Đám lính còn sót lại của trung đội hai nằm nửa thức nửa ngủ trong chiến hào tan nát vì đạn pháo sau tuyến lửa.

"Trái phá gì mà kỳ quái!" Jupp nói.

"Sao cơ?" Ferdinand Kosole nhổm lên hỏi.

"Thử nghe đi!" Jupp đáp.

Kosole khum tay lên tai nghe ngóng. Và cả lũ chúng tôi cùng lắng tai vào màn đêm. Nhưng chẳng nghe thấy gì ngoài tiếng nổ ì ầm của đại bác và tiếng rít của trái phá. Từ phía bên phải chỉ còn vọng đến tiếng súng máy tạch tạch và thi thoảng một tiếng kêu đơn độc. Nhưng chúng tôi đã quen với tất cả những thứ này từ nhiều năm nay, nên làm quái gì mà phải há hốc mồm ra như thế.

Kosole nhìn Jupp ngờ vực.

"Nó vừa dừng tức thì rồi," anh chàng kia lúng túng phân bua.

Kosole nhìn bạn lần nữa đầy dò xét. Nhưng vì Jupp vẫn tỉnh bơ, anh quay đi càu nhàu: "Có mà bụng cậu sôi réo, chứ trái phá mẹ gì. Cứ ngủ đẫy mắt đi có hơn không."

Vừa nói Kosole vừa vỗ vỗ đất thành hình cái gối và thận trọng nằm duỗi dài sao cho đôi ủng không thể tuột xuống nước. "Khỉ thật, trong khi ở nhà mình có hẳn một cô vợ và một cái giường đôi," anh làu bàu, mắt đã díp lại.

"Sẽ có một gã nào đó nằm ghé tí,' Jupp nói chõ ra trong xó của mình.

Kosole hé một mắt, ném cho Jupp cái nhìn sắc lạnh. Có vẻ như anh định chồm dậy. Nhưng anh chỉ gầm gừ: "Tao chẳng khuyên cô ta làm vậy, cái đồ cú vọ nhà mày!"

Liền sau đó anh đã cất tiếng ngáy.

Jupp ra hiệu cho tôi qua chỗ anh ta. Tôi bò qua đôi ủng của Adolf Bethke và ngồi xuống bên Jupp. Cẩn thận ngó chừng anh chàng đang ngáy ngon lành, Jupp nói vẻ cay độc: "Cái ngữ ấy chả có tí học thức nào, nói để cậu biết."

Trước chiến tranh Jupp từng làm thư ký cho một luật sư ở Köln. Mặc dù đi lính đã ba năm, anh ta vẫn giữ một tâm hồn nhạy cảm; và vẫn rất xem trọng việc tỏ ra là người có học thức ngoài chiến trường. Điều ấy thực sự có nghĩa gì, cố nhiên chính Jupp cũng chả rõ, nhưng trong tất cả những thứ trước kia anh ta đà từng nghe thì riêng cái từ "học thức" lại bắt rễ trong đầu anh ta, và anh ta bám chặt lấy nó như chết đuối vớ được cọc. Thật ra ai ở đây cũng có thứ gì đó đại loại như vậy: người này là vợ, người kia là cửa hiệu, kẻ nọ lại là đôi ủng, với Valentin Laher là rượu, còn với Tjaden đó là ước muốn được một lần nữa chén đẫy bụng món đậu nấu mỡ muối.

Ngược lại, Kosole bao giờ cũng dị ứng với từ "học thức", với anh cái từ đó luôn liên quan đến lũ mặc áo cổ cồn, mà thế là quá đủ. Nên lúc này dù đang ngủ anh vẫn cáu tiết. Vừa ngáy anh vừa văng ra cộc lốc: "Rõ cái đống phân sặc mùi thư lại!"

Jupp lắc đầu vẻ nhẫn nhịn và cao thượng. Chúng tôi im lặng ngồi sát bên nhau hồi lâu để sưởi ấm. Đêm lạnh và ẩm ướt, mây mù bao phủ, đôi lúc có mưa. Khi mưa, chúng tôi lôi những tấm vải bạt đang lót dưới người lên che đầu.

Chân trời lóa sáng ánh lửa đạn. cảm giác dường như ở đó không lạnh như nơi đây, trông vui mắt dễ chịu thế cơ mà. Những trái phá bay vút lên trên những loạt pháo sáng, tựa những bông hoa sặc sỡ lấp lánh ánh bạc.

Mặt trăng khổng lồ, đỏ ối lững lờ trôi trong sương mù bên trên những đống đổ nát của một nông trại.

"Cậu có nghĩ là bọn mình sẽ về nhà không?" Jupp thì thầm.

Tôi nhún vai. "Thì nghe nói thế..."

Jupp thở dài. "Một căn phòng ấm áp, có ghế sofa, buổi tối đi chơi...

Cậu còn hình dung nổi hay không?"

"Lần về phép gần đây nhất, em đã thử lại những bộ thường phục của mình," tôi trầm ngâm nói, "nhưng đều chật quá rồi. Có lẽ sẽ phải sắm quần áo mới."

Những từ: thường phục, sofa, buổi tối... vang lên nơi đây nghe sao lạ

lẫm thế chứ. Những ý nghĩ kỳ quái nảy ra trong đầu... Giống như thứ cà phê đen đôi khi nặng vị thiếc và gỉ sắt đến nỗi vừa uống vào sẽ lập tức ọe ra nóng rẫy.

Jupp mơ màng ngoáy mũi. "Ui chao, những quầy hàng... những quán cà phê... và đàn bà..."

"Thôi nào, hãy cứ mong anh thoát khỏi đống cứt này trước đã," tôi nói và hà hơi lên đôi tay lạnh cóng.

"Cậu nói phải." Jupp kéo tấm vải bạt trùm lên đôi vai gầy guộc nhô cao của mình. "Trở về cậu sẽ làm gì?"

Tôi cười. "Em hả? Có lẽ phải quay lại trường học. Cả em, cả Willy, cả Albert... thậm chí cả thằng Ludwig đằng kia nữa." Tôi chỉ về phía sau, nơi có kẻ đắp hai chiếc áo choàng nằm ngay trước một công sự vỡ nát.

"Ồ, quỷ thật! Nhưng tất nhiên các cậu sẽ nhổ toẹt vào việc học hành chứ?" Jupp hỏi.

"Làm sao em biết được? Có thể sẽ không nhổ được ấy chứ," tôi đáp, chính mình cũng không hiểu vì sao lại nổi giận.

Thân người dưới mấy tấm áo choàng động đậy. Một gương mặt gầy gò, nhợt nhạt thò ra và rên lên khe khẽ. Đó là bạn học của tôi, trung úy Ludwig Breyer, trung đội trưởng của bọn tôi. Đã mấy tuần nay cậu ấy bị tháo tỏng ra máu. Chăc chắn cậu ấy đang bị kiết lị, nhưng nhất quyết không chịu quay lại bệnh xá. Cậu ấy muốn ở lại cùng bọn tôi, vì cả bọn đang ngóng đợi đình chiến, hòa bình rồi bọn tôi sẽ mang cậu ấy theo. Các quân y viện đều đầy ắp, chẳng ai quan tâm thực sự đến thương bệnh binh, và hễ ai nằm xuống một chiếc giường ở đấy thì coi như đã thò một chân xuống mồ. Khi xung quanh bạn đầy rẫy người đang chết, và bạn đơn độc lọt thỏm giữa bọn họ... thì cái chết lây nhiễm nhanh lắm, bạn chưa kịp hiểu gì đã ngoẻo rồi. Max Weil, y tá của trung đội, kiếm được cho Breyer một thứ như là thạch cao lỏng. Breyer ngốn hết để đổ đặc ruột và ngừng tháo dạ. Ấy thế mà mỗi ngày cậu ấy vẫn phải tụt quần đến hai ba chục lần.

Ngay lúc này cậu ấy lại quắn lên. Tôi dìu cậu ấy đi vòng ra sau góc hào, và cậu ấy ngồi xổm xuống.

Jupp vẫy tôi: "Nghe thấy không? Lại nó đấy!"

"Gì chứ?"

"Tiếng đạn pháo ban nãy."

Kosole động đậy và ngáp. Sau đó anh nhỏm dậy, nhìn nắm đấm nặng trịch của mình một cách đầy ẩn ý, rồi liếc sang Jupp mà tuyên bố:

"Này ông lỏi, giờ mà mày lại còn giở trò lừa bọn tao cú nữa, thì chỉ có nước gửi bao xương của mày về nhà thôi đấy!"

Chúng tôi lắng tai nghe. Tiếng rít và tiếng huýt của đạn pháo đang bay trên những vòng cung vô hình bị ngắt quãng bởi một âm thanh ngân dài, trầm khàn, kỳ quặc, nó lạ lẫm và mới mẻ đến nỗi tôi sởn cả da gà.

"Pháo hơi ngạt!" Willy Homeyer hét và nhảy dựng lên.

Cả bọn tỉnh ngủ hẳn, căng thẳng lắng nghe.

We ßling chỉ lên trời. "Hóa ra là bọn này! Ngỗng trời!"

Trên nền những đám mây xám xịt buồn tẻ hiện lên một vệt sẫm, hình mũi tên. Mũi tên tiến gần đến mặt trăng, lúc này nó cắt ngang cái đĩa màu đỏ ấy, những bóng đen trở nên rõ ràng, một góc nhọn hình thành bởi vô số cánh chim, cả một đoàn dài trôi đi trong tiếng quàng quạc, xa lạ, hoang dã, cứ thế xa dần.

"Bay đi rồi," Willy càu nhàu. "Mẹ kiếp, giá như mình cũng chuồn lẹ được như thế! Có một đôi cánh và vù đi!"

Heinrich We ßling dõi theo đàn ngỗng. "Sắp mùa đông đến nơi rồi," anh nói chậm rãi. Weßling là nông dân, anh sành những việc như vậy.

Yếu ớt và rầu rĩ, Ludwig Breyer ngồi tựa vào gò đất lẩm bẩm: "Đây là lần đầu mình trông thấy ngỗng trời."

Nhưng Kosole bỗng trở nên hoạt bát hơn cả. Anh đòi Weßling giải thích nhanh lần nữa mọi thứ về ngỗng trời, nhất là thắc mắc liệu chúng có to bằng ngỗng nuôi không.

"Cũng to chừng ấy," Wefiling trả lời.

"A, quỷ thật!" Kosole phấn khích đến nỗi hai hàm nghiến vào nhau trèo trẹo. "Có nghĩa lúc này mười lăm, hai mươi con ngỗng quay tuyệt vời đang bay trên trời!"

Lại có tiếng vỗ cánh ngay trên đầu chúng tôi, tiếng kêu khàn khàn phát ra từ cuống họng như một con chim ưng lại xói vào đầu bọn tôi, và rồi những tiếng vỗ cánh hòa với tiếng kêu ngân dài của lũ ngỗng trời, hòa với tiếng hú của cơn gió đang mạnh dần lên, tạo thành một ý niệm mãnh liệt và dai dẳng về tự do và cuộc sống.

Một tiếng súng nổ. Kosole hạ súng và háo hức ngó lên trời. Anh đã nhắm bắn vào chính giữa mũi tên khổng lồ đang bay. Tjaden đứng ngay cạnh Kosole, sẵn sàng phi ra như một chú chó săn nếu có con ngỗng nào rơi xuống. Nhưng đàn ngỗng nguyên vẹn đội hình vẫn tiếp tục bay.

"Tiếc quá," Adolf Bethke nói, "lẽ ra đây phải là phát sung khôn ngoan đầu tiên trong suốt cuộc chiến tranh chấy rận này."

Kosole thất vọng quăng súng. "Giá mà có ít đạn ghém thì đà nên chuyện!"

Anh đắm mình vào giấc mơ u sầu về tất cả những gì lẽ ra đã phải có nếu anh may mắn hơn, và bất giác nhai chóp chép.

"Chuẩn!" Jupp nãy giờ quan sát anh bèn mở miệng, "Ăn kèm mứt táo và khoai tây chiên, hả?"

Kosole căm ghét nhìn anh ta. "Câm mõm, đồ cạo giấy!"

"Thật uổng là cậu đã chẳng làm phi công," Jupp nhăn nhở cười, "nếu vậy có phải bây giờ chỉ cần quăng lưới cũng tóm được chúng không."

"Đồ cứt đái!" Kosole cắt ngang và lại buông người xuống đất định ngủ tiếp.

Mà đó cũng là việc tốt nhất. Mưa nặng hạt hơn. Chúng tôi ngồi áp lưng vào nhau, tay căng những tấm vải bạt che đầu. Chúng tôi ngồi co ro trong chiến hào hệt như những đống đất tối sẫm. Đất, quân phục và một chút sự sống bên dưới.

Một tiếng thì thầm sắc lạnh đánh thức tôi: "Đi thôi... tiến lên!"

"Có chuyện gì thế?" vẫn ngái ngủ, tôi hỏi.

"Bọn mình phải lên tuyến đầu," Kosole làu bàu và vội vã thu dọn đồ.

"Nhưng cả bọn mới từ đó về mà," tôi ngạc nhiên.

"Rõ điên," tôi nghe Weßling chửi. "Hết chiến tranh rồi còn gì."

"Mau nào, tiến lên!" Chính đại đội trưởng Heel thúc giục chúng tôi.

Ông ta sốt ruột chạy tới chạy lui trong chiến hào. Ludwig Breyer đã sẵn sàng. "Biết sao được, đành phải đi thôi," cậu ấy nói giọng phục tùng và cầm theo mấy quả lựu đạn.

Adolf Bethke nhìn cậu ta. "Ludwig, cậu ở lại đây đi," anh nói, "cậu đang bị tiêu chảy không lên tuyến đầu được đâu." Breyer lắc đầu.

Tiếng dây thắt lưng ken két, tiếng súng va nhau lách cách, và từ mặt đất bỗng dưng lại bốc lên cái mùi thối rữa của sự chết chóc. Chúng tôi từng hy vọng mình đã thoát được nó vĩnh viễn, vì cái ý nghĩ về hòa bình đã bay vọt lên cao trước mắt chúng tôi như một trái hỏa tiễn, và dù cho chúng tôi còn chưa kịp tin, chưa kịp hiểu về nó, thì chỉ trong vài phút ngắn ngủi kháo nhau về cái tin đồn hòa bình ấy, riêng niềm hy vọng thôi cũng đủ làm thay đổi chúng tôi nhiều hơn là trong hai mươi tháng trước đó. Cho tới giờ, cứ năm chiến tranh này lại chồng lên năm chiến tranh khác, năm tuyệt vọng trước nối sang năm tuyệt vọng sau, và khi tính đếm lại thời gian, người ta không biết điều gì đáng ngạc nhiên hơn: rằng đã biết bao nhiêu thời gian trôi qua, hay hóa ra mới qua có bấy nhiêu thời gian mà thôi.

Nhưng lúc này, khi được biết hòa bình có thể đến bất kỳ ngày nào, thì mỗi giờ dường như nặng nề hơn gấp ngàn lần, và đối với chúng tôi mỗi phút trong lửa đạn trở nên khó khăn hơn, đằng đẵng hơn toàn bộ cuộc chiến từ trước tới nay.

Gió veo véo rít trên những phần bờ còn lại của chiến hào, và mây vội vã trôi ngang mặt trăng. Bóng tối và ánh sáng không ngừng thế chỗ nhau.

Chúng tôi bám sát nhau đi, một nhúm bóng đen, cái trung đội hai thảm hại đã bị bắn tan nát chỉ còn sót lại vài mống - mà quân số cả đại đội giờ cũng chưa bằng một trung đội tiêu chuẩn - nhưng mấy người sống sót này đều đã từng vào sống ra chết. Thậm chí chúng tôi còn có hẳn ba người lính kỳ

cựu nhập ngũ từ năm mười bốn: Bethke, Weßling và Kosole, họ thì cái gì cũng biết và thỉnh thoảng vẫn kể về những tháng đầu tiên của cuộc chiến đầy biến động, như thể chuyện đã xảy ra từ thời người Đức cổ.

Đến nơi, mỗi thằng tự tìm một góc hay một cái hố để ẩn mình. Tạm thời tương đối yên tĩnh. Chỉ có pháo sáng, tiếng súng máy và chuột. Bằng một cú đá trúng đích, Willy hất văng một con chuột lên cao và chém nó đứt đôi bằng xẻng ngay trên không.

Vài tiếng súng lẻ tẻ. Bên phải vọng lại tiếng lựu đạn nổ xa xa.

"Mong sao ở đây được yên tĩnh," Weßling nói.

"Giờ mà lại xơi một viên đạn vào sọ nhỉ..." Willy lắc đầu.

"Thằng nào số đen thì chỉ ngoáy mũi cũng gãy ngón tay," Valentin làu bàu.

Ludwig nằm trên một tấm vải bạt. Đúng là lẽ ra cậu ấy nên ở lại tuyến sau. Max Weil cho cậu ấy uống mấy viên thuốc. Valentin thuyết phục cậu ấy uống rượu mạnh. Ledderhose thử kể một câu chuyện cười tục tĩu. Chẳng có ai để tai nghe. Chúng tôi cứ nằm, nằm mãi. Thời gian tiếp tục trôi.

Tôi bỗng giật mình và nghển cổ lên. Tôi thấy Bethke củng đã chồm dậy. Ngay cả Tjaden cũng trở nên linh hoạt. Bản năng nhiều năm mách bảo điều gì đó, còn chưa ai rõ là điều gì, nhưng nhất định đang có chuyện bất thường. Chúng tôi thận trọng thò đầu ra, lắng tai nghe, nheo tít cả mắt cố

nhìn xuyên màn đêm. Cả bọn đã tỉnh ngủ, mọi giác quan đều căng ra cực độ, tất cả các cơ bắp sẵn sàng đón nhận cái điều sắp xảy ra dù chưa biết là gì nhưng chắc chắn là lành ít dữ nhiều. Tiếng lựu đạn khẽ va lách cách, ấy là Willy, tay ném cự phách nhất, đang ôm lựu đạn trườn lên phía trước.

Chúng tôi nằm dán mình xuống đất như lũ mèo. Tôi phát hiện Ludwig Breyer nằm ngay cạnh mình. Chẳng còn tí dấu vết bệnh tật nào trên nét mặt căng thẳng của cậu ấy. Cũng gương mặt lạnh lẽo, vô hồn như tất cả mọi người ở đây - gương mặt của chiến hào.

Sự căng thẳng điên rồ đã đóng băng tất cả, một cảm giác thật lạ lùng mà tiềm thức mang lại cho chúng tôi, trước khi các giác quan của chúng tôi có thể nhận ra nó.

Sương mù lay động, khẽ trôi. Và đột nhiên tôi nhận ra điều gì đã đẩy chúng tôi vào trạng thái báo động cao nhất. Chỉ là xung quanh bỗng yên lặng. Yên lặng hoàn toàn.

Không còn tiếng bom mìn, không súng nổ, không đạn réo, không trái pháo gầm rít, không gì hết, hoàn toàn không, không một phát súng, không một tiếng kêu. Đơn giản là yên lặng, yên lặng tuyệt đối.

Chúng tôi nhìn nhau, chẳng hiểu gì cả. Từ khi tham chiến, lần đầu tiên yên tĩnh thế này. Chúng tôi lo lắng ngó quanh, muốn biết thế này nghĩa là sao. Hay là hơi độc đang lan đến? Nhưng gió đang thổi theo hướng khác, ắt sẽ thổi bay hơi độc đi. Hay sắp bị tấn công? Nhưng yên tĩnh thế này mà rục rịch tấn công thì sẽ sớm lộ ngay chứ. Vậy thì chuyện gì đây? Trái lựu đạn trong tay tôi ướt nhèm, tôi căng thẳng đến toát mồ hôi hột. Cảm giác như các dây thần kinh sắp đứt tung. Năm phút, mười phút...

"Mười lăm phút rồi đấy!" Valentin Laher thốt lên. Giọng anh vang trong sương mù hệt như vọng từ dưới mồ.

Và vẫn chẳng có gì xảy ra, không có cuộc tấn công nào, không có những bóng người nhảy xổ ra từ đêm đen. Những nắm tay mở ra rồi siết lại chặt hơn. Không thể chịu đựng thêm nữa! Chúng tôi đã quá quen với tiếng gầm rú của chiến tranh, đến nỗi giờ đây, khi bỗng nhiên nó không còn chèn ép lên chúng tôi nữa, chúng tôi có cảm giác mình sẽ nổ tung, bay vào không trung như những quả bóng hơi.

"Nghe này anh em, đó chính là hòa bình!" Willy đột nhiên cất lời, hiệu ứng như một trái bom nổ.

Các gương mặt dãn ra, các cử động trở nên mất phương hướng và bối rối. Hòa bình? Chúng tôi nhìn nhau không tin vào chính mình. Hòa bình? Tôi buông rơi trái lựu đạn. Hòa bình? Ludwig lại chậm chạp nằm xuống tấm vải bạt của mình. Hòa bình? Nhìn ánh mắt của Bethke ngỡ đâu mặt anh ấy sắp vỡ đến nơi. Hòa bình? Weßling đứng bất động như trời trồng, và khi anh ngoảnh đầu quay người về phía chúng tôi, nhìn anh như thể muốn ngay lập tức cất bước đi một mạch về tận nhà.

Chúng tôi đang còn bị cuốn trong cơn lốc của cảm xúc mà không hề nhận thấy sự yên tĩnh đã đột nhiên chấm dứt từ lúc nào, đạn pháo lại nổ ì ùng, súng máy lại vang tành tạch phía xa hệt tiếng chim gõ kiến mổ lên thân cây. Chúng tôi trở nên bình thản và thậm chí gần như hân hoan khi lại nghe những âm thanh chết chóc quen thuộc.

Ngày trôi qua bình yên. Đêm đến chúng tôi cần lui về tuyến sau như trước nay vẫn thế. Nhưng những kẻ ở phía bên kia không chỉ đơn giản bám theo chúng tôi, mà họ tan công. Chúng tôi còn chưa kịp rục rịch thì đạn nã dữ dội về phía này. Sau lưng chúng tôi, những đài phun lửa rừng rực đỏ trong bóng chiều nhập nhoạng. Tạm thời chỗ chúng tôi vỗn yên ổn.

Willy và Tjaden tình cờ vớ được một hộp thịt và lập tức chén sạch. Những người còn lại nằm đợi. Bao nhiêu tháng ngày chiến tranh dằng dặc đã bào mòn cảm xúc của họ, và khi không cần phải tự vệ, họ gần như dửng dưng.

Đại đội trưởng nhảy xuống cái hố của chúng tôi. "Các cậu có đủ mọi thứ rồi chứ?" ông ta hỏi trong ầm ầm tiếng nổ.

"Quá ít đạn!" Bethke kêu to. Heel nhún vai và dúi cho Bethke một điếu thuốc lá từ phía sau. Bethke gật đầu, vẫn không ngoảnh lại.

"Phải cố thôi!" Heel hét và nhảy sang hố bên cạnh, ông ta biết rằng sẽ ổn. Người nào trong đám lính kỳ cựu này cũng đều có thể chỉ huy đại đội tốt như chính ông ta.

Trời tối dần. Làn đạn đã mò ra chúng tôi. Chỗ nấp không đủ che chắn cho chúng tôi. Dưới hầm, chúng tôi dùng xẻng và tay không đào bới những cái hốc để chui đầu tránh đạn. Cứ thế chúng tôi nằm ép sát vào nhau, Albert Troßke và Adolf Bethke ngay bên tôi. Một trái pháo nổ tung cách chúng tôi hai mươi mét. Khi con quái vật này xé không gian lao đến trong tiếng huýt dài, chúng tôi há hốc miệng để cứu cái màng nhĩ, nhưng tai chúng tôi vẫn gần như điếc đặc, đất và bùn bắn vào mắt, và cổ họng thì ngứa ran vì đám khói đáng nguyền rủa của thuốc súng và lưu huỳnh.

Mảnh pháo vãi xuống như mưa. Chắc chắn có ai đó đã trúng thương, vì cùng với một mảnh pháo nóng bỏng là một bàn tay của ai đó bay vèo qua hố trú ẩn của chúng tôi, ngay sát đầu Bethke.

Heel nhảy xuống chỗ chúng tôi, trong ánh chớp nổ của đạn pháo thấy rõ dưới mũ sắt gương mặt trắng bệch vì tức giận của ông ta. "Là Brandt..." ông ta thở hổn hển, "bị bắn trúng. Bay hết rồi!"

Cơn mưa dông bùn đất và sắt thép lại ào ạt trút với những tiếng nổ đinh tai, rú rít, gầm gào, không gian sấm rung chớp giật, mặt đất ầm ầm rung chuyển. Nhưng rồi màn khói đạn loãng dần và lùi ra xa, trong nháy mắt từ dưới đất mọc lên những hình người cháy sém, đen thui, lựu đạn lăm lăm trong tay, nghe ngóng và sẵn sàng.

"Từ từ rút lui!" Heel hét.

Cuộc tấn công ở phía bên trái chúng tôi. Hỏa lực tập trung vào một hố trú ẩn đặt súng máy. Súng máy sủa ăng ẳng. Chớp lửa lựu đạn lấp lóa.

Bỗng khẩu súng máy im bặt: bị hóc rồi. Lập tức hố trú ẩn này bị tấn công từ bên sườn. Vài phút nữa thôi nó sẽ bị cắt đứt khỏi chúng tôi. Heel thấy rõ điều đó.

"Quỷ thật!" ông ta nhảy qua ụ đất hét, 'Tiến lên!"

Đạn vãi về phía trước, Willy, Bethke và Heel nhanh chóng nằm đúng tầm ném và quăng lựu đạn; rồi Heel lại chồm lên, vào những khoảnh khắc như thế này, ông ta như người mất trí, một con quỷ thực sự. Thế mà lại thành công. Những người nằm hố đằng sau kia lấy lại dũng khí, sung máy lại khạc đạn, liên lạc được phục hồi, và tất cả chúng tôi cùng rút lui, cố gắng đến được chỗ hầm bê tông phía sau. Mọi việc xảy ra nhanh đến nỗi quân Mỹ còn chưa kịp nhận thấy hố phễu đã trống rỗng. Những ánh chớp vẫn tiếp tục lóe lên trên cái hố bị bỏ lại, không người.

Yên ắng hơn rồi. Tôi lo lắng cho Ludwig, nhưng cậu ấy vẫn đây. Rồi Bethke bò đến. "Weßling đâu?"

"Weßling sao rồi? Weßling đâu?" tiếng gọi bỗng vang lên trong tiếng ì ầm của pháo tầm xa. "Weßling!.. Weßling!.."

Heel xuất hiện. "Gì vậy?"

"Không thấy Weßling."

Tjaden đã nằm cạnh anh ấy, nhưng sau khi rút lui Tjaden không thấy anh ấy đâu nữa.

"Ở đâu?" Kosole hỏi.

Tjaden chỉ tay.

"Mẹ kiếp!" Kosole nhìn Bethke, Bethke nhìn Kosole. Cả hai biết rằng đây có thể là trận đánh cuối cùng của chúng tôi. Họ không chần chừ một giây.

"Thì sao chứ!" Bethke gầm gừ.

"Đi thôi!" Kosole khịt mũi.

Họ biến mất trong bóng tối. Heel nhảy vội theo.

Ludwig bố trí sẵn sàng để có thể xông ra ứng cứu ngay, trường hợp ba người bị tấn công. Hiện vẫn tạm yên ắng. Nhưng đột nhiên lóe lên những chớp lửa lựu đạn. Xen giữa những tiếng lựu đạn nổ là tiếng súng ngắn. Chúng tôi lập tức lao vào màn đêm, Ludwig dẫn đầu... rồi hiện ra gương mặt đẫm mồ hôi của Bethke và Kosole, họ đang kéo một ai đó trên tấm vải bạt.

Heel sao? Người nằm rên là Weßling. Heel đâu? Ông ta đang giữ chân bọn chúng, ông ta đã nổ súng. Liền sau đó Heel quay lại.

"Cả bọn trong phễu ngỏm rồi!" ông ta hét lên. "Tiễn thêm hai thằng bằng súng ngắn."

Đoạn ông ta chăm chú nhìn Weßling. "Sao, có chuyện gì vậy?"

Weßling không trả lời. Bụng anh vỡ toác như lợn mổ phanh trong cửa hàng thịt. Không thể thấy vết thương nông sâu ra sao. Chúng tôi vội băng bó tạm cho anh. Weßling rên rỉ đòi uống nước, nhưng mọi người không cho. Bị thương ở bụng không được uống nước. Rồi anh đòi đắp chăn. Anh rét run, anh đã mất rất nhiều máu.

Liên lạc viên mang đến mệnh lệnh: tiếp tục rút lui. Chúng tôi đặt Weßling lên tấm vải bạt, luồn súng qua làm đòn, khiêng tạm anh theo, cho tới lúc tìm được một cái cáng. Thận trọng, chúng tôi dò dẫm bước theo nhau. Trời sáng dần. Sương mù bàng bạc trong các lùm cây. Chúng tôi đang rời khỏi vùng chiến sự. Tưởng chừng mọi thứ đã kết thúc thì bỗng nhiên, chỉ vo vo nhẹ nhàng, một viên đạn đuổi kịp chúng tôi và nổ đanh.

Ludwig Breyer yên lặng cuốn tay áo lên, cậu ấy bị trúng đạn vào tay. Weil băng bó cho cậu ta.

Chúng tôi rút lui. Rút lui.

Không khí dịu nhẹ, giống như rượu vang. Giờ không phải tháng mười một, giờ là tháng ba. Bầu trời xanh trong. Mặt trời phản chiếu trong các vũng nước bên đường. Chúng tôi đi dọc một con đường hai bên là những hàng cây bạch dương cao vút và gần như nguyên vẹn, chỉ đây đó khuyết mất một cây. Khu vực này trước kia là hậu phương, không đến nỗi bị làm cho tan hoang như những cây số trước đó, những vùng đất mà chúng tôi đã đành để mất vào tay đối phương từng ngày một, từng mét một. Mặt trời rọi sáng tấm vải bạt màu nâu, và trong khi chúng tôi đi dọc những con đường có những hàng cây úa vàng, lá cây liên tục chao lượn đậu lên nó; vài chiếc lá rơi hẳn vào trong.

Bệnh viện dã chiến chật cứng. Nhiều thương binh đã nằm trước cửa.

Chúng tôi đành để Weßling cũng nằm tạm ngoài sân. Một đám đông thương binh tay bị thương băng trắng xóa đang tập hợp để rời đi. Người ta sắp giải tán quân y viện. Một bác sĩ tất tả trong sân thăm khám cho những người vừa đến. Một anh chàng chân lủng lẳng vì bị gẫy gập ở khớp gối thì được ông ta cho khiêng vào ngay. Weßling chỉ được băng bó và để nằm ngoài sân.

Weßling tỉnh khỏi cơn lơ mơ và nhìn theo ông bác sĩ. "Sao ông ấy lại bỏ đi?"

"Ông ấy quay lại ngay thôi," tôi nói.

"Nhưng tôi phải được vào trong, tôi phải được phẫu thuật." Anh bỗng trở nên cực kỳ lo lắng, bắt đầu mò mẫm sờ vào lớp băng. "Chỗ này phải được khâu ngay chứ."

Chúng tôi cố trấn an anh. Người anh tái xanh, toát mồ hôi lạnh vì sợ hãi. "Adolf, chạy theo gọi ông ấy lại đi."

Bethke lưỡng lự giây lát. Nhưng Weßling nhìn anh chằm chằm và anh không thể không làm theo, dù biết rằng việc đó vô ích. Tôi thấy anh nói chuyện với bác sĩ. Weßling cố nhìn theo Bethke chừng nào còn có thể, trông anh thật kinh khủng khi cứ cố ngoái đầu nhìn.

Lúc quay lại, Bethke đi vòng ra để Weßling không nhìn thấy anh, lắc đầu, giơ một ngón tay, môi mấp máy không phát ra tiếng: "Một giờ nữa."

Chúng tôi làm bộ tươi tỉnh. Nhưng ai đánh lừa nổi một nông dân đang hấp hối! Khi Bethke bảo Weßling rằng lát nữa người ta sẽ phẫu thuật cho anh, rằng phải đợi vết thương tự lành chút đã, thì anh hiểu ngay mọi chuyện. Anh im lặng giây lát, rồi khò khè rất khẽ: "Phải... các cậu đứng đó và lành lặn... và sẽ trở về nhà... Còn tôi... bốn năm trời và thế này đây... bốn năm trời... và thế này đây..."

"Cậu sẽ được đưa vào phòng phẫu thuật ngay thôi Heinrich," Bethke an ủi anh.

Anh phẩy tay. "Thôi bỏ đi."

Từ phút đó anh ấy gần như chẳng nói gì nữa. Anh cũng không muốn được khiêng vào nhà, mà muốn ở ngoài sân. Bệnh viện nằm trên một triền dốc. Từ đây nhìn được rất xa con đường phủ cây chúng tôi đã đi qua. Con đường sặc sỡ và vàng óng ánh. Đất ở đây lặng lẽ, mềm mại, được che chở, thậm chí còn nhìn thấy những luống cày - những vuông đất nhỏ màu nâu xới lật lên ngay cạnh quân y viện. Khi gió thổi bạt đi mùi máu tanh, ta có thể ngửi thấy mùi hăng hăng của đất. Xa xa là màu xanh lam, và tất cả đều hết sức thanh bình, bởi từ đây không nhìn thấy mặt trận. Mặt trận ở phía bên phải.

Weßling im lặng. Anh quan sát thật kỹ mọi vật xung quanh. Đôi mắt anh chăm chú và tinh anh. Anh là nông dân và anh gần gũi, hiểu thiên nhiên hơn hẳn chúng tôi. Anh biết đã đến lúc phải ra đi. Vì vậy anh không muốn bỏ lỡ bất cứ cái gì và cứ thế nhìn không rời mắt. Mỗi phút trôi qua, mặt anh càng trắng bệch hem. Cuối cùng anh động đậy và thì thào: "Ernst.."

Tôi cúi sát miệng anh.

"Lấy hộ đồ của tôi ra đây," anh nói.

"Cứ từ từ cũng được mà, Heinrich..."

"Không, không. Lấy đi."

Tôi đặt từng thứ ra trước mặt anh. Cái ví vải thô đã sờn, con dao, chiếc đồng hồ, chút ít tiền... tất cả những thứ này đã quá quen thuộc với chúng tôi. Tấm ảnh của vợ anh nằm lẻ loi trong ví.

"Giơ cho tôi xem,” anh nói.

Tôi rút tấm ảnh và giơ sao cho anh nhìn được. Một thiếu phụ da ngăm ngăm, nét mặt trong sáng. Weßling chăm chú nhìn. Lát sau anh thì thầm, đôi môi run rẩy: "Từ nay sẽ chẳng còn gì nữa..." Cuối cùng anh quay mặt đi.

"Hãy giữ lấy đi," anh nói. Tôi không hiểu ý anh nhưng không muốn hỏi thêm, nên đút tấm ảnh vào túi mình.

"Nó sẽ khiến cô ấy..." anh ngó tôi với ánh nhìn rất lạ từ đôi mắt mở to, lẩm bẩm điều gì đó, rồi lắc đầu và rên rỉ. Tôi gồng mình cố hiểu anh dù chỉ chút ít, nhưng anh chỉ còn khò khè, duỗi người, thở nặng nhọc hơn và thưa hơn, ngắt quãng, ngàn ngạt... rồi một lần nữa hít một hơi thật sâu và thở dài... và đôi mắt anh bỗng nhiên trông như thể bị thong manh, anh đã chết.

Sáng hôm sau chúng tôi nằm trên chiến tuyến lần cuối cùng, Hầu như không có tiếng súng. Chiến tranh đã kết thúc. Một giờ sau chúng tôi được rút quân. Chúng tôi sẽ không bao giờ cần quay lại đây nữa. Một khi đã đi, chúng tôi sẽ rời đi mãi mãi.

Chúng tôi phá hủy mọi thứ còn có thể phá. Còn gì nhiều đâu. Vài đoạn chiến hào. Sau đó có lệnh rút lui.

Khoảnh khắc kỳ lạ. Chúng tôi đứng bên nhau và nhìn về phía trước.

Những đám sương mù mỏng giăng trên mặt đắt. Đường viền các chiến hào và hố trú ẩn nhìn rất rõ. Thật ra đấy là những tuyến cuối cùng, phòng tuyến dự bị, nhưng dù sao cũng là tuyến lửa. Biết bao lần chúng tôi đi theo những đường hào này ra tuyến đầu, và cũng biết bao lần chỉ còn một số ít lầm lũi quay trở về. Phong cảnh trước mặt chúng tôi buồn tẻ, xám xịt, xa xa là những vạt rừng còn sót lại, vài thân cây cụt, những đống đổ nát của ngôi làng, xen giữa là một bức tường cao trơ trọi vẫn còn đứng vững.

"Chà," Bethke trầm ngâm nói, "bốn năm vùi trong chinh chiến..."

"Mẹ kiếp, đúng vậy!" Kosole gật đầu. "Và giờ kết thúc đơn giản thế

đấy."

"Ôi chao," Willy Homeyer tựa lưng vào bờ chiến hào. "Thật nực cười, hả?"

Chúng tôi cứ thế đứng nhìn trân trối. Trang trại, cánh rừng nham nhở, những ngọn đồi, những tuyến hào ở phía chân trời... đó từng là một thế giới khủng khiếp, một cuộc sống nặng nề làm sao. Và giờ đây, ngay khi chúng tôi cất bước, mọi thứ kia sẽ đơn giản ở lại phía sau, lùi xa dần sau mỗi bước chân, và hoàn toàn biến mất sau một giờ, như thể chúng chưa từng tồn tại. Chẳng ai hiểu được điều đó!

Chúng tôi đứng đây và đáng ra phải cười, phải hét lên vì vui sướng, thì cả bọn lại có cảm giác đầy ứ trong bụng, như thể vừa nuốt phải một cái chổi sể và chỉ chực ọe ra.

Chả ai biết nói gì. Ludwig Breyer mệt mỏi tựa lưng vào rìa chiến hào và giơ tay lên như thể có ai đó đứng đối diện mà cậu ấy muốn vẫy chào tạm biệt.

Heel xuất hiện. "Không rời nơi này được, hả? Ờ, giờ mới là lúc khốn nạn đây.”

Ledderhose ngạc nhiên nhìn ông ta. "Sao lại khốn nạn, là lúc bắt đầu hòa bình chứ."

"Thì vậy, thế mới khốn nạn," Heel nói và đi tiếp, vẻ mặt ông ta như thể vừa phải chôn cất chính mẹ ruột của mình.

"Ông ấy còn thiếu Pour le mérite[1]," Ledderhose nói.

"Mày câm mõm đi," Albert Troßke cắt ngang.

"Nào, đi thôi!" Bethke nói, nhưng vẫn cứ đứng yên.

1. Một trong những huy chương vinh dự nhất của quân đội Đế quốc Đức.

(Các chú thích không ghi chú gì thêm là của Đông A.)

"Nhiều thằng trong bọn mình nằm lại đây,” Ludwig nói.

"Ừ... Brandt, Müller, Kat, Haie, Bäumer, Bertinck..."

"Sandkuhl, Meinders, anh em Terbrüggen, Hugo, Bemhard..."

"Các cậu, thôi ngay đi..."

Nhiều người trong chúng tôi nằm lại nơi đây, nhưng trước nay chúng tôi đâu đã cảm nhận được. Bởi vì chúng tôi vẫn ở cùng nhau: họ nằm dưới hố, chúng tôi trong hố, chỉ ngăn cách bởi một vài nắm đất. Họ vượt trước chúng tôi chút ít thôi, bởi mỗi ngày họ càng đông hơn mà chúng tôi thì vắng đi, thậm chí có lúc chúng tôi còn không biết liệu mình có nằm trong số họ không nữa. Nhưng đôi khi đạn trái phá lại một lần nữa lôi họ lên với chúng tôi; từ dưới lòng chiến hào những khúc xương đang rã, những mảnh quân phục, những đầu người đang phân hủy, ướt mèm, bám đầy đất bị hất văng lên cao, bị lôi trở lại chiến trường trong cơn đạn lửa.

Chúng tôi không cảm thấy khiếp sợ, chúng tôi quá gần gũi với họ. Nhưng giờ đây chúng tôi quay trở lại với cuộc sống, còn họ phải nằm lại nơi này.

Ludwig, người có cha đã ngã xuống ở trận địa này, hỉ mũi vào tay và quay đi. Chúng tôi từ tốn theo sau. Nhưng chúng tôi còn vài lần dừng bước, ngoảnh nhìn lại. Và chúng tôi đứng lặng, bỗng cảm thấy cái địa ngục ghê sợ, cái mảnh đất nham nhở hố bom trước mắt mình kia đã ăn sâu vào lòng mình, rằng nó - mẹ kiếp, giá như điều này không quá phi lý và khiến chúng tôi buồn nôn - rằng nó dường như đã trở nên thân thuộc với chúng tôi như một mảnh đất quê hương đầy đau đớn và đáng sợ, mà đơn giản chúng tôi đã gắn bó.

Chúng tôi lắc đầu xua đuổi cái ý nghĩ vô lý... nhưng hoặc đó là những năm tháng bị mất đi nơi đây, hoặc đó là những người anh em đã nằm lại nơi này, hoặc đó là tất cả nỗi đau che phủ trái đất... có một nỗi buồn ngấm sâu trong xương tủy ngỡ có thể khiến chúng tôi bật khóc.

Rồi chúng tôi lên đường.