Đêm tối dần, đến lúc Hector và Berthe phải sang phòng ông Sauvresy. Ông đang ngủ. Hai người im lặng bước đến ngồi bên lò sưởi như mọi khi, chị hầu phòng lui ra.

Để ánh sáng ngọn đèn không làm phiền người bệnh, người ta đã buông rèm phía đầu giường sao cho người nằm trên giường không thể nhìn thấy lò sưởi. Muốn nhìn thấy, ông Sauvresy phải nhấc mình trên gối và chống tay phải để nghiêng người ngó ra.

Nhưng ông có một giấc ngủ khó nhọc, bồn chồn, với những con rét run co giật. Hoi thở gấp gáp như gió rít của ông làm chiếc chăn cứ phập phồng.

Berthe và Trémorel không nói với nhau một lời. Một sự im lặng buồn tẻ, thảm thế, nó chỉ bị khuấy động bởi tiếng tích tắc của chiếc đồng hồ quả lắc hoặc tiếng sột soạt của những trang sách mà thỉnh thoảng Hector lật giở.

Đồng hồ điểm 10 giờ.

Ít phút sau, Sauvresy cử động, ông đang trở mình thức giấc. Nhẹ nhàng và chu đáo như một người vợ tận tuy, Berthe lanh lẹ bước tới bên giường. Chồng nàng đang mở mắt.

- Anh có thấy đỡ chút nào không, Clément của em? - Nàng hỏi.

- Chẳng đỡ hơn cũng chẳng xấu đi.

- Anh muốn gì không?

- Anh khát.

Hector, khi nãy đã ngước mắt lên khi thấy bạn mình cất tiếng, giờ lại cúi xuống đọc sách.

Đứng trước lò sưởi, với thái độ cẩn thận tỉ mỉ, Berthe chuẩn bị liều thuốc cuối cùng được ông bác sĩ R... Kê đơn và nó đòi hỏi phải có sự thận trọng nhất định.

Sau khi pha xong thuốc, nàng rút trong túi ra chiếc lọ thủy tinh màu xanh và, cũng như mọi tối, nàng nhúng chiếc trâm cài đầu vào trong lọ. Nàng chưa kịp rút ra thì đã thấy một bàn tay chạm nhẹ vào vai.

Một cơn rùng mình làm cho nàng rung động đến tận gót chân; nàng bất ngờ quay người lại và kêu lên một tiếng thất thanh, tiếng kêu hoảng sợ và khiếp đảm:

- Ôi!

Đó chính là bàn tay của chồng nàng. Đúng, trong khi nàng đứng trước lò sưởi để định lượng cho liều thuốc độc, thì Sauvresy đã nhẹ nhàng nhổm dậy, nhẹ nhàng vén tấm rèm sang bên và chính cái cánh tay gầy guộc của ông đã vươn dài về phía nàng, chính đôi mắt căm hờn và nổi giận đáng sợ của ông đang long lên trước mắt nàng.

Tiếp theo tiếng kêu của Berthe là một tiêng kêu khác trầm đục, đúng hơn là một tiếng thở khò khè, đáp lại.

Trémorel đã nhìn thấy tất cả, đã hiểu tất cả và trở nên rụng rời.

Tất cả đã bị phát hiện! Mấy lời này nổ tung trong đầu họ như những viên đạn trái phá. Chúng lóe lên xung quanh thành những dòng chữ đanh thép. Một khoảnh khắc sững sờ khó tả, một phút im lặng sâu lắng đến nỗi người ta có thể nghe thấy tiếng giật giật của thái dương Hector.

Sauvresy lại chui vào chăn. Ông cười phá lên pha lẫn vẻ bi thương, giống như tiếng cười khẩy của một bộ xương có hai hàm răng va vào nhau lập cập.

Nhưng Berthe không phải loại người mà chỉ một cú đánh, dù kinh khủng đến mức nào, là có thể hạ được. Nàng run như tàu lá, hai chân bủn rủn, nhưng ý nghĩ thì đi tìm những khả năng mưu mẹo. Sauvresy đã nhìn thấy gì? Anh ấy biết được gì rồi? Và nếu anh ấy đã nhìn thấy chiếc lọ thủy tinh màu xanh thì mọi chuyện sẽ rõ ràng. Có thể hoặc chắc là tình cờ mà chồng nàng chạm vào vai nàng đúng lúc nàng đang sắp đặt tội ác.

Những ý nghĩ này lướt qua tâm trí nàng chỉ trong một giây, nhanh như một tia chớp lóe lên chiếu sáng màn đêm. Thế là nàng can đảm và có sức can đảm để đến bên giường, rồi cất tiếng với nụ cười gượng gạo rợn người, nhưng nói cho cùng thì vẫn là một nụ cười.

- Anh vừa làm em sợ quá!

Ông nhìn nàng một giây mà nàng tưởng như kéo dài một thế kỷ và ông chỉ đáp:

- Anh hiểu rồi!

Có thể vẫn còn chưa chắc chắn. Căn cứ vào con mắt của chồng mình, Berthe thấy quá rõ là ông ấy đã biết. Nhưng biết cái gì? Biết đến đâu? Nàng quyết định tiếp tục hỏi:

- Anh còn đau không?

- Không.

- Thế thì tại sao anh lại ngồi dậy?

- Tại sao à?

Ông cố nhấc đầu lên khỏi gối, rồi, với một sức lực mà trước đó một phút người ta không dám tin là ông làm được, ông nói tiếp:

- Tôi ngồi dậy để nói rằng cô hành hạ tôi như thế là đủ rồi, rằng tôi đã đi đến cùng kiệt của sức lực con người rồi, rằng tôi không thể chịu đựng thêm được một ngày nào nữa cái nhục hình có một không hai phải nhìn thấy mình, phải cảm thấy mình đang được cân đong chậm chạp cái chết, từng giọt một, bởi bàn tay của chính vợ mình và người bạn thân nhất.

Ông ngừng lời. Hector và Berthe cứng đờ như bị sét đánh.

- Tôi muốn nói thêm với các người: khôn khéo, tinh tế tàn nhẫn như thế là đủ rồi, tôi đau lắm. Ôi! Các người không thấy tôi đau đớn kinh khủng thế nào ư? Các người hãy khẩn trương lên, hãy rút ngắn cơn hấp hối của tôi. Các người hãy giết tôi đi, nhưng mà hãy giết cho tôi chết ngay, hỡi bọn người đầu độc kia!

Nghe thấy lời nói cuối cùng: “bọn người đầu độc”, bá tước Trémorel đứng phắt dậy như đã chờ sẵn trên bàn lò xo, hai mắt nhớn nhác, tay đưa ra phía trước.

Trước động tác đó, Sauvresy lùa tay nhanh xuống gối, rút ra khẩu súng ngắn chĩa thẳng vào Hector quát lên:

- Không được lại gần.

Ông đã tưởng là, vì thuốc độc bị phát giác, Trémorel đang định lao đến chỗ ông để bóp cổ, để chẹn cho ông chết ngạt.

Nhưng ông nhầm. Hector đang cảm thấy phát điên. Ông lại gieo mình ngồi xuống như một khối thịt.

Berthe, luôn là người mạnh mẽ hơn, đang tìm cách vùng vẫy, cố gạt bỏ sự đờ đẫn hoảng loạn đang xâm chiếm toàn thân.

- Anh lại đau hơn rồi, Clément của em. - Nàng nói - Lại vẫn cái con sốt ghê sợ này tái phát làm em sợ. Con mê sảng...

- Tôi đang mê sảng thật ư? - Ông hỏi với giọng ngạc nhiên.

- Ôi, vâng, anh yêu quý, chính nó đang ám ảnh anh, đang đem đến cho cái đầu bệnh hoạn tội nghiệp của anh những ảo giác ghê rợn.

Ông tờ mò nhìn nàng. Ông thực sự sững sờ trước thái độ táo tợn đang gia tăng cùng với hoàn cảnh...

- Sao! Chúng em, những người bạn, những người thân quý của anh, là em...

Cái nhìn nghiêm khắc của chồng đã buộc nàng, phải, đã buộc nàng phải ngậm lại những lời sắp bật ra trên môi.

- Thôi đi, Berthe, dối trá như thế là đủ rồi. - Ông Sauvresy nói tiếp - Chẳng ích gì đâu. Không, tôi không nằm mơ, không, tôi không mê sảng. Tôi thừa biết cái thuốc độc kia là có thật, tôi có thể gọi tên nó mà không cần rút nó ra khỏi túi cô đâu.

Nàng hoảng sợ lùi lại như thể nhìn thấy bàn tay chồng giơ ra để giật chiếc lọ thủy tinh.

- Tôi đã đoán biết và nhận ra ngay từ đầu, bởi đúng là cô đã chọn loại thuốc độc không hề để lại dấu vết, nhưng những dấu hiệu của nó lại không thể đánh lừa được. Cô có nhớ cái ngày mà tôi kêu là có một vị hạt tiêu không? Ngày hôm sau tôi đã ấn định một cuộc hẹn với bác sĩ và suýt chút nữa thì tôi không được ở một mình. Bác sĩ R... Đã có nghi ngờ.

Berthe muốn ấp úng nói câu gì đó. Sauvresy ngăn lại:

- Người ta phải thử thuốc độc trước khi dùng. - Ông nói tiếp với giọng mỉa mai đáng sợ - Vậy là cô không hiểu gì về thứ thuốc độc này, không biết gì về những hiệu ứng của nó à? Thật là vụng về! Sao? Thuốc độc của cô gây ra những cơn đau thần kinh không thể chịu được, những cơn mất ngủ không cưỡng lại được, thế mà cô ngớ ngẩn nhìn tôi ngủ suốt đêm mà không ngạc nhiên. Sao? Tôi kêu là có cơn nóng bỏng vò xé bên trong, trong khi thuốc độc của cô lại bơm những dòng nước đá vào tĩnh mạch và lòng ruột tôi, thế mà cô không hề ngạc nhiên! Cô thấy những triệu chứng bị biến mất và thay đổi, nhưng cô lại không hiểu. Cô thật là điên rồ. Cô có biết rằng tôi đã phải làm cho ông bác sĩ R... Không nghi ngờ. Tôi đã phải nén những nỗi đau thật sự bởi thuốc độc và kêu than về những con đau tưởng tượng, nực cười, phi lý. Tôi tố giác chính cái điều ngược lại với những gì tôi phải trải qua. Các người đã tiêu đòi, nhưng tôi đã cứu các người.

Trước những cú dồn dập như thế, nghị lực tội ác của Berthe đã bị chao đảo. Nàng tự hỏi không biết mình có bị điên không. Nàng nghe có rõ không đây? Có đúng là chồng nàng đã nhận ra người ta đang đầu độc mình mà vẫn không nói gì, có đúng là ông đã lừa và đánh lạc hướng được cả bác sĩ? Tại sao? Để nhằm mục đích gì?

Sauvresy nghỉ vài phút rồi lại nói tiếp:

- Sở dĩ tôi im lặng, tôi cứu các người, đó là vì tôi đã quyết hy sinh mạng sống của mình. Vâng, vào cái ngày nhận ra các người lợi dụng lòng tin của tôi đế lừa dối, trái tim tôi đã bị tổn thương đến mức tôi không gượng nổi nữa.

Ông không có cảm xúc gì rõ rệt khi nói về cái chết, về thứ thuốc độc mà người ta rót cho ông hằng ngày; nhưng khi nói đến câu “lừa dối tôi” giọng ông lạc đi và ông run lên.

- Ban đầu tôi không muốn và không thể tin nổi điều đó. Tôi nghi ngờ khả năng làm chứng của các giác quan của mình hơn là nghi ngờ các người. Vì thế tôi đã phải đi tìm những bằng chứng hiển nhiên. Ở trong nhà, tôi chỉ còn là kẻ bạo chúa lố lăng bị lừa dối và nhạo báng. Tuy nhiên tôi vẫn làm vướng víu các người. Tình yêu của các người cần nhiều không gian và tự do hơn. Các người đang chán ngay sự gò bó, bực bội vì phải sống giả tạo. Thế cho nên, khi nghĩ rằng cái chết của tôi sẽ làm cho các người được tự do và giàu có, các người đã dùng đến thuốc độc để trừ khử tôi.

Ít nhất Berthe vẫn còn có lòng dũng cảm dám gây tội ác. Khi thấy tất cả đã bị phát hiện, nàng liền vứt bỏ mặt nạ. Nàng cố bảo vệ kẻ tòng phạm đang rã rời trên ghế.

- Chính em đã làm tất cả. - Nàng kêu lên - Anh ấy vô tội.

Một cảm giác giận dữ làm bộ mặt xanh xao của ông Sauvresy đỏ bừng lên.

- A! Đúng thế! - Ông nói tiếp - Anh bạn Hector của tôi vô tội! Vậy là không phải hắn ta, kẻ mà để trả ơn tôi, hắn ta cũng không thể lấy mạng sống ra trả nổi, vì hắn quá hèn nhát nên không dám tự tử, nhưng còn danh dự mà hắn nợ tôi thì sao, một kẻ đã cướp mất người vợ của tôi? Thật khốn nạn! Tôi đã đưa tay ra khi hắn sắp chết đuối, tôi đã đón nhận hắn như một người anh em yêu quý, vậy mà để trả ơn, hắn đã sắp đặt chuyện ngoại tình ngay trong tổ ấm của tôi, không phải một chuyện ngoại tình lãng mạn vì niềm đam mê và sự thi vị bất chấp hiểm nguy, mà là chuyện ngoại tình tầm thường, hèn hạ, bỉ ổi của đám tiện dân.

Và mi biết là mi đã làm gì, anh bạn Hector ạ, mi có biết - ta đã nói điều này hàng trăm lần rồi - rằng vợ ta là tất cả cuộc đời ta, là hiện tại và tương lai, là hiện thực, là giấc mơ, là hạnh phúc, là hy vọng và là cả mạng sống của ta? Mi biết rằng, đối với ta, mất nàng có nghĩa là chết.

Giá mà mi yêu nàng cơ! Nhưng không, không phải mi yêu cô ấy, mà là mi ghét ta. Sự căm ghét giày vò mi và thực sự là mi không dám nói thẳng với ta: “Ngươi hạnh phúc quá, hãy bù lại cho ta đi!” Thế là, mi đã làm nhục ta một cách hèn hạ trong bóng tối. Berthe chỉ là công cụ hiềm thù của mi. Và hôm nay, cô ta trở thành gánh nặng cho mi, mi khinh bỉ và sợ cô ta. Anh bạn Hector của ta ơi, mi đã sống trong nhà ta như một tền đầy tớ hèn hạ muốn trả thù cho sự hèn mạt của mình bằng cách nhổ nước miếng vào những món ăn mà mi bê đến cho ông chủ!

Trémorel chỉ đáp lại bằng một tiếng khò khè trong họng. Những lời nói kinh khủng của con người sắp chết kia đang đánh vào lương tâm ông tàn nhẫn hơn cả những cái tát vào mặt.

- Thế đây, Berthe! - Sauvresy nói tiếp - Đây là kẻ mà cô đã lựa chọn thay cho tôi, vì hắn mà cô đã phản bội tôi. Cô không bao giờ yêu tôi, giờ đây tôi đã nhận ra điều đó, trái tim cô chưa bao giờ thuộc về tôi. Thế mà tôi đã yêu cô đến thế!

Từ cái ngày tôi gặp cô, tôi chỉ nghĩ đến cô, hay nói đúng hơn cô trở thành chính ý nghĩ của tôi, như thể trái tim cô đang đập thay chỗ cho trái tim tôi. Trong cô mọi cái đối với tôi đều thân yêu quý giá. Tôi tôn thờ tính đỏng đảnh của cô, tôn thờ những ý thích ngông cuồng của cô, tôi tôn thờ đến cả những khiếm khuyết của cô. Tôi làm không từ một cái gì để nhận được một nụ cười của cô, để được cô vừa hôn vừa nói: “Cảm ơn!” Vậy là cô không biết rằng đã bao nhiêu năm sau ngày cưới của chúng ta, tôi vẫn dành cho mình một niềm hạnh phúc, một niềm hân hoan, là thức dậy trước để ngắm cô ngủ như trẻ con, để chiêm ngưỡng, để được chạm vào mái tóc vàng xinh đẹp của cô trải trền tấm áo gối bằng vải phin. Berthe ơi!...

Ông đang mủi lòng nhớ lại những ngày tháng hạnh phúc đã qua, nhớ những niềm vui phi vật chất càng trở nên sâu sắc vì chúng không bao giờ trở lại nữa.

Ông đang quên sự có mặt của họ, quên sự phản bội đê hèn, quên lọ thuốc độc.

Ông đang quên rằng mình sắp bị giết chết bởi nguời vợ mà ông đã yêu quý đến thế, đôi mắt ông nhòa lệ, giọng tắc nghẹn trong cổ họng, ông ngừng lời.

Đứng bất động và mặt trắng bệch hơn tờ giấy, Berthe vừa nghe vừa cố nắm bắt ý nghĩa của cảnh tượng này.

- Hóa ra, - Ông nói tiếp - đôi mắt đẹp trong sáng này đúng là đang lộ rõ một tâm hồn nhơ nhớp! Ôi! Có ai đã bị lừa như tôi đây không! Berthe, cô mơ mộng điều gì khi thiếp đi trong vòng tay ru ngủ của tôi? Con quái vật nào đang vuốt ve sự điên rồ của cô?

Khi Trémorel đến nhà, cô đã tưởng hắn là mẫu hình lý tưởng mơ mộng của cô. Cô ngưỡng mộ những nếp nhăn trước tuổi của kẻ ăn chơi giống như cái dấu ấn định mệnh in trên trán của thiên thần bị truất ngôi. Cô đã coi bộ quần áo rách rưới của thời quá khứ mà hắn ta đang giũ bụi là những mảnh vải điều.

Tình yêu của cô, không thèm quan tâm đến tình yêu của tôi, được cô quăng ra trước mặt hắn ta, trong khi hắn không thèm để ý đến cô. Cô đến với điều xấu xa như đến với chính bản tính của cô vậy. Trong cô không hề có sự đấu tranh. Cô không tự buông xuôi mình, mà là tự hiến mình. Cô đã đem vầng trán còn chưa lau sạch nụ hôn của người tình đến cho tôi mà không hề xấu hổ.

Sự mệt mỏi đang làm cho ông không còn nghị lực. Giọng ông càng ngày càng khản đi và trở nên yếu ớt.

- Berthe, cô đã có hạnh phúc trong tay và đã vô tâm đập vỡ nó như một đứa trẻ đập vỡ thứ đồ chơi mà nó không hiểu giá trị. Cô chờ đợi gì ở gã khốn nạn này mà vì hắn cô đã có sự dũng cảm ghê gớm dám giết tôi với nụ hôn trên môi, nhẹ nhàng, chậm chạp, từng giờ phút một? Cô cứ tưởng là mình yêu hắn, nhưng dần dần sự ghê tởm chắc đã xuất hiện trong cô. Hãy nhìn hắn và so sánh tôi với hắn đi. Hãy nhìn xem giữa tôi, người đang nằm trên giường sắp trút hơi thở cuối cùng trong vài tiếng đồng hồ nữa, với kẻ đang ngồi hấp hối vì sợ hãi trong xó kia, ai thực sự là con người. Trong việc thực hiện tội ác, cô là người mạnh mẽ, còn hắn ta chỉ là kẻ hèn nhát. Ôi! Nếu tôi tên là Hector de Trémorel và có một người dám nói về tôi như tôi vừa nói, thì người đó sẽ không thể sống được nữa, cho dù anh ta có mười khẩu súng ngắn như của tôi đây để tự bảo vệ mình.

Bị đẩy xuống bùn như thế, Hector cố đứng dậy để đáp lại. Nhưng chân ông không còn trụ vững được nữa, cổ họng chỉ phát ra được những âm thanh khản đặc không thành tiếng.

Còn Berthe, quả thực khi xem xét hai con người này, nàng tức giận nhận ra sai lầm của mình.

Trong lúc này chồng nàng tỏ ra thật cao thượng: Đôi mắt chàng có chiều sâu chưa từng thấy, vầng trán rạng rỡ, trong khi kẻ kia, trông anh ta kìa! Chỉ nhìn thôi nàng đã cảm thấy nôn mửa.

Thế là tất cả những ảo tưởng đáng thất vọng này, những cái mà nàng theo đuổi, đó là tình yêu, đam mê, thơ mộng, nàng đều có trong tay từ lâu rồi, đã giữ chúng rồi, thế mà nàng đã không nhận ra. Nhưng Sauvresy định đi đến đâu? Ông đang theo đuổi ý nghĩ gì? Ông khó nhọc nói tiếp:

- Vậy là chúng ta đang có một tình thế như thế này: các người giết tôi, các người sẽ được tự do, nhưng các người sẽ căm ghét nhau, sẽ khinh bỉ nhau...

Ông phải ngừng lời, ông đang nghẹt thở. Ông cố nhấc mình trên gối, thử ngồi dậy trên giường, nhưng ông quá yếu. Thế là ông gọi vợ mình:

- Berthe, giúp tôi ngồi dậy.

Berthe cúi người, dựa lưng vào thành đầu giường, đưa hai tay đõ chồng dậy và ngồi lên như ông muốn. Với tư thế mới này, ông thấy dễ chịu hơn, ông hít thở sâu hai, ba lần rồi nói:

- Bây giờ tôi muốn uống. Bác sĩ cho phép tôi uống ít rượu vang lâu năm, nếu tôi thích chơi ngông; cho tôi xin một chút thôi.

Nàng vội vàng rót cho ông một cốc rượu, ông uống cạn rồi đưa cốc cho nàng.

- Không có thuốc độc trong đó à? - Ông hỏi. Câu hỏi ghê sợ này với nụ cười kèm theo đã xua tan vẻ chai sạn của Berthe.

Từ lúc nào đó, cùng với sự kinh tởm dành cho Trémorel, nỗi ân hận trong nàng đã thức dậy và nàng bắt đầu ghê tởm chính mình.

- Thuốc độc ư? - Nàng quả quyết đáp - Không bao giờ!

- Dù sao chốc nữa cũng nên cho tôi để giúp tôi chết nhanh.

- Anh chết ư? Clément! Không, em muốn anh sống để em có thể chuộc lại quá khứ. Em là một kẻ đê tiện, đã phạm một tội ác ghê tởm, nhưng anh thật tốt. Anh sẽ sống. Em không đòi hỏi được làm vợ, mà là người hầu, em yêu anh, em sẽ chịu nhục quỳ gối hầu hạ anh, em sẽ hầu hạ cả những người tình của anh nếu anh có và em sẽ làm như thế cho đến một ngày, sau 10 năm, 20 năm chuộc tội, anh sẽ tha thứ cho em.

Trong con bấn loạn chết người, phải khó khăn lắm Hector moi theo dõi được cảnh tượng kia. Nhưng trước những cử chỉ của Berthe, giọng nói của nàng, nhất là trước mấy câu nói cuối cùng của nàng, ông ta thấy le lói một tia hy vọng, ông nghĩ rằng có thể mọi thứ sẽ kết thúc, sẽ được lãng quên, rằng Sauvresy sẽ tha thứ. Ông nhổm người lắp bắp:

- Vâng, xin làm ơn, làm ơn!

Hai mắt Sauvresy long lên, cơn giận làm giọng ông rung lên mạnh mẽ.

- Làm ơn ư? - Ông kêu lên - Xin lỗi ư!... Các người có thương tôi không khi nhạo báng niềm hạnh phúc của tôi trong suốt một năm trời, khi mà từ 15 ngày qua các người đã pha thuốc độc vào nước thuốc cho tôi? Làm ơn ư? Nhưng các người có điên không? Thế thì hãy nghĩ tại sao tôi lại im lặng khi phát hiện ra trò bỉ ổi của các người, tại sao tôi lại bình thản để mình bị đầu độc, tại sao tôi lại chú tâm đánh lạc hướng các bác sĩ? Các người hy vọng rằng tôi làm thế chỉ để chuẩn bị cho cảnh vĩnh biệt đau lòng và ban phước lành cho các người ư? Ôi! Hãy cố mà hiểu thêm tôi đi!

Berthe bật khóc nức nở. Nàng cố nắm lấy tay chồng mình, nhưng ông gạt phắt ra.

- Thôi đừng dối trá nữa, - Ông nói - nham hiểm như thế đủ rồi! Tôi căm ghét các người!... Các người không cảm thấy rằng chỉ có lòng hận thù đang sống trong tôi sao?

Lúc này vẻ mặt Sauvresy tỏ ra thật dữ tợn.

- Từ hai tháng nay, - Ông nói tiếp - tôi đã biết sự thật rồi. Tất cả đã tan vỡ trong tôi, cả tâm hồn lẫn thể xác. Ôi! Tôi đã phải trả giá cho sự im lặng, đã suýt phải chết. Nhưng một ý nghĩ đã giữ cho tôi sống: tôi muốn trả thù. Những lúc nghỉ ngơi, tôi chỉ nghĩ đến việc này. Tôi tìm kiếm một hình phạt tương xứng với sự xúc phạm. Nhưng trong lúc tôi không tìm thấy, không thể tìm thấy, thì các người đã quyết định đầu độc tôi. Vào cái ngày đoán ra thuốc độc, tôi đã run lên vì vui sướng, vì đã tìm được cách trả thù.

Một nỗi khiếp sợ không ngừng dâng lên đang xâm chiếm Berthe làm cho nàng và cả ông Trémorel sững sờ.

- Tại sao các người muốn tôi chết? - Sauvresy nói tiếp - Để được tự do, được lấy nhau có phải không? Thế thì đây! Đó cũng chính là điều tôi muốn. Bá tước Trémorel sẽ là người chồng thứ hai của bà quả phụ Sauvresy.

- Không bao giờ! - Berthe kêu lên - Không bao giờ!

- Không bao giờ! - Hector nhắc lại như một tiếng vọng.

- Dù sao điều đó vẫn sẽ xảy ra, vì tôi muốn thế. Ồ! Thôi nào, tôi đã có những biện pháp đề phòng rồi, các người không thể thoát được tôi đâu. Các người hãy nghe đây: lừ lúc tôi biết chắc về thuốc độc, tôi bắt đầu viết rất chi tiết câu chuyện của chúng ta; ngoài ra tôi còn có một cuốn nhật ký ghi chính xác từng ngày, hay có thể nói là từng giờ, về việc đầu độc tôi. Cuối cùng, tôi đã lấy được chất độc mà các người cho tôi uống...

Berthe phác một cử chỉ mà ông Sauvresy nghĩ là nàng muốn chối tội, vì ông vẫn khẳng định:

- Tất nhiên tôi đã lấy được nó, thậm chí tôi có thể nói cho các người biết tôi đã lấy bằng cách nào. Cứ mỗi lần Berthe đem đến một liều nước thuốc đáng ngờ, tôi đều giữ lại một ngụm trong miệng và cẩn thận nhổ ngụm nước thuốc đó vào cái chai giấu dưới chiếc gối dài của tôi.

Ồ! Chắc các người sẽ tự hỏi làm sao tôi có thể làm được tất cả những việc đó mà các người không nghi ngờ, không một gia nhân nào phát hiện ra? Các người nên biết rằng lòng hận thù còn mạnh hơn tình yêu và không bao giờ sự ngoại tình có được những khả năng nham hiểm của sự trả thù. Các người nên biết rằng tôi đã không bỏ qua điều gì, không bỏ quên điều gì.

Hector và Berthe nhìn ông Sauvresy với một sự căng thẳng gần như ngây dại. Họ cố hiểu nhưng vẫn không hiểu nổi.

- Ta hãy kết thúc thôi, - Kẻ hấp hối nói tiếp - sức tôi kiệt rồi. Vậy là, chính trong sáng nay, cái chai đựng khoảng một lít nước thuốc cùng bản ghi chép cuộc đời của chúng ta và câu chuyện vê việc đầu độc tôi đã được trao cho một người tin cẩn và tận tâm mà nếu có quen biết ông ấy thì các người cũng không thể mua chuộc được. Các người yên tâm, ông ấy không biết nội dung của gói đồ đâu. Đến ngày các người cưới nhau, ông bạn này sẽ trao toàn bộ gói đồ cho các người. Trái lại, ngày này sang năm, nếu các người không lấy nhau, ông ấy sẽ có vinh hạnh giao nộp nó cho ngài biện lý.

Cả hai tiếng kêu hoảng hốt và lo sợ cho ông Sauvresy thấy mình đã chọn đúng cách trả thù.

- Và các người hãy nghĩ kĩ về điều đó đi, - Ông nói thêm - cái gói đồ nộp cho tòa án đó chính là nhà tù khổ sai của các người, nếu không muốn nói là giá treo cổ.

Sauvresy đã dùng hết sức lực. Ông ngã xuống giường thở hổn hển, miệng hé mở, mắt nhắm nghiền; mặt biến sắc tưởng như sắp tắt thở.

Nhưng cả Berthe lẫn ông Trémorel đều không nghĩ đến chuyện chạy lại đỡ ông. Cả hai vẫn đứng đó, mặt đối mặt, đồng tử dãn ra, mặt ngây dại, như thể ý nghĩ của họ đang gặp nhau trong cơn giày vò về cái tương lai mà mối hận thù không dứt của người mà họ đã xúc phạm đặt ra cho họ. Giờ đây họ bị gắn kết không thể chia lìa, bị hòa nhập vào một số mệnh chung, chỉ có cái chết mới có thể tách rời. Một sợi dây xích đã trói buộc họ còn chặt và rắn chắc hơn cả sợi dây xích của những người tù khổ sai, vì đó là sợi dây xích của sự ô nhục và tội ác mà mắt xích đầu tiên của nó là một nụ hôn và mắt xích cuối cùng là lọ thuốc độc.

Ông Sauvresy đã có thể chết được, sự trả thù của ông cứ lượn lờ trên đầu họ, làm cái bóng che mất ánh mặt trời của họ. Với vẻ ngoài tự do, họ sẽ phải sống một cuộc đời bị đè nát bởi gánh nặng quá khứ, trở thành nô lệ hơn cả những người da đen trên những cánh đầm lầy hôi thối ở Nam Mỹ.

Khác biệt nhau bởi lòng hận thù và khinh bỉ, nhưng họ lại phải gắn chặt nhau bởi nỗi khiếp đảm chung của hình phạt, bị buộc phải ôm chặt nhau vĩnh viễn.

Nhưng sẽ là không hiểu Berthe nếu nghĩ rằng nàng oán giận chồng mình. Chính lúc này đây ông đã đè bẹp nàng đến mức nàng thấy ngưỡng mộ.

Trong cơn hấp hối, yếu ớt như một đứa trẻ mà ông còn dễ dàng ý thức được về hơi thở cuối cùng của mình, đối với nàng ông có tầm vóc của một siêu nhân.

Nàng không tưởng tượng nổi ông lại có sự kiên trì và dũng cảm gắn với sự giả vờ và thiên tài đến thế. Làm sao ông lại đoán biết được họ? Làm sao ông lại biết cách nhạo báng họ? Để làm kẻ mạnh hơn, để làm ông chủ, ông chỉ cần muốn là được. Ở mức nào đó nàng cảm thấy vui sướng trước cảnh tượng tàn bạo lạ lùng này, nó tỏ ra vô cùng thái quá, không giống với những cảnh tượng có thể dự đoán được. Nàng cảm thấy một điều gì đó giống như niềm kiêu hãnh chua chát là mình được dính vào, được đóng một vai trò. Đồng thời nàng lại bị kích động bởi sự giận dữ và hối tiếc khi nghĩ rằng mình đã từng nắm giữ con người này, rằng ông đã phải quỳ gối hầu hạ nàng. Giờ đây nàng gần như bắt đầu yêu ông. Khi còn làm chủ được số mệnh, thì trong tất cả những người đàn ông, chính ông là người mà đáng ra nàng phải chọn. Thế mà bây giờ ông sắp thoát khỏi nàng.

Tuy nhiên cần phải nói rõ một điều: tính cách của Berthe không phải là ngoại lệ. Người ta thường gặp những tính cách tương tự, nhưng chỉ có tính cách của nàng bị đẩy đến mức cực đoan. Theo từng hoàn cảnh, óc tưởng tượng sẽ là lò lửa đem lại sinh khí cho ngôi nhà hoặc thiêu trụi nó. Óc tưởng tượng của Berthe, vì không có những cái để nuôi dưỡng cho ngọn lửa của nó, nó đã thiêu cháy những bản năng xấu xa của nàng.

Và xét đại thể, một bản tính đam mê như của Berthe vẫn còn hơn một tính khí nhẽo nhợt và nhu nhược như của Trémorel.

Niềm đam mê, ít nhất nó cũng xuất phát từ sự vận động của chính nó, nó khủng khiếp như đường đi của viên đạn, nhưng là tự nó vận động. Trong khi sự yếu đuối giống như một khối chì treo ở đầu một sợi dây và sẽ đung đưa va chạm và gây thương tích bên phải hoặc bên trái tùy vào chiều hướng của người nào tác động trước tiên. Trong khi những tình cảm dữ dội nhất đang sôi động trong tâm hồn Berthe, thì Trémorel bắt đầu hồi tỉnh. Như thường lệ, khi cuộc khủng hoảng qua đi, ông ta bắt đầu đứng dậy, giống như những cây sậy bị gió đánh rạp xuống bùn và lại ngóc lên dính đầy bùn hơn sau mỗi cơn gió lốc.

Niềm tin chắc chắn rằng từ nay ông sẽ mất Laurence bắt đầu xuất hiện trong lý trí, nỗi thất vọng của ông trở nên không còn giới hạn.

Sự im lặng kéo dài ít nhất một phần tư tiếng đồng hồ.

Cuối cùng Sauvresy đã thắng được cơn co thắt vừa quật ngã mình. Ông thở lại bình thường và bắt đầu nói:

- Tôi vẫn chưa nói hết...

Giọng ông yếu ớt như một tiếng thì thầm, nhưng vẫn âm vang như tiếng gầm rú ghê người trong tai của những kẻ đầu độc.

“... Các người sẽ thấy là tôi đã tính toán và dự kiến tất cả. Sau khi tôi chết, có thể các người sẽ nghĩ đến việc bỏ chạy, trốn ra nước ngoài. Đó là điều tôi không cho phép. Các người sẽ phải ở lại Orcival, tại lâu đài Valfeuillu này. Một người bạn - không phải người đã nhận gói đồ mà là người khác - đã được giao nhiệm vụ theo dõi các người mà không cần biết lý do. Nếu, hãy nhớ kĩ lời tôi, một trong các người mất tích trong 8 ngày, thì sang ngày thứ 9, người bạn đó sẽ nhận được một bức thư ra lệnh đi báo ngay ngài biện lý.

Phải, ông đã dự kiến tất cả và Trémorel, người có ý định bỏ chạy từ lúc nào, giờ đã hoàn toàn tuyệt vọng.

- Vả lại, - Ông Sauvresy nói tiếp - tôi đã thu xếp để cho mưu toan bỏ chạy không quá dễ dàng với các người. Đúng là tôi đã để lại toàn bộ tài sản cho Berthe, nhưng tôi chỉ để lại cho cô ấy quyền thu hoa lợi thôi. Tài sản gốc chỉ thuộc về cô ấy sau lễ cưới của hai người.

Berthe phác một cử chỉ tỏ vẻ ghê tởm mà chồng nàng lại hiểu sang ý khác. Ông lại tưởng nàng đang nghĩ đến bản sao tờ di chúc mà ông đã viết thêm mấy dòng.

- Cô đang nghĩ đến bản sao di chúc có trong tay. - Ông nói - Đó là một bản sao vô ích, sở dĩ tôi ghi thêm vào mấy lời không có giá trị là vì tôi sợ lòng tham của cô và cũng để ru ngủ nỗi ngờ vực của cô. Di chúc của tôi, bản thật, - Ông nhấn mạnh chữ “thật” - được giao cho ông lục sự xã Orcival và nó sẽ được thông báo cho các người, có ngày ký lùi lại hai ngày so với bản kia. Tôi có thể đọc cho các người nghe bản nháp.

Ông lấy một chiếc ví được giấu với khẩu súng ngắn dưới đầu giường, rút ra một tờ giấy và đọc:

“Bị một căn bệnh hiểm nghèo mà tôi biết không thể chữa được, tôi bày tỏ ra đây, trong trạng thái tự do và hoàn toàn minh mẫn, những ý nguyện cuối cùng của tôi.

Ước nguyện lớn nhất của tôi là bà vợ góa yêu quý của tôi, Berthe, ngay sau khi thời hạn pháp lý đã hết, sẽ lấy người bạn thân của tôi là bá tước Hector de Trémorel Đã biết rõ tấm hồn cao quý và tình cảm cao thượng của vợ tôi và bạn tôi, tôi biết họ sẽ xứng đáng và hạnh phúc bên nhau. Tôi chết thanh thản hơn khỉ biết rằng tôi sẽ để lại cho Berthe của tôi cho một người bảo trợ mà tôi đã thử...”

Cô nàng Berthe không thể nghe thêm được nữa liền kêu lên:

- Làm ơn đi! Đủ rồi!

- Đủ rồi, thôi được. - Sauvresy nói - Tôi đọc cái bản nháp này để cho các người thấy rằng nếu như một mặt tôi đã sắp đặt tất cả để đảm bảo thực hiện ý nguyện của mình, thì mặt khác tôi cũng đã làm tất cả để giữ cho các người sự kính trọng của thiên hạ. Phải, tôi muốn các người được quý mến và kính trọng, tôi chỉ trông cậy vào riêng các người để thực hiện sự trả thù của tôi thôi. Tôi đã giăng xung quanh các người một cái lưới không thể xé rách được. Các người sẽ hân hoan chiến thắng. Tấm bia mộ của tôi, như các người mong ước, sẽ là bệ thờ cho lễ đính hôn của các người, nếu không thì chỉ còn nhà ngục.

Trước từng ấy sự nhục mạ, từng ấy cú roi quất thẳng vào mặt, cuối cùng thì lòng kiêu căng của Trémorel cũng nổi loạn. Ông kêu lên:

- Anh đã quên mất một điều, anh bạn Sauvresy, người ta có thể chết chứ.

- Xin lỗi, - Người bệnh lạnh lùng đáp lại - tôi đã dự kiến đến trường hợp này và sẽ cảnh báo các người. Nếu một trong hai người chết đột ngột trước khi lấy nhau thì ngài biện lý cũng sẽ được thông báo về gói đồ kia.

- Anh hiểu nhầm rồi. Tôi muốn nói: người ta có thể tự tử.

Sauvresy khinh bỉ nhìn Hector với ánh mắt xúc phạm.

- Mi mà tự tử ư? - Ông nói - Thôi đi! Cô nàng Jenny Fancy, người khinh bỉ mi cũng gần như ta, đã làm cho ta hiểu cái tầm đe dọa tự tử của mi rồi. Mi mà dám tự tử!... Đây, súng của ta đây, tự bắn tung óc mi đi thì ta sẽ tha thứ cho vợ ta.

Hector làm một cử chỉ điên dại, nhưng ông ta không cầm khẩu súng mà bạn ông đang giơ ra.

- Mi thấy chưa, - Sauvresy nhắc lại - ta biết rõ mà, mi sợ.

Rồi quay sang Berthe, ông nói:

- Người tình của cô đấy.

Tình huống quá mức chịu đựng là những tình huống kì quái mà những diễn viên vẫn giữ được vẻ tự nhiên trong hoàn cảnh ngoại lệ. Như vậy là Berthe, Hector và Sauvresy đều chấp nhận một cách vô ý thức những điều kiện khác thường mà mình gặp phải và họ nói chuyện gần như bình thản, như thể đó là những chuyện về cuộc sống thường ngày chứ không phải những sự việc ghê tởm.

Nhưng thời gian cứ trôi đi và Sauvresy cảm thấy cuộc sống đang rời khỏi mình.

- Chỉ còn một màn phải diễn nữa. - Ông nói - Hector, anh đi gọi các gia nhân lại đây, hãy đánh thức tất cả những người đã ngủ dậy, tôi muốn gặp họ trước khi chết.

Trémorel ngần ngừ.

- Đi đi, mi có muốn ta rung chuông, có muốn ta bắn một phát súng để gọi cả nhà đến đây không?

Hector đi ra.

Còn lại một mình Berthe với chồng, một mình!

Nàng hy vọng rằng có thể nàng sẽ khiến cho chồng rút lại quyết định, rằng nàng sẽ xin được chồng tha thứ. Nàng đang nhớ lại cái thời nàng có mọi uy quyền, cái thời mà một ánh mắt của nàng làm tan chảy mọi quyết định của cái người vẫn tôn thờ nàng này.

Nàng quỳ gối trước giường chồng.

Chưa bao giờ nàng tỏ ra đẹp, quyến rũ và không thể cưỡng lại đến thế. Những cảm xúc đau xót tối nay đã làm cho tất cả tâm hồn nàng dâng lên trên mặt, đôi mắt đẹp đẫm lệ đang cầu xin, cổ họng nàng hổn hển, miệng nàng hé mở như đang muốn dành những nụ hôn, niềm dam mê cho Sauvresy nảy sinh trong cuồng nhiệt này nổ bùng thành con mê sảng.

- Clément, - Nàng ấp úng với một giọng đầy mơn trớn, căng thẳng và lả lơi - chồng yêu của em, Clément!...

Ông cúi nhìn nàng với ánh mắt căm ghét.

Cô muốn gì?

Nàng không biết bắt đầu như thế nào, nàng ngập ngừng, run rẩy, bối rối... Nàng đang yêu.

- Hector không dám chết đâu, - Nàng nói - nhưng em...

- Cái gì, cô muốn nói gì? Nói đi.

- Chính em, kẻ khốn nạn đang giết anh, em không sống được nếu anh chết.

Một mối lo sợ không thể diễn tả làm nét mặt Sauvresy co rúm lại. Cô ta tự tử ư? Nhưng nếu thế thì sự trả thù của ông sẽ đi tong; như thế thì cái chết của ông sẽ chỉ là một sự tự tử phi lý, nực cười, lố bịch. Ông biết vào giấy phút quyết định cuối cùng, cô nàng Berthe này không thiếu dũng cảm đâu.

Nàng đang chờ đợi, còn ông thì suy nghĩ.

- Nếu cô tự do sau khi tôi chết, - Cuối cùng ông đáp - thì đó sẽ là sự hy sinh cuối cùng dành cho người tình của cô. Nếu cô chết, Trémorel sẽ cưới Laurence Courtois và trong một năm anh ta sẽ quên hết cái kỷ niệm cuối cùng về chúng ta.

Berthe hoảng hốt đứng phắt dậy. Nàng hình dung ra Trémorel lấy vợ, sống hạnh phúc!

Một nụ cười hân hoan, giống như tia nắng, làm rạng rỡ khuôn mặt xanh xao của Sauvresy. Ông đã điểm đúng huyệt. Ông có thể yên nghỉ với sự trả thù. Berthe sẽ sống. Giờ đây ông đã biết kẻ thù của mình sẽ phải sống thế nào.

Nhưng các gia nhân đã lần lượt kéo đến.

Gần như tất cả đã phục dịch cho ông Sauvresy từ nhiều năm nay, họ yêu quý ông, đó là một ông chủ tốt bụng. Nhìn thấy ông nằm trên giường, xanh xao hốc hác, gầy rạc, khuôn mặt đã bị đóng dấu tử thần, họ vô cùng cảm động và họ khóc.

Thế là, với sức lực đã thực sự cùng kiệt, ông Sauvresy bắt đầu nói với một giọng nấc nghẹn thảm hại phải cố gắng lắm mới nghe được. Ông nói muốn cảm ơn họ vì đã gắn bó với ông và cho họ biết rằng thể theo ý nguyện cuối cùng của mình, ông sẽ để lại cho môi người một ít tài sản.

Rồi nhắc đến Berthe và Hector, ông nói tiếp:

- Các người đã được chứng kiến sự chăm sóc dành cho tôi từ phía người bạn có một không hai này cùng với nàng Berthe yêu quý. Các người đã thấy lòng tận tâm của họ. Than ôi, tôi biết lòng hối tiếc của họ như thế nào! Nhưng nếu họ muốn làm dịu đi những giấy phút cuối cùng và để tôi được yên nghỉ, thì họ sẽ phải làm theo lời yêu cầu mà tôi không ngừng xin họ, họ sẽ phải thề với tôi là sẽ lấy nhau sau khi tôi chết. Ồ, các bạn thân yêu của tôi, điều đó có thể làm các bạn thấy tàn nhẫn trong lúc này; nhưng các bạn không biết rằng mọi đau khổ của con người sẽ qua đi sao. Các bạn còn trẻ, cuộc đời còn nhiều hạnh phúc dành cho các bạn. Tôi cầu xin các bạn hãy chiều theo ý nguyện của một người sắp chết.

Cần phải nghe lời ông. Hai người bước tới bên giường và ông Sauvresy cầm lấy Berthe đặt vào tay Hector.

- Các bạn có thề với tôi không? - Ông hỏi.

Hai người rùng mình khi phải giữ tay nhau như vậy, họ có vẻ gần như muốn ngất xỉu. Nhưng họ vẫn đáp và người ta nghe thấy họ nói:

- Chúng tôi xin thề.

Đám gia nhân lui ra, họ đang ngao ngán trước cái cảnh tượng đau lòng này, còn Berthe thì thì thầm:

- Ôi! Thật bỉ ổi, thật ghê tởm!

- Bỉ ổi, đúng rồi, - Sauvresy cũng thì thầm - nhưng không bỉ ổi bằng những cái vuốt ve của cô đâu, Berthe ạ, không bằng những cái nắm tay của cô đâu. Còn Hector, cái này cũng không ghê tởm bằng những mưu đồ của anh đâu, không bằng những thói tham lam, những ham muốn của anh đâu...

Giọng ông tắt dần thành một tiếng thở khò khè.

Chẳng mấy chốc cơn hấp hối bắt đầu. Những cơn co giật khủng khiếp làm tay chân ông co quắp như những sợi dây leo trên giường, có hai, ba lần ông kêu lên:

- Lạnh quá, lạnh quá!

Quả là cơ thể ông đã lạnh như nước đá và không có cái gì làm cho ông ấm lại được.

Nỗi tuyệt vọng bao trùm lên ngôi nhà, không ai dám tin vào một kết cục nhanh chóng nhu vậy. Đám gia nhân hốt hoảng chạy đi chạy lại, tự nhủ: Ông ấy sắp đi rồi, tội nghiệp ông chủ, tội nghiệp bà chủ !

Nhưng những cơn co giật nhanh chóng chấm dứt. Ông nằm dài ra, thở yếu ớt đến nỗi có hai lần nguời ta tưởng mọi chuyện đã kết thúc.

Cuối cùng, vào lúc gần 2 giờ sáng, hai má ông bỗng nhiên ủng hồng, ông rùng mình một cái. Ông ngồi dậy, rồi, hai mắt mở to, cánh tay cứng đờ chỉ thẳng ra cửa sổ, ông kêu lên:

- Kìa kìa, sau rèm cửa đó, tôi nhìn thấy chúng rồi.

Cơn co giật cuối cùng quật ông ngã xuống gối.

Clément Sauvresy tắt thở.