Georg Rahe đã xoay xở được cuốn hộ chiếu của một người nước ngoài và dùng nó vượt biên thành công. Trong đầu anh chỉ nung nấu một ý nghĩ: anh muốn đứng đối diện, mắt soi vào mắt, với quá khứ của mình một lần nữa. Anh đáp xe lửa qua các thành phố và làng mạc, anh lang thang khắp các ga lớn ga nhỏ, và cuối cùng anh đã đến được nơi mình muốn đến vào buổi tối.
Không hề dừng chân, anh đi bộ qua các con phố, ra ngoại ô thành phố, về phía những ngọn đồi. Những công nhân trên đường về nhà đi ngược chiều anh. Trẻ em nô đùa dưới các quầng sáng của đèn đường. Vài chiếc xe hơi phì phò chạy qua. Sau đó trở nên yên tĩnh.
Ánh sáng lúc nhá nhem tối vẫn đủ để có thể nhìn thấy xung quanh.
Hơn nữa mắt Rahe đã quen với bóng tối. Anh rời khỏi con đường và đi thẳng vào phần đất trước kia là chiến trường. Chẳng bao lâu sau anh vấp chân. Cái dây thép gỉ móc vào quần anh và đã kéo rách một góc. Anh cúi xuống gỡ nó ra. Đây là dây thép gai của hàng rào chướng ngại vật chạy dài theo một chiến hào đã bị bắn phá tan nát. Rahe đứng thẳng người lên. Bãi chiến trường trơ trụi của trận đánh ngày nào đang nằm trước anh.
Trong ánh nhập nhoạng mờ mờ tỏ tỏ, mảnh đất này trong tựa mặt biển bị khuấy động và đông cứng lại, một cơn bão bị hóa đá. Rahe cảm nhận làn sương mờ mờ của máu, thuốc sung và đất, ngửi thấy cái mùi hoang dại của chết chóc vẫn hiện diện và thống trị miền đất này.
Anh bất giác rụt đầu, so vai, hai cánh tay thả lỏng về phía trước, các khớp xương bàn tay sẵn sàng cho cú ngã... đây không còn là dáng đi của người thành phố... mà tái hiện cách di chuyển thật êm với cái đầu cúi thấp, thận trọng của con thú, sự cảnh giác đề phòng của người lính...
Anh dừng lại và quan sát địa hình. Mới một giờ trước nó còn xa lạ với anh, nhưng bây giờ anh đã lại biết nó tường tận, từng điểm cao, từng triền đồi, từng thung lũng. Anh chưa bao giờ rời đây, những tháng ngày như tờ giấy co lại trong ngọn lửa ký ức, bùng cháy và tiêu tan như làn khói... Nơi đây trung úy Georg Rahe lại nhón chân luồn lách đi tuần tra vào buổi tối, và không hề có gì chen vào giữa ngày đó và bây giờ. Quanh anh chỉ là sự câm lặng của buổi tối và làn gió nhẹ trong cỏ... nhưng trong tai anh trận chiến lại đang gầm rú, anh trông thấy những tạc đạn nổ xé không trung, những quả pháo sáng treo lơ lửng như những ngọn đèn hồ quang khổng lồ bên trên khung cảnh tàn phá giết chóc, bầu trời đen rực lên sôi sục, và mặt đất ầm ầm cuốn đi trong những cột nước và những miệng núi lửa lưu huỳnh từ chân trời đến chân trời.
Rahe nghiến chặt răng. Anh không phải người mơ mộng, nhưng anh không thể chống đỡ nổi: ký ức trùm lên anh như một cơn bão lốc, ở đây vẫn chưa có hòa bình, không có nền hòa bình giả tạo như phần còn lại của thế giới, ở đây vẫn còn chiến đấu và chiến tranh, ở đây sự tàn phá tiếp tục cuồng nộ một cách ma quái và những xoáy lốc của nó mất hút vào những đám mây.
Đất bết vào, như vươn tay ra bám lấy anh, lớp đất sét dày màu vàng dính chặt dưới giày và làm cho bước chân nặng nề, như thể những người tử trận cất giọng nói gầm gừ trầm đục lôi kéo những kẻ sống sót xuống với mình.
Anh chạy qua bãi chiến trường đen sẫm chi chít hố đạn pháo.
Gió thổi mạnh hơn, mây trôi lững lờ, và thỉnh thoảng mặt trăng lại đổ ánh sáng bàng bạc xuống khung cảnh bên dưới. Mỗi lúc như vậy Rahe đều thót tim dừng lại, quăng mình xuống, ép sát vào mặt đất và nằm yên bất động. Anh biết không có gì xảy ra cả, nhưng rồi lần sau anh lại sợ hãi nhảy vội xuống một hố đạn phao. Anh ý thức được và tự nguyện tuân thủ luật lệ của miền đất này, nơi con người ta không thể thẳng lưng mà bước, ngẩng đầu mà đi.
Mặt trăng đã trở thành một trái pháo sáng khổng lồ. Những gốc cây cụt của khu rừng đứng đen kịt trong ánh trăng vàng lấp lánh. Đằng sau các đống đổ nát của nông trại là một khe sâu kéo dài, chưa bao giờ kẻ địch tấn công qua được. Rahe ngồi bó gối trong một chiến hào. Mấy đoạn dây lưng nằm vương vãi, vài chiếc cà mèn, một cái thìa, mấy trái lựu đạn lấm bẩn, những bao đạn, và bên cạnh chúng, một tấm khăn trùm xanh xám, ướt át, rách te tua, đã gần biến thành đất sét - hài cốt của một người lính.
Anh nằm dài trên mặt đất, mặt úp xuống... và sự câm lặng bắt đầu lên tiếng. Một tiếng gầm lớn trầm đục sâu trong đất, hơi thở ngắt quãng, tiếng ù ù, và lại tiếng gầm, tiếng vỗ và tiếng kêu lanh canh. Anh bấu các ngón tay của mình vào đất và áp chặt đầu xuống đó, anh tin mình nghe thấy những giọng nói, những tiếng gọi, anh muốn hỏi, muốn nói chuyện, muốn hét, và anh lắng nghe, chờ đợi một câu trả lời, một câu trả lời cho cuộc đời mình...
Nhưng chỉ có gió thổi mạnh hơn, những đám mây bay nhanh hơn và thấp hơn, và bóng tối đuổi theo bóng tối trên bãi chiến trường. Rahe đứng dậy và đi tiếp, không định hướng, rất lâu cho đến khi anh đứng trước những cây thập tự màu đen, được cắm liên tiếp theo những hàng dài, như một đại đội, một tiểu đoàn, một trung đoàn, một đội quân.
Và đột nhiên anh hiểu ra tất cả. Trước những cây thập tự này toàn bộ tòa lâu đài của những lời nói và những khái niệm to tát đổ sụp. Chỉ duy nhất nơi đây là còn chiến tranh, chiến tranh không còn trong những bộ não, những ký ức nhạt phai của những người đã thoát khỏi nó! Nơi đây những năm tháng đã mất, những năm tháng chưa được sống trọn vẹn giăng như một màn sương ma quái trên những ngôi mộ, nơi đây cuộc đời không được sống chẳng tìm được sự yên nghỉ đang thét gào trong sự im lặng gầm rú vang tận trời cao, nơi đây sức mạnh và ý chí của một thế hệ trẻ đã phải chết trước khi có thể bắt đầu sống tuôn trào như một lời buộc tội phi thường xuyên màn đêm.
Cơn run rẩy tràn ngập Rahe. Anh đột nhiên nhận rõ đến chói mắt sự nhầm lẫn của mình về chủ nghĩa anh hùng - cái miệng rỗng há hoác đã nuốt chửng lòng trung thành, sự dũng cảm và cuộc sống của cả một thế hệ.
Nó làm anh nghẹt thở và choáng váng.
"Các anh em!" anh hét vào trong gió và đêm tối, "Hỡi các anh em!
Chúng ta đã bị phản bội! Chúng ta phải hành quân một lần nữa! Để chống lại chúng!... Chống lại chúng... Hỡi các anh em!"
Anh đứng trước những cây thập tự, mặt trăng ló ra, anh nhìn thấy những cây thập tự lấp lánh sáng, chúng bay lên khỏi mặt đất với đôi cánh tay dang rộng, giờ đây bước chân của chúng đã vang lên, anh đứng trước mặt chúng và giậm chân tại chỗ, anh vung tay lên: "Các anh em... bước đều, bước!"
Rồi anh thò tay vào túi, và lại nhấc cánh tay lên. Một tiếng súng mệt mỏi, cô đơn được những cơn gió đón lấy và cuốn đi... Anh lảo đảo quy gối, chống tay gượng dậy và vói một nỗ lực cuối cùng, anh quay mặt về phía những cây thập tự... anh thấy họ hành quân. Họ giậm chân và đang chuyển động, họ hành quân chậm chạp và con đường của họ còn xa, cuộc hành quân sẽ còn kéo dài, nhưng nó tiến về phía trước, họ sẽ đến nơi và sẽ đánh trận cuối cùng của mình, trận đánh cho cuộc sống. Họ - một đội quân tối sẫm - lặng lẽ hành quân trên con đường dài nhất, con đường đến với những trái tim, sẽ còn mất rất nhiều năm, nhưng thời gian có là gì với họ?
Họ đã xuất phát, họ đang đến.
Đầu anh gục xuống, bóng tối buông phủ quanh anh, anh ngã về phía trước, anh bước cùng với đoàn quân. Như một người tìm về nhà muộn màng, anh nằm trên mặt đất, hai tay dang rộng, mắt đã mờ, một bên gối gập lại. Cơ thể co giật một lần nữa, sau đó tất cả đã thành giấc ngủ, chỉ gió vẫn còn lại đơn độc nơi đây trên khoảng đất rộng tối đen, hoang vu... Gió thổi mãi thổi mãi, qua những đám mây và bầu trời, qua những cánh đồng và những bình nguyên bất tận với những chiến hào, những hố đạn pháo và những cây thập tự.
