20.

Philip được lên lớp đệ lục, nhưng bây giờ chàng rất ghét học đường, và một khi đã không còn hoài bão, chàng còn cần gì dù chàng xử sự tốt hay xấu. Sáng ngủ dậy, lòng chàng chán chường vì lại phải qua một ngày nữa sống khổ sai. Chàng chán ngấy phải làm những việc người ta sai bảo, và những hạn chế đó làm chàng khó chịu. không phải vì chúng vô lý nhưng vì đó là những giới hạn. Chàng thì khát khao tự do, chàng chán ngấy phải nghe đi nhắc lại những điều đã thuộc, nghe lải nhải không ngừng về một điều gì chàng đã hiểu từ lâu, vì một anh bạn ngu si đần độn.

Với ông Perkins người ta có thể làm việc hay không tùy thích. Ông ta vừa hăm hở vừa lơ đễnh. Phòng học lớp đệ lục nằm ở một phần trong tu viện cổ đã được sửa chữa lại. Phòng có một cửa sổ kiểu gô-tích. Philip vẽ đi vẽ lại cái cửa sổ này, cố khuây khỏa, buồn chán và lắm lúc, chàng vẽ ra bìa thêm một cái tháp lớn hay cái cổng dẫn vào các khoảng đất có tường bao quanh. Chàng có khiếu về họa. Lúc còn son trẻ, bác gái Louisa đã vẽ màu nước và có nhiều tập an-bom đầy những phác hoa về nhà thờ, về những chiếc cầu xưa và những mái nhà tranh xinh đẹp. Các bức tranh này thường được giới thiệu trong những buổi tiệc trà ở tòa cha sở. Có lần bà đã cho Philip một hộp thuốc màu làm quà ngày lễ Giáng sinh, và chàng bắt đầu vẽ phỏng theo tranh của bà. Chàng vẽ phỏng theo đẹp hơn không ai ngờ và chẳng mấy chốc chàng tự vẽ lấy bức tranh nho nhỏ. Bà Carey khuyến khích chàng khỏi nghịch ngợm và sau này những phác họa của chàng có thể dùng được trong các cuộc bán hàng phúc thiện. Hai hay ba bức phác họa đó đã được đóng khung và treo trong phòng ngủ của chàng.

Nhưng một hôm, vào lúc kết thúc buổi sáng, ông Perkins chặn chàng lại khi chàng đang thơ thẩn ngoài lớp học.

- Thầy muốn nói chuyện với em, Carey ạ.

Philip chờ đợi. Ông Perkins đưa mấy ngón tay xương xẩu vuốt ve chòm râu và nhìn Philip, có vẻ như đang suy nghĩ về điều ông muốn nói.

- Em Carey, em có chuyện gì vậy? Ông đột nhiên hỏi.

Philip đỏ mặt, nhìn nhanh thầy. Nhưng hiểu rõ thầy vào lúc này, chàng không đáp, đợi thầy nói tiếp:

- Gần đây thầy không được hài lòng về em, em uể oải và lơ đễnh. Dường như em không quan tâm đến công việc học. Việc học của em cẩu thả và không tốt.

- Thưa thầy, em rất lấy làm tiếc - Philip đáp.

- Đó là tất cả những điều em muốn nói đấy phải không?

Philip sa sầm nét mặt nhìn xuống đất.

Biết nói thế nào đây để thầy hiểu được rằng chàng buồn chán đến chết được.

- Em biết đấy, học kỳ này đáng lẽ em tiến bộ thì lại thụt lùi. Thầy sẽ không cấp phiếu chứng nhận học tập giỏi cho em được.

Philip tự hỏi thầy sẽ nói gì đây nếu thầy biết tờ phiếu ấy đã được ở nhà tiếp đón như thế nào. Gia đình nhận được phiếu vào lúc ăn sáng. Bác Carey dửng dưng liếc qua rồi đưa cho Philip.

- Đây là phiếu chứng nhận thành tích học tập của cháu. Tốt nhất là cháu nên xem trong ấy nói gì - ông vừa nói vừa đưa mấy ngón tay giơ lướt qua trang mục quảng cáo hàng của mất cuốn sách cũ.

Philip đọc tờ phiếu.

- Có tốt không? - Bác gái Loisa hỏi.

- Cháu đáng được tốt hơn kia. - Philip mỉm cười trả lời và đưa tờ phiếu cho bác gái.

- Bác sẽ lấy kính đọc sau - bà nói.

Nhưng sau bữa sáng, chị Mary-Ann vào nói bác hàng thịt đã đến thế là bác gái lại quên.

Ông Perkins tiếp tục.

- Thầy thất vọng về em. Thầy không hiểu nổi. Thầy biết em có thể học hành, nếu em muốn, nhưng xem chừng như em không thích gì nữa. Kỳ học tới đây thầy có ý định bố trí em làm lớp trưởng lớp nhưng thầy nghĩ rằng tốt hơn thầy nên đợi thêm ít lâu.

Philip đỏ mặt. Chàng không thích nghĩ rằng mình đang bị bỏ rơi. Chàng mím chặt môi.

- Còn điều này nữa. Bây giờ là lúc em phải bắt đầu nghĩ đến vấn đề học bổng rồi đấy. Em sẽ không được gì trừ phi em bắt đầu học tập hết sức nghiêm túc.

Lời quở trách này khiến chàng bực bội. Chàng tức giận thầy hiệu trưởng và tức giận cả chính mình.

- Em sẽ không nghĩ là em sẽ đi Oxford - chàng nói.

- Tại sao không? Thầy nghĩ rằng trước đây em có ý muốn được phong làm mục sư

- Em đã thay đổi ý kiến.

- Vì sao?

Philip không đáp. Ông Perkins đứng nghiêng, tư thế quen thuộc của ông, đầu gối chùng xuống giống một nhân vật trong tranh của Perugino, tư lự đưa mấy ngón tay vuốt vuốt chòm râu. Thầy nhìn Philip như thể đang cố hiểu, rồi bất thình lình ông bảo chàng có thể ra về.

Rõ ràng ông không hài lòng, vì một tuần sau đó, vào một buổi tối, khi Philip phải đến phòng làm việc của ông, nom mấy bài luận văn, ông lại tiếp tục câu chuyện hôm nọ, nhưng lần này ông chọn một phương pháp khác. Ông nói chuyện với Philip không phải như hiệu trưởng với học sinh, mà như hai con người bình đẳng với nhau. Bây giờ ông tỏ vẻ không để ý đến việc học tập kém cỏi của Philip, đến chuyện chàng ít cần được may mắn chống chọi với những đối thủ sắc sảo để đoạt được học bổng cần thiết cho chàng đi Oxford: Điều quan trọng là chàng đã thay đổi ý định về đời chàng sau này. Ông Perkins gợi lại ý muốn tha thiết của chàng được phong làm mục sư. Ông vô cùng khéo léo tác động vào những cảm nghĩ của chàng, điều này dễ dàng hơn vì chính bản thân ông cũng xúc động chân thành. Việc Philip thay đổi ý định làm cho ông đau buồn cay đắng, ông thực sự cho rằng chàng đang vứt bỏ cơ hội hạnh phúc trong đời, vì lẽ gì ông không hiểu nổi. Giọng nói của ông rất có sức thuyết phục, và Philip vốn dễ động lòng vì niềm xúc cảm của người khác, chính chàng cũng hết sức bùi ngùi - tuy bề ngoài tỏ ra trầm tĩnh - nét mặt chàng một phần do tự nhiên, nhưng cũng do thói quen của những năm tháng ở nhà trường hiếm khi bộc lộ những cảm xúc của chàng, không kể trường hợp chàng đỏ mặt ngay tức khắc. Lời thầy hiệu trưởng làm cho Philip vô cùng cảm động. Chàng hết sức biết ơn về thái độ quan tâm của thầy - và chàng thấy lương tâm cắn rứt vì đã làm cho thầy buồn. Chàng phảng phất lấy làm hãnh diện về việc ông Perkins bận lo liệu mọi việc cho nhà trường, thế mà phải suy nghĩ vì chàng, nhưng cùng lúc ấy chàng thấy một cái gì khác trong người chàng như có một người nào đó đứng ngay cạnh chàng khăng khăng ba tiếng tuyệt vọng - Tôi không muốn. Tôi không muốn. Tôi không muốn.

Chàng cũng thấy mình đang lầm lỗi. Chàng bất lực trong sự yếu đuối đang nhấn chìm chàng; giống như nước tràn vào cái chai không, khi người ta dìm nó vào bể đầy, và chàng nghiêm trang nhắc lại với chính mình những lời đó: Tôi không muốn. Tôi không muốn. Tôi không muốn.

Cuối cùng ông Perkins đặt tay lên vai Philip.

- Thầy không muốn thúc đẩy em - ông nói - tự em phải quyết định lấy. Em hãy cầu xin Đấng Toàn năng giúp đỡ chăn dắt em.

Khi Philip ra khỏi nhà thầy hiệu trưởng thì trời lất phất mưa. Chàng bước đi dưới cổng tò vò dẫn vào các khu đất có tường bao quanh. Ở đây, không một bóng người và trên những cây du, bầy quạ cũng im lặng, Chàng lững thững bước quanh. Chàng cảm thấy nóng nực, nên cơn mưa làm chàng dễ chịu. Chàng suy nghĩ kĩ về mọi lời nói của ông Perkins, bây giờ bình tĩnh chọn, vì đã thoát khỏi tấm lòng nhiệt thành của ông, chàng lấy làm vui mừng vì không nhượng bộ.

Trong bóng tối, chàng chỉ có thể nhìn thấy lơ mơ khối nhà thờ đồ sộ, giờ thì chàng ghét nó, vì những buổi lễ thánh chán ngắt chàng buộc phải dự. Bài thánh ca dài bất tận, khi hát phải đứng nghiêm buồn thảm; bài thuyết giáo rì rầm rì rầm không nghe nổi và người thì co rúm lại vì phải ngồi yên trong lúc cần được đi đi lại lại. Philip chợt nhớ đến hai buổi lễ vào ngày thứ bảy ở Blackstable. Nhà thờ trống không lạnh lẽo, sực mùi sáp thơm bôi tóc, mùi quần áo hồ bột. Ông cha phó và bác chàng mỗi người thuyết giảng một lần. Khi khôn lớn, chàng đã học cách tìm hiểu bác mình. Thẳng thắn và cố chấp, Philip không thể hiểu nổi một con người với tư cách mục sư lại có thể thành thật khuyên nhủ những điều mà chính mình không bao giờ thực hiện với tư cách một trang nam nhi. Sự dối trá đó xúc phạm đến chàng. Bác trai chàng là một con người yếu đuối, ích kỷ, ước vọng của ông là tránh mọi chuyện lo nghĩ buồn phiền.

Ông Perkins nói với chàng về cái đẹp của cuộc đời hiến dâng cho sự nghiệp phụng sự Chúa. Philip biết rõ ở nơi xứ East Anglia quê hương của chàng, giới tăng lữ sống cuộc đời như thế nào. Có cha ở vùng Whilestone, một xứ đạo cách Blackstable không xa mấy; ông ta chưa vợ, để có việc làm, gần đây, ông chọn nghề đồng áng; báo chí địa phương thường tường thuật những vụ kiện ở tòa án tỉnh, người lao công này, người lao công nọ không được ông trả tiền hoặc những thợ thủ công bị ông tố cáo là lừa đảo, còn chuyện tai tiếng về vụ ông để đàn bò cái phải chết đói rồi sư luận xôn xao bàn tán nhiều người cùng đứng tên kiện ông. Rồi đến cha sở xứ Ferne, một người có râu đen hình dáng thanh tú, người vợ buộc phải bỏ đi vì sự tàn ác của ông; bà con hàng xóm đã được nghe người vợ kể lại về những chuyện đồi bại của ông. Còn cha sở xứ Surle, một xóm nhỏ gần biển, thì tối nào thiện hạ cũng gặp ông trong quán rượu cách tòa cha sở có một tầm ném; và những ủy viên quản lý tài sản giáo hội phải đến xin lời chỉ bảo của ông Carey. Không có ai để ý các cha sở nói chuyện trừ một ít tá điền và dân chài; những đêm đông dài, gió rét thê lương qua những thân cành trụi lá, họ không trông thấy gì chung quanh, trừ cảnh trần trụi đơn điệu của cánh đồng đã được cày xới; và còn cảnh bần cùng thiếu công ăn việc làm, mọi lệch lạc trong người họ trỗi dậy; không gì kiềm chế nổi dần dần họ trở nên hẹp hòi, nhọ nhem kỳ cục; Philip biết rất rõ tất cả điều này, nhưng với tính không khoan dung của tuổi trẻ, chàng không chấp nhận đó là một lý do để bào chữa. Nghĩ đến phải sống một cuộc đời như vậy chàng rùng mình, chàng muốn thoát ra dấn thân vào cuộc đời.