Phố Lớn chìm trong sương mù buổi tối đẫm nước, bàng bạc. Những ngọn đèn đường tỏa ra những khoảng sáng rộng màu vàng. Mọi người như đi trên bông. Những đốm lửa bí ẩn hai bên đường là những ô kính cửa hàng. Con Sói như bơi lại gần rồi lại lặn xuống trong sương. Cây cối lấp lóa đen và ẩm ướt bên những ngọn đèn đường.

Valentin Laher đang đi bên tôi. Anh không hẳn ca cẩm, nhưng anh không thể quên tiết mục nhào lộn mà anh đã từng trình diễn tại Paris và Budapest.

"Đã hết thời rồi, Ernst," anh nói. "Xương kêu lục khục, và tớ cũng bị thấp khớp nữa. Tớ đã cố thử và cố thử cho đến khi gục ngã. Cố thế nào cũng không ăn thua."

"Vậy anh định sẽ làm gì, Valentin?" tôi hỏi. "Lẽ ra nhà nước sẽ phải trả lương hưu cho anh, như trả cho sĩ quan nghỉ hưu."

"Ôi chà, nhà nước, nhà nước," Valentin coi thường đáp, "nhà nước chỉ cho những kẻ biết há mõm đúng kiểu. Hiện tớ đang cùng một vũ nữ dựng một vài tiết mục, biểu diễn tạp kỹ, cậu biết không. Cũng được khán giả tán thưởng đấy, nhưng giá trị nghệ thuật không nhiều, và một nghệ sĩ nhào lộn chân chính lẽ ra phải thấy xấu hổ khi diễn những trò đó. Nhưng biết làm sao được, vẫn phải sống mà."

Valentin muốn đi đến chỗ tập, và tôi quyết định đi cùng anh. Ở góc phố Hamken, một chiếc mũ quả dưa màu đen xuyên sương mù lướt qua chúng tôi, dưới nó là một chiếc áo đi mưa màu hoàng yến và một cái cặp.

"Arthur," tôi gọi.

Ledderhose dừng lại.

“Quỷ thật." Valentin nói, "cậu làm thế nào mà nổi bần bật thế."

Với vẻ sành sỏi, anh sờ vào cà vạt của Arthur, một cái cà vạt lộng lẫy bằng lụa nhân tạo, có hoa văn màu tím.

“Cũng tàm tạm, cũng tàm tạm,” Ledderhose nói, giọng sương sướng và có vẻ vội vã.

“Lại còn cái mũ này nữa chứ," Valentin tiếp tục sửng sốt và ngắm nghía chiếc mũ quả dưa.

Ledderhose muốn đi tiếp. Anh ta vỗ vỗ vào chiếc cặp của mình. "Có việc, có việc..."

"Anh không còn cửa hàng xì gà nữa à?" tôi hỏi.

"Còn chứ," anh ta đáp, "nhưng bây giờ tớ chỉ bán buôn. Các cậu có biết văn phòng cho thuê nào không? Tớ sẽ trả bất cứ giá nào."

"Tụi này không biết văn phòng cho thuê," Valentin đáp, "còn lâu tụi này mới phải cần thứ đó. Thế vợ cậu dạo này sao rồi?"

"Sao cậu hỏi vậy?" Ledderhose thận trọng hỏi lại.

"Ờ thì ngày trước ngoài chiến hào cậu từng than vãn suốt về chuyện đó. Nào là với cậu cô ấy đã trở nên quá gầy gò, nào là cậu thích tạng đàn bà vậm vạp khỏe mạnh.”

Arthur lắc đầu. "Tớ chịu không nhớ nổi chuyện đó nữa." Anh ta chạy biến đi.

Valentin cười phá lên. "Người ta có thể thay đổi nhiều biết bao, đúng không Ernst? Trong chiến hào cậu ta chỉ là một con sâu đáng thương, còn bây giờ cậu ta là một doanh nhân nhanh nhạy. Ngoài mặt trận thằng cha nói năng cực kỳ thô bỉ! Bây giờ lại không muốn nhắc tới nữa.”

"Nhưng xem ra anh ta đang sống cực ngon lành," tôi trầm tư nói.

Chúng tôi tiếp tục dạo bước. Sương mù bồng bềnh. Con Sói đùa giỡn cùng sương mù. Những gương mặt đến gần rồi lại đi xa. Trong ánh đèn sáng trắng tôi bỗng thấy một chiếc mũ da sơn bóng loáng màu đỏ, bên dưới là một gương mặt phủ một lớp sương mịn màng, khiến đôi mắt càng thêm lấp lánh.

Tôi đứng sững lại. Tim đập dữ dội. Đó là Adele. Trỗi dậy trong tôi ký ức về những buổi tối đã qua, khi chúng tôi, những chàng trai mười sáu, nấp trong bóng tối bên ngoài cửa phòng tập thể dục và đợi cho đến lúc các cô gái mặc những chiếc áo len trắng đi ra, để rồi chạy theo sau họ qua các con phố, đuổi kịp họ và thở hổn hển đứng trước mặt họ dưới một ngọn đèn đường, im lặng nhìn họ chằm chằm... cho đến khi họ nguẩy người bỏ đi và cuộc rượt đuổi lại tiếp tục... Ký ức về những buổi chiều nhìn thấy các cô ở đâu đó, luôn rụt rè đi sau họ vài bước, quá bối rối để có thể bắt chuyện, và chỉ đến khi họ đi vào một ngôi nhà mới vội thu hết can đảm réo thật to "Tạm biệt nhé!" rồi bỏ chạy...

Valentin nhìn xung quanh.

"Em phải quay lại chút," tôi vội vã nói, "em cần nói chuyện với một người. Em sẽ quay lại ngay."

Và tôi chạy ngược trở lại để tìm kiếm chiếc mũ màu đỏ, vầng sáng màu đỏ trong sương mù, tìm kiếm những năm tháng tuổi trẻ trước khi mặc áo lính và nằm trong các chiến hào.

"Adele!"

Cô ngó quanh. "Ernst!... Bạn đã trở về rồi sao?"

Chúng tôi bước đi bên nhau. Sương mù trôi qua giữa chúng tôi, con Sói vừa nhảy loi choi xung quanh vừa sủa ngậu xị, những đoàn tàu điện leng keng, và thế giới thật ấm áp và êm ái. Cảm giác trước đây lại ùa về, đầy ắp, run rẩy, bồng bềnh; năm tháng đã bị xóa sạch một vòng cung bắc trở lại những ngày xưa, một dải cầu vồng, một cây cầu rực sáng xuyên qua sương mù. Tôi không biết chúng tôi nói những gì, mà cũng quan trọng gì đâu, điều chính yếu là chúng tôi đang đi bên nhau, và thứ âm nhạc dịu dàng, không thành tiếng của ngày xưa đã trở lại, những tầng tầng lớp lớp linh cảm và khát khao mà phía sau chúng là những đồng cỏ xanh óng mượt như lụa, những hàng dương xào xạc cất tiếng ca và chân trời êm ái của tuổi trẻ đang ló dạng.

Chúng tôi đi bên nhau có lâu không? Tôi không biết. Tôi quay về một mình, Adele đã chào tạm biệt, nhưng niềm vui như một lá cờ lớn muôn sắc phấp phới trong tôi, niềm hy vọng và hạnh phúc tràn đầy, căn phòng nhỏ bé thời trai trẻ của tôi, những cái tháp màu xanh và chân trời xa rộng.

Trên đường quay lại tôi đụng phải Willy, và chúng tôi cùng đi tiếp để tìm Valentin. Chúng tôi đuổi kịp anh, đúng lúc anh mặt mày sáng rỡ vì vui mừng đâm bổ đến một người đàn ông và phát mạnh vào vai anh ta.

"Cha mẹ ơi, Kuckhoff, thằng bạn cũ, cậu từ đâu chui ra thế này?" anh chìa tay cho người kia. "Thật là tình cờ, hả? Ông trời run rủi cho tụi mình lại gặp nhau."

Người kia nhìn anh một lát, vẻ xem thường.

” A, Laher, phải không?"

"Chứ ai nữa, anh bạn, cậu đã chung chiến hào với tớ ở Somme. Cậu còn nhớ giữa cái chiến trường kinh tởm ấy tụi mình đã cùng xơi chiếc bánh rán tẩm đường Lilly gửi cho tớ như thế nào không? Georg đã mang nó cùng với thư từ lên tận tuyến đầu cho tụi mình. Anh ấy đã quá ư mạo hiểm, hả?

"Phải chắc chắn rồi," người kia nói.

Valentin quá xúc động trước những kỷ niệm. ” Về sau anh ấy cũng đã bị dính đạn thật sự," anh tiếp tục kể, "nhưng khi đó cậu đã đi khỏi. Vết thương khiến anh ấy phải chặt bỏ đi cánh tay phải. Cũng chẳng dễ dàng gì cho một người vốn sống bằng nghề đánh xe ngựa như anh ấy. Chắc giờ phải làm việc khác thôi. Mà thời gian sau này cậu đã ở đâu vậy hả?"

Người kia trả lời qua quýt, đoạn lạnh nhạt nói: "Rất vui đã gặp ông.

Ông dạo này sống thế nào, Laher?"

"Cái gì?" Valentin sửng sốt hỏi lại.

"Ông sống thế nào? Ông đang làm gì?"

"Ông sao?" Valentin vẫn chưa hồi tỉnh. Anh trân trối nhìn người kia một lúc, cái người mặc chiếc áo choàng trang nhã đang đứng trước mặt anh kia. Sau đó, anh nhìn xuống chính mình, đỏ bừng mặt và bỏ đi. "Con khỉ!"

Tôi cảm thấy nặng nề cho Valentin. Có lẽ lần đầu tiên ý nghĩ về sự khác biệt đã đánh trúng anh. Trước tới nay tất cả chúng tôi đều là lính. Vậy mà giờ đây một thằng cha hợm hĩnh chỉ với cái đại từ "ông" duy nhất ấy đã đập tan ra từng mảnh tình cảm hồn nhiên chân thành của anh.

"Quên hắn đi, Valentin," tôi nói. "Cái loại chỉ biết vênh váo về những gì cha chúng đã kiếm được. Đó cũng là một nghề."

Willy cũng chêm vào một vài chỉ trích nặng nề.

"Đồng đội tử tế thế đấy," cuối cùng Valentin bực bội nói. Nhưng anh chưa quên được vụ này, nó vẫn mắc nghẹn trong cổ anh.

May mắn là chúng tôi gặp Tjaden. Trông cậu ta nhem nhuốc như một cái giẻ lau.

"Cậu nghe đây," Willy nói, "chiến tranh đã qua rồi, bây giờ cậu có thể rửa ráy sạch sẽ lấy một lần."

"Hôm nay thì chưa," Tjaden trịnh trọng tuyên bố, "nhưng đen thứ bảy. Thứ bảy này thậm chí tớ sẽ tắm nữa đấy."

Chúng tôi kinh ngạc. Tjaden mà tắm sao? Hay cậu ta bị di chứng từ vụ bom vùi hồi tháng tám? Willy nghi ngờ khum bàn tay áp lên tai. "Tớ nghĩ tớ đã không nghe rõ lời cậu. Cậu định làm gì vào thứ bảy?"

"Tắm!" Tjaden tự hào đáp. "Chả là tối thứ bảy tớ sẽ đính hôn."

Willy nhìn Tjaden như nhìn một con vẹt quý hiếm. Sau đó cậu ta nhẹ nhàng đặt bàn tay to bè lên vai anh chàng và hỏi giọng cha chú: Này Tjaden, có phải thỉnh thoảng cậu vẫn thấy bị đau nhói sau gáy không?

Hoặc có tiếng ù là lạ trong tai?"

“Chỉ khi nào tớ đói ngau thôi," Tjaden thừa nhận, "ngoài ra trong bụng tớ còn như có lửa đốt. Cảm giác cực khó chịu. Nhưng hãy nghe tớ kể về vị hôn thê của tớ đã: cô ấy không được đẹp, hai chân đều xoay sang trái, mắt hơi lác; nhưng bù lại cô ấy có tâm hồn, và cha cô ấy là ông hàng thịt."

Ông hàng thịt. Chúng tôi sáng ra rồi.

Tjaden sẵn sàng cung cấp thêm thông tin. "Cô ấy mê tớ điên cuồng.

Thế đấy, giờ người ta vẫn gọi là cưới liền tay. Thời buổi khó khăn, đành phải hy sinh ít nhiều. Ông hàng thịt luôn là người chịu chết đói sau cùng.

Với lại đính hôn đâu đã phải là kết hôn."

Willy lắng nghe với sự quan tâm mỗi lúc một tăng, rồi cậu ta bắt đầu lên tiếng: "Tjaden, cậu biết đấy, chúng mình luôn là chỗ bạn bè."

"Nhất trí, Willy," Tjaden ngắt lời, "cậu có thể được vài cái xúc xích. Và tớ sẵn sàng thêm cho cậu ít sườn nữa. Hãy đến vào thứ hai. Đúng hôm đó chúng tớ có tuần lễ trắng[1]."

"Tại sao?" tôi ngạc nhiên hỏi. "Chẳng lẽ nhà vợ cậu còn có một cửa hàng đồ lót nữa?"

"Không có, nhưng nhà tớ sẽ mổ một con ngựa bạch."

Chúng tôi hứa chắc chắn sẽ đến và quay gót đi tiếp.

Valentin rẽ vào quán trọ Người Phố cổ. Các nghệ sĩ xiếc trú chân ở đây. Một nhóm người lùn đang dùng bữa tối khi chúng tôi bước vào. Trên bàn có món xúp củ cải và bên cạnh mỗi người đặt một mẩu bánh mì.

1. Tuần lễ giảm giá.

"Hy vọng ít nhất họ cũng đủ no với khẩu phần ăn tí hon của mình,"

Willy làu bàu. "Bụng họ bé hơn mà."

Trên các bức tường treo đầy áp phích quảng cáo và ảnh. Những tấm vải sặc sỡ bị xé rách một nửa với những tấm ảnh của những nghệ sĩ xiếc, những cô gái dạy sư tử và những chú hề. Tất cả đã cũ và ố vàng, vì trong những năm gần đây các chiến hào mới là sàn diễn cho các vận động viên cử tạ, các kỵ sĩ xiếc và các nghệ sĩ nhào lộn. Ở đó họ không cần áp phích.

Valentin chỉ vào một tấm. "Tớ ngày xưa đây này." Trên tấm hình là một chàng trai với một bộ ngực nở nang đang lộn một vòng từ một thanh ngang treo tít trên đỉnh lều xiếc. Nhưng dù thành ý cỡ nào bạn cũng không thể tìm thấy bóng dáng Valentin ở chàng trai này.

Cô vũ công mà anh muốn cùng làm việc đang đợi. Chúng tôi đi vào gian phòng nhỏ của nhà hàng. Các tấm phông trang trí sân khấu dựng trong góc phòng. Chúng thuộc về vở hài kịch Hãy bay lên, chú chim câu bé nhỏ, một vở diễn đầy hài hước với những điệp khúc về cuộc sống của lính dã chiến chúng tôi, đã thành công vang dội trong hai năm liền.

Valentin đặt một cái máy quay đĩa lên một chiếc ghế và chọn đĩa hát.

Một giai điệu khàn khàn cất lên rè rè từ cái loa hình phễu, cái đĩa nghe nhiều đã mòn, nhưng vẫn còn vương lại chút dữ dội, giống như giọng hát đã bị dùng quá mức của một người phụ nữ tàn tạ từng một thời xinh đẹp.

"Tango đây," Willy thì thào bảo tôi với nét mặt sành sỏi, nét mặt không để lộ rằng cậu ta chỉ vừa mới đọc được những chữ này trên vỏ đĩa.

Valentin mặc quần màu xanh và áo sơ mi, còn cô gái mặc bộ đồ dệt.

Họ luyện một điệu nhảy apache[1] và một tiết mục phóng tác mà ở cuối tiết mục cô gái treo mình bằng cách quắp hai chân trên cổ Valentin, trong khi anh xoay tròn nhanh hết mức có thể.

1. Một điệu nhảy phổ biến trong văn hóa đường phố ở Paris những năm đầu thế kỷ 20.

Cả hai im lặng tập luyện với nét mặt nghiêm trang. Chỉ thỉnh thoảng họ mới khẽ thốt lên một tiếng. Ánh sáng nhợt nhạt của ngọn đèn chạy bằng khí đốt chập chờn. Tiếng khí đốt xì nhẹ. Bóng to tướng của các vũ công chao liệng trên các phông trang trí của vở Chim câu. Vụng về như một con gấu, Willy dò dẫm đi đi lại lại để quay cái máy hát. Valentin ngừng tập. Willy vỗ tay tán thưởng. Valentin rầu rĩ phẩy tay. Cô gái thay váy áo mà không mảy may để ý đến chúng tôi. Đứng dưới cây đèn khí, cô chậm rãi tháo đôi giày nhảy. Tấm lưng dưới lớp đồ dệt bạc màu cúi xuống mềm mại. Rồi cô đứng thẳng lên và giơ cao hai cánh tay để lột cái gì đó ra. Ánh sáng và bóng tối đổi chỗ trên vai cô. Cô có đôi chân dài, xinh đẹp.

Willy sục sạo quanh gian phòng. Cậu ta tìm thấy một cuốn lời thoại cho vở Chim câu. Cuối sách có đăng kèm quảng cáo. Một chủ tiệm bánh ngọt mời chào những trái bom và lựu đạn bằng sô cô la, đóng gói sẵn sàng cho việc gửi đến các chiến hào. Một công ty vùng Sachsen quảng cáo dao rọc phong bì thư làm từ mảnh đạn, rồi giấy vệ sinh in những câu nói của các ông lớn về chiến tranh... và hai bộ bưu thiếp mang tựa đề Cuộc chia tay của người lính và Tôi đứng giữa đêm đen.

Cô vũ công đã mặc xong quần áo. Khoác áo măng tô và đội mũ vào trông cô hoàn toàn khác. Chỉ vừa đây thôi cô còn là một con thú mềm mại, nhưng bây giờ cô lại giống như bao người. Gần như không thể tin rằng cô chỉ đắp lên mình vài ba mảnh vải mà có thể biến đổi đến như vậy. Thật kỳ lạ, quần áo thay đổi con người mới ghê gớm làm sao. Còn quân phục thì khỏi nói!