Thấy Alan vào, bộ mặt ngựa của Bannister nở nụ cười thật rộng.

— Kém mười lăm phút! Mình bắt đầu lo. Cậu làm gì thế?

— Chẳng làm gì, tạt về nhà thôi.

Bannister phát hoảng trước bộ mặt tọp.

— Có gì nghiêm trọng không?

— Trong chưa đầy hai tiếng đồng hồ, mình bị đụng xe, Marina bỏ đi vì bị mình tóm được với một thằng, và Mabel báo tin luật sư của ả sẽ bám đít mình. Toàn việc tốt lành cả!

Bannister không ghìm nổi nụ cười bồn chồn:

— Cậu đùa đấy chứ?

— Ừ, buồn cười thật.

Alan ngồi vào bàn làm việc buồn rầu nhìn trời qua khung cửa sổ. Bannister rụt rè chìa gói giấy.

— Rắc rối thoáng qua thôi. Này, của cậu đây.

— Của mình.

— Ừ, cầm lấy.

Alan giơ tay, nhưng vẫn nghi ngại:

— Cái gì vậy? Quả bom à?

Bannister lại cười:

— Mở ra khắc biết! 22 tháng bảy. Cậu quên sao?

Alan lắc đầu không hiểu. Bannister thân mật xô mạnh một cái làm anh xiêu sang một bên:

— Sinh nhật cậu, đồ ngốc!

— Cứt thật... - Alan lắp bắp. - Quên biến mất!

— Mình không quên! 22 tháng bảy. Mở ra!

— Này, Bannister, cậu điên rồi! Đáng lẽ không nên...

— Thế đánh bạn với nhau để làm gì?

Alan xé giấy gói lấy ra chiếc hộp đựng chai rượu dán huy hiệu. Bannister vênh mặt:

— Cognac Pháp, siêu niên đấy!

Lấy hai cốc trong ngăn kéo ném cho Alan một.

— Uống một ngụm sẽ thấy ổn. Cuộc đời bắt đầu! Cậu thọ bao nhiêu? Một trăm mười? Một trăm năm mươi?

— Như Cognac của cậu. Siêu niên!

— Nếu không đùa?

— Thì ba chục.

— Cậu định đè bẹp mình chắc? Bốn mươi sáu tuổi đầu, quá khứ chẳng ra sao, tiền đồ không có vì sắp quá tuổi. Chúc sức khỏe cậu!

— Chúc sức khỏe cậu, - Alan nâng cốc.

Họ uống một hơi.

— Cảm ơn cậu đã nghĩ đến - Alan nói.

Bannister nháy mắt kèm theo cái tặc lưỡi:

— Có lẽ không nên uống lúc trời nóng 40 độ thế này; nhưng còn hơn uống nước suông.

Alan rót hai cốc đầy ắp.

— Cứt thật, trăm phần trăm?

— Trăm phần trăm!

Cả hai phá lên cười. Bannister lại rót rượu:

— Chúc mừng ngày sinh nhật của chú thộn!

— Chúc sức khỏe con lừa cái!

— Con lừa già - Bannister chữa lại.

Họ uống nốt rượu trong ly.

— Bannister này...

— Gì?

— Cậu biết đấy, con Marina tởm lắm. Nó sẽ không quay về.

— Đứa nào rồi cũng sẽ quay về. Mình hành con Christel đủ kiểu mà nó đâu có chịu đi!

— Hình như mình không rời bỏ được nó.

— Đưa ly đây, chầu này của mình,

— Cậu hiểu chứ, Bannister! Mình cần nó.

— Cậu quá tốt với đàn bà. Uống!

— Cậu có lý. Trăm phần trăm!

Máy nội đàm vo ve. Bannister nhấc máy hét to:

— Tôi không có ở đây!

Bỗng nét mặt của anh ta biển đổi, giọng lừng khừng:

— Vâng... Đồng ý. Được... Ngay bây giờ.

Anh ta gác máy thật nhẹ nhàng.

Alan cố nén cơn nấc cục:

— Mình đã kể với cậu là Mabel nó nhổ vào giữa mồm...

— Murray... - Bannister buông thõng.

— Sao? Murray cái gì? - Alan sửng sốt.

— Ba giờ rồi. Lão đợi cậu.

Alan rót cốc rượu ngửa cổ uống vội uống vàng, ho sặc sụa, vớ mảnh giấy lau mồm rồi khinh bỉ:

— Murray là thằng ngốc bẩn thỉu.

Anh đặt hai tay lên vai Bannister, nhìn thẳng vào mặt:

— Mình nói riêng với cậu điều này...

Anh dừng lại cốt làm cho câu tiếp theo nặng hơn câu trên:

— Mình thù ghét Murray.

Bộ mặt xinh xắn của Bannister tóc đỏ tươi lên:

— Mình cũng thế.

— Còn điều này nữa. Nếu lão tưởng mình dễ dàng để lão trút việc lên đầu vào ngày sinh nhật thì lão nhầm to!

Bannister gật gù nhiệt liệt tán thành tuy mắt vẫn lo lắng nhìn vào đồng hồ. Alan kết luận:

— Thằng ngu kinh tởm!

— Đúng, - Bannister nói. - Đúng vậy! Bây giờ cậu phải tới chỗ lão.

— Tất nhiên rồi!

Alan giận dữ bóp bẹp chiếc cốc giấy, sập cửa thật mạnh sau lưng.

Olivier Murray là một người bẳn tính bẩm sinh. Lão tự hào về tài phát hiện ngay được chỗ yếu của bất cứ ai sau mười lăm giây đối diện. Như tất cả mọi kẻ hèn kém có quyền lực, ở lão thói độc ác đã tạo ra thứ bản năng rất hiệu nghiệm khiến lão bao giờ cũng đánh trúng những chỗ đau sâu kín nhất của con người. Với chức vụ trưởng phòng nhân sự của xí nghiệp, lão là lưỡi dao kề cổ làm nhân viên suốt tám tầng lầu khiếp hãi. Sau giờ làm việc lão thường lục lọi các phòng làm việc, vần vò hồ sơ lý lịch nhân viên, nhặt nhạnh các mảnh thư riêng đã xé vụn vứt trong sọt giấy rồi tẩn mẩn sắp lại cẩn thận như một nhà sưu tầm. Sau đó lão trìu mến cất kỹ các di tích đời tư ấy trong những cặp hồ sơ được bổ sung rất kịp thời và tỉ mỉ, không ngừng hoàn chỉnh bộ phiếu ghi những bằng chứng không thể chối cãi được về nhược điểm của từng người. Lão không uống rượu, không cười, đến nhiệm sở trước tiên, ra về sau cùng. Đời lão hòa làm một với Hackett. Hackett là lão, lão là Hackett. Phòng làm việc của lão giống hệt con người lão: khổ hạnh, nghiêm khắc, không có bản sắc riêng. Chiếc bàn mặt kính trần trụi nơi lão vẫn ngồi bệ vệ, đầy tự tin vào quyền lực; chiếc tủ sắt đựng tập hồ sơ tin cẩn, lão còn cẩn thận để bản sao trong két ngân hàng của lão; chiếc đồng hồ trên tường lạnh lùng đếm giây, khi cần nó sẽ nhắc cho khách nhớ rằng thì giờ là vàng bạc. Không giấy má, không tư liệu, chiếc bút chì cũng không có, không một thứ gì, trống rỗng hoàn toàn. Trên tường, tấm ảnh to tướng chụp Arnold Hackett sáng lập viên chủ tịch - chánh giám đốc xí nghiệp. Đối diện lão, bên kia bàn đặt ba chiếc ghế sắt thô cứng dành cho các nạn nhân được lão tiếp vừa lịch sự lại vừa tàn nhẫn: phải có người trả giá cho thứ đạo đức bất đắc dĩ của lão.

Alan bước vào. Murray mặt lạnh như tiền, chăm chú nhìn anh hồi lâu. Trong mấy giây dài dằng dặc này giữa Murray ngồi và Alan đứng diễn ra cuộc đấu gươm mà kẻ bị hạ là kẻ mở miệng nói trước.

— Tôi đã tới, - Alan nói.

Không rời mắt, Murray lạnh lùng đáp:

— Thưa ông Pope xin nhép nhắc lại để ông nhớ trong giờ làm việc không được phép uống rượu.

Alan giật mình nhưng gắng chịu:

— Ông chỉ cần nói có thế thôi?

Murray mơ hồ phác một nụ cười lạnh băng:

— Mời ông ngồi.

— Không.

— Tùy ông. Trước khi thông báo mục đích triệu ông tới, tôi muốn rà soát vài chi tiết. Ông vào làm việc từ...

— Bốn năm.

— Bốn năm hai tháng tám ngày. Mong ông vui lòng nói cho biết các khoản tiền lương.

— Ông biết còn rõ hơn tôi.

— Đúng, ông Pope. Trừ đi các khoản, còn 1.672 đôla một tháng.

Lão gật gù làm như số tiền ấy rất lớn và nói tiếp:

— Nhiều đấy.

— Thế ông có trả giùm tôi tiền nhà, tiền quần áo, tiền ăn uống không?

Murray vờ không nhận thấy vẻ hỗn xược:

— Ông Pope này, tôi không cần biết đến đời tư của ông.

— Nếu vậy xin miễn đánh giá mức lương cao thấp của tôi! Định lên lương cho tôi chắc?

— Không hẳn đâu thưa ông, - Murray gừ trong họng. - Nói lên lương không được đúng. Ông biết công nghiệp dược đang trải qua cơn khủng hoảng do hậu quả những biến động của nền kinh tế thế giới. Tất nhiên Hackett sẽ vượt qua được vì xí nghiệp của ta vẫn năng động tiến lên, tiến lên không ngừng...

Càng lúc Alan càng khó kiềm chế thân hình đang đung đưa như quả lắc đồng hồ.

— Đừng dông dài nữa Murray! Nói toạc ra đi!

— Tôi sắp vào vấn đề ngay đây, ông Pope. Để bù đắp sự giảm sút tiền lãi, Hackett buộc phải thu hẹp biên chế đôi chút.

Alan thấy đôi chân muốn khuỵu xuống nhưng quyết không cho lão hưởng cái thú đọc được trên mặt anh bất cứ điều gì.

— Căn cứ vào bốn năm thâm niên của ông, cộng ba tháng phụ cấp nghỉ việc, tôi buồn lòng báo để ông biết: ông được lĩnh bảy tháng lương, tổng số tiền là 11.704 đôla.

Dư vị cognac trong miệng Alan vụt trở thành đắng chát: họ tống anh ra vỉa hè. Anh chỉ thẳng vào mặt Murray:

— Chẳng hiểu ông vừa tuôn ra cái gì nữa! Đừng loanh quanh nữa Murray! Ông nói thẳng ra xem!

Không hề chớp mắt, với giọng thoáng vẻ khinh miệt, người bảo vệ tối cao của luật lệ nhà Hackett thản nhiên tuyên bố:

— Được. Thưa ông Pope từ nay trở đi ông khỏi cần tới làm việc. Ông bị xóa sổ rồi.

***

Cổ thắt lại, Bannister không thể nào tập trung vào tập hồ sơ đặt trước mặt. Anh lo xảy ra chuyện không hay. Thông thường người bị Murray gọi lên gặp là người bị đuổi việc. Từ mấy ngày nay tin đồn thải người đã lan truyền trong tiệm Romano, trong hành lang cơ quan. Alan là vật hy sinh lý tưởng. Mới có bốn năm thâm niên, tính hay giúp đỡ bạn bè, rộng rãi, chẳng gièm pha ai, không xiêu lòng khi vợ đồng nghiệp ve vãn, chẳng ước mong thay chân ai ở Hackett... từng ấy điều đáng nghi. Nơi đây người ta xây dựng sự nghiệp riêng một cách hung tợn, liếm gót người này, đặt vỏ chuối dưới chân người kia, chối bỏ hết thảy. Mỗi đồng sự tất yếu là một kẻ thù. Mỗi cấp trên là một thế lực phải kiêng dè cho tới ngày ông ta trở thành một kẻ cần đánh gục. Muốn sống sót trong môi trường ấy, phải có một ít đạo đức giả tối thiểu. Khốn thay theo Bannister thì Alan không có cái đó. Tuy không ai chê trách được anh ta chút gì về tay nghề, nhưng Alan để lộ quá rõ rằng anh coi Hackett chỉ là nơi kiếm ăn chứ không phải là đức tin. Bannister tức điên người thấy chàng trai tài năng như thế mà lại không được thừa kế cái thói độc ác rất cần cho những vĩ nhân tương lai đang hình thành trong lò ấp kín mít của các công ty đa quốc gia. Anh ta được gái thích, anh phạm sai lầm mê gái, vụng về đến nỗi thổ lộ tình yêu với họ. Họ lợi dụng điều đó rất tài tình. Mabel làm anh khánh kiệt, Marina coi khinh anh ta đến mức ngay Bannister tóc đỏ có tầm nhìn thấp kém và chiếc mõm ngựa đua thua cuộc cũng không bao giờ chịu nổi.

Bannister giật mình. Alan đi ngang qua mặt như một thằng người máy không nhìn anh ta:

— Alan!

— Còn cái gì nốc không?

— Nói đi đã, đồ cứt ỉa! Lão bảo gì?

— Cho uống mau lên!

Bannister nhào tới chai rượu giấu kỹ trong ngăn kéo. Tu một ngụm rồi run run đưa cho Alan một cốc.

— Lành? Dữ? Nói ngay.

Alan nín thở uống một hơi cạn cốc cognac. Nhìn Bannister trừng trừng như mới thấy lần đầu, há mồm nhiều lần liên tiếp như bị cơn co giật. Không nói ra tiếng Bannister vội vã rót đầy lần nữa. Alan giằng chiếc cốc trên tay Bannister rồi quay lưng lại. Giọng đau xót:

— Mình bị thải rồi. Thải như một cục cứt.

***

— Hê, ông Pope...

Người gác cổng từ trong buồng kính vọt ra:

— Rắc rối to! Họ cúp nước nhà ông rồi. Thợ nước đã đến, nhưng chưa làm gì được nếu chưa nậy sàn nhà ông lên để lập bản dự toán.

— Không có tí nước nào?

— Không.

— Vòi tắm? Chỗ rửa mặt?

— Khô cong.

— Cứt thật... - Alan bỏ đi. Nhưng còn quay mặt lại cố nặn nụ cười xin lỗi người gác.

— Chưa hết, ông Pope. Giá như ông vui lòng nghĩ đến việc trả tôi tiền nhà tháng bảy.

— Tôi có nghĩ, có nghĩ đấy.

Quy luật dây chuyền.

Trong thang máy dây treo sắp đứt đến nơi - Điều này cũng theo đúng quy luật - Alan ngạc nhiên thấy mình chưa đánh mất chìa khóa. Vào đến nhà, anh cởi bỏ chiếc sơmi ướt sũng vo viên ném lên giường, vào phòng tắm mở vòi nước hết cỡ: chỉ có tiếng rên rỉ trong ống. Anh cởi giày, tất, cởi quần ngoài, đi tới giá sách vớ chai whisky: chai rỗng! Anh cáu tiết tống khỏi đầu mình hình ảnh con lợn đi giầy bóng rổ đã nốc hết của anh, trở lại phòng tắm lấy khăn cọ lên người. Định với lấy chai nước thơm nhưng tuột tay đánh rơi xuống sàn gạch men vỡ tan. Anh đứng một lúc lâu, tay buông thõng, mắt trống rỗng, cùng đường thật rồi! Từ cái nhỏ nhặt đến cái cốt yếu nhất cho cuộc sống, tất cả đều cuốn xéo hết rồi. Chán nản, anh ngồi xuống mép buồng toilet, bưng mặt nhắm nghiền mắt. Rồi đứng dậy bước mấy bước ngập ngừng đến chiếc tủ đựng bốn bộ đồ may sẵn. Biết đâu trong đó còn sót lại một bao thuốc. Anh lục dưới chồng chăn. Ngón tay chạm vào lớp vải sần sùi của chiếc túi dết.

Nó hoàn toàn giống hàng nghìn chiếc túi dết nhà binh Mỹ khác, nhưng đối với Alan nó là duy nhất. Bố anh, bác sĩ Richard Pope đã đeo nó trên vai khi quân Đồng minh đổ bộ lên miền Nam nước Pháp. Trong túi, có tất cả các kho báu thời thơ ấu của anh: vài tấm ảnh chụp bố mẹ, sổ lý lịch, tấm lắc quân nhân của bố, một lọn tóc, giấy tờ. Trên một bức ảnh, bác sĩ Pope âu yếm quàng tay ôm chặt mẹ anh. Cả hai người đều đẹp, khỏe, vẻ mặt rạng rỡ, trông còn trẻ trung hơn anh hôm nay.

Bố chết khi Alan mới lên bốn, bà Claritsa chết khi anh mười bảy tuổi. Trước khi anh ra đời, hai người vẫn ước ao sinh ra một cậu con trai nối nghiệp thầy thuốc... Anh nhăn mặt buồn rầu, đưa cặp mắt vỡ mộng nhìn căn buồng mới hôm qua còn rất yên lành. Bây giờ anh thấy nó thật tù túng, nhàm chán, tiều tụy, đúng là hình ảnh cuộc đời anh, một cuộc đời kết bằng những cái có thực tầm thường và những ước mơ viển vông không bao giờ vươn tới, những cuộc tình ngắn ngủi, những tình bạn nhậu nhẹt không có ngày mai.

Bỗng nhiên rất thèm hút một điếu thuốc. Cuống quít nắn hết túi áo đến túi quần, nhấc đổi các cuốn sách, lục lại các ngăn kéo... Không thể tính đến việc xuống mua dưới phố: anh thấy không đủ can đảm chường bộ mặt chịu tội ra ánh sáng quán rượu cũng như dưới cái nhìn dò hỏi của khách qua đường.

Alan tìm ra cái định tìm trong chiếc hũ sành đựng bột lăn lóc dưới bếp: một điếu Camel bị dập tắt ngay lúc mới châm, một đầu bê bết son môi. Anh đưa lên mũi hít hà thật lâu, mong tìm lại qua mùi thuốc đã hả hơi giống như mùi thơm làn hương tinh tế của Marina.

Anh ngả người trên đi văng châm thuốc hút một hơi thật sâu. Đầu óc trống rỗng, đưa mắt nhìn chằm chằm vết nứt trên trần nhà.

Cần đến cái gạt tàn, anh vươn tay, quay đầu tìm và trông thấy lá thư. Lòng mừng khấp khởi, anh nhổm ngay dậy lăn trên thảm vồ lấy thư. Và lợm giọng muốn nôn. Phong bì đóng dấu nhà ngân hàng của anh. Đã nhiều lần bị cảnh cáo nhưng anh vẫn còn nợ 327 đôla tại ngân hàng Burger. Lần này nữa, hẳn là lần cuối cùng rồi, họ đuổi đến nơi. Alan do dự xé phong bì, mở tờ giấy bên trong, lướt mắt đọc qua một lần. Không hiểu nổi. Đọc lần nữa. Mạch máu nện ở thái dương thình thịch.

Cổ khô khốc, anh đọc lần nữa. Hai dòng ngắn ngủi hết sức vô lý:

“Xin kính báo để ông rõ: chúng tôi đã ghi thêm vào tài khoản của ông số tiền 1.170.400 đôla.”