Cháu không thể giúp gì họ.”

Bell nói: “Có lẽ đúng. Cháu đã nghĩ đến việc mang khẩu .30 ra ngoài khoảng dăm ba chục mét rồi chờ cho đến khi bọn nó ném lựu đạn. Chờ cho bọn nó tiến đến. Cháu có thể hạ thêm một vài đứa. Ngay cả trong đêm tối. Cháu không biết. Cháu ngồi đấy mà chờ cho đêm xuống. Trời chiều đẹp. Lúc ấy trời khá trong. Mưa đã tạnh. Người ta đã trồng lúa mạch trên cánh đồng ấy và bấy giờ chỉ còn những gốc rạ. Mùa thu trong năm. Cháu nhìn màn đêm buông xuống, và trong một thời gian cháu không còn nghe tiếng ai dưới đống đổ nát. Có lẽ tất cả đã chết rồi. Nhưng lúc ấy cháu không rõ. Ngay khi đêm xuống, cháu bỏ đi. Thậm chí cháu không có súng phòng thân. Đương nhiên là cháu không muốn vác theo khẩu .30 ấy. Đầu cháu đã bớt nhức và cháu có thể nghe một ít. Mưa đã tạnh nhưng cháu vẫn ướt đẫm, lạnh run đến nỗi hai hàm răng đánh lập cập. Cháu có thể nhận ra chòm sao Hùng tinh*, nên cháu đi về hướng tây càng xa càng tốt và tiếp tục đi. Cháu đi ngang qua một, hai ngôi nhà nhưng không trông thấy ai. Vùng này là bãi chiến trường. Người dân đã di tản. Khi trời sáng, cháu nằm nấp trong một cánh rừng. Ý cháu nói khi xưa là rừng. Cả vùng giống như là khu hỏa hoạn. Chỉ còn thân cây. Đêm kế tiếp, cháu đi đến một vị trí quân Mỹ còn khá nguyên vẹn. Cháu đã nghĩ sau nhiều năm, vị trí này đã biến mất. Không hiểu tại sao cháu lại nghĩ thế. Rồi cháu nghĩ mình có thể bịa chuyện, và cháu đã cố làm thế.”

Hai người ngồi im lặng. Sau một lúc, người chú nói: “Thật lòng mà nói, chú không thấy việc này là tồi tệ. Có lẽ cháu không nên quá khắt khe với chính mình.”

Bell nói: “Có lẽ. Nhưng cháu đã đi ra trận với lời thề xương máu là phải chăm sóc đồng đội, và cháu không hiểu tại sao mình không làm thế. Cháu muốn làm thế. Khi đối diện với tình huống như vậy, người ta phải dặn lòng là sẽ chịu trách nhiệm về hậu quả. Nhưng người ta không biết hậu quả sẽ là thế nào. Thế là người ta bị chất chứa nhiều chuyện trong lòng mà trước đó đã không tính đến. Nếu cháu có phải chết ở đấy sau khi đã làm theo lời thề thì cháu phải làm. Chú có thể nói theo ý mình, nhưng đấy là việc phải làm. Đáng lẽ cháu phải làm, nhưng cháu không làm. Và một phần trong tâm tư cháu không ngừng thôi thúc cháu nên quay lại. Nhưng cháu đã không quay lại. Cháu đã không biết mình có thể đánh mất cuộc đời mình và cháu đã không biết rằng việc này không đem lại lợi ích gì lớn hơn so với việc đánh mất bất kỳ món nào khác. Cháu nghĩ mình đã làm việc tốt nhất theo cách mình biết, nhưng cách ấy vẫn không phải là theo bản chất cháu. Nó chẳng bao giờ là bản chất của cháu.”

Người chú ngồi im lặng hồi lâu. Ông ngồi hơi nghiêng người, nhìn xuống sàn. Rồi ông gật đầu. “Chú biết mình đã rõ chuyện này đang dẫn đến đâu.”

“Vâng, thưa chú.”

“Nếu là người khác, cháu nghĩ anh ta hẳn đã làm gì?”

Bell nói: “Cháu biết anh ta hẳn đã làm gì.”

“Ừ. Chú cũng biết.”

“Hắn sẽ ngồi đấy cho đến khi lạnh cóng rồi ngồi tiếp trên mặt băng.”

“Cháu có nghĩ rằng làm thế sẽ khiến cho anh ta thành một con người tốt hơn cháu không?”

“Vâng, thưa chú. Cháu nghĩ thế.”

Ông già nói: “Chú có thể kể cho cháu đôi điều về con người như thế để cháu thay đổi ý nghĩ. Chú hiểu con người ấy khá rõ.”

“Thưa chú, cháu không tin chú có thể hiểu. Với tất cả lòng tôn trọng chú. Hơn nữa, cháu không tin chú sẽ hiểu.”

Ông già nói: “Chú không hiểu. Nhưng mà chú muốn nói rằng con người ấy sống trong thời đại khác. Nếu ông nội cháu sinh ra muộn năm mươi năm, ông ấy có thể nhìn sự việc theo cách khác.”

“Chú có thể nói thế, nhưng không một ai trong phòng này tin chú.”

“Ừ, có lẽ đúng.” Người chú nhìn lên Bell: “Cháu kể cho chú chuyện đó để làm gì?”

“Cháu nghĩ mình cần thổ lộ cho tâm tư được nhẹ nhõm.”

“Cháu đã chờ quá lâu rồi mới nói ra.”

Bell nói: “Đúng, thưa chú. Có lẽ cháu cần lắng nghe chính mình. Cháu không phải là người thuộc về ngày xưa cũ như họ nói. Cháu muốn được thế. Nhưng cháu là người của thời đại này.”

“Hoặc đấy chỉ là cách tập sống.”

“Có lẽ.”

“Cháu định kể với vợ cháu chứ?”

“Vâng, thưa chú. Cháu sẽ kể.”

“Tốt.”

Bell hỏi: “Chú nghĩ vợ cháu sẽ nói gì?”

“À, chú mong cháu sẽ thoát ra khỏi tình cảnh này và cảm thấy nhẹ nhõm hơn.”

“Vâng, thưa chú. Cháu thật lòng mong như thế.”