Cầu thang gác đã bị ngăn lại cấm không cho ai lên, còn tiền sảnh thì để tự do. Người ta nghe thấy những tiếng đi lại, tiếng giậm chân, tiếng thì thầm tắc nghẹn, rồi, át lên trên tất cả những tiếng rì rầm đó là tiếng la hét và chửi mắng của mấy anh lính hiến binh đang cố ngăn cản đám đông.

Thỉnh thoảng có một bộ mặt hốt hoảng ló vào qua cánh cửa hé mở của phòng ăn. Đó là một kẻ tờ mò bạo dạn muốn ngó xem “người của tòa” ăn uống thế nào và cố bắt lấy vài câu nói để ra kể cho mọi người hòng được hãnh diện. Nhưng những “người của tòa” - như cách nói ở Orcival này - giữ không nói điều gì nghiêm trọng trong lúc cửa phòng mở và với sự có mặt của anh gia nhân phục vụ.

Bị tác động mạnh bởi tội ác ghê tởm này và nỗi lo lắng trước sự bí hiểm đang bao phủ vụ án, mọi người đều khép mình che giấu cảm xúc. Về phần mình, mỗi người đều xem xét khả năng nghi ngờ và giữ kín suy nghĩ.

Vừa ăn, ông Thẩm phán điều tra vừa sắp xếp lại trật tự các ghi chép trong sổ tay, đánh số trang giấy, đánh dấu một số câu trả lời của những người bị buộc tội mà ông cho là đặc biệt có ý nghĩa và chắc hẳn chúng sẽ làm thành cơ sở cho báo cáo của ông. Có lẽ ông là người ít băn khoăn nhất trong bốn người đang ngồi quanh bữa ăn tang tóc này. Ông thấy tội ác này không phải loại tội ác có thể làm cho các vị Thẩm phán điều tra phải thức trắng đêm. Ông đã thấy rõ ràng động cơ khủng khiếp của tội ác, ông đang giam giữ lão Bợm Nhậu và anh chàng Guespin, hai kẻ phạm tội hoặc ít nhất là những kẻ tòng phạm.

Ngồi bên nhau, Cha Plantat và ông bác sĩ Gendron đang trao đổi về căn bệnh đã cướp đi tính mạng ông Sauvresy. Còn ông Courtois thì dỏng tai nghe ngóng những tiếng ồn ào bên ngoài.

Cái tin về một vụ án mạng kép đã lan truyền khắp vùng, đám đông đang dần dần tụ tập đến xem. Họ tràn vào đầy ứ trong sân lâu đài và càng ngày càng trở nên táo tợn, lấn át cả lính hiến binh. Hơn lúc nào hết, giờ là lúc ông Xã trưởng xã Orcival phải xuất đầu lộ diện. Ông nói với mọi người:

- Tôi phải ra nói chuyện phải trái với đám đông ngoài kia để họ rút lui.

ngay lập tức ông lau miệng, vứt chiếc khăn ăn cuộn tròn lên bàn rồi đi ra.

Ông ra thật đúng lúc. Trước đó ông không còn nghe thấy những tiếng ra lệnh của viên cai đội nữa. Vài kẻ tờ mò có vẻ hung dữ hơn đã xoấy chuyển tình hình và đang tìm cách mở cánh cửa thông ra vườn. Sự xuất hiện của ông Xã trưởng có lẽ chẳng làm đám đông e ngại là bao, nhưng đã tiếp thêm sức mạnh cho đám lính hiến binh, tiền sảnh được giải thoát. Tuy nhiên người ta nghe thấy nhiều tiếng rì rầm phản đối hành vi độc đoán này.

Thật là dịp may tuyệt vời cho một bài diễn thuyết! Và ông Courtois đã không bỏ lỡ.

Ông dự định rằng tài hùng biện của mình, được trời phú cho hiệu lực nhu những gáo nước lạnh, sẽ làm dịu con sôi sục lạ thường của những người dân ngoan ngoãn.

Thế là ông bước ra bậc thềm, tay trái nắm mép áo gi-lê, tay phải khoa lền làm điệu bộ với một thái độ kiêu hãnh và bình thản giống như tư thế dành cho các nhà hùng biện tài ba. Đó cũng là tư thế trước hội đồng của ông, khi gặp phải sự phản ứng bất ngờ ông thường biết cách làm cho ý chí của mình thắng thế và bắt những kẻ ương ngạnh phải quy phục. Đó là tư thế giống như trong tác phẩm Lịch sử thời Trung hưng khi người ta mô tả nhân vật Manuel vào thời điểm của câu nói nổi tiếng: “Hãy bắt người này cho ta!”

Bài diễn văn của ông loáng thoáng vọng đến phòng ăn. Tùy theo lúc ông quay sang phải hoặc sang trái mà giọng ông nghe lúc rõ lúc mất trong không trung. Ông nói:

- Thưa các ngài và mọi người dân yêu quý của tôi, một tội ác chưa từng thấy trong lịch sử Orcival vừa làm vấy máu cái xã yên bình và lương thiện của chúng ta. Tôi xin chia sẻ nỗi đau với mọi người. Thế nên tôi thông cảm và hiểu cảm xúc lo lắng và thái độ phẫn nộ chính đáng của mọi người. Hỡi các bạn, cũng như các bạn, hơn cả các bạn, tôi rất yêu mến và kính trọng ngài bá tước Trémorel cao quý và người vợ đức hạnh của ông; họ đều là những người che chở cho vùng này. Chúng ta cùng khóc thương cho họ...

- Tôi đảm bảo với ngài, - Ông bác sĩ Gendron nói với Cha Plantat - rằng những triệu chứng mà ngài biết không phải là hiếm gặp sau bệnh viêm màng phổi. Nguời ta cứ tưởng đã khỏi bệnh, rồi người ta ngừng uống thuốc, thật sai lầm. Từ tình trạng ác tính, viêm màng phổi chuyển sang mãn tính rồi biến chứng thành viêm phổi và lao phổi.

-... Nhưng sẽ chẳng có gì biện minh được, - Ngoài kia ông Xã trưởng vẫn tiếp tục bài diễn văn - cho một sự tò mò, mà, bằng những biểu hiện không đúng lúc và ồn ào, đang gây cản trở cho công việc điều tra và dù thế nào đi nữa, cũng gây hại đến sự uy nghiêm của pháp luật đến mức có thể bị trừng phạt. Vì sao phải tụ tập không cần thiết như thế này, vì sao phải la hét om sòm, vì sao phải xì xào, thì thầm bàn tán đoán non đoán già?

- Đã có vài cuộc hội chẩn không cho thấy kết luận thuận lợi. - Cha Plantat nói - Ông Sauvresy đã để lộ những cơn đau kì lạ và khác thường. Ông than phiền về những cơn đau rất kì cục, phi lý, đến nỗi làm sai lạc phỏng đoán của những bác sĩ có kinh nghiệm nhất.

- Có phải ông R... Ở Paris là người đã khám cho ông ấy?

- Chính xác. Ông ấy đến thăm bệnh hàng ngày và thường ngủ lại ở lâu đài. Nhiều lần tôi bắt gặp ông ấy lo lắng đi trên con đường lớn của xã, để đi kiểm tra các đơn thuốc ở chỗ ông dược sĩ.

- ... Vậy nên, - Ông Courtois đang gào to - xin các vị hãy kiềm chế cơn giận chính đáng của mình, hãy bình tĩnh và đúng mực.

- Tất nhiên, - Bác sĩ Gendron nói tiếp - ông dược sĩ của các vị là một người thông minh, nhưng ông có biết, chính ở Orcival này, có một gã còn khôn khéo hơn ông ấy không. Tay này buôn bán thuốc thô và biết cách kiếm tiền, một tay Robelot nào đó...

- Gã Robelot thợ nắn xương ấy à?

- Đúng rồi. Tôi ngờ rằng gã ta còn khám bệnh và bào chế thuốc lậu trong nhà. Gã rất thông minh. Vả lại chính tôi đã dạy gã. Gã đã từng phụ việc cho tôi 5 năm và cả bây giờ mỗi khi tôi có một trò tế nhị nào đó...

Ông bác sĩ ngừng lời vì ngạc nhiền khi thấy sự biến đổi trên nét mặt bình thản của Cha Plantat.

- Ồ, ông bạn! - Ông bác sĩ hỏi - Ông làm sao vậy? Ông thấy khó ở à?

Ông Thẩm phán điều tra buông tập giấy quay sang nhìn rồi bảo:

- Đúng rồi, mặt ngài Thẩm phán hòa giải tái nhợt đi kìa.

Nhưng Cha Plantat đã lấy lại diện mạo bình thường.

- Không sao đâu, - Ông đáp - hoàn toàn không sao. Với cái dạ dày chết tiệt này, cứ khi nào tôi ăn không đúng bữa...

Đến lúc kết thúc bài diễn văn, ông Courtois cất cao giọng và thực sự đang lạm dụng quyền hạn của mình. Ông nói:

- ... Vậy nên, các bạn hãy trở về căn nhà yên bình của mình, về làm việc trở lại đi. Đừng sợ, pháp luật sẽ bảo vệ các bạn. Pháp luật đang bắt đầu công việc của mình rồi, hai trong số những kẻ gây ra tội ác ghê tởm kia đã bị bắt giữ và chúng tôi đã lần ra được dấu vết của những kẻ tòng phạm.

- Trong số tất cả các gia nhân hiện tại của lâu đài, - Cha Plantat nhận xét - không một ai quen biết ông Sauvresy. Toàn bộ lâu đài đã dần dần thay mới.

- Thực tế là, - Ông bác sĩ đáp lại - nhìn thấy các gia nhân cũ chỉ khiến ông Trémorel buồn phiền mà thôi...

Ông bị ngắt lời bởi ông Xã trưởng vừa bước vào với con mắt sáng rực, bộ mặt lanh lợi, vừa đưa tay lau trán.

- Tôi đã làm cho đám người này hiểu cái thái độ tờ mò bất lịch sự của họ, - Ong Xã trưởng nói - tất cả đã về rồi. Anh cai đội cho tôi biết đám người kia định cho anh chàng Philippe Bertaud một trận; dư luận đám đông không hề sai lạc...

Nghe thấy tiếng cửa mở, ông quay đầu lại và thấy một người bước vào mà không thể nhìn rõ mặt vì người đó cúi gập đầu chào, khuỷu tay khuỳnh sang hai bên, tay áp chặt chiếc mũ vào ngực.

- Anh muốn gì? - Ông Courtois xẵng giọng hỏi -Anh có quyền gì mà dám bước chân vào đây? Anh là ai?

Người đó đứng thẳng lên đáp lời với nụ cười niềm nở nhất:

- Tôi là Lecoq.

Và nhận thấy cái tên của mình chẳng cho mọi người biết điều gì, ông ta nói thêm:

- Lecoq, bên an ninh, được Sở Cảnh sát cử đến, theo yêu cầu gửi qua đường điện tín, để giải quyết vụ việc đang được nói đến.

Lời tuyên bố làm tất cả mọi người, kể cả ông Thẩm phán điều tra, vô cùng sửng sốt.

Ở Pháp, theo thông lệ thì mỗi trạng thái có một vẻ ngoài đặc biệt, giống như những tấm biển hiệu nhìn qua là biết chúng muốn nói gì. Bất cứ ngành nghề nào cũng có một kiểu quy ước. Và khi Nữ hoàng Dư luận đã chọn một kiểu nào thì không muốn chấp nhận từ bỏ. Thế nào là hình ảnh một ông bác sĩ? Đó là người mặc toàn đồ đen với cà-vạt trắng. Còn một ông có cái bụng to đeo xúng xính những đồ toòng teng bằng vàng chỉ có thể là ông chủ nhà băng. Người ta cũng nói rằng một nghệ sĩ phải là một người vui nhộn hoạt bát, đội mũ chóp nhọn, mặc áo vét nhung và áo sơ mi có măng-sét to.

Theo quy luật này thì một viên chức ở phố Jerusalem[1] chắc phải có con mắt đầy vẻ phản trắc, có gì đó mờ ám trong con người anh ta, với vẻ mặt cáu bẩn và đeo đồ trang sức giả. Một chủ quán đần độn nhất cũng tin rằng anh ta có thể đánh hơi thấy một viên cảnh sát cách xa hai mươi bước: đó là người đàn ông cao to để ria mép, đội mũ phớt sáng loáng, cổ được bao chặt trong chiếc cổ áo lông cứng, mặc chiếc áo đuôi tôm màu đen đã sờn, được cài khuy cẩn thận mà bên trong hoàn toàn không mặc sơ mi. Đó là mẫu cảnh sát.

Khốn nỗi, cứ theo lẽ này thì ông Lecoq, khi bước vào phòng ăn của tòa lâu đài Valfeuillu, chắc chắn không có cái vẻ của một viên cảnh sát.

Sự thực là Lecoq có dáng vẻ mà ông thích. Bạn bè cam đoan rằng ông có một diện mạo riêng mà ông chỉ

lấy lại nó khi về nhà, rằng ông giữ diện mạo đó khi ở một mình trong nhà, bên chiếc lò sưởi với đôi dép đi trong nhà, nhưng việc này không được chứng minh rõ ràng.

Có một điều chắc chắn rằng chiếc mặt nạ linh hoạt của ông luôn sẵn sàng biến hóa thành các hình dạng kì lạ, có thể nói ông có khả năng tùy thích nhào nặn bộ mặt mình giống như một nhà điêu khắc nhào sáp để nặn tượng. Ông có thể làm biến đổi hoàn toàn bản thân, kể cả đôi mắt, điều mà người thầy đồng thòi là đối thủ của ông - Gévrol không bao giờ làm được.

- Như vậy, - Ông Thẩm phán điều tra khẳng định lại - ông là người mà ngài Cảnh sát trưởng cử đến giúp tôi điều tra vụ án?

- Chính tôi, thưa ngài! - Ông Lecoq đáp - Tôi đang sẵn sàng hầu ngài.

Không, vị nhân viên an ninh của ngài Cảnh sát trưởng Paris trông chẳng ra cái vẻ gì, nên việc ông Domini muốn khẳng định lại cũng có thể thông cảm được.

Hôm nay ông Lecoq chưng diện một mái tóc đẹp chải dẹt có màu khó xác định, có thể được gọi là màu vàng Paris, được rẽ ngôi sang hai bên điệu đà kiêu kỳ. Bộ râu quai nón cùng màu tóc ôm lấy khuôn mặt tái xanh phị mỡ. Đôi mắt to nằm ngang mặt có vẻ bị đóng khung trong cái viền đỏ. Nụ cười ngây thơ nở trên đôi môi dày đang hé mở để lộ hàm răng ngả màu vàng chắc khỏe.

Mặt khác, vẻ mặt ông chẳng thể hiện điều gì rõ rệt. Đó là sự pha trộn gần như bằng nhau giữa tính rụt rè với tính tự phụ và thái độ thỏa mãn. Vì không thể nhận thấy chút thông minh nào của chủ nhân bộ mặt kia, nên sau khi ngắm nhìn, người ta liền đi tìm khiếm khuyết của nó. Những người bán hàng xén, sau 30 năm kiếm tiền với mớ kim chỉ và về nghỉ với 1.800 livre lợi tức, chắc cũng có bộ mặt vô hại này.

Quần áo của ông cũng mờ xỉn như thân hình ông vậy. Chiếc áo đuôi tôm của ông cũng giống như mọi áo đuôi tôm khác. Quần của ông cũng giống như mọi cái quần khác. Một sợi dây cước, cũng có màu hoe vàng như bộ râu quai nón của ông, buộc một chiếc đồng hồ lớn bằng bạc làm phồng túi bền trái áo gi-lê.

Ông vừa nói vừa mở một chiếc hộp bằng sừng trong suốt đựng đầy kẹo bột nhào, kẹo cam thảo, kẹo thục quỳ, kẹo táo và nó được trang trí chân dung một người đàn bà rất xấu nhưng ăn mặc rất đúng mực; có lẽ là chân dung của một người đã khuất.

Và cứ theo những sự ngẫu nhiên của cuộc nói chuyện thì có thể suy ra ông hài lòng hay phật ý. Đó là lúc ông Lecoq nuốt chửng một chiếc kẹo bột hoặc ngắm nhìn bức chân dung bằng ánh mắt thơ mộng như đang đọc một bài thơ.

Sau khi quan sát kĩ con người này, ông Thẩm phán điều tra nhún vai rồi nói:

- Rốt cục thì, - Cái “rốt cục” này phù hợp với suy nghĩ thầm kín của ông - vì ông đã đến đây rồi, chúng tôi sẽ tường trình cho ông biết những gì đã xảy ra.

- Ồ không cần đâu, - Ông Lecoq đáp với một vẻ hơi tự phụ - hoàn toàn không cần.

- Dù sao thì ông rất nên biết...

- Sao? Biết cái gì cơ, thưa ngài Thẩm phán điều tra? - Vị nhân viên an ninh ngắt lời - Tôi đã biết hết rồi. Chúng ta đang nói về vụ án sát hại vì động cơ ăn cắp và chúng ta xuất phát từ đó. Sau đó chúng ta lên cầu thang, nhìn thấy cửa bị phá, những căn phòng bị xáo trộn. Xác bà bá tước đã được tìm thấy, nhưng xác ông bá tước thì không. Rồi còn gì nữa? Lão Bợm Nhậu bị bắt, đó là một kẻ vô lại xấu xa, dù sao đi nữa lão cũng đáng bị ngồi tù một thời gian. Guespin quay về trong tình trạng say xỉn.

- Ôi! Anh ta phải chịu những lời buộc tội nghiêm khắc, anh chàng Guespin này.

- Tiền sử của anh ta thật đáng thương: người ta không biết anh ta đã qua đêm ở đâu, anh ta từ chối trả lời nhưng không đưa ra được bằng chứng ngoại phạm... Thật nghiêm trọng, rất nghiêm trọng.

Cha Plantat quan sát vị nhân viền an ninh hiền lành với sự thích thú lộ rõ. Những người khác không giấu nổi vẻ sửng sốt.

- Vậy ai đã cung cấp thông tin cho ông? - Ông Thẩm phán điều tra hỏi.

- Ờ, mỗi người một ít.

- Nhưng ở đâu?

- Ở đây, tôi đã đến được hơn hai tiếng rồi, còn được nghe cả bài diễn văn của ông Xã trưởng.

Rồi, hài lòng vì đã gây ấn tượng, ông Lecoq nuốt một chiếc kẹo bột.

- Sao? - Ông Domini nói với giọng phật ý - Chẳng lẽ ông không biết tôi đang đợi ông ư?

- Xin lỗi, - Vị nhân viên an ninh đáp - thế nhưng tôi vẫn hy vọng ngài sẽ rất muốn hiểu tôi. Đó là vì việc điều tra hiện trường không thể thiếu được, cần phải nhìn tận mắt, phải chuẩn bị mưu kế. Tôi phải thu thập tin đồn, ý kiến, như người ta nói, để có thể nghi ngờ.

- Tất cả những cái đó, - Ông Domini nghiêm khắc tuyên bố - không biện minh được việc ông đến muộn.

Ông Lecoq âu yếm ngắm nhìn bức chân dung rồi đáp:

- Ngài Thẩm phán cứ việc đến phố Jerusalem hỏi về tôi, người ta sẽ nói cho ngài biết rằng tôi biết nghề của mình. Điều quan trọng là, để làm tốt một cuộc điều tra, phải để cho mình hoàn toàn không bị nhận ra. Như thường lệ, thật là dở khi người ta không ưa cảnh sát. Người ta mà biết tôi là ai và đến đây làm gì thì, nếu tôi ra ngoài kia, họ sẽ chẳng nói gì với tôi nữa, hoặc nếu tôi hỏi cung thì họ sẽ nói dối, sẽ nghi ngờ tôi, sẽ e ngại không nói gì.

- Điều đó khá đúng. - Ông Plantat ủng hộ vị nhân viên an ninh.

- Như vậy, - Ông Lecoq nói tiếp - khi người ta nói với tôi ở ngoài kia chuyện tỉnh lẻ, tôi phải mang bộ mặt tỉnh lẻ. Nhìn thấy tôi đến, mọi người sẽ tự nhủ: “Một anh chàng tờ mò kìa, nhưng hắn không phải người xấu.” Khi đó tôi có thể luồn lách, len lỏi, nghe, nói, tôi làm cho người ta nói! Khi tôi hỏi thì người ta thật thà trả lời; tôi tìm hiểu tình hình, thu thập chứng cứ; người ta không e ngại gì. Những con người xứ Orcival này thật tuyệt vời.

Tôi còn kết bạn với mấy người và họ đã mời tôi tối nay ăn cơm nữa đấy.

Ông Domini không ưa cảnh sát và không hề che giấu điều này. Ông chịu đựng hợp tác hơn là chấp nhận, vì ông không thể tránh được. Với sự thẳng thắn, ông lên án những phương cách mà đôi khi cảnh sát buộc phải sử dụng, trong khi ông vẫn công nhận sự cần thiết của các phương cách đó.

Trong khi nghe ông Lecoq nói, ông không thể không đồng ý, thế nhưng vẫn nhìn bằng con mắt không chút thân tình. Ông nói xẵng:

- Nếu ông đã biết nhiều như thế rồi thì ta hãy đi xem xét hiện trường vụ án.

- Xin tuân lệnh ngài Thẩm phán điều tra. - Vị nhân viên an ninh đáp ngắn gọn.

Và khi mọi người đứng cả dậy, ông lợi Lecoq dụng dịp này bước đến bên Cha Plantat và chìa hộp kẹo:

- Ông Thẩm phán hòa giải có dùng không?

Cha Plantat không nghĩ là phải từ chối, liền nuốt một mẩu kẹo táo và vẻ thanh thản lại hiện ra trên nét mặt vị nhân viên an ninh. Giống như tất cả các kép hát có tài, ông cần có một công chúng có thiện cảm và ông đang mơ hồ cảm thấy mình sẽ phải làm việc trước con mắt của một kẻ nghiệp dư.

❀ ❀ ❀

[1] Phố Jerusalem ở Paris, nơi có trụ sở ban đầu của Sở Cảnh sát Paris (ND).