“Kỳ giông” của Jilio Cortazar xuất hiện trong tuyển tập truyện ngắn của ông mang tên Final del Juego (Buenos Aires: Editorial Sundamericana, 1964). Giá trị xuất khẩu toàn cầu của các loại cá cảnh từ năm 1976 đến hiện tại được lấy từ nguồn của FAO. Giá trị của ngành công nghiệp này có thể từ 15 tỷ đến 30 tỷ đô la. Tôi trích dẫn một con số khiêm tốn hơn dựa vào thông tin từ Keith Davenport của Hiệp hội Buôn bán Thủy sinh vật cảnh.
Để biết thêm về nghiên cứu lịch sử nuôi cá từ thời La Mã cổ đại, mời đọc bài Piscine: Artificial Fishponds in Roman Italy (Chapel Hill, NC: University of North Carolina Press, 1997) của Higginbotham. Phát minh bể cá cảnh được kể lại trong cuốn sách có minh họa của Lynn Barber The Heyday of Natural History 1820-1870 (Garden City, NY: Doubleday, 1980). Cuốn sách lại dẫn tôi tới các tác phẩm của Philip Henry Gosse, người đã truyền bá rộng rãi thú vui này trong những năm 1850. Một cuốn sách có ích khác là của Stephen Jay Gould, “Seeing Eye to Eye, Through a Glass Clearly,” Natural History 106 (JulyAugust 1997), Bernd Brunner có cuốn The Ocean at Home: An Illustrated History of the Aquarium (New York: Princeton Architectural Press, 2005), và sách của Albert Klee The Toy Fish: A History of the Aquarium Hobby in America-the First One Hundred Years (Pascoag, RI: Finley Aquatic Books, 2003). Cuốn này lại dẫn tôi đến với “The Myth of the Balanced Aquarium” của James W. Atz, Natural History 58 (1949). Để biết thêm nhiều điều về lịch sử hình thành môn sinh thái học và bí ẩn về trạng thái ổn định trong tự nhiên, mời đọc cuốn sách của Donald Worster Nature’s Economy: A History of Ecologicalldeas, tái bản lần thứ hai. (New York: Cambridge University Press, 1994).
Nguồn tư liệu chính của tôi về thời thơ ấu của Heiko Bleher và cuộc đời mẹ ông, bà Amanda Bleher từ chính cuốn hồi kí của bà, Itenez: River of Hope (Miradolo Terme: Aquapress, 2009), được xuất bản ba mươi năm sau ngày bà viết ra nó. Để xác định nhiều nhất có thể về những ngày đầu của gia đình Bleher, tôi đã dành nhiều thời gian tra cứu trong giấy tờ và nhật kí của bà Amanda, cũng như đọc lại các bài báo về việc kinh doanh xuất khẩu cá và các loại cây thủy sinh của bà cũng như cha bà, ông Adolf Kiel. Tôi đã nói chuyện với chị gái của Heiko là bà Irene Bleher, và năm 2012 tôi cũng đã đến thăm bạn thân của bà Amanda là Eugen Jussek. Hai người bạn đã gặp nhau lần đầu tiên ở Frankfurt trong Thế chiến thứ hai và duy trì mối liên lạc suốt đời. Jussek là một nhà tâm lý học ở Los Angeles chuyên về thôi miên và tiền kiếp, bà nhớ lại đã từng khiêu vũ với Amanda trong chất giọng trầm khàn của nữ ca sĩ Zarah Leander và bà đã cho tôi một góc nhìn vô cùng quan trọng về tính cách cũng như cuộc đời của bạn bà.
