Ông Thẩm phán điều tra, Cha Plantat và ông bác sĩ nhìn nhau đầy lo lắng. Không biết tai họa gì đã giáng xuống ông Courtois, một con người quá đáng kính và quá tuyệt vời bất chấp những khiếm khuyết của ông? Thật là một ngày đáng nguyền rủa!

- Nếu như lão Bợm Nhậu cố tình ám chỉ, - Ông Lecoq nói - thì tôi, người mới có mặt ở đây được vài giờ, cũng đã nghe người ta kể về hai chuyện có những tình tiết rất rõ ràng. Có vẻ như cô nàng Laurence này...

Cha Plantat thô bạo ngắt lời vị nhân viên an ninh. Ông kêu lên:

- Vu khống, vu khống bỉ ổi! Vì không có điều kiện hơn, cái bọn tiện dân ghen tức giới nhà giàu đó chẳng ngại ngùng mạt sát thậm tệ người ta đâu. Chẳng lẽ ông không biết chuyện đó ư? Lúc nào chẳng có chuyện như vậy! Một kẻ giàu có, nhất là ở những thị trấn nhỏ, thực sự phải sống như trong chiếc lồng kính. Ngày và đêm những con mắt tinh ranh ghen ghét luôn dõi theo anh ta, rình mò, bắt chộp những hành động được cho là bí mật nhất để làm vũ khí chống lại anh ta. Dù sống sung túc, hài lòng và tự hào, công việc phát đạt, được những người cùng địa vị kính trọng và quý mến, nhưng anh ta lại bị tầng lớp dưới khinh miệt, bị dìm xuống bùn, bị bôi nhọ bằng những sự đặt điều thóa mạ nhất. Có bao giờ lòng đố kỵ lại biết tôn trọng một thứ gì đâu!

- Nếu cô Laurence mà bị vu cáo, - Ông bác sĩ Gendron mỉm cười nói - thì ít nhất cô ấy đã có thể tìm được một luật sư giỏi để bào chữa cho mình.

Ông Thẩm phán hòa giải, một con người bất nhẫn như ông Courtois nói, hơi đỏ mặt lên, có chút lúng túng vì thái độ sốt sắng của mình. Ông dịu giọng nói tiếp:

- Có những vụ kiện mà người ta biết tự bào chữa. Cô Courtois là một trong những cô gái có quyền được tôn trọng. Nhưng có những điều ghê tởm mà không một luật pháp nào đụng đến được và điều đó làm tôi phẫn nộ. Thử nghĩ xem, thưa các ngài, rằng thanh danh của chúng ta, danh dự của vợ con chúng ta, đang phải phó mặc cho một tên vô lại nào đó có óc tưởng tượng bày đặt ra một chuyện ghê tởm. Có thể người ta không tin hắn, nhưng có sao đâu, người ta vẫn cứ nhắc lại và lan truyền lời vu cáo đó. Phải làm thế nào? Liệu ta có thể biết điều gì đang núp trong bóng tối chống lại chúng ta không; liệu có bao giờ chúng ta biết được không?

- Thôi nào! - Ông bác sĩ Gendron đáp trả - Có sao đâu? Với tôi chỉ có một tiếng nói đáng tôn trọng, đó là tiếng nói của lương tâm. Về cái gọi là dư luận quần chúng, trên thực tế nó giống như mớ ý kiến riêng của hàng vạn lũ ngu xuẩn, độc ác, việc đó có can hệ gì mà phải để ý.

Cuộc tranh luận chắc sẽ còn kéo dài, nếu như ông Thẩm phán điều tra không rút đồng hồ ra xem và làm một cử chỉ bực mình. Ông nói:

- Chúng ta cứ nói chuyện, lan man mãi, trong khi thời gian cứ trôi đi. Ta phải khẩn trương lên thôi. Ít nhất chúng ta phải cùng nhau chia sẻ công việc ở đây.

Cái giọng ra lệnh của ông Domini đã chặn đứng trên môi ông Lecoq mấy suy nghĩ mà ông đang đợi được phát biểu.

Điều phải làm lúc này là, trong khi ông bác sĩ Gendron thực hiện khám nghiệm tử thi thì ông Thẩm phán điều tra sẽ thảo bản báo cáo. Cha Plantat lúc ấy đang làm nhiệm vụ theo dõi việc khám xét của người bên Sở Cảnh sát.

ngay khi ở lại với ông Thẩm phán hòa giải, ông Lecoq liền thở ra nhẹ nhõm và nói:

- Cuối cùng cũng thoát được sự ngột ngạt nặng nề, giờ ta có thể tiến hành công việc.

Và thấy Cha Plantat hơi mỉm cười, ông nuốt một chiếc kẹo rồi nói thêm:

- Có lúc một cuộc điều tra vừa bắt đầu đã trở nên thảm hại, thưa ngài Thẩm phán hòa giải, thật thảm hại. Những người đi trước đã có thời gian tạo một hệ thống suy luận và nếu mình không theo họ ngay thì cái khó khăn sẽ là ở đó!

Họ nghe thấy phía cầu thang có tiếng ông Domini gọi viên lục sự của mình, người này, đến sau ông một chút, vẫn ỏ dưới tầng trệt.

- Đấy, thưa ngài. - Vị nhân viên an ninh nói thêm - Ông Thẩm phán điều tra đang tin rằng đây là vụ án hoàn toàn đơn giản, trong khi tôi, Lecoq, đối thủ ngang bằng ít nhất là với gã kì cục Gévrol kia, tôi với tư cách là học trò yêu của thầy Tabaret, - Ông kính cẩn nhấc mũ - vẫn chưa thấy điều gì rõ ràng.

Ông ngừng lời, chắc để ôn lại kết quả điều tra của mình rồi nói tiếp:

- Không, nói thật là tôi bị mất phương hướng, gần như không còn hiểu gì nữa. Tôi đã đoán được đằng sau những chuyện này có một cái gì đó, nhưng là cái gì, cái gì?

Vẻ mặt Cha Plantat vẫn bình thản, nhưng mắt ông sáng lên.

- Có lẽ ông nói đúng, - Ông tán đồng với thái độ dửng dưng - quả thực có một cái gì đó.

Vị nhân viên an ninh nhìn ông, ông vẫn đứng yên. Ông tiếp tục giữ vẻ mặt dửng dưng nhất trên đời, ghi chép gì đó vào cuốn sổ tay. Im lặng khá lâu, ông Lecoq lợi dụng khoảng thời gian này để thổ lộ với bức chân dung trên hộp kẹo những suy nghĩ đang làm ông đau đầu.

Nàng thấy rõ đây, - Ông tự nhủ - cô bé đáng yêu của anh, người đàn ông đáng kính này có vẻ là một ông già tinh ranh mà ta cần chăm chú theo dõi mọi hành động và cử chỉ. Điều cần nói là ông ta không chia sẻ quan điểm của ông Thẩm phán điều tra, mà có một ý tưởng không dám nói ra và chúng ta sẽ tìm ra điều đó. Ông già Thẩm phán hòa giải thôn quê này rất tinh quái. Ngay từ đầu ông ta đã đoán được chúng ta, bất chấp mái tóc vàng xinh đẹp của chúng ta. Nếu ông ta thấy chúng ta đã lạc đường theo dấu chân của ông Domini thì ông ta đã đi theo, đã ủng hộ, đã chỉ lối cho chúng ta rồi. Giờ đây khi cảm thấy chúng ta đang nắm được đâu mối thì ông ta khoanh tay rút lui. Ông ta muốn dành niềm vinh dự khám phá cho chúng ta. Tại sao? Ông là người ở đây, chẳng lẽ lại sợ gây thù chuốc oán ? Không. Ông ta thuộc trong số những người chẳng mấy sợ chuyện gì. Vậy thì là cái gì? Ông ta đã rút lui trước suy nghĩ của mình. Ông ta đã tìm ra điều gì đó bất ngờ đến nỗi không dám nói ra.

Một suy nghĩ bất chợt bỗng làm thay đổi dòng tâm sự của ông Lecoq.

Quái nhỉ! - Ông nghĩ - Phải chăng ta đã nhầm, phải chăng lão già này chẳng tinh ranh chút nào! Phải chăng lão chẳng tìm ra được gì, lão chỉ nghe theo những gợi ý của sự may rủi? Người ta còn thấy những chuyện đáng ngạc nhiên hơn. Ta đã biết khối chuyện như vậy của những người này, những người có đôi mắt của những anh hề ngồi trong những ngôi nhà tồi tàn, họ tuyên bố là ở trong đó họ đang quan sát những điều kì diệu; người ta vào nhưng chẳng thấy gì, vì chúng đã biến đi rồi. Nhưng, - Ông nhếch môi cười - ta sẽ hiểu rõ đó là cái gì.

Rồi, làm ra vẻ ngốc nghếch nhất theo kiểu người của mình, ông nói to:

- Điều còn lại phải làm, thưa ngài Thẩm phán hòa giải, suy nghĩ kĩ thì chỉ là một chút việc. Cuối cùng thì ta đã giữ được hai kẻ phạm tội chính và khi chúng quyết định khai, sớm muộn gì điều đó cũng sẽ xảy ra thôi nếu ông Thẩm phán điều tra muốn, thì chúng ta sẽ biết rõ.

Một gáo nước lạnh có giội xuống đầu cũng không làm Cha Plantat sửng sốt hơn, sửng sốt một cách khó chịu.

- Sao? - Ồng có vẻ hoàn toàn choáng váng - Chính ông, một nhân viên an ninh, một người khôn khéo, có kinh nghiệm mà lại...

Khoái chí vì làm cho ông Thẩm phán mắc mưu, ông Lecoq không giữ được nghiêm túc, còn Cha Plantat, thấy mình bị lừa, liền bật cười hồn nhiên.

Vả lại, giữa hai con người uyên bác hiểu đời này, với bộ óc tinh tế và gan góc ngang nhau, không một câu nào được trao đổi. Ấy vậy mà họ vẫn hiểu nhau, thông cảm nhau.

Ông lão của tôi ơi, - Vị nhân viên an ninh tự nhủ - ông đang có cái gì đó trong túi, chỉ có điều nó quá lớn, quá kinh khủng, nên vẫn khăng khăng không chịu phô ra. Ông có muốn người ta bắt ép không? Người ta sẽ bắt ép ông đó.

Anh chàng này ranh ma lắm, - Cha Plantat nghĩ thầm - hắn biết mình có một ý tưởng, hắn sẽ tìm kiếm và chắc chắn sẽ thấy.

Ông Lecoq đã cất hộp kẹo có bức ảnh chân dung vào túi, ông thường làm thế mỗi khi phải làm việc nghiêm túc. Lòng tự ái của người học trò thầy Tabaret đang hân hoan. Ông đang chơi một ván bài và bản thân là đấu thủ.

- Vậy là, - Ông kêu lên - ta phải khẩn trương và ngài phải giúp tôi một tay. Biên bản của ông Xã trưởng nói đã tìm thấy vật mà chúng dùng để đập phá mọi thứ ở đây.

- Chúng tôi đã tìm thấy, - Cha Plantat đáp - trong một căn phòng trên lầu hai trông ra vườn, một chiếc rìu vứt dưới sàn trước một cái tủ chè bị đập nhẹ nhưng vẫn chưa bị mở, tôi đã ngăn không cho ai đụng vào.

- Ngài làm tốt lắm, thưa ngài. Chiếc rìu này có nặng không?

- Chắc phải nặng tới một cân.

- Tốt lắm, ta lên xem nó thế nào.

Họ trèo lên gác, ngay lập tức ông Lecoq, quên mất vai trò là người bán hàng xén rất chăm chút đến quần áo, đã nằm bò xuống sàn để xem xét chiếc rìu, một thứ vũ khí khủng khiếp, nặng cân, có chiếc cán làm bằng gỗ tần bì, đến sàn nhà đánh xi bóng láng.

- Tôi có giả định, - Ông Thẩm phán hòa giải nhận xét - rằng lũ gian ác bày ra chiếc rìu này và đập chiếc tủ chè chỉ để phân tán hướng điều tra, làm phức tạp vấn đề. Chẳng cần đến chiếc rìu cũng có thể phá được chiếc tủ yếu ớt đó, tôi dùng nắm tay cũng đập vỡ được. Chúng bổ một cú, chỉ một cú thôi, rồi đặt chiếc rìu nằm yên trên sàn.

Vị nhân viên an ninh đứng dậy, phủi bụi quần áo rồi nói:

- Thưa ngài, tôi cho rằng ngài đã nhầm. Chiếc rìu này không phải được đặt nằm im dưới sàn, mà nó bị quăng rất mạnh cho thấy có sự kinh hãi ghê gớm hoặc một cơn tức giận dữ dội. Đây, ngài hãy nhìn chỗ này, ở trên sàn, có ba dấu vết kế tiếp nhau. Khi kẻ gian quăng chiếc rìu, trước tiên nó sẽ rơi xuống đằng lưỡi, từ đó mà có vết chém này; sau đó nó lại rơi xuống đằng cạnh và đầu trái của chiếc rìu là một đầu búa đã để lại dấu vết này, ngài xem, ở chỗ này, dưới ngón tay tôi; cuối cùng nó bị quăng mạnh đến nỗi xoấy một vòng rồi lại chém vào sàn, chỗ đó, nơi nó nằm bây giờ.

- Đúng rồi, - Cha Plantat lẩm nhẩm - rất đúng!

Những nhận xét của ông Lecoq chắc là đã làm xáo trộn hệ thống lập luận của ông. Ông nói thêm với vẻ phật ý:

- Tôi chẳng hiểu gì cả, hoàn toàn không hiểu.

Ông Lecoq tiếp tục quan sát rồi hỏi:

- Cửa sổ đang mở, liệu sáng nay, khi lần đầu các ngài vào khám xét, chúng có để mở như thế không?

- Có.

- Thế thì đúng rồi. Bọn sát nhân đã nghe thấy tiếng động nào đó ngoài vuờn và chúng đã chạy đến cửa sổ để xem. Chúng đã nhìn thấy gì? Tôi không biết. Điều tôi biết là thứ chúng nhìn thấy đã khiến chúng hoảng sợ, liền vội quăng chiếc rìu rồi bỏ chạy. Hãy xem xét những vết chém - chúng bị đứt xéo một cách tự nhiên - và ngài sẽ thấy chiếc rìu bị quăng bởi một người không đứng gần tủ chè mà đứng gần cửa sổ.

Đến lượt mình, Cha Plantat quỳ gối xem xét kĩ lưỡng. Viên cảnh sát nói đúng. Ông hơi sững sờ đứng lên, suy nghĩ một lát, ông nói:

- Tình tiết này làm tôi hơi khó chịu, tuy nhiên, xem ra thì...

Ông ngừng lời, đứng im vẻ suy nghĩ, một tay đặt lên trán.

- Mọi cái có thể sẽ được giải thích thêm, - Ông vừa lẩm nhẩm vừa sắp xếp lại trong đầu các mẩu khác nhau của hệ thống lập luận - và trong trường hợp này thì giờ được kim chỉ vào trên đồng hồ quả lắc sẽ là giờ thật.

Ông Lecoq không nghĩ đến việc hỏi chuyện ông già Thẩm phán hòa giải. Trước hết ông biết rõ ông ta sẽ không trả lời, sau nữa là tính kiêu căng của ông đã tỏ rõ rồi. Làm sao mà ông lại không đoán nổi một câu đố được giải mã bởi kẻ khác?

- Cả tôi nữa, - Ông nói to và rõ ràng như đang độc thoại - tình tiết chiếc rìu này đang làm tôi bị xáo trộn. Tôi đang giả định rằng bọn cướp đã hành động một cách tự do thoải mái, nhưng không hề như vậy, tôi đã phát hiện ra chúng bị bắt quả tang, rằng chúng bị quay rối, rằng chúng sợ hãi.

Cha Plantat vẫn chăm chú nghe. Ông Lecoq thong thả nói tiếp:

- Đúng là chúng ta phải phân các dấu hiệu ra thành hai loại. Có những dấu hiệu được để lại với mục đích đánh lừa chúng ta, chẳng hạn như chiếc giường đã mở chăn; rồi những dấu hiệu vô tình, như những vết chém của chiếc rìu này. Nhưng tôi vẫn do dự. Dấu hiệu chiếc rìu là thật hay giả, tốt hay xấu. Tôi tưởng mình đã tin chắc về tính cách của bọn sát nhân, khi đó thì công việc điều tra tự nó tiến triển, thế mà bây giờ...

Ông ngừng lời. Những nếp nhăn trên trán và cái miệng co lại đang làm lộ tẩy những suy nghĩ của ông.

- Thế mà bây giờ? - Cha Plantat hỏi lại.

Nghe thấy câu hỏi này, ông Lecoq ngạc nhiên như một người bị đánh thức, liền đáp:

- Xin lỗi ngài, tôi quên mất. Tôi có một thói quen tệ hại là hay đọc to những suy nghĩ của mình. Thế nên tôi thích làm việc một mình. Những điều nghi ngờ không chắc chắn, do dự và dao động của tôi, nếu bị người khác nghe được, sẽ làm tôi mất đi uy tín của một người cảnh sát, một nhân viên an ninh không chịu thua bất cứ sự bí ẩn nào.

Ông Thẩm phán già cười độ lượng.

- Thông thường, - Ông Lecoq nói tiếp - tôi chỉ mở miệng khi mà ý đã quyết, khi đó bằng một giọng không cãi được, tôi sẽ đưa ra lời phán truyền, tôi sẽ bảo: đó là thế này hoặc đó là thế kia. Nhưng hôm nay, không phải nén mình quá mức, tôi hành động trước mặt một người có khả năng biết rằng người ta không thể giải quyết được ngay từ bước đầu một vấn đề phức tạp như vụ án này. Tôi để cho họ thấy không chút ngượng ngùng những bước dò dẫm của mình. Không thể dễ dàng tìm ra sự thật, ta đạt được kết quả đó bằng một loạt những tính toán khá phức tạp dựa vào chuỗi phán đoán và suy luận liên kết với nhau. Thế mà, lúc này logic của tôi đang mắc sai lầm.

- Sao lại thế? - Cha Plantat hỏi.

- Ồ, rất đon giản, thưa ngài Thẩm phán hòa giải. Tôi cứ tưởng mình đã hiểu thấu lũ sát nhân, đã thuộc lòng chúng, đó là điều cốt yếu ban đầu, vậy mà tôi không còn nhận ra những đối thủ tưởng tượng. Chúng có ngu ngốc không? Chúng có cực kì tinh ranh không? Tôi đang tự hỏi về điều đó. Như dự kiến, mánh khóe về chiếc giường và chiếc đồng hồ, đã cho tôi thấy mức độ, tầm thông minh và óc sáng tạo của chúng. Suy luận từ cái đã biết đến cái chưa biết, bằng loạt hệ quả rất đơn giản, tôi đã rút ra và dự đoán được tất cả những gì chúng có thể tưởng tượng ra hòng đánh lạc hướng sự chú ý và làm chúng ta đi sai đường. Với điểm xuât phát được chấp nhận, để đoán đúng, tôi chỉ việc đi ngược lại những hiện tượng bên ngoài. Tôi tự nhủ:

“Người ta đã tìm thấy một chiếc rìu trên lầu hai, vậy là lũ sát nhân đã đem lên và cố tình bỏ quên ở đó.

Chúng bỏ lại 5 chiếc cốc trên bàn ăn, vậy là có nhiều hơn hoặc ít hơn 5, chứ không phải là 5 tên.

Trên bàn có mấy thứ giống như thức ăn thừa của một bữa ăn khuya, nhưng thực ra chúng không ăn uống gì.

Xác của bà bá tước nằm bên bờ sông, vậy là nó được đặt ở đó một cách có chủ ý.

Người ta đã tìm thấy một mẩu vải trong tay nạn nhân, vậy là chính bọn giết người đặt nó vào đó.

Xác của bà Trémorel bị đâm lỗ chỗ bằng dao găm và bầm tím kinh khủng, vậy là bà ấy đã bị giết chết trong một lúc...”

- Hoan hô, vâng, hoan hô! - Cha Plantat kêu lên với vẻ thích thú rõ rệt.

- Ấy không, đừng hoan hô! - Ông Lecoq nói - Bởi lẽ đến đây thì sợi dây của tôi bị đứt, tôi gặp một lỗ hổng.

Nếu những suy luận của tôi là đúng thì chiếc rìu này phải được đặt nằm yên trên sàn.

- Có chứ, phải hoan hô lần nữa! - Cha Plantat tiếp lời - Bởi lẽ tình tiết chiếc rìu này là một ngoại lệ nhưng nó không hề làm hỏng cái hệ thống lập luận chung của chúng ta. Rõ ràng và chắc chắn là lũ sát nhân đã có ý đồ hành động như anh nói. Nhưng một sự kiện bất ngờ đã làm hỏng kế hoạch của chúng.

- Có thể, - Vị nhân viên an ninh hạ giọng công nhận - ngài nhận xét đúng. Nhưng tôi còn thấy một chuyện khác nữa...

- Chuyện gì?...

- Tạm thời... Chưa có gì, ít nhất là như thế. Trước hết tôi phải xem xét phòng ăn và khu vườn.

Ông Lecoq và ông Thẩm phán già đi nhanh xuống phòng ăn, Cha Plantat chỉ cho người nhân viên an ninh mấy cái cốc và chai rượu mà ông đã cho người dọn sang một bên. Ông Lecoq cầm từng chiếc cốc, đưa lên ngang tầm mắt, soi ra ánh sáng ban ngày, xem xét những chô ẩm ướt làm mờ thành cốc pha lê. Xem xong, ông quả quyết tuyên bố:

- Chúng chẳng uống cốc nào cả.

- Sao, không một chiếc cốc nào?

Vị nhân viên an ninh nhìn thẳng vào ông Thẩm phán già với con mắt có thể làm run rẩy những suy nghĩ sâu kín nhất rồi nhấn mạnh từng chữ trả lời:

- Không một cốc nào.

Cha Plantat chỉ đáp lại bằng một cử động của đôi môi như muốn nói rõ rằng, Có thể ông bạn đi quá xa rồi đấy.

Ông Lecoq mỉm cười, rồi, vừa bước tới mở cửa phòng ăn anh vừa gọi:

- Frangois!

Anh hầu phòng của ông bá tước Trémorel chạy tới. Bộ mặt của anh chàng tử tế này đã trở nên thất sắc. Sự kiện kì lạ, bất thường là anh gia nhân này đang tiếc thương, than khóc cho ông chủ.

- Nghe rõ đây, anh bạn, - Vị nhân viên an ninh bảo anh ta với lối xưng hô mày tao thân mật đặc trưng cho các nhân viên ở phố Jerusalem - nghe rõ đây và cố mà trả lời ta thật chính xác, rõ ràng và ngắn gọn.

- Tôi nghe đây, thưa ông.

- Ở lâu đài có thói quen đem sẵn rượu vang lên phòng ăn không?

- Không, thưa ông, trước mỗi bữa ăn, chính tôi là người xuống hầm rượu lấy rượu lên.

- Vậy có bao giờ có một số chai còn đầy rượu ở trong phòng ăn không?

- Không bao giờ, thưa ông.

- Nhưng đôi khi vẫn có rượu thừa sau bữa ăn.

- Không, thưa ông, ngài bá tước quá cố đã ra lệnh cho tôi phải đem rượu thừa lên phòng làm việc của ông.

- Thế vỏ chai thì để ở đâu?

- Thưa ông, tôi đặt ở dưới cái tủ góc này, đến khi có nhiều thì tôi đem xuống hầm rượu.

- Lần cuối anh bạn xuống đó là khi nào?

- Ồ! - Prancois có vẻ cố nhớ lại - Cách đây khoảng 5 hoặc 6 ngày gì đó.

- Tốt. Giờ hãy trả lời, ông chủ của anh thích loại rượu mùi nào?

- Thưa ông, - Chàng trai tử tế ứa nước mắt - ngài bá tước quá cố gần như không uống rượu mùi. Khi nào ngẫu nhiên ông thèm một ly nhỏ rượu mạnh thì ông xuống hầm rượu để rót như đây này, trên bệ lò sưởi đó.

- Vậy có bao giờ trong tủ có các chai rượu rum hoặc rượu cô-nhắc uống dở không?

- Cái đó thì không, thưa ông.

- Cảm on anh bạn, anh có thể lui.

Frangois đang định đi ra thì ông Lecoq gọi lại.

- Này, - Ông nhẹ nhàng bảo - khi chúng ta đang còn ở đây, anh thử ngó xem ở ngăn dưới tủ góc có số vỏ chai anh để ở đó không.

Anh chàng gia nhân nghe theo, rồi, sau khi mở tủ anh kêu lên:

- Ô này! Không còn vỏ chai nào.

- Tuyệt vời! - Ông Lecoq nói tiếp - Lần này, anh bạn tử tế của tôi, anh có thể đi được rồi.

ngay khi cánh cửa khép lại sau lưng anh hầu phòng, ông Lecoq quay sang hỏi:

- Thế nào! Ngài Thẩm phán hòa giải sẽ nghĩ gì?

- Ông đoán đúng, thưa ông Lecoq.

Khi đó vị nhân viên an ninh mới lần lượt ngửi mấy chiếc cốc và chai rượu.

- Đây rồi! - Ông nhún vai kêu lên - thêm một bằng chứng mới nữa khẳng định cho giả thiết của tôi.

- Gì nữa? - Ông Thẩm phán già hỏi.

- Thậm chí còn không phải là rượu, thưa ngài, như ở dưới đáy những chiếc cốc đây này. Trong mấy cái vỏ chai ở ngăn dưới tủ có một chai đựng giấm, là cái này đây, từ cái chai này lũ sát nhân đã rót ra mấy giọt.

Rồi, cầm một chiếc cốc, ông đưa lên mũi Cha Plantat và nói thêm:

- Ngài Thẩm phán chịu khó ngửi xem.

Chẳng có gì phải bàn cãi, đây là loại giấm tốt, mùi của nó thuộc loại mùi nặng nhất, lũ gian ác trong lúc vội vã đã để lại một bằng chứng không thể bác bỏ về ý đồ đánh lạc hướng điều tra.

Chỉ có điều, dù thành thạo những trò sắp đặt giả tạo, nhưng bọn chúng lại không có nghệ thuật làm đến nơi đến chốn. Những trò ranh mãnh của chúng, nói như ông Courtois đáng kính, đã được khâu bằng chỉ trắng.

Thế nhưng, người ta có thể mắc mọi sai lầm chỉ vì sự hấp tấp hoặc rối loạn không lường trước. Một viên cảnh sát nổi tiếng đã nói rằng, trong một ngôi nhà mà có những kẻ đến gây án thì chúng luôn cảm thấy như thể sàn nhà đang bốc cháy dưới chân.

Ông Lecoq đang tỏ ra phẫn nộ, tức điên như thể một nghệ sĩ chân chính đứng trước một tác phẩm thô thiển, tự phụ và khôi hài của một cậu học sinh điệu đà nào đó. Ông lầu bầu:

- Xem kẻ nào đã cho phép điều này đây. Đồ vô lại!

Thật chẳng ra làm sao, mà lại là kẻ vô lại ranh ma. Quái thật! Phải có phẩm chất nghề nghiệp chứ! Cũng may, mọi người không ai có được điều này.

- Ông Lecoq, ông Lecoq! - Ông Thẩm phán già thì thầm.

- Thế nào, thưa ngài? Tôi chỉ nói điều đúng thôi. Khi người ta đã thật thà đến thế này, thì đơn giản là lẽ ra người ta phải sống lương thiện, điều đó quá dễ mà!

Thế rồi, như thể không kiềm chế được vì cơn giận quá lớn, ông nuốt liền một lúc 5, 6 chiếc kẹo thập cẩm.

- Thôi nào, - Cha Plantat nói tiếp với giọng la mắng của người cha muốn dỗ dành đứa con đang khóc - đừng bực bội nữa. Loại người này không khôn khéo đâu, điều đó không có gì phải bàn cãi, nhưng hãy nghĩ rằng trong lúc tính toán, chúng đã không thể đưa được vào phép tính sự khôn khéo của một người như ông.

Ông Lecoq, người có tính kiêu căng của các nghệ sĩ, rất nhạy cảm với lời khen và che giấu khá tệ vẻ mặt hài lòng.

- Vậy chúng ta hãy độ lượng. - Cha Plantat nói tiếp - Vả lại, - Ông ngừng một lát để nhấn mạnh giá trị của những gì sắp nói ra - ông vẫn chưa nhìn thấy hết.

Không bao giờ người ta biết được khi nào ông Lecoq đóng kịch. Làm sao mà biết được, ngay cả ông không phải lúc nào cũng biết. Người nghệ sĩ tài ba này, với nỗi đam mê dành cho nghệ thuật, luôn tập luyện để giả vờ mọi biến động của tâm hồn, giống như ông đã quen với việc mặc tất cả các loại quần áo; ý thức chuyên môn của ông cũng vậy, có thể đến lúc này, khi đạt tới sự hoàn thiện đau buồn dành cho sự thật, ông không còn tình cảm nào ngoài diện mạo là của riêng mình. Ông gào thét quát mắng bọn gian ác, hoa chân múa tay, nhưng vẫn không ngừng gian xảo quan sát Cha Plantat và câu nói cuối cùng của ông ta đã làm ông phải dỏng tai nghe.

- Vậy ta đi xem phần còn lại. - Ông nói.

Rồi vừa theo chân ông Thẩm phán già ra vườn, ông vừa thổ lộ với bức chân dung trên nắp hộp kẹo về sự bực bội và nỗi thất vọng:

Ghê thật cái ông già hay làm ra vẻ bí mật này. Chúng ta sẽ chẳng lừa được ông ta để rút ra điều gì từ cái đầu bướng bỉnh kia đâu. Ông ta sẽ cho ta từ khóa của trò chơi đố chữ khi nào chúng ta đoán được nó, không sớm hơn đâu. Ông ta cũng mạnh như chúng ta, cô nàng đáng yêu của ta, ông ta hoàn toàn chỉ thiếu một ít thực tiễn. Tuy nhiên, nàng thấy đấy, để ông ta tìm thấy điều ta còn chưa biết, thì chắc là ông ta đã có được những dấu vết mà chúng ta không biết.

Ở ngoài vườn chưa có cái gì bị xáo lộn.

- Đây này ông Lecoq. - Ông Thẩm phán già vừa nói vừa đi theo một trong những lối đi hình bán nguyệt chạy ra sông Seine - Tại đây, ở bãi cỏ này, là nơi người ta tìm thấy một chiếc dép đi trong nhà của ông bá tước tội nghiệp. Đằng kia, cách lẵng hoa mỏ hạc một chút về bên phải là chiếc khăn choàng của ông ấy.

Họ ra đến bờ sông và rất thận trọng nhấc mấy tấm ván mà ông Xã trưởng cho người đặt lên để giữ cho dấu vết không bị xóa.

- Chúng tôi giả định, - Cha Plantat nói - rằng bà bá tước đã cố thoát ra để chạy đến đây, chính tại đây chúng đã đuổi kịp và kết liễu bà.

Liệu có phải đó là ý kiến của ông Thẩm phán già, hay ông chỉ thể hiện cái ấn tượng lúc sáng? Ông Lecoq không thể đoán được. Ông tiếp lời:

- Theo tính toán của tôi, thưa ngài, bà bá tước đã không thể chạy trốn được. Có khả năng bà ấy đã chết trước khi bị đưa đến đây, hoặc là logic không còn là logic. Vả lại, chúng ta hãy xem xét đã.

Thế là, giống như ở căn phòng trên lầu hai kia, thậm chí còn tận tâm hơn, ông quỳ xuống lần lượt xem xét lớp cát trên lối đi, đến vũng nước đọng và mấy bụi cây thủy sinh. Rồi ông trèo lên bờ, nhặt một hòn đá ném xuống và ngay lập tức lại gần để quan sát hiệu ứng do bùn bắn gây ra.

Sau đó ông bước tới bậc thềm, rồi quay lại chỗ bóng cây liễu qua bãi cỏ, nơi vẫn lưu lại rất rõ những dấu vết của một vật nặng bị kéo lê mà ban sáng mọi người đã nhận thấy.

Không hề để ý đến chiếc quần của mình, ông quỳ gối bò trên bãi cỏ xem xét từng ngọn cỏ, vạch các bụi rậm để nhìn tận đất, quan sát tỉ mỉ hướng gãy của những thân cây nhỏ.

Sau khi xem xét, ông nói:

- Suy luận của tôi đã được khẳng định, người ta đã đem bà bá tước đến đây.

- Ông chắc chứ? - Cha Plantat hỏi.

Lần này thì ông không thể nhầm. Rõ ràng, về điểm này thì ông Thẩm phán già đang còn do dự, muốn biết thêm một ý kiến nữa để quyết định quan điểm của mình.

- Không thể có sự nhầm lẫn ở đây. - Ông Lecoq đáp.

Rồi, mỉm cười vẻ tinh tế, ông nói thêm:

- Chỉ có điều, vì hai ý kiến sẽ hơn một, nên tôi xin ngài, thưa ngài Thẩm phán, hãy nghe tôi nói, sau đó ngài sẽ cho biết suy nghĩ của mình.

Trong lúc khám soát, ông Lecoq đã tìm thấy một chiếc que mềm nằm dưới đất, vừa nói ông vừa dùng cái que đó chỉ các đồ vật giống như những anh làm trò ngoài chợ đang chỉ ra cảnh huyền diệu mà người ta có thể nhìn thấy bên trong trên những bức tranh lều quán.

- Không, - Ông nói - thưa ngài Thẩm phán hòa giải, bà Trémorel không bỏ chạy. Nếu bị đánh tại đây, bà ấy sẽ phải ngã khá mạnh, như thế, sức nặng của bà ấy sẽ phải làm bắn nước khá xa và không chỉ có nước, mà cả bùn nữa. Thế thì chắc chắn chúng ta sẽ thấy những vết bùn nước bắn tung tóe.

- Nhưng ông không nghĩ là từ sáng đến giờ, mặt trời...

- Mặt trời, thưa ngài, có thể sẽ hút hết nước, nhưng vết bùn khô sẽ còn lại, song, tôi đã cố công soi kĩ từng viên sỏi trên lối đi mà không tìm thấy gì. Người ta sẽ phản bác tôi rằng nước và bùn sẽ bắn ra hai bên. Tôi xin trả lời: các vị hãy xem xét mấy khóm lấy ơn này, mấy lá cây hoa súng này, mấy thân cây bấc này; các vị sẽ thấy trên tất cả các cây có một lớp bụi, tôi biết là rất mảnh, nhưng rốt cục đó là bụi. Các vị có tìm ra vết nước nào không? Không. Đó là vì không hề có sự bắn nước, như vậy không có cái gì bị rơi mạnh, không có chuyện bà bá tước bị giết tại đây, vậy là xác bà bị đem đến tận đây và được đặt nhẹ nhàng đúng chỗ các vị đã tìm thấy.

Cha Plantat không có vẻ bị thuyết phục hoàn toàn. Ông nói:

- Nhưng còn dấu vết của cuộc vật lộn trên cát đằng kia?

Ông Lecoq phác một cử chỉ làm duyên để phản đối. Anh đáp:

- Ngài Thẩm phán hòa giải chắc là thích đùa, những dấu vết đó không thể đánh lừa được một cậu học sinh phổ thông.

- Nhưng tôi cảm thấy...

- Không có gì nhầm được, thưa ngài. Đúng là cát bị cày xới. Nhưng tất cả những vệt dài sục đến tận lớp đất dưới cát kia đã được thực hiện bởi một bàn chân, điều đó có thể ông không tin - và hơn nữa, chúng được thực hiện hoàn toàn bằng mũi chân - điều này ông có thể nhận ra.

- Vâng, quả thực tôi có nhận ra.

- Thế này, thưa ông, khi có một cuộc vật lộn trên một nền đất thuận tiện cho việc điều tra như ở đây, người ta sẽ nhận thấy hai loại vết tích rõ rệt: một loại của kẻ tấn công, một loại của nạn nhân. Kẻ tấn công, vì có xu hướng lao về phía trước, nên phải tì người lên phần trước của bàn chân và sẽ in dấu mũi bàn chân lên đất. Ngược lại, nạn nhân, là người giãy giụa tìm cách thoát khỏi vòng tay siết chặt của kẻ kia, sẽ lấy sức từ phía sau, phải xuống tấn tì lực lên gót chân, sẽ in dấu gót chân lên mặt đất. Nếu các đối thủ ngang sức nhau, ta sẽ thấy số lượng dấu vết mũi và gót chân gần như ngang nhau, tùy theo diễn biến ngẫu nhiên của cuộc vật lộn. Ở đây chúng ta thấy gì?

Cha Plantat ngắt lời vị nhân viên an ninh:

- Đủ rồi, thưa ông, một người dễ hoài nghi nhất bây giò cũng thấy thuyết phục.

Và sau một lát suy tư như để đáp lại ý nghĩ thầm kín của mình, ông nói thêm:

- Không, không còn gì có thể phản bác được nữa.

Về phần mình, nghĩ rằng màn chứng minh của mình đáng được ban thưởng, ông Lecoq long trọng nuốt một chiếc kẹo cam thảo rồi nói tiếp:

- Nhưng tôi vẫn chưa nói hết. Vậy là chúng ta nói rằng bà bá tước không thể bị kết liễu tại đây. Tôi sẽ nói thêm: bà ấy không phải bị khiêng, mà là bị kéo lê đến đây. Có thể dễ dàng xác định điều này. Chỉ có hai cách kéo một xác chết. Một là kéo đằng vai, khi đó hai chân kéo lê trên đất để lại hai vệt như hai đường cày song song. Hai là kéo bằng chân, khi đó đầu bị kéo trên đất sẽ để lại một vết duy nhất và hơi rộng.

Cha Plantat gật đầu đồng ý.

- Khi xem xét bãi cỏ, - Vị nhân viên an ninh nói tiếp - tôi nhận thấy các vệt hằn song song của đôi chân, nhưng cỏ bị ép trên một khoảng không khá rộng. Tại sao? Là vì đó không phải là xác người đàn ông bị kéo trên bãi cỏ, mà là xác một người đàn bà mặc đầy đủ váy áo với bộ váy khá nặng, đó là xác của bà bá tước chứ không phải của ông bá tước.

Ông Lecoq ngừng lời chờ đợi một lời khen, một câu hỏi, hoặc một lời gì đó.

Nhưng ông Thẩm phán già không còn vẻ lắng nghe mà hình như đang chìm đắm trong những tính toán mơ hồ nhất.

Đêm bắt đầu xuống, một làn sương mỏng giống như khói rơm đang lượn lò trên sông Seine. Cha Plantat đột nhiên nói:

- Ta phải vào nhà thôi, để xem ông bác sĩ khám nghiệm tử thi đến đâu.

Và họ chậm rãi bước vào nhà.

Ông Thẩm phán điều tra đang đứng trên bậc thềm chuẩn bị đón họ. Ông đang cầm trên tay chiếc khăn lớn bằng da thuộc màu tím có gắn các chữ cái tên họ của mình và ông mặc chiếc áo khoác nhẹ bằng vải Orleans màu đen. Trông ông có vẻ hài lòng.

- Tôi sẽ để ông làm chủ nhà tối nay, thưa ông Thẩm phán hòa giải, - Ông nói với Cha Plantat - tôi phải về bây giờ, nếu như muốn gặp ông biện lý tối nay. Sáng nay, lúc ông bảo tôi đến tìm ông ấy thì ông ấy không có nhà.

Cha Plantat nghiêng đầu chào. Ông Domini nói tiếp:

- Tôi sẽ chịu ơn ông nhiều nếu ông giám sát phần kết của công việc. Bác sĩ Gendron vừa nói là mấy phút nữa ông ấy sẽ xong, sẽ gửi báo cáo cho tôi vào sáng mai. Tôi trông cậy vào sự giúp đõ ân cần của ông để nhờ đóng dấu niềm phong những chỗ cần thiết và cắt cử người canh gác. Tôi dự định cử một kiến trúc sư đến đây để dựng lại chính xác bản vẽ của ngôi nhà và khu vườn.

- Như thế, - Ông Thẩm phán hòa giải nhận xét - chắc sẽ phải có cuộc điều tra bổ sung?

- Tôi không nghĩ thế. - Ông Thẩm phán điều tra đáp với giọng chắc chắn.

Rồi ông quay sang hỏi ông Lecoq:

- Thế nào ông cảnh sát, ông có phát hiện thêm điều gì mới không?

- Tôi đã thu được nhiều điều quan trọng, - Ông Lecoq đáp - nhưng tôi chưa thể nói được điều gì khi chưa xem rõ những gì ở trên kia. Vậy nên tôi xin ngài Thẩm phán điều tra cho phép tôi nộp báo cáo vào chiều mai. Vả lại tôi tin rằng cho dù vụ này có rắc rối thế nào thì...

Ông Domini không để ông nói hết câu.

- Nhưng mà, - Ông ngắt lời - tôi không thấy có gì rắc rối trong vụ này cả, trái lại, tôi thấy mọi thứ rất rõ ràng.

- Nhưng, - Ông Lecoq phản bác - tôi nghĩ...

- Thực sự tôi lấy làm tiếc, - Ông Thẩm phán điều tra nói tiếp - rằng người ta đã quá vội vàng gọi ông khi không đến mức cần kíp như thế. Giờ đây tôi đã có những lời buộc tội xác chứng nhất chống lại hai kẻ tôi đã cho bắt giữ.

Cha Plantat và ông Lecoq nhìn nhau một lúc lâu, bày tỏ sự ngạc nhiên vô cùng.

- Sao? - Ông già Thẩm phán hòa giải không thể không thốt lên - Chắc là ngài đã có thêm những dấu hiệu mới, thưa ngài!

- Còn hơn cả những dấu hiệu, tôi tin như thế. - Ông Domini đáp với một cái nhếch môi khó chịu - Lão Bợm Nhậu, khi bị tôi hỏi cung lần thứ hai, đã bắt đầu lúng túng. Y mất hẳn thái độ ngạo mạn. Tôi đã làm cho y lộ tẩy nhiều chỗ, cuối cùng y phải thú nhận đã nhìn thấy bọn sát nhân.

- Bọn sát nhân! - Cha Plantat thốt lên - Lão ta nói là “bọn sát nhân” à?

- Lão đã nhìn thấy ít nhất một tên trong số chúng. Lão cứ khăng khăng thề là đã không nhận ra nó. Thế là chúng ta đã tiến triển được đến mức này rồi. Nhưng bóng đêm của nhà tù sẽ là sự khủng khiếp bổ ích. Ngày mai, sau một đêm mất ngủ, tôi tin lão ta sẽ khai rõ hơn.

- Nhưng còn tay Guespin, - Ông Thẩm phán già hỏi - ngài có hỏi cung hắn nữa không?

- Ồ! - Ông Domini nói - Đối với anh chàng này, thế là đủ rồi.

- Anh ta thú nhận rồi ư? - Ông Lecoq sửng sốt hỏi.

Ông Thẩm phán điều tra liếc xéo vị nhân viên an ninh của Sở Cảnh sát, như thể thấy khó chịu vì ông ta dám chất vấn mình. Tuy nhiên ông vẫn đáp:

- Guespin không thú nhận gì cả, nhưng vụ án của anh ta cũng không khá hơn. Mấy người thuyền chài của chúng ta đã quay về. Không tìm thấy xác ông Trémorel nên họ nghĩ có thể nó đã bị nước cuốn đi. Nhưng họ đã vớt được ở cuối khuôn viên, trong đám lau sậy, một chiếc dép nữa của ông bá tước; sau đó, ở giữa sông Seine, các vị hãy chú ý chi tiết này, dưới gầm cầu, họ tìm thấy một chiếc áo vét bằng vải dạ thô vẫn còn dính những vết máu.

- Vậy chiếc áo vét này là của Guespin? - Ông Thẩm phán hòa giải và vị nhân viên an ninh đồng thanh hỏi.

- Đúng thế. Những người trong lâu đài đều nhận ra nó và Guespin cũng dễ dàng thú nhận nó là của mình. Nhưng không chỉ có thế...

Ông Domini ngừng lời như để lấy hơi, nhưng thực ra là muốn để Cha Plantat phải đợi một chút. Sau những bất đồng ý kiến, ông đã nhận thấy ở ông Thẩm phán già có sự ác cảm ngấm ngầm nào đó và - vì sở thích của con người vẫn chẳng bao giờ mất đi quyền hạn của nó - ông không thấy khó chịu nếu được đắc thắng một chút.

- Không phải chỉ có thế, - Ông nói tiếp - chiếc áo vét này có một miếng rách lớn ở túi bên phải và một mẩu áo đã bị xé mất. Cái mụn vải áo vét của anh chàng Guespin này, các vị có biết nó trở thành thế nào không?

- Ồ! - Cha Plantat khẽ nói - Chính là cái mụn vải mà chúng ta đã tìm thấy trong tay bà bá tước.

- Đúng như ông nói, thưa ông Thẩm phán hòa giải. Ông nghĩ thế nào về cái vật chứng phạm tội này của bị can?

Cha Plantat cảm thấy rụng rời, hai tay buông thõng.

Về phần ông Lecoq, trước mặt ông Thẩm phán điều tra, ông đã lấy lại vẻ nghiêm khắc của một người bán hàng xén nghỉ việc, ông sửng sốt đến nỗi suýt chết nghẹn vì miếng kẹo trong cổ.

- Thật quái quỷ! - Ông vừa nói vừa ho để chữa thể diện - thế này thì quá lắm!

Ông cười ngớ ngẩn rồi hạ giọng nói thêm chỉ để cho Cha Plantat nghe:

- Thật quá quắt! Cho dù điều đó cũng đúng như chúng ta dự đoán. Những ngón tay co rúm của bà bá tước có giữ một mụn vải dạ, vậy là bọn giết người đã cố ý đặt nó vào tay bà.

Ông Domini không nghe thấy tiếng càm ràm cũng như lời nhận xét của ông Lecoq. Ông chìa tay cho Cha Plantat chào tạm biệt và hẹn hôm sau gặp nhau ở tòa án. Sau đó ông ra về, kéo theo cả viên lục sự.

Guespin và lão Bợm Nhậu, hai tay bị còng số tám, mấy phút trước đã bị dẫn đến nhà tù ở thị trấn Corbeil, dưới sự áp giải của lính hiến binh xã Orcival.