Tartuffe Hay Kẻ Đạo Đức Giả

Lượt đọc: 352 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Cảnh Vi

❊ ❊ ❊

CLEANTE

Em rể ạ, con bé ấy đang giễu cợt anh ngay trước mặt đấy; và dù không muốn làm anh phật ý, tôi cũng phải nói thẳng với anh rằng nó hoàn toàn có lý. Có ai từng nghe đến chuyện u mê đến thế này chưa? Chẳng lẽ một người đàn ông ngày nay lại có sức mê hoặc đến mức khiến anh quên hết mọi thứ, phải chu cấp cho hắn, lo liệu nhà cửa, rồi sau đó…?

ORGON

Thôi ngay đi, người anh tốt bụng của tôi ơi, anh không biết mình đang nói về ai đâu.

CLEANTE

Nếu anh đã muốn vậy thì coi như tôi không biết hắn; nhưng dù sao đi nữa, để nói về loại người như hắn…

ORGON

Anh trai thân mến, anh mà biết hắn thì chỉ có mê mẩn thôi; anh sẽ không ngớt lời ca tụng hắn đâu. Hắn là một người… mà… chà!… thực tình là… một người mà bất cứ ai làm theo ý muốn của hắn đều được hưởng sự bình an trọn vẹn, và coi cả thế giới này chẳng khác gì rác rưởi. Những lời giáo huấn của hắn đã hoàn toàn thay đổi tôi; hắn gột rửa tâm hồn tôi khỏi mọi tình bằng hữu, dạy tôi không được vương vấn bất cứ điều gì trên trần thế này; và giờ đây, dù có nhìn thấy anh trai, con cái, mẹ hiền, hay vợ mình chết đi trước mắt, tôi cũng chẳng mảy may bận tâm—chẳng mảy may chút nào.

CLEANTE

Phải nói rằng tâm tính của anh thật là nhân đạo, anh rể ạ!

ORGON

Chà! Nếu anh được gặp hắn như tôi lần đầu tiên nhìn thấy hắn, anh cũng sẽ yêu quý hắn y như tôi vậy. Hắn đến nhà thờ mỗi ngày với vẻ mặt đầy sám hối, quỳ gối ngay đối diện chỗ tôi ngồi, thu hút ánh nhìn của tất cả giáo dân, để họ chiêm ngưỡng sự thành kính trong những lời cầu nguyện của hắn gửi lên thiên đàng; với những tiếng thở dài thườn thượt và những lời cảm thán lớn lao, hắn khiêm nhường hôn lên mặt đất mỗi giây mỗi phút; và khi tôi rời nhà thờ, hắn chạy trước tôi để mời nước thánh nơi cửa ra vào. Tôi đã tìm hiểu về cảnh nghèo khó của hắn và thân thế của hắn qua việc tra hỏi gã đầy tớ - một kẻ cũng giống y như hắn - và tôi đã tặng hắn ít quà; nhưng trong lòng khiêm nhường, hắn lúc nào cũng muốn trả lại một phần. "Thế là quá nhiều," hắn sẽ nói, "quá nhiều mất rồi; tôi không xứng đáng với lòng thương hại của ngài." Thế rồi, khi tôi kiên quyết không nhận lại, hắn sẽ đi ngay trước mắt tôi mà đem cho kẻ nghèo khó. Cuối cùng, thiên đường đã xui khiến tôi đưa hắn về nhà mình, và kể từ ngày đó, mọi việc ở đây dường như đều trở nên thuận lợi.

Hắn phê phán mọi thứ, và vì lợi ích của tôi, hắn thậm chí còn quan tâm sâu sắc đến vợ tôi; hắn cho tôi biết những ai đang liếc mắt đưa tình với nàng, và dường như còn ghen tuông gấp sáu lần chính tôi. Anh sẽ không tin nổi sự nhiệt thành của hắn đi xa đến mức nào đâu: hắn tự gọi mình là kẻ tội lỗi chỉ vì những chuyện vặt vãnh; chuyện cỏn con nhất cũng đủ khiến hắn bàng hoàng; đến mức mới hôm nọ, tôi nghe hắn tự buộc tội bản thân vì lỡ tay giết một con rệp trong lúc đang cầu nguyện vì quá giận dữ.

CLEANTE

Quỷ tha ma bắt, anh rể ạ, tôi nghĩ anh điên mất rồi! Hoặc không thì anh đang giễu cợt tôi với cái bài diễn văn đó. Anh đang định giở trò gì với tất cả những điều nhảm nhí này thế…?

ORGON

Anh rể, lời lẽ của anh sặc mùi vô thần đấy; và tôi nghi ngờ tâm hồn anh cũng đã bị hoen ố đôi chút bởi cái thói đó. Tôi đã giảng giải cho anh hàng chục lần rằng anh sẽ chuốc lấy sự phán xét trên đầu mình đấy.

CLEANTE

Đó vẫn là giọng điệu quen thuộc của cái đám người các anh; họ cứ muốn ai cũng phải mù quáng như mình. Họ gọi anh là kẻ vô thần nếu anh có đôi mắt sáng; và nếu anh không thờ phụng những bộ mặt đạo mạo giả tạo của họ, thì họ bảo anh không có đức tin, chẳng mảy may quan tâm đến những điều thiêng liêng. Không, không; những lời nói đó không dọa được tôi đâu; tôi biết mình đang nói gì; thiên đường soi thấu lòng tôi. Chúng tôi không phải là những kẻ ngốc bị dắt mũi bởi mấy tên diễn viên giả tạo các anh; trên đời này có những anh hùng đích thực - và cả những kẻ sùng đạo giả hiệu; và cũng như những anh hùng thực thụ không bao giờ là kẻ hay rêu rao về những chiến công cao quý của mình, thì những tín đồ chân chính mà chúng ta nên noi theo cũng không phải là những kẻ phô trương vẻ bề ngoài. Gì chứ? Anh không thấy sự khác biệt giữa đạo đức giả và đức tin chân thành sao? Và anh định đối xử với cả hai như nhau, dành cùng một sự tôn kính cho cả những mặt nạ lẫn gương mặt thật, đặt sự xảo trá cạnh bên lòng thành thực, đánh tráo hiện thực với vẻ bề ngoài, trân trọng một bóng ma như một người sống, và coi đồng tiền giả cũng có giá trị như đồng tiền thật ư?

Thật tình, loài người phần lớn đúng là những sinh vật kỳ lạ! Anh chẳng bao giờ thấy họ giữ được chừng mực; những giới hạn của lẽ phải dường như quá chật hẹp đối với họ, nên họ luôn phải vượt quá, đi quá đà về mọi hướng; họ thường làm hỏng những điều cao quý nhất, chỉ vì họ đi quá xa, đẩy mọi thứ đến mức cực đoan. Tôi chỉ nói điều này như một lời góp ý thôi, anh rể ạ.

ORGON

Anh là người duy nhất giải thích được giáo lý này; chắc chắn trí tuệ sẽ chết theo anh mất thôi, anh rể tốt ạ. Anh là người duy nhất khôn ngoan, người duy nhất được khai sáng, là bậc thần sấm, là Cato của thời đại chúng ta. So với anh, tất cả mọi người đều là những kẻ ngu ngốc hết chỗ nói.

CLEANTE

Tôi không phải là người duy nhất giải thích được giáo lý, và trí tuệ cũng sẽ chẳng chết theo tôi đâu, anh rể ạ. Nhưng điều này thì tôi biết, dù đó có là tất cả những gì tôi biết, rằng luôn có sự khác biệt giữa thật và giả. Và nếu như tôi thấy không có loại anh hùng nào đáng ngưỡng mộ hơn những người thực tâm tôn giáo, không có gì cao quý hay đẹp đẽ hơn sự nhiệt thành của đức tin chân chính; thì tôi cũng nghĩ chẳng có gì đáng ghét hơn những ngôi mộ tô vôi với vẻ ngoài bóng bẩy, những gã lang băm trơ tráo, những kẻ cuồng tín vụ lợi, những kẻ mượn danh thiêng liêng đầy phản trắc và tội lỗi, dùng sự lừa dối để trục lợi một cách trắng trợn và giễu cợt tất cả những gì con người coi là thánh thiêng; những kẻ vì bị nô lệ bởi lợi ích cá nhân, đem đạo đức ra làm món hàng mua bán, tìm cách đổi chác quyền lực và địa vị bằng những cái đảo mắt giả trân và những cơn ngất ngây giả tạo; những kẻ đó, tôi phải nói, là những kẻ lợi dụng đức tin để tìm kiếm vận may cho riêng mình; những kẻ tinh thông cầu nguyện nhưng lúc nào cũng xin xỏ, sống nơi cung đình nhưng lại rao giảng về sự lánh đời; những kẻ dung hòa tôn giáo với những thói hư tật xấu, dễ nổi nóng, đầy thù hận, bội tín, xảo quyệt, và để hủy hoại một người, chúng dám cả gan gọi mối tư thù cá nhân là ý muốn của thiên đường; những kẻ đó càng nguy hiểm hơn vì trong cơn thịnh nộ, chúng sử dụng chính những vũ khí mà người đời tôn kính để chống lại chúng ta, và vì chúng khiến cả thế giới tán dương cơn giận dữ của chúng, tìm cách đâm chúng ta bằng một lưỡi gươm thánh.

Đời vẫn còn quá nhiều những kẻ giả nhân giả nghĩa như thế. Tuy nhiên, người chân thành thì vẫn dễ nhận ra; và nhiều tấm gương sáng vẫn có thể được tìm thấy, ngay trong thời đại chúng ta, ngay trước mắt chúng ta. Hãy nhìn vào Ariston, Periandre, Oronte, Alcidamas, Clitandre và Polydore; không ai phủ nhận lòng mộ đạo chân thành của họ; nhưng họ không phải là những kẻ khoác lác về đức hạnh, họ không phô trương đến mức không thể chấp nhận được, và tôn giáo của họ rất nhân văn, dễ tiếp nhận; họ không luôn miệng phán xét mọi hành động của chúng ta, họ nghĩ rằng sự phán xét như vậy mang hơi hướng của sự ngạo mạn; và, thay vì dành lời hay ý đẹp cho kẻ khác, họ chỉ dùng hành động của chính mình để phê phán hành vi của chúng ta. Vẻ bề ngoài xấu xa khó mà khiến họ tin tưởng; họ thậm chí còn có xu hướng nghĩ tốt về người khác. Không phe phái, không âm mưu, họ chỉ chú tâm vào việc sống cuộc đời ngay chính của mình. Họ không công kích kẻ tội đồ đến tận cùng, vì tội lỗi mới là đối tượng duy nhất họ căm ghét; họ cũng không quá nhiệt tình đến mức cố gắng làm những điều thay mặt thiên đường mà thiên đường không hề mong muốn. Đó mới là mẫu người của tôi, đó mới là cách sống thực thụ, đó mới là tấm gương mà chúng ta nên noi theo. Kẻ của anh không được đúc theo khuôn mẫu này; anh hoàn toàn chân thành khi tự hào về sự nhiệt thành của hắn; nhưng tôi nghĩ anh đã bị lừa bởi những vẻ giả tạo rồi.

ORGON

Anh rể thân mến, anh đã nói xong chưa?

CLEANTE

Rồi.

ORGON

Tôi xin kiếu nhé.

(Bắt đầu bỏ đi.)

CLEANTE

Xin dừng lại một chút. Chúng ta sẽ bỏ qua chủ đề đó. Nhưng anh biết đấy, Valere đã nhận được lời hứa gả con gái của anh rồi.

ORGON

Phải.

CLEANTE

Anh đã ấn định ngày lành tháng tốt rồi.

ORGON

Đúng thế.

CLEANTE

Vậy tại sao lại trì hoãn việc cử hành hôn lễ?

ORGON

Tôi không biết nữa.

CLEANTE

Có phải anh đang có ý định khác trong đầu?

ORGON

Có thể.

CLEANTE

Ý anh là anh định nuốt lời?

ORGON

Tôi không nói thế.

CLEANTE

Tôi hy vọng không có trở ngại nào ngăn cản anh thực hiện lời hứa.

ORGON

Chà, điều đó còn tùy.

CLEANTE

Tại sao anh cứ phải lòng vòng thế? Valere đã cử tôi đến đây để giải quyết vấn đề này.

ORGON

Tạ ơn trời!

CLEANTE

Tôi nên trả lời cậu ấy thế nào đây?

ORGON

Sao cũng được, tùy anh.

CLEANTE

Nhưng chúng tôi phải biết dự định của anh. Chúng là gì?

ORGON

Tôi sẽ làm theo ý muốn của Thiên đường.

CLEANTE

Nào, nghiêm túc chút đi. Anh đã hứa với Valere rồi. Giờ anh có giữ lời không?

ORGON

Chào anh.

CLEANTE (chỉ còn một mình)

Tình yêu của cậu ta, tôi e rằng, đang gặp nguy rồi; mình phải báo cho cậu ấy biết những gì đang xảy ra ở đây thôi.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 19 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

1 Trong Tổng Số 2 tác phẩm của Molière

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.