DAVID GRÜN TRỞ THÀNH BEN-GURION
Cha của David Grün là thủ lĩnh địa phương củaNgười Yêu Quý Zion,phong trào tiền phong của Zionism, một người Do Thái nhiều nhiệt huyết, vì thế cậu con trai được dạy tiếng Do Thái cổ từ rất sớm. Nhưng David, như nhiều người Zionist khác, bị sốc khi đọc được tin Herzl đã chấp nhận đề nghị Uganda. Tại Hội nghị Zionist Lần 6, Herzl cố gắng lôi kéo thành viên ủng hộ giải pháp Uganda nhưng lại làm chia rẽ phong trào. Đối thủ của ông, nhà soạn kịch người Anh
Israël Zangwill, tẩy chai để thành lập Tổ chức Lãnh địa Do Thái của ông và theo đuổi một loạt các Zion phi-Palestine viễn vông. Nhà tài phiệt Maurice de Hirsch đang tài trợ cho các thuộc địa Do Thái ở Argentina, và nhà tài chính New York Jacob Schiff đang xúc tiến Chương trình Galveston cho người Do Thái Nga ở Texas. Có nhiều người ủng hộ vùng El Arish hơn vì nó sát bên Palestine và Zionism không là gì nếu không có lãnh thổ Do Thái, nhưng không có dự tính nào ở đây * phát triển và Herzl kiệt sức vì những chuyến đi vận động, chẳng bao lâu sau qua đời ở tuổi 44.
Có ít nhất 34 dự tính khác nhau trong những địa điểm đa dạng như Alaska, Angola, Libya, Iraq và Nam Mỹ. Các chính trị gia từ Churchill Roosevelt đến Hitler và Stalin theo đuổi những kế hoạch khác: trước khi tấn công Liên Xô vào năm 1941, Hitler có dự tính trục xuất người Do Thái sang một thuộc địa tử thần ởMadagascar. Trong những năm 1930 và 1940, Churchill đề xuất một quê hương Do Thái ở Lybia. Stalin thực sự đã dựng một quê hương Do Thái và trong những năm 1940 cứu xét một đất nước Do Thái ở vùng Crimea.
Ông đã tạo dựng thành công Zionism là một trong các giải pháp cho vấn nạn Do Thái, đặc biệt ở Nga.
Cậu David Grün than khóc cho người hùng Herzl của mình cho dù ‘chúng tôi kết luận rằng cách hiệu quả nhất để đả phá giải pháp Uganda là định cư ở Miền Đất Israël’. Năm 1905, Hoàng đế Nicholas II đối mặt với một cuộc cách mạng khiến ông suýt mất ngôi. Nhiều nhà cách mạng là Do Thái – Leon Trotsky là người nổi bật nhất – nhưng họ thực sự là những con người quốc tế coi thường chủng tộc và tôn giáo. Dù vậy, Nicholas cũng cảm thấy rằng văn kiện bài Do Thái giả mạo, Giao Thức của Trưởng Lão Zion, đã trở thành hiện thực: ‘Đúng như tiên tri!’ ông viết, ‘Năm nay 1905 thực sự bị Trưởng Lão Do Thái khống chế.’ Buộc phải chấp nhận một hiến pháp, ông nỗ lực phục hồi nền chuyên chính bị tổn thương của mình bằng cách cổ vũ những vụ tàn sát bài Do Thái, mượn bàn tay bọn báo thù theo chủ nghĩa dân tộc biệt danh Black Hundreds.
Những vụ pogrom cổ vũ David Grün, một thành viên của đảng xã hội chủ nghĩa Poalei Zion – Công Nhân Zion – đáp tàu từ Odessa và khởi hành về Miền Đất Thánh. Người thanh niên đó là điển hình cho Aliya Thứ Hai, làn sóng những người tiên phong thế tục, nhiều người trong số họ theo chủ nghĩa xã hội, xem Jerusalem như một tổ của trò mê tín trung cổ. Năm 1909, những người định cư thành lập Tel Aviv trên những đụn cát kế bên cảng cổ Jaffa; năm 1911, họ tạo một nông trại tập thể mới – kibbutz đầu tiên – ở phía bắc.
Grün không thăm Jerusalem nhiều tháng sau khi đến; thay vào đó ông làm việc trên cánh đồng Galilee, cho đến khi, vào giữa năm 1910 chàng trai 24 tuổi di chuyển đến Jerusalem để viết bài cho một tờ báo Zionist. Nhỏ thó, gầy gò, tóc quăn và luôn vận bộ sơ mi rubashka của nông dân Nga để khẳng định chứng minh thư xã hội chủ nghĩa của mình, ông nhận bút danh ‘Ben-Gurion’, mượn tên một trung úy của Simon bar Kochba (lãnh tụ Do Thái quật khởi chống ách cai trị La Mã). Chiếc sơ mi cũ và cái tên mới tiết lộ hai mặt trong cơn người vị lãnh đạo Zionism mới nổi lên.
Ben-Gurion tin tưởng, như hầu hết những đồng đội Zionist của mình tại thời điểm này, là một nhà nước Do Thái xã hội chủ nghĩa sẽ được tạo ra mà không gây bạo lực và không khống chế hoặc xua đuổi người Ả Rập ở Palestine; nói khác đi nó tồn tại cùng với họ. Ông tin chắc rằng giai cấp lao động Do Thái và Ả Rập sẽ hợp tác. Suy cho cùng, những tỉnh Ottoman như Don và Damascus và quận Jerusalem – như Palestine được biết lúc đó – là những vùng lạc hậu nghèo nàn, dân cư thưa thớt độ 600,000 người Ả Rập. Có nhiều không gian để phát triển. Người Zionist hy vọng người Ả Rập sẽ chia sẻ những lợi ích kinh tế do việc nhập cư Do Thái đem lại. Nhưng giữa hai bên ít có sự hợp tác và người Zionist không biết rằng hầu hết dân Ả Rập này không kỳ vọng vào những lợi ích kinh tế mà người định cư Do Thái sẽ mang lại.
Ở Jerusalem, Ben-Gurion thuê một tầng hầm không cửa sổ nhưng bỏ nhiều thời gian la cà trong các quán cà phê của Thành Phố Cổ, lắng nghe những đĩa hát chơi các bài ca Ả Rập mới nhất. Cùng lúc đó, một chàng trai Ả Rập Cơ đốc, một cư dân Jerusalem sành điệu về cái đẹp và lạc thú, cũng đang lắng nghe cùng bài hát trong cùng quán cà phê và học chơi chúng trên cây đàn oud của mình.
NGƯỜI CHƠI ĐÀN OUD: WASIF JAWHARIYYEH
Wasif Jawhariyyeh bắt đầu học chơi sáo oud khi còn nhỏ, và sớm trở thành người chơi đàn oud giỏi nhất trong một thị trấn sống vì âm nhạc: nó giúp cho cậu đến được với mọi người, sang hay hèn. Sinh năm 1897, con trai một cố vấn thị trấn theo Chính thống giáo Hy Lạp được kính trọng, thân cận với các Đại gia, cậu học nghề cắt tóc nhưng rồi cãi cha mẹ để trở thành một nhạc công. Chứng kiến mọi việc và quen biết mọi người, từ các ông lớn Jerusalem và pasha Ottoman đến các nữ ca sĩ quán rượu, nhạc công hút ha-sit Ai Cập và các gái điếm Do Thái, Wasif Jawhariyyeh bắt đầu viết nhật ký từ năm lên 7, và nhật ký 40 năm của cậu là một trong những tuyệt tác của văn chương Jerusalem.
Khi cậu bắt đầu viết nhật ký, cha cậu còn đi làm trên lưng một chú lừa trắng, nhưng cậu nhìn thấy một phương tiện chuyên chở không có ngựa đầu tiên, một ô tô hiệu Ford do một người trong khu Thuộc địa Mỹ lái trên Đường Jaffa; được sử dụng trong một thế giới chưa có điện. Chẳng bao lâu cậu thích xem chớp bóng hiện đại trong Phức hợp Nga (‘phí vào cửa là một đồng bishlik Ottoman trả ở cửa ra vào’).
Năm 1908, Jerusalem chào mừng cuộc Cách mạng Tuổi Trẻ Thổ lật đổ nhà độc tài Abdul-Hamid và đám mật vụ của ông ta. Tuổi Trẻ Thổ lập Ủy ban Đoàn kết và Tiến bộ, phục hồi Hiến pháp 1876 và triệu tập bầu cử nghị viện.
Người Ả Rập tin rằng cuối cùng họ sẽ được giải phóng khỏi chế độ độc tài Ottoman. Những nhà dân tộc Ả Rập buổi đầu phân vân không biết mình cần một vương quốc đặt trung tâm ở Arabia hay Syria. Nhà văn xứ Lebanon Najib Azouri nhận ra được các khát vọng Ả Rập và Do Thái đang phát triển cùng một lúc – và ắt phải va chạm nhau. Jerusalem cử các ông lớn Uthman al-Husseini và cháu của Yusuf Khalidi, Ruhi, một nhà văn, chính trị gia và người của Thế giới, làm thành viên của Nghị viện. Ở Istanbul, Ruhi Khalidi trở thành phó xướng ngôn viên, lợi dụng vị trí này để mở chiến dịch chống Zionism và việc tậu đất đai của người Do Thái.
Các Đại gia không ngừng thịnh vượng, càng ngày càng giàu hơn. Các con trai của họ được theo học với Wasif tại trường St George của Anh, con gái thì học ở trường nữ Husseini. Giờ phụ nữ ăn mặc thời trang Ả Rập lẫn Tây Ban Nha. Trường Anh mang bóng đá vào Jerusalem: mỗi chiều thứ bảy lại có trận đấu giao hữu ngoài bãi Bab al-Sahra. Trước Thế Chiến, Wasif còn là một học sinh, vậy mà cậu đã sống hai mặt như một người Bohemian. Cậu chơi đàn và làm người trung gian đút lót đáng tin cậy và tổ chức tiệc vui, có thể đóng vai ma cô cho các Đại gia, giờ đang sống bên ngoài tường thành trong những lâu đài mới ở Sheikh Jarrah. Các ông lớn có thói quen thuê một căn hộ nhỏ để bài bạc và nuôi bồ nhí, và họ giao chìa khóa nhà cho cậu. Người bảo trợ cho Wasif, con trai của thị trưởng Hussein Effendi al-Husseini, nuôi một cô bồ mướt nhất, Persephone, một thợ may Hy Lạp-Albania, trong ổ của anh chàng bên kia Phố Jaffa. Persephone thích ca hát nên nhập bọn với chàng nhạc công Wasif chơi đàn oud. Khi anh chàng Husseini trở thành thị trưởng vào năm 1909, anh cưới luôn Persephone.
Các nhân tình của ông lớn thường là phụ nữ Do Thái, Amenia hay Hy Lạp, nhưng giờ hàng ngàn khách hành hương Nga đã trở thành nguồn tài nguyên phong phú nhất cho giới ăn chơi Jerusalem. Wasif ghi chép rằng trong sự đồng hành với thị trưởng tương lai Ragheb al-Nashashibi và Ismail al-Husseini cậu sắp xếp những buổi tiệc hẹn hò bí mật với ‘các phu nhân Nga’. Tình cờ đúng vào thời điểm này một khách hành hương Nga đặc biệt đến Jerusalem phàn nàn về sự đồi bại và mua dâm đáng kinh ngạc của những đồng bào mình trong thành phố. Đến vào tháng Ba 1911, tên thầy tu thích hưởng lạc này là cố vấn tâm linh và nguồn an ủi của hoàng đế và hoàng hậu Nga, mà cậu con trai Alexei bị bệnh nan y của họ chỉ y mới có thể chữa được.
Người chơi đàn oud Wasif Jawhariyyeh với quyển nhật ký để đời làm nhân chứng cho Jerusalem
RASPUTIN: CÁC NỮ TU NGA COI CHỪNG
‘Tôi không thể mô tả được những cảm xúc vui sướng, bút mực thảy đều vô dụng khi tâm hồn của bạn hoan hỉ cất tiếng hát “Từ cõi chết Chúa đã đứng lên”‘, Grigory Rasputin viết. Y là một nông dân Siberia 44 tuổi biến thành một thánh nhân lang bạt. Y đến Jerusalem lần đầu vào năm 1903 trong vai một khách hành hương vô danh và vẫn nhớ cuộc hải trình khổ nhọc từ Odessa, ‘bị nhồi nhét trong khoang tàu như súc vật 700 người một lượt’. Nhưng Rasputin đã vươn lên từ đó. Lần này, Nicholas II, người gọi Rasputin là ‘bạn chúng ta’, đã đài thọ chuyến hành hương này để y tránh mặt khỏi St Petersburg vì có quá nhiều lời đàm tiếu không ngớt về tên tội đồ thần thánh này: ăn chơi trác táng với gái bán hoa, phô bày thân thể và đi tiểu giữa khách sạn. Giờ Rasputin cư trú tại biệt thự lộng lẫy của giáo trưởng Chính thống giáo ở Jerusalem, nhưng y coi mình là thủ lĩnh của dân hành hương bình dân, diễn tả ‘niềm vui sướng không thốt nên lời’ của ngày lễ Phục Sinh: ‘Nó đúng như nó phải là: bạn sẽ thấy dân chúng ăn mặc như thời kinh thánh, khoác cùng những chiếc áo choàng và vận y phục kỳ lạ thời Cựu Ước. Khiến tôi mềm lòng rướm lệ.’ Rồi còn có tình dục và nhậu nhẹt, vốn thuộc sở trường của Rasputin.
Khoảng năm 1911, hơn 10,000 người Nga, phần lớn là những nông dân hay quậy, đến mừng lễ Phục Sinh. Họ ăn ở trong phòng trọ tập thể luôn mở rộng trong Phức hợp Nga, cầu nguyện trong Thánh đường Mary Magdalene của Đại Công tước Sergei và Nhà thờ mới Alexander Nevsky sát bên Mộ Thánh. Những vị khách này đã khiến quốc gia họ chịu nhiều tai tiếng: thậm chí trong những ngày đầu lãnh sự của họ đã mô tả Giám mục Cyril Naumov là ‘tay bợm và thằng hề luôn quanh quẩn các diễn viên hài Ả Rập và phụ nữ’. Về phần người hành hương, ‘nhiều người trong số họ sống ở Jerusalem theo kiểu không tương xứng với chốn thiêng liêng cũng không tương xứng với mục đích chuyến viếng thăm, dễ dàng rơi vào những cạm bẫy khác nhau.’
Khi số người tăng lên, khách hành hương lại lao vào đánh nhau và ăn nhậu, càng trở nên khó kiểm soát, và Rasputin tiết lộ mình thù ghét bọn Thiên chúa và người Armenia biết bao, nói gì bọn Hồi. ‘Ma men có mặt khắp nơi và họ uống vì giá rẻ, hầu hết do các nữ tu Athens nấu,’ Rasputin giải thích. Tệ hơn nữa là nạn phóng đãng: như chúng ta đã biết, các phụ nữ hành hương Nga dễ dàng lọt vào tay các ông lớn Jerusalem, và một số ở lại làm hầu thiếp cho họ. Rasputin biết mình đang nói gì khi cảnh báo
Các nữ tu không được đi đến đó! Phần đông họ kiếm kế sinh nhai ở bên ngoài Thành phố Thánh. Không cần giải thích xa hơn, bất cứ ai từng ở đó đều hiểu rõ bao nhiêu lỗi lầm mà các sơ và huynh đã phạm phải! Rất khó cho bọn phụ nữ, họ ở càng lâu, càng dễ bị cám dỗ, kẻ thù (Thiên chúa? Người Hồi?) vô cùng ham hố. Nhiều người trong số họ trở thành hầu thiếp và gái đứng đường. Họ chỉ cần rỉ tai ngươi ‘tụi tao có cha nuôi là mỏ vàng’ và thế là họ bổ sung ngươi vào danh sách!
Sau khi trở về Nga, Rasputin tiếp tục vai trò là người thân thiết với gia đình hoàng đế. Y xuất bản cuốn Ý Nghĩ và Suy Nghĩ của Tôi: Mô tả ngắn ngủi chuyến đi thăm các thánh địa giữa cuộc Thế chiến năm 1915, trong khi Nicholas II đang chỉ huy quân đội Nga, để Hoàng hậu Alexandra ở lại thủ đô cai trị hậu phương, được Rasputin cố vấn, dẫn đến những kết quả thảm hại. Y là tên dốt nát; quyển sách viết như thể được đọc chép và người ta cho rằng chính hoàng hậu đã chỉnh sửa cho y. Mục đích nhằm đánh bóng hình ảnh của y như một người hành hương đáng kính khi y đang ở trên đỉnh cao quyền lực nhưng bị dân chúng căm phẫn. Nhưng đã quá muộn: y bị ám sát không lâu sau đó.
Việc lưu thông trong lạc thú đi theo hai chiều. Stephen Graham, nhà báo Anh đi theo đám nông dân hành hương khoảng cùng lúc với Rasputin đang ở đó, mô tả cách thức làm thế nào các phụ nữ Ả Rập tìm được đường vào nhà trọ tập thể trong Tuần Thánh vượt qua các qui định để bán rượu cho nông dân. Jerusalem bắt đầu tấp nập khách hành hương và khách du lịch đến trên lưng lừa, xe ngựa, cùng với bọn lang băm, nghệ sĩ xiếc, kẻ bán rong, cảnh sát Montenegrin, sen đầm Thổ, người Anh, người Mỹ, nhưng Thành phố Thánh được giao vào tay người Nga, người Armenia, Bulgaria và người Ả Rập theo Cơ đốc giáo.
Những tên dắt mối Nga làm hư hỏng du khách. Philip, ‘một nông dân cao to, vai rộng, khá béo, với gương mặt mâm bẩn thỉu không cạo và tóc đen, một bộ râu mép xệ xuống đôi môi dày đỏ nhục dục’ là điển hình – ‘một tên môi giới cho các thầy tu, người chào hàng cho các tiệm bán đồ cổ, một tay buôn lậu hàng hóa, một tên buôn đồ lưu niệm tôn giáo bất chính’. Các giáo sĩ sa đọa kết thúc chuỗi ngày ở Jerusalem trong ‘men rượu, điên cuồng tôn giáo và vệ sinh xác chết’ – vì có nhiều người Nga chết (một cách hạnh phúc) ở Jerusalem. Trong khi đó để thêm gia vị cho hỗn hợp này, các tay tuyên truyền Mác-xít rao giảng về cách mạng và chủ nghĩa vô thần cho nông dân Nga.
Vào ngày Chủ nhật Lễ Cọ trong chuyến thăm, khi binh lính Thổ đánh trở lui khách hành hương cản đường, để đám rước Cọ của người Ả Rập Chính thống giáo ùa ra ngoài Nhà Thờ trong tiếng la hét điên cuồng tôn giáo. Thình lình họ bị một đám mũ đỏ Thổ và khăn xếp Hồi tấn công, cũng hú hét giơ nắm đấm xông vào, phóng tới người mang cành ô liu và đập cành gãy vụn rồi bỏ chạy. Người Ả Rập Cơ đốc thề sẽ trả thù. Sau đó người Nga đợi Sự Trở Lại Lần Hai của người chinh phục vĩ đại tại Cổng Vàng. Nhưng đỉnh điểm lúc nào cũng là Lửa Thánh: khi ngọn lửa xuất hiện, những người dự lễ thăng hoa, dúi những bó nến cháy sáng vào lòng mình, và kêu lên trong niềm hoan lạc xuất thần. Họ ngân nga như thể trong cơn say một loại thuốc siêu nhiên nào đó với điệp khúc: KYRIE ELEISON: CHRIST PHỤC SINH!’ Nhưng rồi tất nhiên cũng xảy ra giẫm đạp như thường lệ và được dập tắt bằng roi da và bá súng.
Đêm đó Graham ghi chép việc các bạn đồng hành của mình – ‘phấn khích, sôi nổi, và lính quýnh như trẻ con’ hốt đất Jerusalem bỏ đầy bao, lấy nước sông Jordan, lá cọ, vải liệm – ‘và chúng tôi lại ôm hôn nhau khắp lượt lần nữa!’
Biết bao nhiêu hôn hít trao đổi đêm hôm đó. Bắt đầu của ngày lễ hội tưng bừng. Số lượng rượu vang, cô-nhắc và a-rắc tiêu thụ ắt hẳn sẽ làm khiếp đảm phần đông người Anh. Và cuộc nhảy nhót túy lúy ắt hẳn lạ lẫm với Jesus!
