“Ernst, cha cần nói chuyện với con," cha tôi nói. Tôi đã biết ngay là chuyện gì rồi. Suốt mấy ngày nay ông đi đi lại lại với vẻ mặt E lo lắng và xa xôi bóng gió này kia. Nhưng cho tới giờ tôi toàn lỉnh khỏi ông, vì ít khi tôi ở nhà.
Chúng tôi đi vào phòng của tôi. Ông ngồi xuống ghế sofa và trông đầy phiền muộn.
"Cha và mẹ lo lắng về tương lai của con, Ernst ạ."
Tôi lấy hộp xì gà từ kệ sách và mời ông. Gương mặt ông tươi tỉnh lên một chút, bởi vì xì gà ngon... Tôi nhận nó từ Karl, mà Karl thì không hút loại thuốc lá dẻ gai.
"Có thật con đã bỏ công việc dạy học rồi không?" cha tôi hỏi.
Tôi gật đầu.
"Tại sao con phải làm vậy?"
Tôi nhún vai. Biết giải thích thế nào cho cha đây? Chúng tôi là hai con người hoàn toàn khác nhau và sở dĩ cho đến tận bây giờ cha con vẫn có vẻ rất hiểu nhau là vì chúng tôi hầu như chẳng hiểu gì về nhau cả.
"Thế bây giờ con sẽ làm gì đây?" ông hỏi tiếp.
"Thì việc gì đó," tôi nói, "cũng chẳng quan trọng mà."
Ông nhìn tôi choáng váng và sau đó bắt đầu nói về một nghề tốt, được trọng vọng, về sự thăng tiến và địa vị trong cuộc sống.
Tôi lắng nghe ông, vừa cảm động vừa buồn chán, bụng nghĩ thật kỳ lạ là người đàn ông đang ngồi trên ghế sofa này lại là cha tôi, người trước kia đã từng nắm quyền điều khiển cuộc sống của tôi. Tuy nhiên ông đã không thể bảo vệ tôi trong những năm tháng ngoài mặt trận, ông đã không thể giúp tôi dù là trong doanh trại, nơi mỗi viên hạ sĩ quan đều mạnh hơn ông. Tôi đã phải vượt qua mọi thứ một mình, dù tôi có cha hay không thì cũng thế cả.
Đợi cha nói hết, tôi rót cho ông một ly cognac.
"Cha ạ," tôi nói và ngồi xuống bên cạnh ông, "có thể cha đúng.
Nhưng con đã học được cách sống trong một cái lỗ dưới đất, với chút vỏ bánh mì và canh loãng. Có lúc chỉ cần chưa bị trúng đạn là con đã hài lòng lắm rồi. Đối với con, một cái lán cũ đã có vẻ xa xỉ và một bao rơm ở chỗ nghỉ chân đã là cả thiên đường. Cha phải hiểu rằng nguyên việc con còn sống và sẽ không còn cảnh bắn giết nữa đã là quá đủ với con lúc này. Chút đồ ăn và thức uống con cần thì bằng cách nào đó con sẽ kiếm được thôi, còn những thứ khác thì cả đời con vẫn còn khối thời gian mà."
"Ừ, nhưng mà," cha tôi đáp, "đó có phải cuộc sống đâu con, chỉ là tồn tại không mục đích..."
"Còn tùy vào cách nhìn," tôi nói. "Con thì cho rằng cũng chẳng phải là sống nếu sau này con chỉ có thể kể được rằng: trong suốt ba mươi năm qua ngày nào tôi cũng đã đi đến đúng một lớp học đó hoặc đúng một văn phòng đó."
Cha tôi ngạc nhiên trả lời: "Cha cũng đi đến xí nghiệp bìa các tông từ hai mươi năm nay, và cũng đã phấn đấu trở thành một người thợ cả độc lập đây thôi.”
"Con không muốn phấn đấu gì cả, cha ạ. Con chỉ muốn sống."
"Cha cũng đã sống lương thiện," ông nói với chút tự hào, "không phải bỗng dưng mà cha được bầu làm thành viên nghiệp đoàn thợ thủ công."
"Cha nên mừng vì mọi thứ đối với cha dễ dàng như vậy," tôi nói.
"Nhưng con phải làm gì đó chứ," ông than thở.
"Con có thể tạm thời làm việc trong cửa hiệu của một chiến hữu, cậu ta đã đề nghị con," tôi nói để an ủi cha, "con sẽ kiếm đủ cho nhu cầu của mình."
Ông lắc đầu trách móc. "Và chỉ vì thế mà con từ bỏ vị trí công chức tốt như vậy sao?"
"Con đã phải từ bỏ nhiều thứ lắm rồi cha ạ!"
Ông buồn bã rít điếu xì gà. "Con đáng lẽ còn được hưởng lương hưu."
"Ôi giời", tôi nói, "lính tráng chúng con có ai sống đến sáu mươi chứ?
Trong xương chúng con tích nhiều thứ lắm, rồi sau này mới phát tác...
Chúng con chắc sẽ ngỏm sớm thôi."
Dù muốn đến đâu, tôi cũng không hình dung nổi mình sẽ sáu mươi tuổi. Tôi đã nhìn thấy quá nhiều người chết ở tuổi đôi mươi. Tôi trầm ngâm hút thuốc và ngắm nhìn cha. Tôi vẫn luôn cảm thấy rằng đó đúng là cha tôi... nhưng ngoài ra ông cũng chỉ là một người đàn ông lớn tuổi đáng mến, thận trọng và mô phạm, và các quan điểm của ông chẳng còn chút ý nghĩa nào đối với tôi nữa. Tôi có thể tưởng tượng dễ dàng ông sẽ ra sao ngoài mặt trận; người ta hẳn sẽ luôn phải để mắt đến ông, và chắc chắn ông sẽ không bao giờ được phong hạ sĩ quan.
Buổi chiều tôi đến thăm Ludwig. Cậu ấy ngồi sau một đống tờ rơi và sách vở. Tôi muốn tâm sự nhiều thứ, những điều đang đè nặng trong lòng mình, vì tôi cảm thấy có lẽ cậu ấy có thể chỉ ra cho tôi một con đường.
Nhưng hôm nay chính cậu ấy có vẻ lo lắng, bồn chồn. Chúng tôi nói chuyện linh tinh một lúc, rồi cậu ấy nói: "Giờ tớ phải đến bác sĩ đây."
"Lại vẫn kiết lị à?" tôi hỏi.
"Không, vì cái khác."
“Cậu bị gì vậy. Ludwig?" tôi ngạc nhiên hỏi. Cậu ấy im lặng một lúc.
Môi cậu ấy run rẩy. Sau đó cậu ấy nói: "Tớ không biết"
“Tớ có nên đi vói cậu không? Đằng nào tớ cũng không bận gì."
Cậu ấy tìm chiếc mũ của mình. "Được rồi đi nào "
Trên đường, đôi lúc cậu ấy lén nhìn tôi từ bên cạnh. Cậu ấy có vẻ ủ rũ và lặng lẽ khác thường. Chúng tôi rẽ vào phố Cây Bồ Đề và đi vào một ngôi nhà có khu vườn nhỏ tiêu điều với vài bụi cây. Tôi đọc bảng hiệu tráng men màu trắng ở cửa: "Bác sĩ Friedrich Schultz, chuyên về các bệnh da liễu, tiết niệu và sinh dục". Tôi dừng lại. "Có chuyện gì vậy, Ludwig?"
Cậu ta tái mặt nhìn tôi. "Đã có gì đâu, Ernst. Tớ từng bị mọc một cái nhọt. Và bây giờ lại có cái gì đó sưng lên..."
"Nếu chỉ thế thôi thì không sao đâu, Ludwig," tôi thở phào nhẹ nhõm. "Tớ đã từng nổi những cái nhọt mới ghê chứ! To bằng đầu trẻ con nhé. Tại đám thực phẩm ăn liền đấy mà."
Chúng tôi bấm chuông. Một y tá trong bộ đồ màu trắng mở cửa cho chúng tôi. Cả hai chúng tôi đều xấu hổ kinh khủng, mặt mũi đỏ dừ đi vào phòng chờ. Ơn Chúa trong phòng chỉ có mỗi hai thằng. Một chồng tạp chí Tuần lễ nằm trên bàn. Chúng tôi lật xem qua. Chúng đã khá cũ. Chỉ có đến thời kỳ Hòa ước Brest-Litowsk[1].
1 Hòa ước Brest-Litowsk được ký ngày 3-3- 1918 giữa phe Liên minh Trung tâm va Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Xô Viết Liên bang Nga.
Bác sĩ đi vào. Mắt kính của ông lấp lánh. Cánh cửa phòng khám bệnh phía sau lưng ông khép hờ. Có thể nhìn thấy qua khe hở một cái ghế bọc da có khung bằng ống niken, thực dụng và phản cảm đến khó chịu.
Thật nực cười là rất nhiều bác sĩ ưa đối xử với bệnh nhân như với con nít. Với đám bác sĩ nhổ răng thì cách này thuộc chương trình đào tạo hẳn hoi, nhưng có vẻ như ở đây cũng áp dụng chiêu này.
"Nào anh Breyer," con rắn đeo kính làm trò, trước hêt chúng ta hãy làm bạn vói nhau chút đã nhỉ."
Ludwig đứng như một con ma, và nghẹn giọng. Có phải là..."
Bác sĩ gật đầu khích lệ. "Vâng, kết quả thử máu đã được trả về.
Dương tính. Bây giờ chúng ta sẽ quyết liệt tấn công cái lũ bất lương này."
"Dương tính," Ludwig lắp bắp, "như vậy tức là..."
"Phải," bác sĩ nói, "chúng ta phải tiến hành một liệu trình điều trị nhỏ."
"Có nghĩa là tôi mắc bệnh giang mai?"
"Phải."
Một con nhặng xanh vo vo bay qua phòng và đâm sầm vào cửa sổ.
Thời gian ngừng lại. Bầu không khí giữa những bức tường đặc quánh. Thế giới đã thay đổi. Nỗi sợ hãi khủng khiếp đã trở thành điều chắc chắn khủng khiếp.
"Liệu có thể có nhầm lẫn nào không?" Ludwig hỏi. "Không thể thử máu lần thứ hai sao?"
Bác sĩ lắc đầu. "Tốt hơn là bắt đầu chữa trị sớm. Đã là giai đoạn hai rồi."
Ludwig nuốt nước bọt. "Có thể chữa được không?"
Bác sĩ tươi tỉnh lên. Gương mặt ông ta gần như vui vẻ vì tin tưởng.
"Chắc chắn rồi. Trước hết sẽ tiêm mấy ống thuốc này trong nửa năm. Sau đó ta sẽ tiếp tục xem xét. Có thể sẽ chẳng cần làm gì thêm nữa. Bệnh giang mai bây giờ chữa được."
Bệnh giang mai... một từ nghe mà khiếp sợ, tựa hồ một con rắn đen dài ngoẵng.
“Anh bị ở mặt trận à?" bác sĩ hỏi. Ludwig gật đầu.
"Tại sao anh không điều trị ngay lập tức?"
“Tôi không biết nó là cái gì. Trước đây người ta chưa bao giờ nói với chúng tôi về những thứ này. Mà cũng khá lâu sau nó mới xuất hiện, trông có vẻ vô hại. Rồi nó lại tự biến mất.”
Bác sĩ lắc đầu. "Vâng, đó là mặt trái của tấm huân chương " Ông ta nói không suy nghĩ.
Tôi chỉ muốn phang cho ông ta một ghế vào đầu. Liệu lão lang băm này có hiểu được cảm giác khi người lính có ba ngay phép đến Brüssel và từ những hố bom, bùn lầy, bẩn thỉu, máu me đáp chuyến tàu đêm thẳng đến một thành phố với nhưng con đường, những ngọn đèn, ánh sáng, những cửa hàng và những người phụ nữ, với những phòng khách sạn khang trang có bồn tắm trắng toát, nơi người ta có thể vỗ nuớc và rửa sạch mọi dơ bẩn, với tiếng nhạc du dương, những hàng hiên và rượu vang mạnh ướp lạnh; làm sao lão cảm nhận được sự quyến rũ có trong màn sương xanh của buổi hoàng hôn trong một khoảnh khắc mong manh giữa sợ hãi và sợ hãi - nó như một khe hở giữa đám mây, như một tiếng kêu hoang dại của cuộc sống trong khoảng dừng ngắn ngủi giữa chết chóc và chết chóc. Ai mà biết được, có khi vài ngày nữa chính mình đã bị treo lủng lẳng trên dây thép gai với xương gãy lòi ra và gào rú, khát khô, chết dần...
Thôi thì nhấp thêm một ngụm vang mạnh, hít thêm một hơi thở và nhìn thêm một chút cái thế giới huyền ảo của những màu sắc đang chuyển động, những giấc mơ, những người phụ nữ và những thầm thì xúc động, những lời nói khiến cho dòng máu biến thành một đài phun nước đen nhánh mà bên dưới nó những năm tháng rác rưởi, nỗi tức giận và sự vô vọng sẽ tan chảy thành một dòng xoáy reo ca ngọt ngào của ký ức và hy vọng.
Ngày mai cái chết sẽ lại ập tới cùng súng ống, lựu đạn, súng phun lửa, máu và sự hủy diệt... nhưng hôm nay vẫn có làn da mịn màng này, nó tỏa hương và mời gọi như chính cuộc sống, nó quyến rũ không thể hiểu nổi: những cái bóng nơi gáy khiến ta ngây ngất, những cánh tay mềm mại... cái gì đó sột soạt, sáng lóe, đổ xuống và tuôn chảy, bầu trời cháy rực... Ai còn đầu óc đâu để nghĩ đến rằng trong tiếng thì thầm và những lọn tóc xoăn này, mùi hương này làn da này còn có một thứ khác rình rập, ẩn náu, rón rén, chờ đợi: bệnh giang mai... Có ai biết đến nó, và có ai muốn biết đến nó, có ai suy nghĩ điều gì xa hơn ngày hôm nay... Ngày mai có thể tất cả sẽ chấm dứt... Cuộc chiến tranh khốn kiếp đã dạy chúng tôi chỉ nhìn thấy và chộp lấy khoảnh khắc này "Bây giờ sao đây?" Ludwig hỏi.
"Bắt đầu chữa trị càng sớm càng tốt."
"Vậy thì làm luôn đi," Ludwig bình tĩnh nói. Cậu ấy đi cùng ông bác sĩ vào trong phòng khám.
Tôi ở lại trong phòng chờ và xé nát vài cuốn tạp chí Tuần lễ, những cuốn in đầy cảnh diễu binh, chiến thắng và những lời đầy khí phách của những mục sư cuồng chiến.
Ludwig quay ra. Tôi thì thầm với cậu ấy: "Đi đến một bác sĩ nữa, tay này chắc chắn vô dụng. Hắn chẳng biết quái gì đâu."
Cậu ấy phẩy tay mệt mỏi, và chúng tôi lặng lẽ đi xuống cầu thang.
Xuống bên dưới, cậu ấy bỗng quay mặt đi, nói gọn lỏn: "Thôi tạm biệt cậu..."
Tôi ngước nhìn lên. Ludwig đứng tựa vào lan can, hai nắm tay siết chặt thọc trong túi áo.
"Chuyện gì vậy?" tôi chột dạ hỏi.
"Tớ phải đi ngay bây giờ," cậu ấy đáp.
"Vậy ít nhất cũng chìa cẳng cho tớ chứ," tôi ngạc nhiên nói.
Với đôi môi run rẩy, cậu ấy trả lời: "Cậu có lẽ không còn muốn chạm vào tớ, khi mà..."
Hoang mang và gầy gò, Ludwig đứng bên lan can cầu thang, vẫn cái tư thế cậu ấy thường tựa vào bờ chiến hào, với gương mặt buồn rầu và đôi mắt cụp xuống...
“Ôi, Ludwig, Ludwig, họ đang làm gì với bọn mình thế này... Tớ không chạm vào cậu sao, cậu, cái đồ đần, cậu — đồ chó ngu ngốc, tớ chạm vào cậu đây này, tớ chạm vào cậu cả trăm lần..." tôi bị chọc tức đến nỗi, chết tiệt, lúc này thậm chí chính tôi bật khóc, tôi là đồ con lừa, và tôi ôm lấy vai Ludwig, ghì chặt cậu ấy vào người và cảm nhận cậu ấy đang run lên bần bật... "Thôi nào Ludwig, tất cả đều là vớ vẩn, biết đâu ngay cả tớ cũng đã dính bệnh ấy chứ. Bây giờ hãy bình tĩnh đi, cái con rắn đeo kính trên kia chắc chắn sẽ làm mọi thứ ổn trở lại..." Nhưng cậu ấy vẫn run bần bật, run bần bật, và tôi giữ chặt cậu ấy.
