81.

Vào đầu học kỳ mùa đông, Philip trở thành người giúp việc điều trị các bệnh nhân ngoại trú. Có ba y sĩ phụ trách mỗi người hai ngày một tuần. Philip ghi tên vào nhóm bác sĩ Tyrell. Ông được sinh viên yêu mến nên họ thường tranh giành nhau được giúp việc dưới quyền ông. Bác sĩ Tyrell ba mươi lăm tuổi, người cao gầy, đầu rất nhỏ, tóc hung đỏ hớt ngắn, hai mắt xanh lồi ra, mặt đỏ hồng. Ông nói hay, lời lẽ dịu dàng, thích đùa một chút và lạc quan yêu đời. Ông là người thành đạt, bệnh nhân đông, và tương lai có thể còn được tặng thưởng huân chương, Do giao thiệp với sinh viên và dân nghèo, ông có vẻ kẻ cả bề trên và do thường tiếp xúc với người ốm, ông có thái độ hạ cố vui tính của người khỏe mạnh mà một số thầy thuốc thể hiện như là cử chỉ nhà nghề. Ông đứng trước giường bệnh, họ cảm thấy mình như một cậu học trò đứng trước mặt thầy giáo vui tính; bệnh tật của họ là một việc tinh nghịch ngớ ngẩn làm cho người ta buồn cười hơn là phát cáu.

Hàng ngày sinh viên phải có mặt ở phòng bệnh nhân ngoại trú, xem xét các trường hợp mà thu lượm kiến thức theo khả năng của mình, nhưng vào những ngày anh ta phụ tá thì nhiệm vụ có phần rõ ràng hơn. Lúc bấy giờ, khu bệnh nhân ngoại trú ở bệnh viên St. Luke gồm ba phòng thông liền nhau, và một phòng đợi rộng rãi nhưng tồi tàn với những hàng cột xây đồ sộ và những hàng ghế dài. Ở đây sau khi được gọi đến buổi trưa; bệnh nhân ngồi đợi thành những dãy dài, chai lọ cầm tay, người thì ăn mặc rách rưới bẩn thỉu, người thì khá tươm tất; trong bóng tối mờ mờ, đàn ông, đàn bà, mọi lứa tuổi và trẻ con gây cho người ta một ấn tượng kỳ quặc và kinh tởm. Họ gợi nghĩ đến những bức họa dữ tợn của Daumier. Tất cả các phòng đến quét sơn như nhau, bằng màu hồng với phần chân tường cao màu nâu sẫm, phòng nào cũng sực mùi sát trùng và tới khi chiều thì cộng thêm mùi hôi hám của con người. Phòng đầu là phòng rộng rãi nhất; ở giữa kê bàn nhỏ hơn, thấp hơn, bác sĩ nội trú ngồi tại một bàn, nhân viên ghi tên đăng ký bệnh nhân trong ngày ngồi một bàn. Sổ đăng ký này là một tập sách to ghi tên tuổi, giới tính, nghề nghiệp người bệnh và lời chẩn đoán của bác sĩ về bệnh trạng của người bệnh.

Đến một giờ rưỡi, bác sĩ nội trú đến, rung chuông gọi người gác cổng cho các bệnh nhân cũ vào. Thường thường số này khá đông, nên cần giải quyết càng nhiều càng tốt, trước khi bác sĩ Tyrell đến lúc hai giờ. Bác sĩ nội trú mà Philip phải tiếp xúc là một người nhỏ bé, nhanh nhẹn, dáng vẻ làm ra quan trọng một cách quá đáng với nhân viên, ông có lối xử sự hạ cố của người trên đối với kẻ dưới và rõ ràng ông ta lấy làm phật ý về sự suồng sã của đám sinh viên lớn tuổi, những người đã từng là đồng môn với ông; (họ lại xử sự với ông một cách thiếu tôn trọng không xứng với địa vị hiện tại của ông). Ông bắt đầu khám bệnh. Một nhân viên giúp ông. Bệnh nhân ùn ùn kéo vào. Ðàn ông được khám trước. Chủ yếu họ bị viêm cuống họng, cuống phổi kinh niên, một chứng “ho khan rất khó chịu”, người thì đến gặp bác sĩ nội trú, người thì đến gặp nhân viên đưa giấy gọi vào, nếu bệnh tình của họ đã tiến triển tốt thì bác sĩ ghi vào giấy gọi mấy chữ “khám lại sau hai tuần” và đến trạm phát thuốc đem theo chai lọ, lãnh thuốc về dùng cho mười bốn ngày nữa. Một số bệnh nhân đi lại bệnh viên nhiều lần đã quen cứ chùng chình nán lại để được thầy thuốc đích thân khám cho, nhưng họ cũng ít thành công với cách này, chỉ có ba, bốn người bệnh tình có về cần đến sự quan tâm của bác sĩ mới được giữ riêng ra để khám.

Bác sĩ Tyrell bước vào, cử chỉ nhanh nhẹn, vẻ mặt hổ hởi, từa tựa như một chàng hề xiếc nhảy ra sân khấu, gọi tướng lên: “Ấy lại có chúng tớ đây!”. Dáng điệu của ông như tỏ ra muốn nói rằng: đau ốm là chuyện hoàn toàn vô lý. Cứ đợi đấy, rồi đâu sẽ vào đấy ngay thôi. Ông ngồi xuống ghế, hỏi có bệnh nhân cũ nào phải khám, xem xét họ rất nhanh, nhìn họ với cặp mắt sắc sảo. Khi luận về những triệu chứng của họ, bông đùa một câu với bác sĩ nội trú làm cho toàn thể nhân viên khoái trá cười ồ lên, bác sĩ nội trú cũng cười theo, nhưng có vẻ cho nhân viên mà cười như vậy là hơi khiếm nhã, rồi bác sĩ Tyrell đưa ra một câu nhân xét về thời tiết và rung chuông gọi nhân viên đưa bệnh nhân mới vào.

Họ vào từng người một, đến bên bàn của bác sĩ Tyrell. Bệnh nhân già có, trẻ có, trung niên có, nhưng phần nhiều thuộc tầng lớp lao động, công nhân nhà máy, bồi bàn các quá rượu, nhưng cũng có một số ăn mặc gọn gàng sạch sẽ, rõ ràng thuộc tầng lớp trên khác với công nhân bến tàu, phu đánh xe bò, nhân viên bán hàng, thầy ký, vân vân… Bác sĩ Tyrell ngờ vực nhìn họ. Lắm lúc họ mặc quần áo rách rưới làm vẻ nghèo khổ, nhưng những chuyện gian lận ấy không một qua được cặp mắt sắc sảo của ông, nên lắm lúc ông từ chối không chịu khám cho những người theo ông hoàn toàn có khả năng trả tiền điều trị. Phụ nữ là những kẻ dở nhất, họ sử dụng cách này vụng về hơn. Họ thường mặc áo váy gần như rách tả tơi, nhưng họ lại sơ suất quên rút nhẫn khỏi ngón tay.

- Nếu bà đã có khả năng để sắm đồ trang sức, thì bà cũng có khả năng trả thù lao cho bác sĩ. Bệnh viện là nơi dành cho những người nghèo khổ. Bác Sĩ Tyrell nói.

Ông trả giấy gọi và mời tiếp người khác.

- Nhưng tôi có giấy gọi mà?

- Giấy gọi đó của bà đối với tôi không có giá trị, bà ra ngay. Công việc của bà không phải là đến đây để ăn cắp thì giờ cần thết cho những kẻ nghèo thực sự.

Người bệnh giận dỗi bước ra, mặt mày cau có bực tức. Chắc hẳn bà ta sẽ viết thư cho các báo chí về sự quản lý tồi tệ của các bệnh viện Luân Ðôn - Bác sĩ Tyrell mỉm cười khi ông cầm mẩu giấy gọi tiếp theo và đưa cặp mắt sắt sảo nhìn người bệnh.

Phần đông người bệnh đều cho rằng bệnh viện là cơ quan của nhà nước, cho nên họ đã nộp thuế, thì họ có quyền đòi hỏi được chăm sóc. Họ tưởng bác sĩ bỏ thì giờ ra cho họ, đã được trả lương hậu.

Bác sĩ Tyrell để cho mỗi sinh viên tập sự khám cho một ca bệnh. Sinh viên này dẫn bệnh nhân vào một trong số buồng nhỏ bé hơn ở bên trong, mỗi buồng có một giường phủ vải lông ngựa đen, họ hỏi người bệnh nhiều câu, khám phổi, tim, gan, ghi nhận xét bệnh trạng, ý kiến chẩn đoán của mình vào giấy gọi của bệnh nhân và đợi bác sĩ Tyrell vào. Khi đã khám xong cho đàn ông, ông mới vào, theo sau là một nhóm sinh viên và anh sinh viên thực tập kia đọc to từ đầu đến cuối điều anh đã ghi. Bác sĩ hỏi anh vài câu rồi tự mình khám cho bệnh nhân. Nếu có điều gì cần nghe, sinh viên dùng ống nghe, người ta thường thấy một người có hai hay ba dụng cụ đó treo trên ngực, và có thể còn hai cái nữa đeo trên lưng, trong khi đó những người khác sốt ruột đợi đến lượt mình. Ðứng giữa bọn họ, bệnh nhân cảm thấy lúng túng, nhưng không hẳn là không thích khi thấy người ta tập trung chú ý vào mình, người bệnh lắng nghe lơ mơ, trong khi bác sĩ Tyrell thao thao diễn giải về bệnh tình. Vài ba sinh viên áp ống nghe lại vào người bệnh để nhận ra tiếng ran khô hay tiếng ran rít mà bác sĩ mô tả, và sau đó bảo người bệnh mặc lại quần áo.

Khi đã khám nhiều ca bệnh, bác sĩ Tyrell lui vào một phòng rộng, lại ngồi vào bàn làm việc của mình. Ông hỏi bất kỳ sinh viên nào tình cờ đứng gần ông là anh ta sẽ kê đơn thuốc gì cho người bệnh vừa rồi mới được khám. Sinh viên này kể ra một vài thứ thuốc.

- Thực chứ? Bác sĩ Tyrell nói. Ðược! Ðộc đáo đấy! Tôi nghĩ rằng chúng ta không nên vội vàng.

Điều này thường khiến cho các sinh viên bật cười, rồi nháy mắt thích thú về sự hóm hỉnh nhanh nhẹn của chính mình, bác sĩ kê vài thứ thuốc khác hẳn thứ thuốc mà anh sinh viên đề nghị.

Khi có hai ca bệnh hoàn toàn giống nhau, và sinh viên đề xuất cách điều trị của thầy thuốc đã cho dùng cho ca thứ nhất, thì bác sĩ Tyrell lại rất khéo léo nghĩ ra một cách điều trị khác. Lắm lúc biết rằng ở trạm phát thuốc các dược sĩ buộc phải làm việc cật lực nên họ thích cấp những loại thuốc đã làm sẵn, những thuốc pha chế hỗn hợp có giá trị của bệnh viện tìm ra do nhiều năm kinh nghiệm, ông ta bèn giải trí bằng cách viết một đơn thuốc phức tạp.

- Chúng ta phải giao việc để cho các nhà dược sĩ có việc làm chứ? Nếu chúng ta cứ tiếp tục kê đơn mist; alb, thì họ sẽ cùn nghề.

Bọn sinh viên cười ngất, còn ông bác sĩ đưa mắt nhìn họ một vòng lấy làm khoái trá về câu đùa của mình. Rồi ông rung nhẹ chuông, khi người gác cổng thò đầu vào, ông bảo: Mời các bà phụ nữ đã điều trị lần trước vào nhá!

Ông tựa lưng vào ghế chuyện phiếm với bác sĩ nội trú trong khi người gác cổng dồn vào phòng một đoàn người bệnh đã được khám lần trước. Họ đi vào một hàng con gái xanh xao thiếu máu, đầu tóc rũ rượi, môi nhợt nhạt: họ không thể tiêu hóa nổi lượng thức ăn vốn đã thiếu thốn mà lại còn tồi tệ; rồi đến các bà mẹ già gầy gò da thịt nhão nhoét tàn tạ trước tuổi vì những kỳ sinh nở quá mắn, ôm ngực ho sù sụ. Bác sĩ Tyrell và bác sĩ nội trú khám cho họ rất nhanh. Trời đã về chiều, không khí trong căn phòng nhỏ bé mỗi lúc càng trở nên hôi hám buồn nôn. Bác sĩ nhìn đồng hồ;

- Hôm nay có nhiều bệnh nhân mới là nữ không? Ông hỏi.

- Một số kha khá - Bác sĩ nội trú đáp.

- Cứ để họ vào. Anh có thể khám cho bệnh nhân cũ.

Bệnh nhân bước vào. Ðối với cánh nam giới bệnh tật của họ đều do rượu chè vô độ, còn bệnh nhân nữ là do ăn uống thiếu thốn. Ðến khoảng sáu giờ họ đều được khám xong. Philip mệt nhoài vì phải đứng luôn, do không khí khó chịu trong phòng và do phải tập trung chú ý; anh cùng các bạn thực tập sinh lững thững trở về trường Ðại học Y uống trà.

Philip say sưa cuốn hút vào công việc. Con người ở đây là những con người ở dạng nguyên tử, những chất liệu muôn đời để cho nghệ sĩ sáng tác; Philip thấy trong lòng một cảm giác kỳ lạ, khi tình cờ anh được ở vào vị trí một nghệ sĩ, còn người bệnh thì như đất sét trong tay anh. Anh nhún vai thích thú nhớ lại quãng đời ở Pari, những tháng ngày anh còn miệt mài với màu sắc, với mọi độ đậm nhạt, có trời biết là gì, để nhằm tạo ra cái đẹp. Sự tiếp xúc trực tiếp với đàn ông, đàn bà đem lại cho anh một cảm giác mạnh mẽ mà xưa nay anh chưa hề biết. Nhìn mặt họ, nghe họ nói năng, lòng anh phấn hứng vô cùng, họ bước vào mỗi người một vẻ, khi thì lết chân một cách kỳ dị, người lướt nhẹ nhàng, người thì lại bước nặng nề chậm chạp, một vài người thì bẽn lẽn rụt rè. Nhìn họ, bạn có thể đoán ngay ra nghề nghiệp của họ, biết được cách phải hỏi họ nhũng câu chuyện như thế nào, cho họ dễ hiểu, sẽ phát hiện được những điều gần như là dối trá, và mưu mẹo làm sao để cuối cùng bạn vẫn tìm được sự thật.

Cũng cùng một sự việc nhưng bạn thấy mỗi người tiếp nhận mỗi cách khác nhau. Lời chẩn đoán về những căn bệnh hiểm nghèo sẽ được người này tiếp nhận bằng một tiếng cười, một câu đùa, song ở người khác thì lại là một sự tuyệt vọng âm thầm. Ðối với những người này, Philip thấy mình ít dè dặt hơn so với những kẻ khác trước đây. Nói cho thật chính xác thì điều anh cảm thấy đối với họ không phải là lòng trắc ẩn bởi vì lòng trắc ẩn lại gợi đến một cái gì đó như là sự hạ cố; anh chỉ cảm thấy mình làm cho họ thoải mái; khi phải khám chẩn đoán bệnh cho một ca nào anh thấy dường như người bệnh giao phó tính mệnh họ trong tay anh với một lòng tin khác thường.

- Có lẽ - anh mỉm cười nghĩ bụng - có lẽ mình có năng khiếu để làm bác sĩ. Nếu tình cờ mà mình lại chọn đúng cái nghề thích hợp như thế này thì buồn cười thật.

Dường như nhiều buổi chiều như thế, chỉ riêng anh trong số nhân viên kia nhận ra được những điều cảm động. Đối với những sinh viên khác thì đàn bà, đàn ông chỉ là bệnh nhân, nếu là ca phức tạp thì thật hay, mà nếu là ca đã rõ ràng thì thật chán ngắt; họ nghe tiếng rì rầm và ngạc nhiên vì gan không bình thường; một tiếng ran bất ngờ trong phổi cũng là một vấn đề họ bình luận. Nhưng với Philip tất cả những cái đó có ý nghĩa hơn nhiều. Chỉ cần được quan sát người bệnh, được nhìn đường nét dáng đầu, tay chân, mắt mũi họ là anh đã cảm thấy thú vị. Trong phòng này, bạn có thể thấy được bản chất con người ở trạng thái bất ngờ nhất, vả lại cái mặt nạ thường ngày bị lật bỏ một cách phũ phàng bày ra để bạn thấy tâm hồn nguyên sơ của họ. Một đôi lần, bạn sẽ được gặp những con người khắc kỷ một cách ngu muội khiến bạn vô cùng xúc động. Một lần, Philip khám cho một người có vẻ cục mịch vô học, anh cho biết bệnh của y là vô hy vọng. Anh vốn điềm tĩnh, vậy mà anh cũng phải ngạc nhiên trước cái bản năng tuyệt vời của con người này. Trước mắt người lạ y không hề lộ vẻ nào nao núng. Nhưng khi chỉ còn một mình, phải đối mặt với chính mình, liệu y có còn can đảm được như vậy hay chăng, hay y lại tuyệt vọng đầu hàng? Một đôi lần lại là thảm kịch. Một hôm có một thiếu nữ đưa người em gái đến khám bệnh. Cô ta độ khoảng mười tám tuổi, gương mặt thanh tú với cặp mắt xanh to, mái tóc hoe vàng lóng lánh dưới nắng thu, và nước da nàng đẹp khiến người ta sửng sốt. Đám sinh viên xanh mắt lên nhìn nàng. Có mấy khi họ thấy được một cô gái xinh đẹp trong những căn phòng dơ dáy này. Thiếu nữ trình bày lai lịch gia đình, cha mẹ chết vì lao phổi, một ông anh và một bà chị cũng vậy, giờ còn có hai chị em. Gần đây cô em lại bắt đầu ho và sụt cân. Nàng cởi áo choàng để lộ tấm cổ trắng như sữa. Bác sĩ Tyrell lặng lẽ khám với phương pháp mau lẹ thường lệ; ông bảo vài ba nhân viên áp ống nghe vào nơi ông chỉ ngón tay, sau đó để mặc cô gái mặc áo vào. Người chị đứng né xa ra một chút rồi khẽ khàng hỏi ông để cô em không nghe được. Giọng thiếu nữ run run lo sợ.

- Thưa bác sĩ, em tôi không mắc phải chứng bệnh đó chứ ạ?

- Tôi e rằng chứng bệnh đó thì không còn nghi ngờ gì nữa.

- Tôi chỉ còn có mình nó. Nó mà đi nữa thì tôi chẳng còn ai.

Thiếu nữ khóc. Bác sĩ nghiêm trang nhìn nàng, ông nghĩ rằng cả nàng nữa cũng mắc bệnh đó và sẽ chẳng được bao lâu. Cô gái quay lại nhìn thấy chị khóc, thế là cô hiểu. Khuôn mặt đáng yêu ấy liền biến sắc, và nước mắt dòng dòng trên má. Hai chị em đứng lặng lẽ khóc một lúc. Bỗng quên hẳn đám người đang đứng nhìn họ, người chị bước tới bế em vào lòng rồi âu yếm đung đưa em như ru một đứa trẻ thơ.

Khi hai chị em đã đi khỏi, một sinh viên hỏi:

- Thưa bác sĩ, liệu cô ta còn sống được bao lâu nữa?

Bác sĩ Tyrell nhún vai.

- Anh và chị cô ấy chết sau triệu chứng ban đầu ba tháng, cô ấy rồi cũng thế thôi. Nếu họ giàu có thì chúng ta có thể làm được một việc gì đó. Ta không thể bảo họ: Các người hãy đến St. Moritz. Không thể làm gì được cho họ đâu.

Một lần có một người đàn ông khỏe mạnh đang ở độ tuổi cường tráng đến khám vì cơn đau dai dẳng làm cho y khổ sổ mà hình như bác sĩ cũng đành bó tay. Người ta nhận định y cũng chết thôi, không phải là cái chết khủng khiếp của định mệnh, khoa học đành phải bó tay, nhưng là cái chết không sao tránh khỏi đối với kẻ nghèo. Vì con người là một chiếc vòng răng bé nhỏ trong một cỗ máy vĩ đại của nền văn minh vĩ đại, phức tạp, khả năng thay đổi hoàn cảnh của con người cũng nhỏ bé như cỗ máy mà thôi. Duy nhất chỉ có sự nghỉ ngơi hoàn toàn là có thể cứu y, người thầy thuốc không đi tìm những việc không làm được.

- Anh phải tìm một việc nào nhẹ nhàng hơn nhiều.

- Trong nghề nghiệp của tôi không có những việc nhẹ nhàng.

- Nếu cứ tiếp tục công việc như thế, thì anh sẽ tự sát thôi. Anh ốm nặng đấy.

- Có phải ông muốn nói tôi sắp chết chăng?

- Tôi không muốn nói như vậy, nhưng chắc chắn là anh không hợp với công việc nặng nhọc.

- Nếu tôi không đi làm thì ai nuôi nấng vợ con cho tôi.

Bác sĩ Tyrell nhún vai. Tình thế khó xử này ông đã gặp hàng trăm lần, thời giờ đã thúc bách, mà còn nhiều người bệnh đang chờ đợi.

- Ðược, tôi sẽ cấp cho anh một ít thuốc này, và sau một tuần, anh trở lại đây cho tôi biết bệnh tình anh ra sao.

Người đàn ông cầm giấy gọi và cái đơn thuốc vô dụng rồi ra đi. Bác sĩ thì nói gì mà chẳng được. Y cảm thấy bệnh mình không đến nỗi phải không đi làm. Y đang có công ăn việc làm chắc chắn và y không thể vứt bỏ đi.

- Tôi cho rằng y chỉ sống được một năm nữa thôi - bác sĩ Tyrell nói.

Lắm lúc lại là hài kịch. Thỉnh thoảng cũng có giây phút hài hước theo kiểu của người dân Luân Ðôn chính hiệu. Thỉnh thoảng lại có một bà già nào đó, tựa như một nhân vật mà Charles Dickens đã phác họa, đến làm cho họ thích thú bằng những điều huyên thuyên thật kỳ quái. Một hôm, một bà già đến, mụ vốn là diễn viên ba lê một nhà hát ca múa nhạc nổi tiếng. Trông mụ ta khoảng năm mươi, nhưng nói là mới hai mươi tám, mặt trát bự son phấn, cặp mắt đen và to của mụ trơ trẽn liếc tình với đám sinh viên và nụ cười thì quyến rũ một cách thô bỉ. Đầy lòng tự tin, mụ vô cùng lấy làm khoái trá, tự do suồng sã với bác sĩ Tyrell như xưa kia mụ đã từng có thời tự do suồng sã với những kẻ cuồng si say đắm mụ. Bản thân bác sĩ Tyrell cảm thấy rất vui. Mụ bị viêm cuống phổi mãn tính, mụ nói với ông là bệnh này gây trở ngại cho mụ trong khi hành nghề.

- Em không hiểu vì sao lại có chuyện như thế này được, em xin lấy danh dự mà thề là em không hiểu. Từ bé đến giờ em không ốm lấy một ngày. Ông cứ nhìn em thì biết.

Mụ đảo cặp mắt, với hàng lông mi nhuộm đen, liếc nhìn đám thanh niên, miệng cười để lộ bộ răng vàng khè. Giọng nói của mụ vốn đã là giọng nói của Luân Ðôn chính gốc, vậy mà mụ còn cố tình làm điệu bộ khiến mỗi lời nói của mụ là một sự thú vị.

- Ðây là điều mà người ta gọi là chứng viêm mao phế quản mùa đông - bác sĩ Tyrell nghiêm trang trả lời. Phần đông phụ nữ tuổi trung niên thường mắc bệnh đó.

- Vậy thì em không mắc phải bệnh đó bao giờ. Ông nói chuyện ấy với em thì quả là lịch sự thật đấy. Từ trước đến giờ chưa từng một ai nói em là trung niên.

Mụ mở to hai mắt, ngoẹo đầu sang một bên, nhìn bác sĩ với vẻ tinh quái khó tả.

- Đây là điều bất lợi cho nghề nghiệp của chúng tôi - ông nói - lắm lúc nó buộc chúng tôi phải không lịch sự với phụ nữ.

Mụ cầm đơn thuốc, mỉm một nụ cười khêu gợi cuối cùng.

- Anh sẽ đến xem em múa chứ? Hỡi người yêu dấu!

- Nhất định, tôi sẽ đến.

Rồi ông rung chuông gọi ca tiếp theo.

- Có được quý ông ở đây bảo vệ tôi thật phúc cho tôi quá.

Nhưng tóm lại người ta có cảm tưởng đây không phải bi kịch mà cũng chẳng phải hài kịch. Không diễn tả điều này được. Nó muôn hình muôn vẻ, có tiếng khóc, có tiếng cười, có hạnh phúc, có khổ đau, nó chán ngắt, thú vị và hững hờ, nó tồn tại như người ta thấy nó; nó ồn ào và sôi nổi, nó nghiêm trang, nó thảm sầu và hài hước; nó tầm thường; nó giản đơn và phức tạp; niềm vui sát vai với nỗi tuyệt vọng; tình mẹ thương con; tình yêu trai gái; lòng khát khao lê lết đôi chân nặng nề quá đáng; nó hành hạ kẻ có tội lẫn người vô tội, những người vợ không nơi nương tựa, những đứa trẻ khốn khổ, đàn ông, đàn bà ma men trói buộc đành chịu hậu quả không tránh khỏi; thần chết rì rầm trong những phòng này; và cũng ở đây, việc chẩn đoán sự sống khỏi đầu đã làm cho một cô gái tội nghiệp nào đó phải thẹn thùng khiếp sợ. Ở đây không có thiện mà cũng không có ác. Chỉ có sự thật. Ðó là cuộc đời.