64.

Nhưng vào khoảng ba giờ sáng, Philip thức giấc và không ngủ lại được nữa. Anh bắt đầu nghĩ đến Mildred. Anh cố không nghĩ tới nàng nhưng không sao ngăn nổi mình. Không biết đến bao lâu, chuyện ấy cứ lẩn quẩn trong tâm trí làm đầu óc anh quay cuồng. Phải lấy chồng là điều không thể tránh đối với một cô gái phải làm việc nuôi thân, cuộc sống thật khắc nghiệt, nếu nàng tìm được kẻ nào có thể đem lại cho nàng một gia đình êm ấm và nàng chấp thuận thì không nên chê trách nàng. Philip thừa nhận rằng theo quan điểm của nàng thì có điên mới lấy anh: chỉ có tình yêu mới có thể làm cho người ta chịu được cảnh nghèo nàn như thế và nàng thì không yêu anh. Đâu có phải lỗi ở nàng; đó là một sự thật phải được thừa nhận như bất cứ sự thật nào khác. Philip thử lý luận với mình. Bản thân anh biết rõ ẩn sâu trong hồn mình là tính kiêu căng bị làm nhục; tình yêu của anh bắt đầu từ một vết thương của tính tự kiêu tự đại, nên xét cho cùng bây giờ chính điều này đã gây nên phần lớn bất hạnh của anh. Anh khinh mình bao nhiêu thì anh khinh nàng bấy nhiêu. Rồi anh vạch kế hoạch cho tương lai và những kế hoạch đó cứ lăn đi lăn lại, bị gián đoạn do hồi tưởng tới những nụ hôn trên gò má tái nhợt mịn màng, do âm thanh giọng nói kéo dài của nàng; anh có nhiều việc phải làm, là vì trong dịp hè anh phải thi môn hóa cùng lúc với hai môn thi lần trước. Anh đã tách mình khỏi bạn bè ở bệnh viện nhưng bây giờ anh cần tình bạn. Một việc may mắn xảy ra: hai tuần trước Hayward viết thư cho biết anh ta sẽ đi qua Luân Đôn và mời anh đi ăn nhưng Philip không muốn bị quấy rầy nên đã từ chối. Hayward sẽ trở về trong hè này và Philip quyết định viết thư cho anh ta.

Đồng hồ đánh tám tiếng, anh sung sướng đứng dậy. Người anh tái nhợt mệt mỏi. Nhưng sau khi tắm, mặc quần áo và ăn sáng xong anh thấy mình lại hòa hợp với đời và nỗi đau trong anh đã phần nào dịu đi. Sáng hôm ấy, anh thấy không muốn lên lớp nghe giảng, thay vào đó, anh đến cửa hàng của lục quân và hải quân mua quà cưới cho Mildred. Sau hồi lâu phân vân do dự, anh quyết định chọn một cái hộp đựng đồ trang sức giá hai mươi bốn bảng, như thế là vượt quá khả năng của anh nhiều, nhưng hộp này trông lòe loẹt dung tục, anh hiểu là nàng có thể biết chính xác giá bao nhiêu; anh hài lòng một cách đắng cay đã chọn được một món quà tặng làm cho nàng vui thích, nhưng đồng thời lại biểu hiện được cái ý của anh khinh nàng.

Philip lo sợ thấy ngày cưới của Mildred đến gần, anh đang đợi một cơn đau không thể nào chịu nổi; và anh nhẹ người khi nhận được thư của Hayward sáng thứ bảy nói rằng anh ta sẽ đến đúng ngày hôm ấy và sẽ đến phiền Philip giúp anh ta tìm phòng trọ. Philip nóng lòng được khuây khỏa, nhìn biểu thời gian, thấy Hayward chỉ có thể đến trong một chuyến tàu; anh liền đi đón anh ta, và cuộc gặp mặt của hai người bạn thật là nồng nhiệt. Họ gửi hành lý lại nhà ga và đi ra vui vẻ. Hayward đặc biệt đề nghị trước nhất phải đến Phòng trưng bày tranh tượng quốc gia một giờ, ít lâu nay anh không được xem tranh, anh tuyên bố chỉ cần nhìn lướt qua là anh lại hòa mình được vào cuộc sống. Đã nhiều tháng nay Philip không có ai để có thể chuyện trò về hội họa và sách vở. Từ những ngày ở Pari, Hayward đã mải mê với những nhà thơ hiện đại Pháp - tại đấy có tình trạng quá thừa thãi thi sĩ như thế - nên anh biết được nhiều thiên tài mới để nói chuyện với Philip. Họ đi qua phòng trưng bày tranh tượng, chỉ cho nhau xe, những bức tranh được họ ưa thích; đề tài này tiếp đến đề tài khác; hai người chuyện trò sôi nổi. Nắng rực rỡ, không khí ấm áp.

- Chúng mình ra công viên ngồi đi. - Hayward bảo - Ăn trưa xong chúng mình sẽ đi tìm thuê phòng sau.

Mùa xuân ở đây thật đẹp. Đó là một ngày mà người ta cảm thấy được sống trên đời thật là hạnh phúc. Màu xanh non tơ của cây cối nổi bật trên nền trời thật tuyệt; bầu trời phơn phớt xanh nhạt lưa thưa những vạt mây trắng. Ở cuối bể nước là cái khối nhà xam xám trại Horse Guards. Phong cảnh tao nhã hài hòa có cái vẻ đẹp của một bức tranh thế kỷ thứ mười tám. Nó làm cho người ta nhớ đến không phải là Watteau[1] với những phong cảnh trữ tình đến nỗi chỉ gợi lại những thung lũng chật hẹp vùng rừng núi chỉ thấy trong mộng, mà là nhớ tới Jean Baptiste Pater tầm thường. Tâm hồn Philip nhẹ nhàng thanh thản. Anh hiểu rõ nghệ thuật có thể giải phóng tâm hồn khỏi sự đau khổ (là vì anh nhìn thiên nhiên với con mắt con nhà nghệ thuật) đây là điều trước đây anh chỉ đọc qua sách vở.

Họ đi ăn trưa ở một quán ăn người Ý và gọi một chai rượu Chianti. Họ tiếp tục chuyện trò suốt bữa ăn. Họ nhắc lại những mối quan hệ chung ở Heidelberg, nói về bạn bè của Philip ở Pari, họ bàn về văn chương, về hội họa, về đạo đức, về cuộc đời. Philip bỗng nghe đồng hồ điểm ba tiếng, anh chợt nhớ ra vào giờ này là lễ thành hôn của Mildred. Anh cảm thấy đau nhói trong tim, và trong giây phút, anh không còn nghe được Hayward đang nói gì. Nhưng anh rót cho mình đầy cốc rượu Chianti. Anh không quen uống rượu nên cảm thấy choáng váng. Lúc đó, dù thế nào anh cũng không còn gì phải lo nghĩ. Đã bao nhiêu tháng nay đầu óc linh lợi của anh đã quen biếng nhác, cho nên bây giờ anh nói chuyện say sưa. Anh lấy làm sung sướng vì có người đàm đạo, có người cùng quan tâm đến những điều anh quan tâm.

- Này, chúng mình đừng có phung phí một ngày đẹp thế này để đi tìm phòng trọ. Cậu nghỉ ở nhà mình tối nay. Ngày mai hoặc thứ hai cậu đi tìm phòng trọ cũng được.

- Được. Vậy chúng ta phải làm gì? - Hayward hỏi.

- Ta lên tàu xuôi về Greenwich.

Ý kiến này hấp dẫn Hayward và họ nhảy lên xe ngựa đi Westminster Bridge. Họ lên tàu đúng vào lúc tàu bắt đầu khởi hành. Ngay sau đó, Philip tươi cười nói:

- Tớ còn nhớ lần đầu khi tới Pari - Clutton, tớ cho là thế, cho ra một bài diễn thuyết dài về chủ đề: cái đẹp của sự vật là do thi sĩ và họa sĩ gán cho. Chính họ sáng tạo ra bởi vì cảm nhận cái đẹp từ trong tâm hồn mình. Họ không phải lựa chọn giữa gác chuông nhà thờ Giotto và ống khói một nhà máy và rồi cái đẹp phong phú lần theo cảm xúc do chính nó gợi lên trong các thế hệ kế tiếp. Đó là lý do vì sao đồ cổ đẹp hơn đồ hiện đại. Bài thơ ca ngợi cái bình hãm trà Hy Lạp, ngày nay nghe thú vị hơn lúc nó được viết ra, là vì từ hàng trăm năm nay, những người yêu nhạc đã đọc nó và kẻ thất tình đã tìm thấy ở đó ở từng dòng, từng chữ, một nguồn an ủi.

Philip để cho Hayward suy ra những gì trong cảnh trí trước mắt đã làm nẩy sinh trong anh có thể để tùy bạn kết luận. Chính do phản ứng đột ngột từ những tháng năm dài từng trải trong đời mà lúc này anh xúc động đến thế. Thành phố Luân Đôn lung linh sắc màu thanh tú đã đem lại cho màu đá xám của các tòa nhà chất mịn màng của một bức phấn màu, và bến tàu cùng nhà kho thì có cái vẻ mộc mạc duyên dáng của bức tranh khắc Nhật Bản. Họ xuôi dòng xa hơn nữa, và eo biển tráng lệ, biểu tượng của đại đế quốc này, mở rộng ra dần, chen chúc tàu bè qua lại. Philip nghĩ đến các họa sĩ, các nhà thơ đã tạo ra cho cả cảnh vật đẹp đẽ nhường này mà lòng anh tràn ngập biết ơn. Họ đến Vũng Luân Đôn; ôi, hỡi ai có thể mô tả được vẻ uy nghi của nó? Trí tưởng tượng anh bay bổng, liệu ai mà biết được những hình ảnh nào vẫn tồn tại trên dòng nước mênh mông này, tiến sĩ Johnson với Boswell bên cạnh, và cụ già Pepys trên chiến hạm; lịch sử huy hoàng của nước Anh, và truyện anh hùng hiệp sĩ, và chuyện dũng cảm phiêu lưu… Philip mắt sáng ngời quay sang Hayward.

- Ôi Charles Dickens yêu quý! - Anh thì thầm, nhếch mép cười về niềm xúc cảm của chính mình.

- Cậu từ bỏ hội họa mà không thấy hối tiếc chút nào ư? - Hayward hỏi.

- Không.

- Tớ nghĩ rằng cậu thích nghề thầy thuốc.

- Không, tớ ghét nghề này, nhưng không có việc gì khác để làm. Trong hai năm đầu công việc vất vả khủng khiếp và không may mình lại chẳng có đầu óc khoa học.

- Này, cậu không tiếp tục đổi nghề nữa chứ?

- Ồ, không, mình cứ bám lấy nghề này thôi. Mình cho rằng khi nào vào làm việc trong bệnh viện, mình sẽ yêu thích nó hơn. Mình đã nghĩ rằng mình quan tâm đến con người nhiều hơn bất cứ cái gì khác trên đời này và theo chừng mực hiểu biết của mình, đó là nghề duy nhất người ta được tự do. Với kiến thức trong đầu và một hộp dụng cụ cùng một ít thuốc men, người ta có thể kiếm sống bất kỳ ở đâu.

- Như thế thì cậu sẽ không thuê phòng khám bệnh?

- Dù sao thì cũng còn khá lâu. - Philip đáp - Xong thời gian thực tập ở bệnh viện, tớ sẽ xin làm việc ngay trên một tàu nào đó. Tớ muốn đi đến các nước phương Đông - đến quần đảo Mã Lai, Xiêm La, Trung Quốc và lúc đó tớ sẽ làm bất kỳ việc gì. Chẳng thiếu gì những công việc bất ngờ thí dụ như dịch tả ở Ấn Độ và những chuyện tương tự. Tớ muốn đi đây đi đó, muốn biết thế giới. Đối với một người nghèo, cách duy nhất để thực hiện việc này là đi làm nghề y.

Lúc đó họ đến Greenwich. Tòa lâu đài nguy nga hùng vĩ của Inigo Jones đứng sừng sững trước con sông.

- Này, nhìn xem, đây hẳn là nơi Poor Jacques lặn xuống bùn để kiếm từng đồng xu - Philip nói.

Họ thơ thẩn trong công viên. Trẻ con rách rưới chơi đùa, la hét ồn ào; đây đó những bác thủy thủ tắm nắng. Cảnh vật như thuộc về một trăm năm trước.

- Cậu phí mất hai năm ở Pari là một điều đáng tiếc, Hayward nói.

- Lãng phí à? Cậu hãy nhìn những động tác của cháu bé kia, cậu hãy nhìn ánh nắng vẫn đùa qua kẽ lá cùng những bóng nó in trên mặt đất. Cậu hãy nhìn bầu trời! Thế nào, nếu tớ không từng sống ở Pari thì tớ chẳng bao giờ trông thấy bầu trời này.

Hayward cảm thấy Philip đang nghẹn ngào và anh ngạc nhiên nhìn bạn.

- Cậu làm sao thế?

- Không có gì. Mình lấy làm tiếc đã xúc động quá thế này, nhưng trong sáu tháng qua mình không được tiếp xúc với cái đẹp dù chỉ là một phút.

- Trước kia thì cậu rất chi là thực tế. Thật hết sức thú vị được nghe câu nói như vậy.

- Tớ cóc cần làm ra vẻ như vậy đâu - Philip nói - Thôi ta đi uống trà đặc đi.

❀ ❀ ❀

[1] Jean Antaine Watteau (1684-1721): họa sĩ Pháp.