83.

Cronshaw sắp xuất bản tập thơ của ông. Việc này, bạn bè đã thúc giục ông từ nhiều năm nay, nhưng do lười nhác, ông không thể làm được những điều cần thiết. Ðáp lại sự cổ vũ của họ, ông bảo ở Anh tình yêu thơ ca đã chết, người ta xuất bản được một cuốn sách bằng giá của biết bao tháng năm suy nghĩ và lao động; rồi ra nó được phê bình bằng dăm ba đồng khinh thường cùng một lúc với hàng lô cuốn khác tương tự, và sẽ có vài ba chục cuốn bán được, số còn lại thì sẽ trở về nhà máy giấy. Nỗi niềm khát khao danh vọng từ lâu rồi đã mỏi mòn trong ông. Nó cũng chỉ là những ảo ảnh như mọi thứ khác. Nhưng một người bạn ông đã đứng ra cáng đáng việc này. Ông là nhà văn Leonard Upjohn mà Philip được gặp một vài lần với Cronshaw trong các quán ăn ở khu phố. Ông có danh tiếng lớn ở Anh, là nhà phê bình và được cả nước công nhận là người giải thích văn học hiện đại Pháp. Ông sống nhiều ở Pháp, là một trong những người làm cho tờ Mercure de France trở thành tờ tạp chí sinh động nhất của thời kỳ đó do cách diễn đạt quan điểm bằng một thứ ngôn ngữ giản dị. Ở Anh ông nổi tiếng là người có tính độc đoán. Philip đã đọc một số bài báo của ông. Ông bắt chước Sir Thomas Brown và tạo cho mình một văn phong liêng. Ông dùng những câu trau chuốt, cân nhắc kỹ càng và những từ cổ xưa lộng lẫy làm cho các sáng tác của ông có cá tính. Leonard Upjohn đã thuyết phục Cronshaw giao cho ông toàn bộ các bài thơ vì thấy rằng đã đủ để xuất bản thành một tập thơ với khổ cỡ hợp lý. Ông hứa dùng ảnh hưởng của mình với các nhà xuất bản. Cronshaw đang cần tiền. Từ khi bị ốm đau, càng ngày ông càng thấy khó mà làm việc được đều đặn; ông kiếm chỉ vừa đủ tiền để mua rượu. Khi Upjohn viết cho ông rằng có một vài nhà xuất bản mặc dù hâm mộ thơ đó cũng thấy không bõ công xuất bản thì Cronshaw bắt đầu quan tâm đến chuyện này. Ông viết cho Upjohn nhấn mạnh tình cảnh cục kì túng thiếu của mình, thúc giục ông ta cố gắng hơn nữa. Giờ đây khi sắp từ bỏ cuộc đời, ông cũng nghĩ rằng mình đã sáng tác được những vần thơ tuyệt diệu. Ông hy vọng sẽ thình lình xuất hiện trên thế giới như một tinh cầu mới trong vũ trụ. Cả đời ấp ủ trong người những cái đẹp quý giá, rồi đến khi sắp đoạn tuyệt với cuộc đời, khi không còn cần đến gì nữa, đem chúng tặng cho đời với thái độ khinh bạc thì còn gì cao quý bằng.

Ông quyết định đi Anh là do Leonard Upjohn báo tin là một nhà xuất bản đã đồng ý in thơ của ông. Thật là một kỳ công việc Upjohn thuyết phục được nhà xuất bản này ứng trước mười bảng tiền bản quyền tác giả.

- Ứng trước tiền bản quyền tác giả, anh nhớ nhé. Cronshaw bảo Philip - Ðến Milton cũng chỉ vẻn vẹn lĩnh được cả thảy có mười bảng.

Upjohn hứa viết một bài báo có ký tên về tập thơ này và sẽ yêu cầu bạn bè viết bình luận. Cronshaw làm ra vẻ dửng dưng với vấn đề này, nhưng dễ thấy rằng ông ta lấy làm khoái trá nghĩ đến sự náo động ông đã gây ra.

Một hôm Philip nhận lời đến ăn tối với Cronshaw ở một quán tồi tàn mà ông ta cứ khăng khăng ăn ở đó, nhưng Cronshaw không đến. Philip biết được ông ta đã không đến từ ba ngày nay. Anh ăn qua loa cho xong bữa rồi quay đi tìm địa chỉ trong lá thư đầu tiên Cronshaw viết cho anh. Phải khó khăn anh mới tìm ra phố Hyde. Ðó là một phố nhà cửa bẩn thỉu chen chúc, kính ở nhiều cửa sổ bị vỡ được sửa chữa lại vụng về bằng những mảnh giấy báo tiếng Pháp; cửa ra vào từ nhiều năm không được quét sơn; ở tầng dưới là những cửa hàng nhỏ bé, tồi tàn, hiệu giặt, thợ chữa giầy, người bán văn phòng phẩm. Đám trẻ con rách rưới chơi đùa ngoài đường, đâu đây từ một chiếc đàn phong cầm cũ kỹ đang tuôn ra giai điệu một bài ca thô tục. Philip gõ cửa nhà Cronshaw (ở tầng dưới cùng là cửa hàng bánh mứt rẻ tiền), một bà người Pháp đã luống tuổi mặc tạp dề bẩn thỉu ra mở cửa, Philip hỏi bà ông Cronshaw có ở nhà không.

- À vâng, có một người Anh ở đằng sau, gác trên cùng. Không biết ông ta có ở nhà không. Nếu ông muốn gặp ông ấy, tốt hơn ông lên xem.

Cầu thang được soi sáng bằng một tia đèn khí. Trong nhà có một mùi ghê tởm. Trong khi Philip đi lên, từ một buồng gác hai, một người đàn bà đi ra nhìn anh ngờ vực, không nói gì. Ở cầu thang tầng trên cùng có ba cái cửa. Philip gõ một cửa, và tiếp tục gõ; không có ai trả lời, anh cố vặn tay nắm, nhưng cửa đã khóa. Anh gõ cửa khác, cũng không có ai trả lời, anh cố gõ lần nữa thì cửa mở. Căn phòng tối om.

- Ai đó?

Anh nhận ra tiếng của Cronshaw.

- Carey đây. Tôi vào được không?

Không nghe trả lời. Anh bước vào. Cửa sổ vẫn đóng kín; mùi hôi thối xông lên nồng nặc. Ngọn đèn ngoài đường chiếu một ít ánh sáng vào, và anh nhìn thấy một căn phòng bé nhỏ với hai cái giường đặt nối đầu vào nhau, một cái giá rửa mặt và một cái ghế, cái nọ cách cái kia một khoảng nhỏ hẹp để đi qua lại. Cronshaw đang nằm trên giường gần cửa sổ nhất. Ông nằm im không cử động, nhưng khẽ cười.

- Tại sao anh không thắp nến lên? Lúc ấy ông mới nói.

Philip bật diêm và thấy cây giá nến trên sàn bên cạnh giường. Anh châm lửa đốt đèn và để lên giá rửa mặt. Cronshaw đang nằm ngửa không nhúc nhích, trông ông thật kỳ trong bộ quần áo ngủ, đầu ông hói nhiều không ai ngờ. Mặt ông nhợt nhạt như thây ma.

- Này ông bạn thân mến, trông bác ốm yếu quá đấy. Có ai ở đây chăm sóc bác không?

- Buổi sáng trước khi đi làm, cậu Georges có đem về cho tôi một chai sữa.

- Georges là ai vậy?

- Tôi gọi anh ấy là Georges vì tên anh ấy là Adolphe. Anh ta cùng ở căn phòng nguy nga này với tôi.

Philip để ý thấy cái giường thứ hai không được thu dọn gọn gàng từ khi có người ngủ. Trên mặt gối, chỗ thường hay gối đầu vào thì đen bẩn.

- Bác bảo căn phòng này còn có một người nữa ở phải không? - Anh kêu lên.

- Ðúng! Ở Soho, ở trọ phải trả tiền. Georges làm bồi bàn. Anh ấy đi làm từ tám giờ sáng, mãi đến giờ nhà hàng đóng cửa vẫn chưa về, vì vậy anh ấy chẳng làm trở ngại cho tôi chút nào. Cả hai chúng tôi đều không ngủ được, cho nên anh ấy kể cho tôi nghe chuyện đời anh ấy để qua đêm. Anh ta người Thụy Sĩ mà tôi lại vốn thích những cậu bồi bàn. Họ nhìn nhận cuộc đời thú vị ra phết.

- Bác ốm bao lâu rồi?

- Ba ngày nay.

- Có phải bác muốn nói từ ba hôm nay, bác chỉ có một chai sữa ấy, phải không? Trời đất ơi! Vì sao mà bác không gửi cho tôi mấy dòng. Nghĩ đến bác nằm đây cả ngày không ai chăm sóc, tôi không thể nào chịu được.

Cronshaw khẽ cười.

- Ôi trông cái mặt anh đẹp chưa! Anh bạn thân mến ơi! Tôi thực sự tin rằng anh đang đau khổ đấy. Vì anh bạn quý hóa tôi.

Philip đỏ mặt, anh không ngờ mặt anh lại biểu lộ con hốt hoảng đến như vậy, khi anh nhìn thấy căn phòng kinh tởm và cảnh ngộ khốn cùng của nhà thơ tội nghiệp này. Cronshaw nằm ngắm Philip, ông mỉm cười hiền lành nói tiếp.

- Tôi hết súc sung sướng anh bạn ạ. Này, anh bạn xem, những bản in thử của tôi đây. Anh nên nhớ rằng tôi vốn coi thường những chuyện thiếu thốn tiện nghi mà người đời coi trọng. Ðiều kiện sống của con người ta có nghĩa gì, nếu những ước mơ của anh đã cho anh được làm chúa tể tối cao của cả không gian và thời gian.

Các bản in thử đang nằm trên giường ông, và trong bóng tối, ông đưa tay lấy được. Ông giở cho Philip xem và mắt ông sáng lên. Ông lật mở từng trang, vui mừng với chữ in rõ ràng. Ông đọc to một đoạn thơ.

- Cũng không đến nỗi dở chứ? Phải không nào?

Một ý nghĩ chợt đến với Philip. Việc này sẽ khiến anh phải chi tiêu chút ít mà lúc này thì không được phép chi tiêu thêm dù chỉ là một món nhỏ nhất, nhưng mặt khác, trong trường hợp này mà nghĩ đến chuyện tiết kiệm thì thật tệ.

- Này, để bác ở đây tôi không chịu nổi đâu. Tôi có thuê một căn buồng phụ hiện vẫn bỏ không, tôi có thể dễ dàng mượn ai đó một cái giường, bác đến ở với tôi một thời gian được không? Như thế sẽ đỡ cho bác khỏi phải trả tiền thuê buồng này.

- Ồ, anh bạn thân mến, để rồi anh cứ khăng khăng bắt tôi để mở cửa sổ ư.

- Nếu bác thích, bác có thể bịt kín mọi cửa sổ.

- Ngày mai tôi khỏe thôi. Lẽ ra hôm nay tôi đã có thể ngồi dậy được rồi, chỉ vì tôi cảm thấy lười biếng đó thôi.

- Nếu vậy bác có thể di chuyển dễ đàng. Và sau đó bất cứ lúc nào bác thấy khó ở là bác cứ đi nằm ngay, tôi sẽ có mặt ở đó săn sóc bác.

- Nếu anh thích như thế thì tôi sẽ đến - Cronshaw vừa nói vừa mỉm cười, một nụ cười bơ phờ nhưng không phải không vui.

- Thế thì tuyệt.

Hai người quyết định hôm sau thì Philip sẽ đến đón Cronshaw về. Philip tranh thủ được một giờ buổi sáng làm việc để thực hiện việc di chuyển. Lúc tới thì anh thấy Cronshaw đã mặc xong quần áo, đội mũ, khoác áo choàng ngồi trên giường, và dưới sàn nhà cạnh chân ông là một chiếc va li nhỏ tồi tàn đựng quần áo sách vở đã bao gói lại. Nom ông có vẻ như đang ngồi trong phòng đợi của nhà ga. Nhìn thấy ông, Philip mỉm cười. Hai người đi đến Kennington bằng xe bốn bánh, cửa xe đóng kín cẩn thận. Philip để ông khách ở căn buồng của chính mình. Từ sáng sớm, anh đã đi mua cho mình một khung giường cũ, một tủ quần áo rẻ tiền và một tấm gương soi. Cronshaw bắt tay ngay vào việc sửa chữa các bản in thử. Sức khỏe ông khác hẳn.

Trừ những lúc ông cáu kỉnh vì ốm đau bệnh tật, Philip thấy ông là người khách dễ tính. Buổi sáng anh phải lên lớp lúc chín giờ nghe giảng, nên cho đến tối anh mới gặp Cronshaw. Ðã một hai lần, Philip thuyết phục ông ta cùng ăn bữa cơm tối đạm bạc mà anh tự nấu lấy, nhưng ngồi trong nhà thì lòng dạ Cronshaw rất bồn chồn không sa chịu nổi, nên ông thường thường ông thích đến ăn tại một vài quán rẻ tiền nhất ở Soho. Philip yêu cầu ông đến bác sĩ Tyrell khám bệnh nhưng ông kiên quyết từ chối. Ông biết đã là bác sĩ thì nhất định sẽ bảo ông chừa rượu, mà ông thì đã quyết định sẽ không làm như vậy. Thường thường cứ vào buổi sáng ông thấy đau đớn kinh khủng, nhưng đến trưa, có rượu áp-xin vào, ông khỏe ra và đến nửa đêm, lúc về nhà, ông lại có thể chuyện trò rất thông minh như ngày xưa ông đã làm Philip kinh ngạc khi lần đầu tiên làm quen. Các bản in thử đã sửa xong. Tập thơ sẽ được xuất bản vào đầu mùa xuân, sau khi công chúng đã hồi sức sau loạt sách tung ra như bão táp trong dịp lễ Nô-en.