Tôi và Albert ngồi bên cửa sổ trong quán cà phê Meyer. Trên cái bàn đá cẩm thạch tròn trước mặt chúng tôi là hai tách cà phê đã nguội lạnh.

Chúng tôi đã tiêu phí ba giờ ở đây vậy mà vẫn chưa dám quyết định uống cái thứ nước canh đắng nghét này. Mà đây là chúng tôi đã quen uống đủ thứ ngoài mặt trận rồi; nhưng cái thứ này không thể là gì khác ngoài nước luộc than.

Chỉ có ba bàn đang có khách. Ở một bàn mấy kẻ đầu cơ đang mặc cả về một toa xe thực phẩm; ở bàn khác là một cặp vợ chồng đang đọc báo; còn ở bàn thứ ba, chính là hai thằng chúng tôi đang chề chà hai cái mông đã quên mùi chiều chuộng của chúng tôi trên ghế sofa bọc nhung đỏ.

Các rèm cửa đều dơ bẩn, cô phục vụ bàn ngáp dài, không khí ngột ngạt, và thực ra có lẽ ở đây chẳng có thứ gì hay ho; nhưng đối với chúng tôi, vẫn còn vô số điều tuyệt vời. Chúng tôi ngồi thoải mái, chúng tôi có thời gian vô tận, nhạc đang chơi, và chúng tôi có thể nhìn ra ngoài cửa sổ.

Chúng tôi đã bị tước bỏ những thứ này từ rất lâu.

Vì vậy chúng tôi ngồi mãi, tận đến lúc ba nhạc công đã thu dọn xong nhạc cụ của họ và cô hầu bàn bực bội lượn vòng mỗi lúc mỗi gần hơn quanh bàn chúng tôi. Rồi chúng ôoi trả tiền và bước ra con phố đêm. Thật là tuyệt vời khi tản bộ chầm chậm từ quầy hàng này qua quầy hàng khác, không phải lo lắng về bất cứ điều gì, và làm một người tự do.

Chúng tôi dừng lại ở phố Stuben.

"Ta ghé qua Becker chứ?" tôi đề xuất.

"Chắc chắn rồi" Albert đồng ý, "ông ta sẽ ngạc nhiên đấy.”

Chúng tôi đã trải qua một phần tuổi học trò của mình trong cửa hiệu Becker. Có thể mua tất cả những gì nảy ra trong đầu: vở, đồ vẽ, vợt bắt bướm, bể cá cảnh, bộ sưu tập tem, những cuốn sách cũ, những cuốn "cẩm nang" giải bài tập đại số. Chúng tôi ngồi hàng tiếng đồng hồ trong cửa hiệu Becker, chúng tôi hút trộm thuốc lá và có những cuộc hẹn hò lén lút đầu tiên với các nữ sinh trung học của thị trấn. Chủ hiệu là người bạn tâm giao lớn của chúng tôi. Chúng tôi bước vào. Vài cậu học sinh đứng trong các góc giấu vội những điếu thuốc lá của chúng trong lòng bàn tay khum lại.

Chúng tôi mỉm cười và hơi ưỡn ngực. Một cô gái đến gần hỏi xem chúng tôi cần gì.

"Chúng tôi muốn nói chuyện với ông Becker," tôi nói.

Cô gái ngập ngừng. "Tôi có thể thay ông ấy không?"

"Không đâu, cô gái," tôi đáp. "Cô không thể thay được đâu. Cô hãy báo cho ông Becker biết."

Cô gái đi khỏi. Chúng tôi nhìn nhau, khoái trá với ý tưởng của mình và đút tay vào túi. Sẽ có một cuộc gặp gỡ ra trò đây!

Tiếng chuông cửa quen thuộc vang lên. Becker đến, nhỏ bé, xám xịt và luộm thuộm như mọi khi. Ông nheo mắt nhìn một lúc. Rồi ông nhận ra chúng tôi.

"Nhìn xem ai kia! Birkholz và Troßke!" ông nói, "Cũng về rồi hả?"

"Đúng vậy!" chúng tôi vội đáp, bụng nghĩ giờ sẽ bắt đầu tay bắt mặt mừng.

"Hay lắm! Các cậu muốn gì đây?" ông hỏi. "Thuốc lá chăng?"

Chúng tôi chưng hửng. Thật ra chúng tôi không muốn mua bất cứ thứ gì, chúng tôi không hề nghĩ đến chuyện đó.

“Vâng, mười điếu thuốc lá," cuối cùng tôi nói.

Ông đưa thuôc lá cho chúng tôi. "Vậy nhé, gặp lại sau!" ông chào và lập tức lê bước trở vào. Chúng tôi vẫn đứng nguyên tại chỗ. "Còn quên gì à?" ông gọi với ra, chân đã bước lên cầu thang nhỏ.

"Dạ không, không," chúng tôi đáp và rời cửa hiệu.

"Vậy đấy, Albert," tôi nói khi đã ra ngoài phố, "xem chừng ông ấy nghĩ chúng mình chỉ vừa đi dạo chơi về, hả?"

Cậu ấy phẩy tay bực bội. "Cái đồ dân sự ngu ngốc ấy mà..."

Chúng tôi tiếp tục lang thang trên phố. Đến khuya chúng tôi gặp Willy, và cả bọn cùng nhau đi đến doanh trại.

Dọc đường Willy đột nhiên nhảy phắt sang bên. Tôi cũng giật mình sợ hãi. Tiếng rít không thể trộn lẫn của một trái lựu đạn bay đến, nhưng rồi chúng tôi sửng sốt ngó quanh và cười. Đó chỉ là tiếng rít của đoàn tàu điện đang tới.

Jupp và Valentin ngồi có phần chơ vơ trong một gian phòng lớn vắng teo. Tjaden còn chưa quay về. Cậu ta vẫn đang ở chỗ nhà chứa. Hai anh chàng mừng rỡ chào đón chúng tôi, bởi vì bây giờ đã đủ hội đánh bài Skat.

Trong khoảng thời gian ngắn ngủi Jupp đã kịp trở thành thành viên Hội đồng quân nhân. Đơn giản là anh ta tự phong và giữ vị trí đó đến bây giờ, vì trong doanh trại ngự trị sự hỗn loạn tới mức chẳng ai biết mô tê gì.

Trước mắt anh ta sống tạm bằng cách đó, cũng bởi công việc dân sự của anh ta đã mất. Ông luật sư ở Köln viết cho anh ta rằng nữ trợ lý mới vào việc xuất sắc và tiền lương lại rẻ hơn, còn Jupp ở ngoài mặt trận, chắc chắn có chút lạc hậu về công việc văn phòng. Ông luật sư thực lòng lấy làm tiếc, nhưng thời buổi bây giờ thật khó khăn. Ông gửi lời chúc tốt lành nhất cho tương lai của Jupp.

"Đời rõ oái oăm," Jupp u sầu nói. "Suốt những năm qua tó chỉ mơ ước một điều duy nhất là rời xa khỏi quân đội, vậy mà bây giờ tớ lại mừng vì có thể ở lại. Thôi thì tàn đời cách này hay cách khác cũng vậy cả... Tớ đặt mười tám."

Willy có lá bài đỉnh nhất trong tay. "Hai mươi," tôi nói hộ câu ta.

"Còn anh, Valentin?"

Anh ta nhún vai. "Hai mươi tư."

Khi Jupp bỏ qua ở mức đặt bốn mươi, Karl Bröger xuất hiện. "Muốn ngó qua xem các cậu sống thế nào," cậu ta nói.

"Và cậu đã tìm bọn này ở đây, hả?" Wỉlly mỉm cười và ngồi duỗi dài thật thoải mái.

"Đúng, nói gì thì nói, doanh trại mới là quê hương thực sự của lính tráng. Bốn mươi mốt!"

"Bốn mươi sáu," Valentin khịt mũi thách thức.

"Bốn mươi tám!" Willy gầm lên đáp lại.

Chết tiệt! Chơi lớn rồi đây! Chúng tôi xích lại gần nhau hơn. Willy khoái trá tựa người vào thành tủ, hé cho chúng tôi thấy bộ bốn con J[1].

Tuy nhiên, Valentin nhe răng cười đầy vẻ nguy hiểm; cơ hội ăn null ouvert[2] trong tay anh ta còn chắc hơn.

1.

Quân J là quân cao nhất trong bài Skat. (Người dịch - N. D. ) 2.

Null ouvert: thả cho đối phương ăn tất cả các quân bài. (N. D. ) Trong căn phòng này tuyệt vời ấm cúng. Trên bàn sáng bập bùng một cây nến cháy dở. Những cái giường lính trắng mờ nổi lên trong bóng tối. Chúng tôi xơi những miếng pho mát lớn mà Jupp đã kiếm được. Anh ta cắt pho mát bằng lưỡi lê và chia phần cho mọi người.

"Năm mươi!" Valentin nhảy lên.

Rồi cánh cửa bật mở và Tjaden lao vào phòng. "Se... Se...” cậu ta lắp bắp và cơn phấn khích cực độ khiến cậu ta lên cơn nấc tưởng chết được.

Chúng tôi lôi cậu ta đi vòng quanh phòng, hai tay giơ lên cao.

"Bọn gái thó hết tiền của cậu à?" Willy thông cảm hỏi.

Cậu ta lắc đầu. "Se... Se..."

"Nghiêm!" Willy ra lệnh.

Tjaden giật mình. Vậy là khỏi cơn nấc.

"Seelig... tớ tìm thấy Seelig rồi," cậu ta hân hoan reo.

"Mẹ kiếp," Willy hú lên, "nếu bây giờ cậu nói dối, tớ sẽ quang cậu ra ngoài cửa sổ!"

Seelig từng là thượng sĩ của đại đội chúng tôi, một con quái vật thượng thặng. Thật không may, hai tháng trước cuộc cách mạng gã đã bị thuyên chuyển, nên đến tận bây giờ chúng tôi không thể túm được gã.

Tjaden kể rằng Seelig hiện là chủ quán Vua Wilhelm và bán loại bia ngon tuyệt.

"Đến đó thôi!" tôi hô lên, và cả bọn xô nhau chạy ra ngoài.

"Nhưng không thể thiếu Ferdinand được!" Willy nói. "Anh ấy còn phải giải quyết với Seelig chuyện của Schröder."

Chúng tôi huýt sáo và hú hét ồn ào ở dưới nhà Kosole, cho đến tận khi anh - rầu rĩ trong chiếc áo ngủ - nhô ra ngoài cửa sổ.

"Các cậu nghĩ quái gì mà mò đến khuya như vậy,” anh càu nhàu, "không biết là tớ đã có vợ à?"

"Chuyện đó để lúc khác!" Willy hét. "Xuống đây mau, bọn em đã tìm ra Seelig!"

Ferdinand lập tức hoạt bát hẳn lên. "Thật chứ?" anh hỏi.

"Thật thế!" Tjaden quang quác.

"Được, tớ xuống ngay!" anh trả lời. "Nhưng các cậu sẽ biết thế nào là lễ độ, nếu dám chơi tớ..."

Năm phút sau anh đã xuống và chúng tôi kể rõ lại cho anh. Cả bọn lao đi.

Khi chúng tôi rõ sang phố Haken, Willy chạy quá hărn hở, húc ngã một gã đàn ông trôn đường.

"Đồ tê giác!" gã kia nằm dưới đất quát theo cậu ấy.

Willy quay lại trong chớp mắt, đứng chôn chân trước mặt gã kia với vẻ hăm dọa. "Xin lỗi, anh vừa nói gì?" cậu ta hỏi, tay gõ gõ lên mũ của mình. Gã kia lóp ngóp đứng dậy và ngó lên cậu ta. "Nào tôi có biết..." gã ta lí nhí đáp.

"May cho nhà anh đấy!" Willy nói. "Anh đâu có đủ to con để chửi mắng thằng nào."

Chúng tôi đi qua một khu vườn nhỏ và dừng lại trước cửa quán rượu Vua Wilhelm. Biển hiệu đã được sơn lại. Bây giờ quán mang tên Hoa mẫu tử. Willy đặt tay lên nắm cửa.

"Đợi đã!" Kosole kéo tay cậu ta lại. "Willy," anh nghiêm trang nói, "nếu đánh, tớ sẽ là người đánh nó! Bắt tay nào!"

Được! Willy vỗ vào tay anh và mở toang cánh cửa.

Ùa ra đón chúng tôi là tiếng ồn, khói thuốc và ánh đèn. Tiếng ly cốc lanh canh. Một cái máy hát đang phát oang oang khúc quân hành trong vở Bà góa vui vẻ. Vòi bia trên quầy lấp lánh. Tiếng cười rộn rã quanh bồn rửa bên quầy pha chế, nơi hai cô gái đang tráng những cái cốc đầy bọt. Một đám các chàng trai vây xung quanh họ. Những chuyện tiếu lâm chói tai.

Nước sóng sánh tràn qua thành bồn. Những gương mặt phản chiếu trong đó tan ra. Một tay lính pháo gọi một chầu rượu khao chúng bạn và véo mông một cô gái. "Đây vẫn còn là hàng thời bình nhá, Lina," anh ta phấn khích gào lên.

Chúng tôi lách lên phía trước. "Đúng thật, nó đứng kia kìa!" Willy nói.

Với hai ống tay áo xắn cao, sơ mi phanh cúc, mồ hôi nhễ nhại, cái cổ đỏ au ướt đầm, chủ quán đang rót bia đằng sau quầy. Bia chảy thành dòng nâu và vàng óng dưới những nắm tay to tướng của gã vào các cốc vại. Lúc này gã nhìn lên. Một nụ cười nở rộng lan trên khuôn mặt gã. "Xin chào!

Các cậu cũng đến hả? Thích loại nào: bia sẫm hay bia sáng?"

"Bia sáng, ngài thượng sĩ," Tjaden xấc xược đáp. Chủ quán đưa mắt đếm chúng tôi.

"Bảy," Willy nói.

"Bảy," chủ quán lặp lại, liếc nhìn Ferdinand, "sáu và Kosole, đúng vậy."

Ferdinand chen đến quầy bar. Anh tì hai nắm tay của mình vào rìa quầy, hỏi: "Nói xem, Seelig, mày cũng có rum chứ?"

Chủ quán đang lúi húi đằng sau quầy của mình. "Tất nhiên tôi cũng có cả rum."

Kosole nhìn gã từ dưới lên. "Mày có vẻ khoái nốc loại rượu này, hả?"

Chủ quán rót đầy một dãy ly cognac. "Tất nhiên tôi thích uống loại này."

"Mày có nhớ lần cuối cùng mày đã uống say rum là khi nào không?"

"Không..."

"Nhưng tao nhớ!" Kosole gầm lên và đứng trước quầy giống như một con bò mộng ở trước hàng rào. "Mày biết cái họ Schröder chứ?"

"Có nhiều người mang họ Schrỏder," chủ quán đáp hời hợt.

Thế này đã quá đủ với Kosole. Anh toan nhảy bổ vào, nhưng Willy tóm chặt vai anh và ấn anh ngồi xuống ghế.

"Uống trước đã! Cho bảy bia sáng," cậu ta ngoảnh lại gọi chõ vào quầy.

Kosole im lặng. Chúng tôi ngồi xuống bên một cái bàn. Đích thân chủ quán mang ra cho chúng tôi các vại bia nửa lít.

"Chức sức khỏe!" gã nói.

"Chúc sức khỏe!" Tjaden đáp, và chúng tôi uống. Đoạn Tjaden ngả người ra sau. "Sao, tớ đã nói gì với các cậu hả?"

Ferdinand nhìn theo sau chủ quán đang trở lại quầy bar.

"Mẹ kiếp," anh nghiến răng, "chỉ cần tớ nhớ đén chuyện thằng chó này nồng nặc rượu rum như thế nào khi bọn mình chôn Schröder..."

Anh bỏ lửng câu.

"Chỉ cần không mủi lòng!" Tjaden nói.

Dường như những lời nói của Kosole đã giật tung bức màn vốn suốt thời gian qua vẫn khẽ đung đưa và lay động, rồi đột nhiên một khoảng trống xám xịt, ma quái như cứ lớn dần và lan tỏa trong quán. Các cửa sổ nhòe đi, những bóng mờ nhô lên từ các khe nứt dưới sàn, và ký ức lơ lửng bay trong gian phòng ngập tràn khói thuốc.

Kosole và Seelig không bao giờ chịu đựng nổi nhau. Nhưng mãi đến tháng tám năm 1918 họ mới trở thành những kẻ tử thù. Khi đó chúng tôi ở trong chiến hào đã bị đạn pháo xới nát ở tuyến hai, và đã phải suốt đêm đào một ngôi mộ tập thể. Chúng tôi không thể đào sâu, vì chỉ một lúc đã có nước ngầm chảy vào. Vào lúc chót, chúng tôi đã phải làm việc trong lớp bùn dày.

Bethke, Weßling và Kosole lo đắp vững các vách mộ. Bọn còn lại thu thập các xác chết ở xung quanh và xếp thành dãy dài cạnh nhau trong khi chờ chuẩn bị xong mộ. Albert Troßke, trung sĩ của nhóm chúng tôi, tháo các thẻ nhận dạng và thu thập các cuốn sổ quân nhân còn lại bên các tử sĩ.

Một số xác chết mặt đã bị sẫm đen, bắt đầu mủn rữa, vì trong những tháng mưa ẩm ướt sự phân hủy xảy ra rất nhanh. Bù lại chúng không bốc mùi kinh khủng như trong mùa hè. Một số các chếtt bị ngấm sũng nước và trương phềnh lên như bọt biển. Chúng tôi thấy có một xác chết nằm phủ phục trên mặt đất với hai cánh tay dang ra. Khi chúng tôi nhấc cái xác ấy lên, mới thấy rằng dưới những mảnh đồng phục rách nát gần như chẳng còn lại gì, tất cả đều nát vụn. Thẻ nhận dạng cũng biến mất. Cuối cùng, nhờ một miếng vá quần chúng tôi nhận ra hạ sĩ Glaser. Anh ấy rất nhẹ vì chỉ còn lại hơn phân nửa.

Những cánh tay, cẳng chân hoặc đầu người tìm thấy riêng lẻ được chúng tôi tập hợp vào trong một tấm bạt riêng. Khi chúng tôi mang Glaser đến, Bethke nói: "Đủ rồi. Chúng ta không còn chỗ nửa.”

Chúng tôi lôi vài bao cát đầy vôi đến. Jupp cầm cái xẻng có lười phẳng rải vôi từ trên xuống đáy hố. Lát sau Max Weil đến, anh ta vừa đi lấy những cây thánh giá ở tuyến sau lên. Trước sự ngạc nhiên của chúng tôi, Seelig cũng xuất hiện từ trong bóng tối. Chúng tôi nghe nói gã được phân công đọc lời cầu nguyện; vì không tìm được linh mục nào ở gần đó, và cả hai sĩ quan của chúng tôi đều bị ốm. Chính vì vậy mà tâm trạng của gã rất tệ, bởi dù rất to béo, gã không chịu nổi cảnh máu me. Thêm vào đó, gã bị quáng gà và hầu như chẳng nhìn thấy gì vào ban đêm. Việc này làm gã rối trí tới mức bước hụt qua mép hố và bổ nhào xuống dưới. Tjaden phá lên cười và hạ giọng hô khẽ: "Lấp đi, lấp đi!"

Trớ trêu thay, Kosole lại đang làm việc ở đúng chỗ đó dưới hố. Seelig ngã uỵch ngay vào đầu anh. Đó là một vật sống nặng khoảng một tạ.

Ferdinand chửi ầm lên. Sau đó anh nhận ra gã thượng sĩ, nhưng là một chiến binh dạn dày trận mạc, anh đã không vì thế mà ngậm miệng, bởi dẫu sao đã là năm 1918. Thượng sĩ gượng đứng lên, nhìn thấy kẻ thù cũ Kosole trước mặt, lập tức nổi cơn lôi đình và hét vào mặt anh. Ferdinand hét trả.

Bethke, người cũng đang đứng dưới hố đã cố gắng tách họ ra. Nhưng thượng sĩ điên tiết nhổ nước bọt, và Kosole, cảm thấy mình phải chịu sự bất công quá đáng, quyết không để yên. Lúc này cả Willy cũng nhảy xuống tiếp tay cho Kosole. Một tiếng thét khủng khiếp vọng lên từ dưới hố mộ.

"Im nào!" bỗng ai đó nói. Và cho dù giọng nói khẽ khàng, tiếng ồn lập tức im bặt. Seelig phì phò leo khỏi miệng hố. Bộ quân phục của gã trắng phớ bụi vôi, trông gã chẳng khác gì một con rối bọc đường. Kosole và Bethke cũng leo lên.

Bên trên, Ludwig Breyer đang đứng, tay chống ba toong. Trước lúc đó cậu ấy vẫn đắp sù sụ hai chiếc áo choàng, nằm trước hầm trú ẩn, là vì dạo đó cậu ấy bắt đầu bị chứng kiết lị nặng hành hạ.

"Có chuyện gì vậy?" cậu ấy hỏi. Cả ba tranh nhau giải thích. Nhưng Ludwig mệt mỏi phẩy tay. "Thôi bỏ đi..."

Thượng sĩ khẳng định Kosole đã đẩy vào ngực gã. Kosole lập tức nổi đóa cự lại.

"Im nào!" Ludwig nhắc lại lần nữa. Im lặng.

"Cậu đã lượm đủ tất cả các thẻ nhận dạng chưa, Albert?" đoạn cậu ấy hỏi.

"Rồi," Troßke trả lời và nói thêm thật khẽ để Kosole không nghe được, "Schröder cũng ở trong số họ."

Cả hai nhìn nhau giây lát. Đoạn Ludwig bảo: "Thế tức là cậu ấy đã không bị bắt làm tù binh. Cậu ấy nằm đâu?” Albert dẫn Ludwig đi dọc dãy thi thể. Bröger và tôi đi theo, vì Schröder là bạn học của chúng tôi. Troßke dừng lại ưưóc một xác chết, đầu đã được phủ bằng một vỏ bao cát. Breyer cúi xuống. Albert kéo cậu ta lại. "Đừng mở, Ludwig!" Albert van nài.

Breyer quay người lại. "Cần phải mở, Albert ạ,” cậu ấy bình tĩnh nói, "cần chứ!"

Nửa thân trên của Schröder không thể nhận ra được nữa. Nó phẳng lì như một con cá bơn. Gương mặt giờ biến dạng dẹt như một tấm gỗ, trên đó có cái lỗ màu đen méo xệch với hàm ráng nhe ra. Breyer im lặng kéo cái bao phủ kín lại.

"Anh ấy có biết không?" cậu ấy hỏi, hất đầu về phía Kosoie đang làm việc. Albert lắc đầu.

"Phải làm sao cho thằng Seelig biến khỏi đây," Ludwig nói, "nếu không sẽ có tai họa."

Schröder từng là bạn của Kosole. Chúng tôi thậm chí chưa bao giờ hiểu được tình bạn giữa họ, vì Schröder vốn dịu dàng và dễ bị tổn thương, một đứa trẻ thực sự, hoàn toàn trái ngược với con người Ferdinand...

nhưng anh ấy luôn bảo vệ cậu ấy như một người mẹ.

Ai đó khịt mũi đằng sau chúng tôi. Hóa ra Seelig đã đi theo chúng tôi và đang đứng đó hai mắt trợn tròn. "Tôi chưa từng nhìn thấy thứ gì tương tự," gã lắp bắp. "Chuyện xảy ra như thế nào vậy?"

Không ai trả lời... bởi Schröder lẽ ra đã được nghỉ phép từ tám ngày trước, nhưng Seelig đã cản phá bằng được, vì gã ghét cay ghét đắng cậu ấy và Kosole. Và giờ đây cậu ấy đã chết.

Chúng tôi bỏ đi; bởi chúng tôi không thể chịu được gã thượng sĩ vào lúc này. Ludwig lại chui xuống dưới những tấm áo choàng của mình. Chỉ Albert còn nán lại. Seelig nhìn chằm chằm vào cái xác. Mặt trăng nhô ra từ sau một đám mây và rọi sáng xác chết. Cúi tấm thân to béo về phía trước, gã thượng sĩ ngó xuống những gương mặt nhợt nhạt, trên đó sự biểu lộ khó hiểu của nỗi kinh hoàng đã đông cứng lại thành một sự câm lặng sắp kêu thét lên.

Albert lạnh lùng nói: 'Tốt hơn hết là bây giờ ông hãy nói lời cầu nguyện, rồi quay về ngay đi."

Thượng sĩ lau trán. "Tôi không thể," gã lẩm bẩm.

Nỗi kinh hoàng đã tóm gáy gã. Chúng tôi biết cảm giác đó; hàng tuần liền ta không hề cảm thấy chút sợ hãi nào để rồi, vào một hoàn cảnh không thổ lường trước, nỗi kinh hoàng bỗng hạ gục ta. Mặt mày xanh mét, gã lảo đảo bỏ đi.

"Hắn đã tưởng ở đây chỉ có trò ném kẹo!" Tjaden nói giọng tỉnh khô.

Mưa to hơn, và chúng tôi đã mất kiên nhẫn. Gã thượng sĩ không quay lại. Cuối cùng, chúng tôi lôi Ludwig Breyer ra khỏi đám áo choàng của cậu ấy. Rồi cậu ấy khẽ đọc kinh cầu nguyện: "Lạy Cha chúng con ở trên trời..."

Chúng tôi đưa các thi thể xuống mộ. Weil giúp chúng tôi nâng chúng lên. Tôi nhận thấy anh ta run rẩy toàn thân. Anh ta thì thầm khẽ tới mức gần như không thể nghe rõ: "Rồi sẽ trả thù cho các cậu!"

Anh ta cứ nhắc đi nhắc lại. Tôi ngạc nhiên nhìn anh ta.

"Anh làm sao thế?" tôi hỏi. "Đây đâu phải những người đầu tiên anh chôn. Cứ đà này thì anh sẽ phải trả thù nhiều đấy."

Sau đó anh ta thôi không nói nữa.

Khi chúng tôi đặt xong những dãy thi thể đầu tiên, Valentin và Jupp vẫn còn kéo thêm ai đó trên một tấm bạt đi đến.

"Người này vẫn còn sống,” Jupp nói và mở tấm vải bạt ra.

Kosole ngó người bị thương. "Nhưng không được lâu nữa đâu,” anh nói. "Bọn mình có thể đợi cậu ấy qua đời. ''

Người lính trong tấm bạt thở khò khè đứt quãng. Cứ mỗi hơi thở, máu của anh lại đổ xuống cằm.

"Có nên đưa cậu ấy đi không?" Jupp hỏi.

"Thế thì cậu ấy sẽ chết ngay lập tức," Aibert nói, tay chỉ vào chỗ máu đổ. Chúng tôi đặt anh lính sang bên. Max Weil ở lại bên anh ấy, còn đám chúng tôi trở lại công việc. Bây giờ Valentin giúp tôi. Chúng tôi hạ Glaser xuống.

"Mẹ kiếp, còn vợ anh ấy, vợ anh ấy..." Valentin lẩm bẩm.

'” Cẩn thận, bây giờ đến Schröder," Jupp gọi với xuống hố và từ từ chuồi bạt.

"Ngậm miệng lại," Bröger suỵt.

Kosole vẫn còn đang nâng thi thể trên hai cánh tay mình. "Ai vậy?"

anh ngây người hỏi.

"Schröder," Jupp nhắc lại, tưởng rằng Ferdinand đã biết mọi chuyện.

"Đừng có nói nhảm, đồ ngu như bò, cậu ấy đã bị bắt làm tù binh,"

Kosole giận dữ quát.

"Đó là sự thật, Ferdinand," Albert Troßke đứng bên khẳng định.

Chúng tôi nín thở. Không nói một lời, Kosole nâng xác chết để lên miệng hố và leo theo sau. Sau đó, anh soi thi thể bằng một cái đèn pin. Anh cúi xuống thật gần phần còn lại của khuôn mặt và tìm kiếm những nét quen thuộc.

"Ơn Chúa là thằng thượng sĩ đã chuồn," Karl thì thầm.

Chúng tôi bất động chờ giây phút tiếp theo. Kosole đứng thẳng lên.

"Đưa xẻng đây,” anh nói cộc lốc. Tôi đưa cho anh. Chúng tôi cứ ngỡ sẽ diễn ra cảnh giết chóc. Nhưng Kosole chỉ bắt đầu đào. Anh đào một ngôi mộ riêng cho Schröder và không cho ai khác lại gần. Anh tự đặt thi thể người bạn xuống mộ. Sự mất mát quá lớn khiến anh không mảy may nghĩ đến Seelig.

Đến tảng sáng thì chúng tôi đã lấp xong cả hai ngôi mộ. Trước đó, người lính bị thương đã tắt thở, và chúng tôi đã lập tức đặt anh nằm cùng những thi thể khác. Khi đất đã được đầm kỹ, chúng tôi cắm các cây thập tự lên trên. Kosole dùng bút mực viết tên của Schröder lên một cây thập tự còn để trống và úp một chiếc mũ sắt lên trên.

Ludwig xuất hiện một lần nữa. Chúng tôi bỏ những chiếc mũ sắt xuống. Cậu ấy đọc lại lần thứ hai lời kinh cầu nguyện "Lạy Cha chúng con ở trên trời...". Albert tái nhợt đứng bên cạnh Ludwig. Schröder là bạn ngồi cùng bàn của cậu ấy ở trường học. Nhưng nhìn Kosole là kinh khủng nhất: mặt anh xám xịt và hốc hác, và anh hầu như không mở miệng nữa.

Chúng tôi còn đứng thêm một lúc. Trời vẫn mưa tầm tã. Rồi những người tiếp phẩm đến. Chúng tôi ngồi xuống và bắt đầu ăn.

Buổi sáng bỗng Seelig bò ra từ một hầm trú ẩn gần đó. Chúng tôi cứ tưởng gã đã cao chạy xa bay từ lâu. Người gã bốc mùi rượu rum nồng nặc tới mức xa cả cây số cũng vẫn ngửi thấy, và mãi lúc này gã mới toan bỏ chạy về tuyến sau. Kosole gầm lên khi nhìn thấy gã. May mắn là Willy đang ở gần đó. Cậu ta bèn xông ngay đến Ferdinand và ôm chặt anh.

Nhưng chúng tôi phải lấy sức của cả bốn thằng mới giữ được anh không vùng ra bóp chết gã thượng sĩ. Mất cả tiếng đồng hồ sau Kosole mới tỉnh táo lại và nhận ra rằng anh sẽ chỉ tự chuốc vạ vào thân nếu như anh chạy theo gã. Nhưng anh thề trước mộ Schröder rằng sớm muộn anh cũng sẽ thanh toán với Seelig.

Còn lúc này đây Seelig đứng tại quầy bar, Kosole ngồi cách gã năm mét, và cả hai đều không còn là lính nữa. Lần thứ ba cái máy hát lại phát oang oang khúc quân hành trong vở Bà góa vui vẻ.

"Chủ quán, một chầu rượu nữa đê!" Tjaden hét, cặp mắt ti hí lấp lóe sáng.

"Có ngay!" Seelig đáp và bưng các ly rượu tới. "Chúc sức khỏe, các chiến hữu!"

Kosole cau mày lườm gã. "Mày không phải là chiến hữu của bọn tao,"

anh càu nhàu.

Seelig kẹp cái chai vào nách. "Được rồi, vậy thì thôi,” gã đáp và quay trở lại quầy bar.

Valentin làm một hơi hết ly rượu. "Uống đi, Ferdinand, đó là sự thật duy nhất," anh nói.

Willy gọi tiếp chầu nữa. Tjaden đã chếnh choáng hơi men.

"Ê Seelig, con nhện già của đại đội!" cậu ta hét váng lên. "Giờ bọn này không lo vào tù nữa, hả? Cùng uống một ly đi!" Cậu ta vỗ vai thượng cấp cũ của mình mạnh đến nỗi gã kia suýt sặc. Một năm trước mà hành động như vậy chắc cậu ta đã bị lôi ra trước tòa án quân sự hoặc bị tống vào nhà thương điên rồi.

Kosole hết nhìn quầy bar đến ly rượu của mình rồi lại từ ly rượu trở lại quầy bar, rồi sang gã đàn ông to béo đang loay hoay chỗ các vòi bia.

Anh lắc đầu.

"Đây giờ gã là một người hoàn toàn khác, Ernst ạ," anh nói với tôi.

Tôi cũng nghĩ như anh. Tôi cũng không nhận ra Seelig. Gã đã gắn liền với bộ quân phục và quyển sổ ghi chép của mình đến nỗi tôi khó có thể tưởng tượng ra gã mặc áo sơ mi, chứ đừng nói lại còn là chủ quán rượu. Và bây giờ gã cầm ly uống cùng chúng tôi và còn cho phép Tjaden -

kẻ trước kia gã chỉ coi là đồ chấy rận - vỗ vai và mày tao chí tớ với mình.

Chết tiệt, thế giới đã thay đổi biết bao!

Willy huých tay vào sườn Kosole khích lệ. "Thế nào anh?"

"Tớ không biết, Willy," Ferdinand bối rối nói. "Giờ tớ có nên đập vào mặt hắn hay không? Tớ đã hình dung mọi thứ khác hẳn. Cậu nhìn xem, hắn đã cung cúc hầu rượu chúng ta thế nào, cái đồ nịnh bợ này. Nhìn mà mất hết cả hứng."

Tjaden liên tục gọi rượu. Cái cảnh gã chỉ huy cũ cứ phải rối rít tít mù phục vụ mình khiến cậu ta vô cùng khoái trá.

Lúc này Seelig cũng đã hoàn tất khá nhiều việc. Cái đầu lợn của gã đỏ dừ, phần vì rượu, phần vì phấn khích do đắt hàng.

"Chung ta lại hòa thuận nhé?" gã đề nghị. "Tôi sẽ khao một chầu rum hòa giải."

"Cái gì?" Kosole hỏi và uỡn thẳng người dậy.

"Rượu rum! Tôi vẫn còn một chai trong tủ đằng kia," Seelig nói đầy vẻ vô tội và đi lấy rượu. Kosole như bị một cú thoi giữa mặt, trân trối nhìn theo gã.

"Nó chẳng còn nhớ gì nữa rồi, Ferdinand," Willy đoán. "Neu nhớ nó đã không dám liều thế."

Seelig trở lại và rót rượu. Kosole rít vào tai gã: "Mày không còn nhớ mày đã nốc rum đến say bí tỉ vì sợ hãi sao? Cái loại mày đi làm chân gác đêm ở nhà xác được đấy, đồ hèn!"

Seelig khoát tay dàn hòa. "Chuyện đã xưa lắm rồi," gã nói, "nay không còn đúng nữa."

Ferdinand lại im lặng. Giá mà Seelig phản ứng gay gắt một lần thôi, chắc chắn sẽ lập tức to chuyện. Nhưng thái độ nhẫn nhục bất thường của gã khiến Kosole choáng và làm anh do dự.

Tjaden hít hà và tất cả chúng tôi cũng hếch mũi ngửi. Rượu rum này ngon đây.

Kosole hất đổ ly rượu của anh. "Tao không thèm uống đồ mày mời!"

"Bố khỉ," Tjaden kêu lên, "thì anh vẫn có thể đưa em uống hộ mà!"

Cậu ta vội thò ngón tay cố vét chỗ rượu đổ tung tóe trên bàn. Không được bao nhiêu.

Quán bia vắng dần. "Đóng cửa thôi," Seelig nói và hạ cửa cuốn xuống. Chúng tôi đứng dậy.

"Thế nào, Ferdinand?" tôi hỏi. Anh lắc đầu. Anh vẫn không quyết định được. Cái gã chủ quán kia đâu còn là thằng khốn Seelig anh từng biết.

Chủ quán mở cửa tiễn chúng tôi. "Tạm biệt các quý ông, chúc ngon giấc!"

“Các quý ông," Tjaden cười khùng khục, "các quý ông... trước kia thì hắn gọi là lũ lợn..."

Kosole đã bước ra đến cửa, nhưng anh tình cờ nhìn xuống sàn và thấy chân Seelig vẫn đang mang đôi ủng quen thuộc. Quần của gã cũng là quân phục với những đường nẹp. Thân trên là chủ quán, nhưng thân dưới vẫn nguyên tay thượng sĩ ngày nào. Điều này mang tính quyết định.

Ferdinand quay phắt lại. Seelig thụt lùi. Kosole dấn theo gã.

"Nghe đây," anh gầm gừ, "Schröder! Schröder! Schröder! Mày còn nhớ thằng bé không, đồ chó đáng nguyền rủa? Hãy nhận cái này vì Schröder này! Lời chào tốt đẹp từ nấm mồ tập thể này!" Anh đấm Seelig.

Gã chủ quán lảo đảo, nhảy ra sau quầy và chộp lấy một cái búa gỗ. Gã vung búa đập vào vai, vào mặt Kosole. Nhưng Ferdinand đã đột nhiên nổi điên tới mức không thèm né tránh. Anh thộp lấy Seelig, đập đầu gã xuống mặt quầy khiến ly cốc va lanh canh, rồi anh mở tất cả các vòi bia ra. "Đây, nốc đi, đồ hũ chìm! Mày đáng chết ngạt, chết đuối trong cái máng lợn của mày!" anh nghiến răng rít lên.

"Sai bét,” Willy đang đứng ở cửa thích thú theo dõi cuộc ẩu đả đưa ra bình phẩm, "đáng lẽ phải húc bằng đầu rồi giật gối nó!"

Không ai trong chúng tôi can thiệp vào. Đây là việc riêng của Kosole.

Ngay cả nếu như anh bị đánh nhừ tử, chúng tôi cũng không được xông vào giúp anh. Chúng tôi chỉ đứng đây để ngăn chặn những kẻ nào đó muốn nhảy ra hỗ trợ Seelig.

Nhưng chẳng ai muốn dây vào nữa, vì chỉ cần dăm ba câu Tiaden đã giải thích rõ chuyện này.

Máu chảy ròng ròng trên mặt Ferdinand; giờ đây anh nổi điên thực sự và nhanh chóng hạ gục Seelig. Bằng một cú g áng mạnh vào cổ họng, anh đánh gã ngã xuống, chồm lên trên người gà và dập lấy dập để đầu gã xuống đất, cho đến khi anh thấy đã tay.

Sau đó chúng tôi bỏ đi. Lina tái xanh mặt mũi đứng trước ông chủ đang thở khò khè của cô.

"Tốt nhất cô hãy đưa hắn ta đến bệnh viện," Willy ngoái lại nói. "Mất khoảng hai ba tuần là lại ổn thôi. Không có gì nghiêm trọng!"

Ra ngoài phố, Kosole mỉm cười nhẹ nhõm như một đứa trẻ, vì giờ đây Schröder đã được báo thù. "Đã quá," anh nói và lau máu trên mặt. Sau đó anh chìa tay cho chúng tôi. "Nào, bây giờ tớ phải nhanh nhanh quay về với vợ, kẻo chốc nữa cô ấy lại tưởng đâu tớ đã sa vào một cuộc ẩu đả thực sự."

Chúng tôi chia tay trên quảng trường chợ. Jupp và Valentin đi về doanh trại. Gót ủng của họ nện vang trên vỉa hè tràn ngập ánh trăng.

"Tớ rất muốn đi cùng họ," Albert bỗng nói.

"Tớ hiểu," Willy nói, chắc đang nghĩ về con gà trống của mình. "Con người ở đây cứ nhỏ nhen thế nào ấy, hả?"

Tôi gật đầu. "Giờ bọn mình chắc cũng phải sớm quay lại trường học thôi..."

Chúng tôi dừng lại và ngoác miệng cười. Tjaden không thể nén được sự khoái trá khi nghĩ về chuyện đi học lại. Sau đó cậu ta vừa cười vừa đuổi theo Valentin và Jupp.

Willy gãi đầu. "Các cậu tưởng rằng ở trường người ta hoan hỉ mong chờ bọn mình sao? Bọn mình đâu có còn hiền lành dễ bảo như xưa..."

"Bọn người hùng chúng mình chắc chắn ở càng xa họ càng thích,"

Karl nói.

"Tớ tò mò muốn xem vở kịch ấy sẽ diễn ra thế nào," Willy tuyên bố, "với những thằng đã được tôi trong lò luyện thép như bọn mình..."

Cậu ta khẽ nhấc một chân lên và thả một phát rắm kêu rất to. "Ba mươi phẩy năm," cậu ta hài lòng xác định.