37.
Lúc đầu Philip thích thú với điều mới lạ. Ông Carter đọc cho anh viết thư từ và anh phải sao lại cho sạch sẽ các bản kê tài khoản.
Ông Carter thích điều khiển văn phòng theo cách lịch sự hòa nhã. Công việc của ông không có gì cần phải đánh máy, tốc ký thì ông không ưa. Chú chạy việc vặt cho cơ quan biết tốc ký, nhưng chỉ có ông Goodworthy mới dùng khả năng của chú. Thỉnh thoảng Philip cùng một trong số nhân viên có kinh nghiệm đi kiểm tra giấy tờ sổ sách của một công ty nào đó; anh bắt đầu hiểu được khách hàng nào cần được đối xử một cách kính trọng, khách hàng nào đang lâm vào tình thế khó khăn. Đôi lúc người ta giao cho anh cộng lại những bản kê chữ số dài dòng. Anh dự nghe những buổi giảng bài phục vụ cho kỳ thi kiểm tra đầu tiên. Ông Goodworthy nhắc lại với anh rằng công việc này lúc đầu thì buồn tẻ nhưng rồi anh sẽ quen dần. Philip rời khỏi sở lúc sáu giờ và đi qua sông đến Waterloo, về đến nhà thì cơm tối đã dọn; buổi tối anh đọc sách. Chiều thứ bảy, anh đến phòng trưng bày tranh tượng quốc gia. Hayward đã giới thiệu với anh một cuốn sách chỉ dẫn các tác phẩm được sưu tầm bởi Ruskin[1], với sách này trong tay, anh cần cù đi hết phòng này đến phòng khác, anh đọc cẩn thận những gì nhà phê bình nói về một bức họa và tiếp đến anh tự mình tìm tòi trong bức họa ấy những điều đó theo một cách thức nhất định. Ngày chủ nhật của anh thật là dài. Anh không quen ai ở Luân Đôn nên chủ nhật nào anh cũng chỉ sống một mình. Nhưng vào một chủ nhật, ông Nixon luật sư mời anh đi chơi ở Hampstead, thế là Philip được hưởng một ngày vui sướng với đám người lạ sôi nổi, anh ăn uống lu bù, làm một cuộc dạo chơi trên đường kéo dắt thuyền bè, và khi trở về mang theo một lời mời chung chung khi nào muốn anh cứ trở lại; nhưng anh sợ một cách bệnh hoạn sẽ làm phiền người ta, nên cứ chờ đợi một lời mời theo đúng nghi thức. Cố nhiên việc đó chẳng bao giờ xảy ra, vì gia đình Nixon có nhiều bạn bè thân thuộc nên họ không nhớ đến cái anh chàng ít nói còn anh cũng chẳng đòi hỏi nhiều lòng mến khách của họ. Vì vậy những ngày chủ nhật anh dậy muộn, và đi dạo dọc theo con đường kéo dắt thuyền bè. Con sông ở Barnes bùn lầy đục ngầu và nước lên xuống theo thủy triều, nên nó không có vẻ duyên dáng của dòng Thames phía trên con đập và cũng chẳng có cái lãng mạn của những con sóng dồn dập dưới cầu Luân Đôn. Buổi chiều, anh đi dạo qua cánh đồng cỏ, ở đây cũng xám ngắt và bẩn thỉu; không phải thành thị cũng chẳng phải nông thôn với những bụi kim hoàn cằn cỗi, không có dấu vết của nền văn minh. Tối thứ bảy nào anh cũng đi xem kịch và sẵn sàng đứng hàng giờ và hơn nữa ở cửa chuồng gà rạp hát. Giữa giờ viện bảo tàng đóng cửa và bữa ăn ở nhà hàng A. B. C anh không cần phải trở về Barnes và khoản thời gian này chậm chạp trôi qua. Anh đi ngược lên phố Bond Street hoặc qua vòm Burlinton Arcade và khi thấm mệt thì đến ngồi ở công viên còn những ngày mưa thì vào thư viện công cộng ở phố Stmartins Lane. Anh nhìn thiên hạ ngược xuôi, ghen tỵ với họ, vì họ có bạn bè thân thuộc; đôi lúc sự thèm muốn của anh trở thành sự căm ghét vì họ hạnh phúc còn anh thì khổ sở. Anh không bao giờ nghĩ rằng trong thành phố lớn mà có thể đơn độc như vậy. Thỉnh thoảng, khi đứng ở chuồng gà rạp hát, người bên cạnh muốn bắt chuyện, nhưng Philip có sự nghi ngờ của anh học trò nhà quê đối với người xa lạ, nên anh trả lời hờ hững không muốn có thêm một người quen nữa. Sau khi hạ màn, vẫn mang theo mình tất cả mọi điều suy nghĩ về vở kịch, anh mới vội vàng qua cầu trở về Waterloo. Về đến căn nhà tối om không không đèn lửa, vì tiệt kiệm, lòng anh se lại. Thật buồn ghê gớm. Anh bắt đầu kinh tởm phòng trọ và những đêm cô đơn ở đây. Đôi lúc anh cảm thấy lẻ loi đến nỗi đọc sách không được và lúc đó anh ngồi nhìn lò sưởi giờ này qua giờ khác với nỗi khổ tâm cay đắng. Bây giờ anh đã sống ba tháng ở Luân Đôn, không kể ngày chủ nhật ở Hampstead, anh không nói chuyện với ai trừ các bạn đồng sự. Một buổi tối Waston mời anh đi ăn khách sạn, và cùng vào nhà hát ca múa nhạc. Anh thấy ngây ngất lúng túng. Waston luôn mồm nói chuyện về những điều mà anh chẳng cần để ý quan tâm, anh coi hắn như một gã tầm thường ít học, nhưng không thể không khâm phục y, nhưng anh tức giận vì Waston là người không chịu nâng cao trình độ văn hóa. Người khác đánh giá anh thế nào thì anh cũng đánh giá họ lại như thế, với tư tưởng đó, anh bắt đầu coi thường những điều đã học mà cho tới nay đối với anh hình như không phải là không quan trọng. Lần đầu tiên anh cảm thấy sự nhục nhã của cảnh nghèo khó. Bác anh gửi cho mỗi tháng mười bốn bảng, mà anh thì phải sắm nhiều quần áo, riêng bộ quần áo đi chơi tối đã tốn năm quan. Anh không dám nói với Waston là đã mua nó ở Strand bởi vì Waston bảo ở Luân Đôn chỉ có một hiệu may mà thôi.
- Tôi nghĩ rằng anh không khiêu vũ. - Một hôm Waston vừa hỏi vừa liếc nhìn cái chân thọt của anh.
- Không. - Philip đáp.
- Tiếc quá, người ta yêu cầu tôi đưa mấy người khiêu vũ đến vũ hội. Tôi có thể giới thiệu anh với mấy cô gái đẹp.
Một vài lần Philip không muốn trở về Barnes, anh ở lại thành phố và đợi đến tối đi lang thang qua khu vực West End cho đến khi tìm được nhà nào có tổ chức khách khứa, tiệc tùng. Anh đứng giữa một đám người tồi tàn, sau những người hầu hạ; nhìn khách đến và nghe nhạc thoáng qua cửa sổ. Thỉnh thoảng, mặt dù trời lạnh, cũng có một cặp trai gái đi ra ban công, hít thở khí lành một chút; Philip hình dung đây là hai người yêu nhau; anh quay đi chỗ khác, khập khiễng lê bước dọc đường phố, lòng nặng trĩu. Chẳng bao giờ anh được hưởng cái may mắn của người đàn ông kia. Anh cảm thấy sẽ không có người đàn bà nào thực sự đoái hoài đến anh mà lại không kinh tởm tật nguyền của mình.
Điều này làm anh nhớ đến Wilkinson. Anh nghĩ tới nàng mà lòng cảm thấy không vui. Trước khi khi chia tay họ đã thỏa thuận là nàng sẽ viết thư đến bưu điện Charing Cross, cho đến lúc anh có địa chỉ gửi cho nàng, và khi đến đó anh đã thấy ba lá thư của nàng, thư viết trên giấy xanh, mực tím và bằng tiếng Pháp. Philip tự hỏi vì sao nàng không viết bằng tiếng Anh, như một người đàn bà khôn ngoan. Anh cảm thấy dửng dưng trước biểu lộ tình cảm tha thiết của nàng bởi vì chúng gợi anh nhớ đến một cuốn tiểu thuyết Pháp. Nàng trách anh không viết thư, và khi trả lời anh xin lỗi là bận việc. Anh hoàn toàn không biết mở đầu bức thư như thế nào. Anh không thể quyết định chỉ dùng những chữ “Em yêu quý nhất đời” hoặc là “em thân yêu”. Anh không thích gọi nàng là Emili, vì vậy cuối cùng anh bắt đầu bằng từ “Thân mến”, từ này đứng một mình nghe sao kỳ quặc và hơi ngớ ngẩn, nhưng rồi anh cứ viết. Đây là lần đầu tiên từ trước tới nay anh viết một lá thư tình và anh thấy sao mà nhạt nhẽo, anh cảm thấy đáng lẽ ra phải nói đủ mọi điều nồng nàn như là từng phút từng giây anh nhớ nàng thế nào, anh khát khao được hôn bàn tay xinh đẹp của nàng ra sao, lòng anh xôn xao thế nào khi nhớ đến đôi môi đỏ thắm của nàng nhưng bản tính nhút nhát không thể lý giải được đã ngăn cản anh viết như vậy. Thay vào đó anh viết cho nàng về căn phòng mới, về sở làm việc của anh. Trong thư hồi âm, nàng tức giận, nàng tan nát cõi lòng, nàng trách móc: anh không biết nàng mong mỏi thư anh như thế nào hay sao? Sao mà anh có thể lạnh lùng như vậy? Nàng đã hiến dâng những gì một người đàn bà có thể hiến dâng cho anh tất cả và bây giờ phần thưởng anh dành cho nàng là như vậy đấy, phải chăng anh đã chán nàng? Rồi vì rất nhiều ngày sau anh không trả lời, cô Wilkinson tới tấp gửi tiếp. Nàng không chịu nổi sự tàn nhẫn của anh, nàng chờ đợi người đưa thư mà chẳng bao giờ nhận được thư anh, đêm đêm nàng khóc một mình cho tới khi ngủ thiếp đi. Trông nàng ốm đau đến nỗi ai cũng thấy, nếu anh không yêu nàng nữa sao anh không nói. Nàng nói thêm là không có anh, nàng không thể sống nổi, chỉ có tự tử mà thôi. Nàng trách anh lạnh lùng, anh ích kỷ, anh vong ân bội nghĩa. Tất cả đều được viết bằng tiếng Pháp. Philip biết rằng nàng dùng ngôn ngữ này là để mà khoe khoang. Dù sao đi nữa thì anh cũng cảm thấy áy náy. Anh không muốn làm nàng khổ. Sau đó nàng viết thư cho anh nói ngay là nàng không chịu nổi nữa tình cảnh xa nhau và nàng sẽ thu xếp đi Luân Đôn vào dịp lễ Nôel. Philip trả lời là anh không mong gì hơn, chỉ có điều là anh đã hứa đi nghỉ Nôel với bạn bè ở vùng quê và không biết làm thế nào mà thất hứa được. Nàng trả lời rằng nàng không muốn ép buộc anh, rõ ràng là anh không muốn gặp nàng; anh đã xúc phạm nàng ghê gớm và chưa bao giờ nàng nghĩ rằng anh có thể đền đáp mọi ân cần của nàng một cách tàn ác như vậy. Thư nàng rất cảm động, Philip tin rằng có vết nước mắt thấm trên giấy. Anh viết cho nàng một lá thư chính thức nói rằng anh hết sức ân hận và van xin nàng đến, nhưng anh nhẹ nhõm khi nhận được phúc đáp là nàng không thể đi xa. Sau đó mỗi khi nhận được thư nàng, lòng anh nặng trĩu; anh không vội mở ra, vì anh biết rằng nội dung là những lời trách móc, những lời kêu gọi thống thiết, những lời lẽ đó sẽ làm cho anh cảm thấy mình hoàn toàn là thú vật, tuy nhiên anh không thấy mình có điều gì đó đáng chê trách. Và anh cứ lần lữa không trả lời, rồi một lá khác đến, nào là nàng ốm, cô đơn và nghèo khổ.
- Chao ôi, phải chi mình đừng bao giờ biết nàng.
Anh khâm phục Waston, y dàn xếp những việc như vậy sao mà dễ dàng đến thế. Anh chàng tằng tịu với một cô diễn viên trong một gánh hát lưu động. Y thuật lại câu chuyện yêu đương làm cho Philip hết sức ngạc nhiên và thèm muốn. Nhưng sau một thời gian thì tình cảm non trẻ của y thay đổi và một hôm y mô tả với Philip sự tan vỡ:
- Tôi cho rằng trong chuyện này tốt nhất là không nên vòng vèo vì vậy tôi bảo với nàng là tôi đã chán nàng. - Y nói.
- Cô ta có làm mình làm mẩy khủng khiếp lắm không? - Philip hỏi.
- Anh biết đó là chuyện bình thường, nhưng tôi đã bảo cô ta là giở cái trò đó ra với tôi chẳng hay ho gì đâu.
- Cô ta khóc lóc gì không?
- Cô ta bắt đầu khóc nhưng tôi không chịu nổi bọn đàn bà khi họ khóc, vì thế tôi bảo cô ta tốt nhất nên cuốn gói.
Khả năng hài hước của Philip đã trở nên sắc sảo hơn theo tuổi đời.
- Thế là cô ta có cuốn gói không? - Anh mỉm cười hỏi.
- Ừ, mà cô ta chẳng còn đường nào khác, phải không?
Thời gian này ngày lễ Nôel gần đến. Suốt cả tháng mười một, bà Carey toàn ốm đau, nên bác sĩ gợi ý vợ chồng bà nên đi Cornwall vài tuần nhân dịp này để bà có thể phục hồi sức lực. Kết quả là Philip không đi đâu được và anh nghĩ Nôel ở phòng trọ. Chịu ảnh hưởng của Haward, anh tin chắc rằng những ngày hội hè trong dịp này là dung tục và man rợ, và anh nhất định không bận tâm đến chút nào. Nhưng ngày lễ đến, những cuộc vui chơi đình đám chung quanh đã tác động tới anh một cách lạ thường. Ông bà chủ nhà thì đi nghỉ lễ với con gái đã có chồng. Nên để tránh phiền hà cho họ Philip báo anh sẽ đi ăn ngoài hiệu. Anh đến Luân Đôn vào lúc trưa, một mình ăn mấy miếng thịt gà với ít bánh ở nhà hàng Gatti; sau đó vì chẳng biết làm gì, anh đến nhà thờ Westminter dự lễ buổi chiều. Phố xá gần như vắng vẻ, những người đi trên đường có vẻ bận rộn, họ không thơ thẩn mà có ý định, có mục đích rõ rệt, hầu như người nào cũng đi một mình. Trong con mắt Philip, mọi người đều có vẻ vui sướng. Cả đời, anh chưa bao giờ cảm thấy cô đơn hơn lúc này. Anh đã định lang thang trên đường phố giết thời gian rồi đi ăn tối khách sạn, nhưng phải ngắm nhìn đám người nói nói cười cười chơi đùa vui vẻ, anh không chịu nổi, nên anh trở lại Waterloo. Trên đường qua Westminter Bridge Road anh mua ít dăm bông, hai miếng bánh ba tê rồi trở về Barmes. Anh ngồi ăn trong căn phòng nhỏ bé quạnh hiu, và đọc sách qua đêm, tâm trạng chán chường gần như không thể nào chịu nổi.
Khi trở lại sở, anh buồn chán nghe Watson thuật lại ngày nghỉ ngắn ngủi của y. Gia đình y có mời một vài cô gái đẹp ở lại sau bữa ăn tối, họ dọn sạch phòng khách và khiêu vũ.
- Mãi tới ba giờ sáng, mình mới đi ngủ, bây giờ mình không biết làm thế nào mà mình lên được phòng lúc đó. Chao ôi, mình say ơi là say!
Cuối cùng Philip thất vọng hỏi:
- Ở Luân Đôn làm quen với mọi người bằng cách nào?
Wastson nhìn anh ngạc nhiên, tỏ vẻ coi thường giễu cợt.
- Ồ, mình cũng chẳng biết, quen nhau là quen nhau, thế thôi. Nếu anh đi nhảy thì chẳng mấy chốc mà làm quen với khối người.
Philip ghét Watson vậy mà có lẽ anh sẵn sàng cho đi bất cứ cái gì để đổi lấy địa vị của y. Những cảm nghĩ từ ngày còn ở nhà trường lại trở về, anh cố đặt mình vào vị trí của kẻ khác, hình dung nếu mình là Watson thì cuộc đời sẽ ra sao.
❀ ❀ ❀
[1] Ruskin (1819 -1900) nhà phê bình nghệ thuật, nhà xã hội học, nhà văn Anh
