21.

Ông Perkins thấy ngay những lời nói của mìn không có tác dụng gì với Philip nên suốt thời gian còn lại của học kỳ ông phớt lờ chàng. Ông ghi một bản nhận xét chua ca về học tập của chàng. Khi nhận được giấy, bác gái Louisa hỏi chàng bản nhận xét đó thế nào, chàng tươi cười đáp:

- Chả ra gì.

- Thật ư? - Cha sở hỏi - Tôi phải xem lại lần nữa.

- Bác có nghĩ rằng cháu tiếp tục ở lại Tercanbury là có ích không? Cháu cho rằng tốt nhất cháu nên đi sang Đức một thời gian.

- Sao cháu lại nghĩ thế? - Bác Louisa hỏi.

- Bác không cho đó là một ý khá tốt hay sao?

Sharp đã rời trường Hoàng gia, và từ Hanover viết thư về cho Philip. Hắn đang thực sự bước vào đời. Nghĩ đến điều đó Philip càng bồn chồn không yên tâm. Chàng thấy không thể chịu bị cậu thúc thêm một lần nữa.

- Nhưng rồi cháu không có học bổng.

- Dù sao chăng nữa cháu cũng không có may mắn được học bổng. Vả lại, cháu không thấy mình cần phải đi Oxford.

- Nhưng nếu cháu sắp được phong chức mục sư thì sao? Bác gái Louisa hoảng hốt kêu lên:

- Cháu đã từ bỏ ý nghĩ đó từ lâu rồi.

Bà Carey sửng sốt nhìn chàng và sao đó, vốn đã quen tự kiềm chế, bà rót một cốc nước chè nữa đưa bác trai. Họ im lặng. Một lúc Philip thấy nước mắt từ từ chảy xuống hai má bác gái. Chàng bỗng thấy xót xa vì đã làm cho bà đau khổ. Với chiếc áo dài đen bó sát cắt may xoàng xĩnh, khuôn mặt nhăn nheo, cặp mắt xám mệt mỏi, mái tóc hoa râm vẫn cồn vấn khăn đài các như hồi còn trẻ, bà là một nhân vật lố bịch nhưng lại làm cho người ta cảm động lạ thường. Lần đầu tiên Philip nhận ra điều này.

Sau đó, khi cha sở vào ngồi trong phòng làm việc với cha phó, chàng vòng tay ôm ngang lưng bác gái.

- Bác Lousisa, cháu lấy làm buồn đã làm bác lo lắng. - Chàng nói - nhưng cháu được phong làm mục sư thì chẳng ích lợi gì nếu thực sự cháu không có thiên hướng phải không bác?

- Bác chán lắm, Philip - Bà rên rỉ - Bác đã đặt bao hy vọng vào việc đó. Bác nghĩ cháu có thể làm cha phó cho bác trai rồi khi nào Chúa gọi hai bác về chầu Người, nói cho cùng, hai bác không thể nào sống mãi, phải không? - thì cháu có thể tiếp nhận địa vị của bác trai.

Philip rùng mình hoảng sợ. Tim chàng đập mạnh như con chim bồ câu mắc bẫy vẫy vùng dang đôi cánh. Bác gái gục đầu vào vai chàng trai khóc thút thít.

- Cháu hy vọng bác sẽ thuyết phục bác trai William cho cháu đi khỏi Tercanbury, cháu chán ở đấy lắm rồi.

Nhưng đâu có dễ dàng thay đổi bất kỳ công việc gì cha sở Blackstalbe đã sắp đặt, ông thưởng tỏ ý định là Philip phải học ở trường Hoàng gia cho đến 18 tuổi, và sau đó sẽ đi Oxford. Trong mọi tình huống, nhất định ông không chịu để chàng bỏ học lúc này, vì do không báo trước nên học phí kỳ này vẫn cứ phải đóng.

- Vậy bác có vui lòng báo trước cho cháu được rời khỏi nhà trường vào dịp lễ Nô-en không? Philip hỏi lúc kết thúc một cuộc trao đổi dài dòng và đôi khi gay gắt.

- Bác sẽ viết cho ông Perkins về vấn đề này để xem ông ấy trả lời sao.

- Ôi, ước gì cháu đã hai mươi mốt tuổi. Thật dễ sợ, hoàn toàn chịu thiên hạ sai khiến.

- Cháu Philip, cháu không được nói năng về bác trai như vậy. - Bà Carey khẽ bảo.

- Nhưng bác không thấy rằng ông Perkins sẽ muốn cháu ở lại sao? Cứ mỗi học sinh ở trường là ông ấy kiếm được khối tiền.

- Tại sao cháu không muốn đi Oxford?

- Nếu cháu đã không vào nhà thờ thì chuyện ấy phỏng có ích gì?

- Không phải là cháu vào nhà thờ. Cháu đã vào rồi đấy. - Cha sở nói.

- Và cháu đã được phong chức. Philip nóng nảy đáp lại.

- Cháu Philip, cháu sẽ làm gì? - Bà Carey hỏi.

- Cháu không biết, chưa quyết định. Nhưng dù cháu làm gì, biết được ngoại ngữ sẽ rất có ích. Một năm ở Đức, cháu sẽ học được nhiều hơn ở cái xó kia.

Chàng không muốn nói Oxford chẳng hay ho gì hơn là tiếp tục sống ở trường. Chàng thiết tha ước mong được làm chủ bản thân mình. Vả lại, trong một chừng mực nào đó, đám bạn học cũ đã biết chàng, và chàng muốn tránh xa tất cả bọn họ. Chàng cảm thấy cuộc đời ở trường đã là một thất bại. Chàng muốn khởi sự lại từ đầu.

Nguyện vọng đi Đức của chàng trùng hợp với một vài ý kiến đã được bàn cãi gần đây ở Blackstable. Thỉnh thoảng, vài người bạn đến chơi và ở lại với cha sở mang lại những tin tức của thế giới bên ngoài và những khách đến nghỉ mát tháng Tám ở bờ biển cũng nhìn sự vật theo cách riêng của họ. Cha sở nghe nói có người cho rằng phương pháp giáo dục cũ kỹ, thời buổi này chẳng có ích gì, như ngày trước, và ngôn ngữ hiện đại phải chiếm được vị trí quan trọng chưa từng có trong thời thanh niên của ông. Tâm sự của ông bị phân tán, vì cậu em trai hỏng thi, được cử sang Đức, đã tạo ra một tiền lệ, nhưng khi cậu ấy chết ở đó vì bệnh thương hàn thì ông không thể nào xem kinh nghiệm ấy là không nguy hiểm. Kết quả của vô số cuộc chuyện trò này là Philip phải trở lại Tercanbury một kỳ học nữa, rồi sau đó mới được thôi học. Philip hài lòng với thỏa thuận này. Nhưng khi chàng về trường được mấy ngày, thì hiệu trưởng nói với chàng:

- Thầy có nhận được thư của bác em. Dường như em muốn đi Đức nên ông ta hỏi ý kiến thầy về vấn đề này.

Philip sửng sốt. Chàng giận điên người vì ông bác trai giám hộ đã không giữ lời hứa.

- Thưa thầy, em nghĩ rằng việc này đã được quyết định rồi đấy ạ - Chàng đáp.

- Còn lâu. Thầy đã viết thư nói rằng theo thầy thì để em đi nơi khác là sai lầm lớn nhất.

Lập tức Philip ngồi viết cho bác trai một bức thư lời lẽ gay gắt. Chàng tức giận đến nỗi, đêm hôm đó, khuya lắm chàng vẫn không ngủ được. Và sáng hôm sau chàng dậy sớm, bắt đầu suy ngẫm về cách đối xử của người ta với chàng. Chàng sốt ruột chờ đợi thư trả lời. Hai ba ngày sau thì có thư đến. Đó là một bức thư lời lẽ dịu dàng mà phiền muộn của bác gái Louisa, khuyên chàng không nên viết những điều như vậy với bác trai đang hết sức đau buồn. Như thế là tàn nhẫn, và trái với đạo cơ đốc. Chàng phải biết rằng hai bác cố gắng hết sức mình chỉ vì chàng; hai bác nhiều tuổi hơn chàng biết bao nhiêu; vì vậy hai bác phải biết hơn nhiều việc gì có lợi cho chàng. Philip nắm chặt hai tay. Những lời phát biểu như thế này chàng được nghe luôn, chàng không hiểu vì sao nó đúng được. Hai bác không trải qua những hoàn cảnh như chàng, sao hai bác lại có thể chấp nhận được cái điều mà tự thân nó đã là điều hiển nhiên, rằng nhiều tuổi hơn thì càng khôn ngoan hơn? Bức thư kết thúc bằng tin ông Carey đã rút lui lời hứa. Philip giận dữ mãi trong lòng cho đến buổi chiều trước ngày nghỉ. Người ta nghỉ những ngày thứ ba, thứ năm vì chiều thứ bảy họ phải đi lễ nhà thờ lớn. Chàng ở lại sau khi các học sinh khác của lớp đệ lục đã đi ra hết.

- Thưa thầy, em xin phép về Blackstable chiều nay có được không? - Chàng hỏi.

- Không. - Thầy hiệu trưởng trả lời gọn lỏn.

- Em có việc quan trọng cần hỏi ý kiến bác trai em.

- Em không nghe thầy đã bảo là không à?

Philip không đáp. Chàng đi ra. Chàng thấy gần như phát ốm vì bị nhục, nhục vì phải xin xỏ, nhục vì bị cự tuyệt thẳng thừng. Bây giờ chàng ghét thầy hiệu trưởng. Philip uất ức chế độ chuyên quyền này không bao giờ thèm giải thích gì cho hành động bạo ngược nhất. Chàng quá tức giận nên không để ý mình đang làm gì, và sau khi ăn tối, chàng xuống nhà ga, theo mấy con đường tắt mà chàng rất thạo, vừa kịp đúng giờ lên chuyến tàu đi Blackstable. Chàng vào tòa cha sở, thấy bác trai và bác gái đang ngồi trong phòng ăn.

- Ồ, cháu từ đâu đến đây? - Cha sở hỏi, rất rõ ràng là ông không hài lòng khi thấy chàng. Ông có vẻ hơi khó chịu.

- Cháu phải về hỏi ý kiến bác về chuyện cháu nghỉ học. Khi cháu ở đây, bác hứa với cháu một cách, và một tuần sau thì bác lại làm một cách, nên cháu muốn biết như vậy là thế nào - Chàng hơi hoảng sợ về cách ăn nói táo bạo của mình, nhưng chàng quyết định phải dùng những lời lẽ như thế, và tuy tim chàng đập nhanh, chàng cố nói ra cho được.

- Cháu có được phép về đây chiều nay không?

- Không. Cháu đã xin phép ông Perkins nhưng ông không cho. Nếu bác muốn viết cho ông ấy nói cháu ở đây thì bác có thể làm cho cháu tha hồ bị khiển trách.

Bà Carey ngồi đan, hai tay run lẩy bẩy. Bà không quen với những cuộc cãi vã, nên hai bác cháu làm cho bà vô cùng bối rối.

- Đáng đời anh nếu tôi báo cho ông ấy biết! - Ông Carey bảo.

- Nếu bác muốn trở thành một kẻ hoàn toàn không còn phẩm giá, bác cứ làm. Bác đã viết được cho ông Perkins, thì việc đó bác cũng thừa khả năng.

Philip nói như vậy là dại dột, vì câu đó đem lại cho cha sở cái cơ hội đúng như ông ấy muốn.

- Tôi sẽ không ngồi yên trong khi anh ăn nói hỗn láo với tôi. - Ông nghiêm trang nói.

Ông đứng lên bước nhanh ra ngoài rồi vào phòng làm việc. Philip nghe ông đóng cửa và khóa lại.

- Trời ơi, ước gì tôi đã 21 tuổi. Bị ràng buộc thế này thật đáng sợ.

Bác gái Louisa ngồi khóc âm thầm.

- Ôi Philip, cháu không nên ăn nói với bác trai như thế. Bác xin cháu, cháu hãy đi xin lỗi bác trai đi.

- Cháu không có lỗi chút nào. Bác ấy lợi dụng một lợi thế hèn hạ. Dĩ nhiên giữ cháu ở lại trường đúng là lãng phí tiền của, nhưng bác ấy quan tâm đến cái gì? Tiền bạc có phải của bác ấy đâu. Đặt cháu dưới sự giám hộ của một người không hiểu chút gì về sự đời thì thật là tàn nhẫn.

- Philip.

Đang giận dữ, bỗng Philip ngừng lại khi nghe giọng nói của bác gái. Ôi cái giọng nghe sao mà não ruột. Philip không thấy được là chàng đang nói những điều thật cay đắng.

- Philip, làm sao mà cháu có thể tàn nhẫn như vậy? Cháu biết là hai bác đã cố gắng hết sức mình chỉ vì cháu và hai bác cũng hiểu rằng hai bác không có kinh nghiệm; nếu như hai bác đã có con cái rồi thì lại khác; vì vậy hai bác mới phải hỏi ý kiến ông Perkins. - Giọng nói của bà nghẹn ngào. - Bác cố sao làm được như một người mẹ đối với cháu. Bác yêu thương cháu như chính con trai bác.

Bà bé nhỏ quá, yếu đuối quá, trong cái vẻ gái già của bà có cái gì rất đỗi tội nghiệp, khiến Philip lấy làm cảm động. Bỗng cổ họng bà nghẹn tắc lại, nước mắt giàn giụa.

- Cháu rất buồn. - Chàng nói - Cháu không định bụng xử sự súc vật như thế này. Chàng quỳ xuống cạnh ôm bà vào lòng và hôn lên hai má nhăn nheo đầm đìa nước mắt. Bà khóc nấc lên cay đắng. Chàng bỗng thấy thương cái đời người bị bỏ phí thế này. Bà chưa bao giờ để cho niềm xúc động biểu lộ ra ngoài như vậy.

- Cháu Philip, bác biết bác không làm được cho cháu như lòng bác hằng mong muốn, nhưng bác chẳng biết làm thế nào. Thật đúng là dễ sợ cho cái cảnh không con cái của bác, cũng như cái cảnh cháu không còn mẹ.

Philip đã quên cơn tức giận và những lo âu của mình, lúc này chẳng còn nghĩ đến việc an ủi bác gái bằng những câu nói đứt quãng, và những vuốt ve khẽ khàng lúng túng. Đúng lúc ấy chuông đồng hồ điểm, chàng phải chạy đi ngay cho kịp chuyến tàu duy nhất đưa chàng trở lại Tercanbury đúng lúc điểm danh. Ngồi trong góc toa, thế là mình không làm được việc gì. Chàng giận mình nhu nhược. Để cho thái độ vênh vang của cha sở và nước mắt của bác gái lái mình ra khỏi chủ định thì thật là hèn. Chàng không rõ hai bác đã trao đổi với nhau thế nào, nhưng kết quả là một bức thư nữa đã được gửi đến cho thầy hiệu trưởng. Ông Perkins vừa đọc thư vừa nhún vai, khó chịu. Ông đưa lá thư cho Philip. Bức thư như sau:

Kính thưa ông Perkins,

Xin ông tha lỗi cho tôi làm phiền ông một lần nữa về người cháu được tôi bảo trợ. Nhà tôi và tôi, cả hai chúng tôi đều lo lắng cho cháu. Hình như cháu rất ao ước được rời khỏi nhà trường, bác gái cháu cho là cháu khổ sở. Vì không phải là cha mẹ nên chúng tôi không biết làm gì. Hình như cháu không thấy mình đang học hành rất khá, nên cháu thấy có lưu lại thêm chỉ lãng phí tiền bạc của mình. Tôi sẽ biết ơn ông rất nhiều nếu ông vui lòng trò chuyện cùng cháu. Nếu cháu vẫn không thay đổi ý kiến thì có lẽ tốt hơn là cháu nghỉ học vào dịp lễ Noel như ý định ban đầu của tôi.

Bạn rất chân thành của ông

William Carey

Philip đưa trả lại bức thư cho thầy hiệu trưởng. Chàng rất rộn ràng tự hào thắng lợi của mình. Chàng đã thực hiện được điều mong muốn và chàng lấy làm thỏa mãn, ý chí của chàng đã chế ngự được ý chí của người khác và đã giành được thắng lợi.

- Thật là vô ích. Cứ mỗi lúc nhận được thư anh, ông ta lại thay đổi ý kiến như thế này thì phải bỏ ra nửa giờ để viết cho bác anh. - Thầy hiệu trưởng bực bội nói.

Philip không nói gì, nét mặt chàng hoàn toàn bình thản; nhưng chàng không ghìm nổi để mắt khỏi long lanh. Ông Perkins nhận rõ điều đó nên ông khẽ cười.

- Đúng hơn là em ghi được một điểm thắng phải không?

Lúc ấy Philip cười thẳng thắn. Chàng không che giấu được niềm hân hoan của mình.

- Có thật là em nóng lòng ra đi không?

- Thưa thầy đúng thế.

- Ở đây em có khổ sở không?

Philip đỏ mặt. Theo bản năng chàng không muốn ai đó đi sâu vào những cảm nghĩ của mình.

- Ồ thưa thầy, em không biết.

Ông Perkins chậm rãi đưa ngón tay phải cào cào chòm râu, trầm ngâm nhìn chàng. Ông nói dường như với riêng mình:

- Dĩ nhiên các trường lập nên cho học sinh trung bình. Nhưng dù cái chốt hình dáng thế nào thì bằng cách này hay cách khác cũng phải đem nêm vào chỗ đã đục. Người ta không có thì giờ để lo lắng bất cứ việc gì khác ngoài học sinh trung bình. Rồi bỗng ông nói với Philip:

- Này, thầy gợi ý với em như thế này. Học kỳ này của chúng ta sắp sửa kết thúc. Có thêm học kỳ nữa thì em cũng chẳng chết nào, còn nếu như em muốn đi Đức thì đi sau lễ Phục Sinh, tốt hơn là sau lễ Nô-en. Mùa xuân sẽ thú vị hơn là giữa mùa đông. Nếu kết thúc học kỳ tới đây mà em vẫn muốn đi thì thầy không phản đối. Em nghĩ thế nào?

- Thưa thầy, em xin cảm ơn thầy rất nhiều.

Philip quá sung sướng giành được ba tháng cuối tháng cuối cùng nên chàng không bận tâm gì đến học kỳ thêm này nữa. Nhà trường ít có vẻ là nhà tu hơn khi chàng biết rằng trước ngày lễ Phục Sinh chàng sẽ mãi mãi được giải thoát, tim chàng như nhảy múa trong lồng ngực. Tối hôm đó, trong nhà thờ, chàng nhìn quanh khắp đám học sinh mỗi người đứng đúng chỗ quy định theo lớp học của mình, và nghĩ rằng chẳng còn bao lâu nữa, chàng sẽ không bao giờ gặp lại họ nữa. Chàng thoải mái cười thầm. Điều này khiến chàng nhìn họ thân thiết. Mắt chàng nhìn lại nhìn Rose. Hắn đang hết sức nghiêm trang đứng ở vị trí trưởng lớp. Đúng là hắn có ý trở thành người có ảnh hưởng tốt trong trường; tối nay đến lượt hắn đọc bài và hắn đọc rất hay. Philip mỉm cười khi chàng nghĩ rằng chàng sẽ thoát khỏi hắn. Trong sáu tháng nữa, dù thân hình hắn co cao lớn thêm chẳng hạn thì cũng chẳng có ý nghĩ gì. Có gì quan trọng nếu hắn sẽ làm lớp trưởng, và đội trưởng đội bóng tròn. Philip nhìn các thầy giáo trong những tấm áo choàng. Thầy Gordon đã chết, thầy chết vì chứng ngập máu hai năm trước đây, các thầy khác vẫn còn đó. Philip biết rằng hiện nay số phận họ đáng thương bao nhiêu, có lẽ trừ thầy Turner có cái gì đó của kẻ nam nhi, và chàng bực tức nghĩ đến việc trước đây chàng phải chịu dưới quyền họ. Trong sáu tháng nữa đối với chàng, họ cũng như những lời khen của họ chẳng có ý nghĩa gì, và đối với những lời khiển trách của họ, chàng sẽ nhún vai khinh bỉ.

Philip đã học được cách không biểu lộ cảm xúc ra ngoài, chỉ tính nhút nhát là vẫn còn dằn vặt chàng, nhưng chàng luôn luôn ở trong trạng thái phấn khởi. Lúc ấy tuy chàng đi khập khiễng, bẽn lẽn ít nói, dè dặt nhưng chàng nghe như trong lòng rộn rã tiếng chào vui. Dường như chàng bước đi nhẹ nhàng hơn. Đủ thứ ý nghĩ nhảy múa trong đầu, đuổi theo nhau dữ dội đến nỗi chàng không thể nắm bắt kịp; chúng cứ qua qua lại lại trong trí chàng khiến cho chàng hồ hởi. Giờ đây chàng vui sướng, chàng có thể yên tâm học tập, và trong những tuần còn lại của học kỳ, chàng ra sức gỡ lại thời gian xao lãng kéo dài. Đầu óc chàng làm việc một cách thoải mái và chàng vô cùng thích thú được hoạt động bằng trí tuệ. Trong kỳ thi kết thúc học kỳ, chàng làm bài rất tốt. Ông Perkins trao đổi về một bài tiểu luận của chàng và sau những lời bình phẩm thường lệ, ông chỉ có một nhận xét:

- Thế là em quyết định ngừng làm trò hề một tí phải không.

Ông cười tủm tỉm với chàng để lộ hàm răng trắng muốt. Còn Philip thì nhìn xuống ngượng nghịu mỉm cười.

Nửa tá học sinh đang chờ phân phát phần thưởng nhân dịp kết thúc học kỳ hè đã thôi coi Philip như một đối thủ đáng gờm nhưng cũng bắt đầu khó chịu nhìn chàng. Chàng không nói với ai là mình sẽ thôi học vào dịp lễ Phục sinh, và như vậy chàng là một đối thủ không còn ý nghĩa, chàng mặc kệ cho họ lo lắng. Chàng biết Rose hãnh diện về môn tiếng Pháp; và hắn tin rằng sẽ đoạt được giải thưởng của vị linh mục địa phận về bài tiểu luận tiếng Anh. Philip rất lấy làm hài lòng thấy hắn mất tinh thần khi hiểu rằng Philip đã làm bài khá hơn hắn rất nhiều về các môn học này. Một bạn nữa là Morton không đi Oxford được trừ phi hắn được một trong số học bổng theo các sắp xếp của trường. Hắn hỏi Philip có định dự thi để nhận học bổng không.

- Cậu có ý kiến phản đối gì không? - Philip hỏi.

Điều đó làm chàng thích thú nghĩ mình nắm chắc trong tay tương lai của người khác. Có một cái gì đó thật lãng mạn trong việc giành được nhiều phần thưởng trong tay nhưng rồi lại bỏ mặc. Cuối cùng đến ngày trường đóng cửa nghỉ hè, chàng đến chào biệt ông Perkins.

- Em không có ý nói em thực sự muốn bỏ học đấy chứ?

Philip xịu mặt xuống trước vẻ ngạc nhiên rõ ràng của thầy hiệu trưởng.

- Thưa thầy, thầy đã bảo là thầy không phản đối, không ngăn cản em - Chàng đáp.

- Thầy cứ nghĩ rằng đấy chẳng qua chỉ là một sở thích bất thường mà tốt hơn là lúc đó ra nên chiều. Thầy biết em bướng bỉnh, cứng đầu cứng cổ. Quái quỷ làm sao em lại muốn bỏ học vào lúc này? Dù thế nào em cũng chỉ còn một học kỳ nữa. Em có thể giành được học bổng Magdalen, em sẽ được nửa số phần thưởng chúng tôi bắt đầu phát.

Philip nhăn nhó nhìn thầy hiệu trưởng, chàng cảm thầy bị đánh lừa. Nhưng ông Perkins đã hứa với chàng, ông phải thực hiện lời hứa.

- Em sẽ được hưởng một thời kỳ hết sức thú vị ở Oxford; Em không cần quyết định ngay sau này sẽ làm gì. Thầy sẽ ngạc nhiên nếu như em biết được cuộc đời trên ấy vui sướng như thế nào đối với bất cứ kẻ nào có đầu óc.

- Thưa thầy, hiện nay em đã chuẩn bị tất cả để đi Đức - Philip đáp.

- Chẳng lẽ những sự thu xếp đó lại không thay đổi được hay sao? - Ông Perkins hỏi, với nụ cười giễu cợt. Nhưng rồi ông ân cần hỏi tiếp - Mất em thầy sẽ rất tiếc, ở trường, những học sinh hơi đần độn mà chịu học tập thường có kết quả tốt hơn so với những học sinh thông minh mà lười nhác, nhưng một khi mà anh chàng học sinh thông minh chịu học tập - thì anh ta làm được điều mà em hoàn thành trong học kỳ này.

Philip đỏ mặt buồn rầu. Chàng không quen nghe những lời khen ngợi, vì chưa bao giờ một ai nói với chàng là chàng thông minh. Thầy hiệu trưởng để tay lên vai Philip:

- Em biết đó. Nhồi nhét mọi thứ vào đầu những học sinh đã là một việc chán ngắt, nhưng thỉnh thoảng may mắn mà được một học sinh có thiện chí, mới nói nửa lời cậu ta đã hiểu thì, lúc đó, nghề dạy học là nghe vui nhất trong đời.

Thái độ ân cần tử tế đó làm cho Philip mủi lòng, chàng chưa bao giờ nghĩ là việc chàng đi hay ở lại trở thành một vấn đề quan trọng đối với ông Perkins. Chàng lấy làm cảm động và vô cùng tự hào. Kết thúc vẻ vang những ngày học sinh và sau đó đi Oxford hẳn là vui thích: trong một thoáng, bỗng hiện ra trước mắt Philip cuộc đời mà chàng nghe những học sinh thi đấy ở O, K, S trở về thuật lại, hay được mô tả trong những bức thư từ trường đại học trở về. Nhưng chàng lấy làm hổ thẹn. Nếu bây giờ chàng nhượng bộ thì chính chàng cũng cảm thấy mình là một kẻ khờ khạo; bác trai sẽ cười thầm trong bụng về mưu mô thành công của ông hiệu trưởng. Từ việc khinh thường không thèm nhận những phần thưởng đã ở trong tầm tay, đến việc giành lấy một cách chắc chắn đơn giản, bình thường những cái đó, quả là một sự sa sút. Chỉ cần được thuyết phục thêm một chút nữa, vừa đủ để cứu vớt lòng tự trọng, là Philip có thể làm bất cứ việc gì ông Perkins mong muốn. Nhưng mặt chàng không biểu lộ nét gì về những cảm xúc trái ngược trong lòng. Thật là bình thản và ngao ngán.

- Thưa thầy, em thích đi hơn - Chàng nói.

Như nhiều người điều khiển công việc bằng ảnh hưởng cá nhân, ông Perkins dần dần trở nên nóng nảy, khi quyền lực của ông không được tôn trọng ngay. Ông bận trăm công nghìn việc nên không thể lãng phí thêm thời giờ cho một cậu học sinh bướng bỉnh.

- Thôi được, tôi đã hứa cho phép nếu em thực sự muốn đi, và tôi sẽ giữ lời. Khi nào thì em đi Đức?

Tim Philip đập rộn ràng. Trận đánh đã thắng lợi, và chàng không biết có thật là chàng đã thắng lợi hay thực ra chàng đã thất bại.

- Thưa thầy, vào đầu tháng năm. - Chàng đáp

- Được, khi nào trở về, em phải đến thăm chúng tôi.

Ông chìa tay ra. Nếu ông tạo thêm cơ hội nữa cho chàng thì Philip có thể thay đổi ý kiến, nhưng ông có vẻ xem vấn đề này như đã kết thúc. Philip bước ra khỏi nhà. Những ngày học của chàng đã hết và chàng được tự do, nhưng lúc ấy lòng chàng lại không cảm thấy hân hoan như bao lâu nay chàng vẫn mong đợi. Chàng chậm rãi bước quanh khuôn viên, tâm hồn trĩu nặng. Lúc muốn ra đi, nhưng chàng biết rằng sẽ không bao giờ chàng có thể đến gặp thầy hiệu trưởng và báo với thầy chàng muốn ở lại. Đó là điều sỉ nhục mà chàng không thể tự chuốc lấy cho mình. Chàng tự hỏi phải chăng hành động như vậy là đúng. Chàng buồn rầu tự hỏi có phải khi người ta đã tìm được lối đi cho mình rồi thì sau đó người ta ước ao sao đừng bao giờ tìm thấy.