98.

Bây giờ, chuyện may mắn của Philip đối với ai khác thì không thành Vẩn đề - nhưng với chàng là cần thiết - lại chịu ảnh hưởng của những sự kiện quan trọng mà đất nước chàng đã trải qua. Quá trình lịch sử đang chuyển biến này có ý nghĩa đến nỗi như là vô lý nếu nó động chạm đến cuộc đời một chàng sinh viên y khoa không có tiếng tăm. Hết trận này đến trận khác, Magersfontein, Colenso, Spion Kof thất bại trên sân vận động Eten, đã làm nhục quốc gia và giáng một đòn chỉ mạng vào uy tín tầng lớp quý tộc lớn và nhỏ, mãi đến lúc ấy còn thật sự không thấy ai phản đối bản năng cai trị bẩm sinh mà họ tự khẳng định. Trật tư cũ đang bị quét sạch, quả thực lịch sử đã sang trang. Lúc đó người khổng lồ dùng hết sức mạnh bình sinh dò dẫm được vào cái tưởng chừng như sự chiến thắng. Cronje đầu hàng Paardeberg, Ladysmith được giải thoát và đầu tháng Lord Rooerts hành quân vào Bliemfontein.

Hai ba ngày sau, khi các tin tức đó đến Luân Đôn, MacaliSter đến quan rượu phố Beak vui về báo tin tại sở giao địch chứng khoán Luân Ðôn việc mua bán có về sáng sủa hơn. Hòa bình đã nhìn thấy rồi, thì tuấn nữa Roberts sẽ tiến quân vào Prétoria, cố phần bắt đầu tăng giá, và sẽ tăng vọt lên, đó là điều chắn.

Bây giờ là lúc bắt đầu - y nói với Philip - Đợi cho thiên hạ hiểu ra thì không lợi. Chính là bây giờ hoặc chẳng bao giờ.

Y có nguồn tin nội hộ. Giảm đốc một khu mỏ Nam Phi điện cho người hùn vốn lâu năm của công ty ông ta nhà máy còn nguyên vẹn. Người ta bắt đầu làm việc càng sớm càng tốt. Ðó không phải chuyện đầu cơ tích trữ, mà là chuyện đầu tư. Ðể chứng tỏ người hùn vốn trên cho việc này là có lợi, Macalister cho Philip biết y đã mua năm trăm cổ phiếu cho hai cô em, y không giờ đầu tư vốn vào tổ chức kinh doanh nào không an toàn chắc chắn như Ngân hàng Anh quốc. - Chính tôi sắp sửa bán nốt chiếc áo sơ mi đi để đánh cuộc vụ này - Y bảo.

Giá cổ phần từ hai bảng một phần tám đến hai bảng một phần tư. Y khuyên Philip đừng tham lam, mà nên vừa lòng với mức tăng giá mười Silinh thôi. Y mua cho mình ba trăm cổ phần và gợi ý Philip mua. Philip rất tin tưởng ở y, một phấn vì y là người Xứ E-cốt, do đó mà bản chất cẩn thận, một phần vì trước đây y có ý kiến đúng. Chàng bèn chớp lấy đề nghị này.

- Này bọn mình sẽ có thể bán trước khi thanh toán Macalister nói - Nếu không được, tôi sẽ thu xếp chuyển khoản cho cậu.

Đối với Philip điều này có vẻ là một phương pháp tuyệt diệu. Như vậy mình sẽ bám chặt cho đến khi thu được lại nhuận mà không bao giờ phải bỏ ra đồng xu nào. Chàng bắt đầu quan tâm theo dõi các mục tin tức về sở giao dịch chứng khoán Luân Ðôn trên báo chí. Hôm sau, mọi thứ lên giá một ít, và Macalister viết thư cho biết y phải mua cổ phần với giá hai bảng một phần tư, thị trường vẫn vững. Nhưng trong có một vài ngày giá cả bỗng sụt. Tin tức từ Nam Phi không làm được yên lòng và Philip lo lắng thấy giá cổ phần của mình tụt xuống còn có hai bảng, nhưng Macalister vẫn lạc quan, bọn Boers không chịu đựng được lâu nữa, và y sẵn sàng đánh cuộc một cái mũ chóp cao rằng Roberts sẽ tiến quân vào Johannesburg trước giữa Tháng Tư. Ðến kỳ thanh toán Philip phải trả hết gần bốn chục bảng. Ðiều này khiến chàng rất lo lắng nhưng chàng thấy cách giải quyết duy nhất là phải kiên trì, trong hoàn cảnh của chàng, sự thua lỗ là quá lớn không thể chịu nổi. Trong vài ba tuần lễ không có điều gì xảy ra; bọn Boers chắc không biết rằng họ bị đánh bại và họ không còn gì hơn là sự đầu hàng; thực tế họ có thu được một vài thắng lợi nhỏ và cổ phần của Philip lại hạ xuống thêm nửa cua-ron. Rõ ràng chiến tranh chưa chấm dứt. Ở thị trường lúc này người ta bán ra rất nhiều cổ phần. Khi gặp Philip, Macalister tỏ ra bi quan.

- Không biết điều tốt nhất có phải là nên giảm bớt thua lỗ hay không? Tôi đã bắt đầu ngán cứ phải thanh toán khoản chênh lệch lắm rồi.

Philip lo đến phát ốm. Ðêm chàng không ngủ; ăn vội bữa sáng, bây giờ giảm xuống chỉ còn nữa ổ bánh mỳ và pho mát, để đến phòng đọc của câu lạc bộ xem báo; lắm lúc có tin tức xấu, lắm lúc chẳng có tin tức gì hết, nhưng tới khi các cổ phần bắt đầu nhúc nhích lại là giá tụt. Chàng không còn biết phải làm gì. Nếu giờ đem bán đi, rõ rành rành là chàng sẽ thua lỗ cả gần ba trăm năm chục bảng. Và như vậy chàng chỉ có tám chục bảng để mà sống lay lắt.

Ôi, giá như chàng không bao giờ ngu xuẩn học đòi mua bán cổ phần dựa vào sở giao dich chứng khoán Luân Đôn như thế; nhưng bây giờ tốt nhất là phải kiên trì; biết đâu một ngày nào đó, điều gì quyết định có thể xảy và cổ phần có thể sẽ lên giá; lúc ấy chàng chẳng hy vọng rằng sẽ có lãi, nhưng chàng cần bù lại được sự thua lỗ. Ðó là cơ hội duy nhất để chàng kết thúc khóa học ở bệnh viện này. Học kì hè bắt đầu vào tháng năm và chàng có ý định lúc kết thúc học kỳ sẽ thi về khoa sản. Như vậy chàng chỉ còn một năm học nữa, chàng tính toán thật rõ ràng và đi tới kết luận rằng với một trăm năm mươi bảng, chàng có thể giải quyết được học phí và mọi yêu cầu, nhưng đó là mức tối thiểu có khả năng thực hiện.

Đầu tháng tư chàng đến quán rượu phố Beak hy vọng gặp Macalister . Thảo luận tình hình với y làm cho chàng ít nhiều yên tâm; nhiều người, ngoài chàng ra, cũng đang đau khổ vì mất tiền; điều này an ủi chàng phần nào. Nhưng đến nơi, Philip không gặp ai, chỉ có Hayward. Philip vừa mới ngồi xuống, anh ta đã nói.

- Chủ nhật này mình xuống tàu đi Cape đây.

- Thật không? - Philip kêu lên.

Chàng không thể ngờ là Hayward lại quyết định như vậy. Hiện nay ở bệnh viện đàn ông nhập ngũ hàng loạt. Chính phủ vui mừng kiếm được bất kì ai đã tốt nghiệp.; nhiều người khác ra đi với tư cách lính thường, viết thư về nhà nói rằng họ được đưa đến công tác tại bệnh viện ngay khi người ta biết họ là sinh viên y khoa.

Một làn song yêu nước tràn khắp xứ sở và những kẻ tình nguyện thuộc mọi tầng lớp xã hội.

- Cậu đi với tư cách gì? - Philip hỏi.

- Ồ, mình đi với tư cách lính thường trong quân lỵ binh nghĩa dũng hạt Dorset.

Philip quen biết Hayward từ tám năm nay. Tình thân mật của lứa tuổi thanh niên, bắt nguồn từ chỗ Philip say sưa khâm phục đối với con người có thể tranh luận với chàng về văn học nghệ thuật, tình cảm đó đã tiêu tan từ lâu giờ chỉ còn chỗ cho thói quen. Khi Hayward ở Luân Đôn, hàng tuần họ gặp nhau một vài lần. Anh ta vẫn còn nói chuyện về sách vở với một sự hiểu biết tinh tế. Philip không chịu đựng nổi, lắm lúc chuyện trò của Hayward làm chàng phát cáu. Chàng không còn tuyệt đối tin rằng trên đời trừ nghệ thuật không có gì quan trọng. Thái độ coi thường hành động và thành công của Hayward khiến chàng bực bội. Philip vừa khuấy rượu pân vừa nghĩ đến tình bạn ban đầu và lòng nhiệt thành của mình đã từng mong mỏi Hayward sẽ làm nên việc lớn; từ lâu chàng đã mất hết những ảo tưởng đó, bây giờ chàng hiểu ra là Hayward chỉ nói chứ không làm. Với ba trăm bảng một năm mà giờ đây đã ba mươi lăm tuổi anh ta lại cho rằng khó sống hơn trước khi còn là thanh niên. Quần áo anh ta tuy vẫn do thợ cừ may cắt nhưng bây giờ anh ta dùng lâu hơn nhiều, điều đó trước đây là không thể được. Anh ta béo ục ịch, mái tóc vàng hoe cho dù có chải khéo léo đến đâu cũng không che đậy nổi cái đầu hói. Cặp mắt xanh giờ đây lờ đờ đã nhạt màu. Chẳng khó khăn gì cũng đoán được rằng anh ta rượu chè thái quá.

- Quái quỹ thể nào mà cậu lại tính chuyện nhập ngũ tận Cape? - Philip hỏi.

- Ồ, tôi chẳng biết. Tớ nghĩ là tớ phải đi thôi.

Philip im lặng. Chàng hơi choáng váng. Chàng hiểu rằng Hayward bị dồn vào tình trạng bứt rứt tâm hồn mà chàng không giải thích được.

Một sức mạnh nào đó trong người anh ta khiến việc chiến đấu cho xứ sở có vẻ là cần thiết. Thật là kỳ quặc, vì anh ta vẫn coi lòng yêu nước không hơn gì một định kiến và lấy làm hãnh diện về chủ nghĩa thế giới của mình. Anh ta xem nước Anh như một nơi lưu đày, những người đồng hương nói chung đã làm thương tổn tính nhạy cảm của anh ta. Philip tư hỏi điều gì đã khiến người ta làm những việc trái ngược với mọi lý thuyết về cuộc sống của họ như thế. Ðối với Hayward, nếu như anh ta đứng sang một bên, mỉm cười nhìn xem những kẻ dã man tàn sát lẫn nhau, điều đó có lẽ hợp lý hơn. Hình như con người chỉ là những con rối trong tay lực lượng vô hình, bị sai khiến làm việc này việc nọ; lắm lúc thiên hạ dùng lý lẽ để biện hộ cho hành động của mình. Khi không thể được thì người ta hành động bất chấp lẽ phải.

- Con người ta thật lì lạ - Philip nói - Tớ không bao giờ có thể ngờ rằng cậu lại ra đi như một chân lính trơn.

Hayward hơi bối rối, mỉm cười, không nói gì.

- Tớ đi khám sức khỏe hôm qua - Cuối cùng anh ta mới nói - Đành chịu Gêne (ngượng nghịu) cho người ta khám. Biết được hoàn toàn khỏe mạnh, như vậy kể cũng đáng.

Philip để ý thấy anh ta vẫn điệu bộ dùng một từ tiếng Pháp trong khi có thể dùng một từ tiếng Anh. Nhưng đúng lúc ấy thì Macalister bước vào.

- Anh Carey, tôi muốn gặp anh - Y nói - Gia đình nhà tôi không có ý muốn giữ những cổ phần kia lâu thêm nữa đâu, thị trường đang trong tình hình dễ sợ, họ muốn anh lấy về hết đi.

Ruột Philip thắt lại. Chàng hiểu là không thể như vậy được. Thế nghĩa là chàng chấp nhận thua lỗ. Lòng tự trọng khiến chàng bĩnh tĩnh trả lời:

- Không biết việc đó có đáng làm không. Tốt hơn là anh đem bán đi.

- Nói thì dễ lắm. Tôi không chắc bán được, thị trường đang đứng, chẳng có ai mua.

- Nhưng thị giá các cổ phần đã hạ xuống còn một và một phần tám bảng.

- Ồ! Đúng thế nhưng điều đó chẳng có ý nghĩa gì. Với giá hạ đó người ta cũng chẳng kiếm chác được gì.

Philip yên lặng một lúc, rồi cố trấn tĩnh:

- Có phải anh muốn nói là chúng ta chẳng còn chút giá trị nào chăng?

- Ồ, tôi không nói thế. Dĩ nhiên chúng vẫn có giá trị chút ít, nhưng anh thấy đấy, bây giờ chẳng ai mua.

- Vậy thì anh nên bán đi, được bao nhiêu thì được. Macalister đăm đăm nhìn Philip. Y tự hỏi không biết chàng có bị choáng váng lắm không.

- Này anh bạn thân mến, tôi rất lấy làm ân hận, chúng ta đều cùng cảnh như nhau. Không ai nghĩ rằng chiến tranh lại kéo dài như vậy. Tôi đã lôi anh vào nhưng chính tôi cũng ở trong đó.

- Không sao đâu - Philip nói - Thì cũng đành liều, chứ biết thế nào.

Chàng trở về bàn, nơi chàng vừa đứng lên để đến nói với Macalister. Chàng chết lặng người. Chàng bỗng thấy đau đầu dữ dội, nhưng chàng không muốn thiên hạ cho là hèn yếu. Chàng ngồi nán lại một giờ nữa, sôi nổi cười nói với mọi người về đủ thứ chuyện. Cuối cùng chàng đứng đậy ra về.

- Anh tiếp nhận điều đó khá bình tĩnh đấy - Macalister bắt tay chàng và nói - Tôi nghĩ rằng chẳng ai muốn mất ba bốn trăm bảng.

Trở về căn phòng nhỏ bé tồi tàn của mình, Philip vật mình xuống giường, thất vọng. Chàng vẫn cứ cay đắng hối tiếc hành động điên rồ của mình; chàng tư nhủ hối tiếc vậy là điều vô lý bởi vì điều xảy ra là không tránh được mà cũng đã xảy ra rồi, nhưng chàng không chịu nổi. Chàng hết sức khổ sở. Chàng không ngủ được. Chàng nhớ lại mọi cách hoang phí tiền của trong mấy năm gần đây. Đầu chàng đau dữ dội.

Chiều hôm sau, qua chuyến thư cuối cùng, chàng nhận được bản quyết toán. Chàng xem xét sổ gửi ngân hàng và nhận thấy sau khi trang trải mọi khoản, chàng chỉ còn bảy bảng.

Bảy bảng! chàng mừng thấy mình còn khả năng thanh toán. Buộc phải thú nhận với Macalister là mình hết tiền thì thật kinh khủng. Trong học kỳ hè, chàng phụ trách băng bó ở phòng mắt và chàng đã mua lại một kính soi đáy mắt của một sinh viên. Chàng vẫn chưa trả tiền, nhưng chàng không đủ can đảm để nói cho cậu sinh viên nọ là chàng muốn hủy bỏ chuyện mua bán này. Chàng cũng phải mua thêm một ít sách. Chàng vẫn còn khoảng năm bảng để đủ chi dùng trong sáu tuần lễ, chàng liền viết thư cho ông bác một bức thư trình bày do chiến tranh chàng phải chịu những tổn thất nặng nề, và không thể tiếp tục học tập nếu bác trai không giúp đỡ. Chàng đề nghị bác gửi cho chàng vay một trăm rưỡi bảng, trong mười tám tháng tới, mỗi tháng một lần. Chàng hứa trả lãi và vốn dần dần một khi chàng kiếm ra tiền. Chậm nhất trong một năm rưỡi nữa, chàng sẽ tốt nghiệp và lúc ấy khá chắc chắn chàng có thể tìm được một chân phụ tá lương ba bảng một tuần. Bác chàng viết là ông không thể làm gì được. Yêu cầu ông bán tống bán tháo trong lúc giá cái gì cũng rẻ mạc thì thật chẳng ra sao, và chút ít tài sản của ông, ông thấy có bổn phận phải giữ gìn cho mình phòng trường hợp ốm đau. Rồi ông kết thúc bức thư bằng mấy câu thuyết lý đạo đức nghe đã nhàm. Ông đã khuyên răn đi, khuyên răn lại Philip nhưng chàng có bao giờ chịu nghe ông; chuyện xảy ra ông chẳng ngạc nhiên. Đã từ lâu ông trông chờ điều này, nó sẽ chấm dứt cái tính không chịu cân nhắc kỹ càng và cách sống hoang phí của chàng. Khi đọc thư Philip trở nên nóng nảy, và thấy vọng. Chàng không bao giờ có thể ngờ được bác trai lại có thể từ chối; chàng đùng đùng nổi giận; nhưng rồi chàng lại thất vọng hoàn toàn. Nếu bác trai không giúp đỡ được chàng chẳng còn khả năng tiếp tục học tập ở bệnh viện. Hoang mang sợ hãi, chàng đành gạt lòng tự ái sang một bên, viết cho cha sở xứ Blackstable một lá thư nữa, lần này trình bày cho bác anh thấy hoàn cảnh khẩn cấp hơn; nhưng có lẽ chàng không giải thích đúng mức còn bác chàng thì không thấu hiểu tình thế khốn cùng tuyệt vọng của chàng nên ông trả lời là ông không thể thay đổi ý kiến; Philip đã hai mươi lăm tuổi đầu, phải kiếm lấy làm nuôi thân. Khi nào ông qua đời ông sẽ cho Philip thừa kế chút ít, nhưng cho tới lúc đó thì một xu ông cũng nhất định không cho. Qua bức thư này, Philip cảm thấy sự thỏa mãn của một con người từ nhiều năm nay vẫn từng không tán thành cách cư xử của chàng, và giờ đây người đó thấy mình là đúng.