Tôi đã ở trong rừng cả ngày. Giờ thì tôi mệt mỏi bước vào một quán trọ nhỏ trong làng và thuê một phòng nghỉ đêm. Giường đã được trải, nhưng tôi chưa muốn ngủ. Tôi ra ngồi bên cửa sổ lắng nghe những âm thanh của đêm xuân.
Những cái bóng chảy qua giữa những thân cây, và từ trong rừng vọng ra những tiếng kêu như thể trong đó nằm la liệt các thương binh. Tôi lặng lẽ và điềm tĩnh nhìn vào bóng tối, bởi vì tôi không còn sợ quá khứ nữa. Tôi nhìn vào đôi mắt vô hồn của nó mà không hể ngoảnh mặt đi. Tôi thậm chí bước đối diện với quá khứ, trả những suy tưởng về lại những căn hầm trú ẩn và những hố đạn... nhưng nếu chúng có quay trở lại, chúng cũng không còn mang theo nỗi sợ hãi và kinh hoàng, mà tiếp thêm sức mạnh và ý chí.
Tôi đã từng chờ đợi một cơn bão sẽ ập tới cứu vớt tôi và cuốn tôi đi...
nhưng hóa ra nó đã đến thật lặng lẽ, mà tôi chẳng hề hay biết. Nhưng đúng là nó đang ở đây. Trong khi tôi tuyệt vọng và tin rằng mình đã mất tất cả, nó âm thầm lớn dần lên. Tôi đã tưởng chia ly sẽ luôn là một sự kết thúc.
Hôm nay thì tôi biết: lớn lên cũng là chia ly. Lớn lên cũng có nghĩa là rời bỏ. Và không hề có kết thúc.
Một phần đời của tôi đã phục vụ cho sự hủy diệt, đã nghe theo sự oán hận, thù địch, giết chóc. Nhưng cuộc sống đã ở lại với tôi. Nó gần như vừa là nhiệm vụ vừa là con đường. Tôi muốn rèn luyện mình và trở nên sẵn sàng, tôi muốn khuấy động cả đôi tay và tâm trí mình, tôi không muốn xem mình là quan trọng, chỉ tiếp tục bước, cho dù đôi lúc muốn dừng lại.
Có nhiều thứ cần được xây dựng và gần như tất cả đều cần được sửa chữa, còn nhiều việc phải làm, phải đào bới lên những gì mà những năm tháng của mìn và trái pháo đã vãi xuống mảnh đất này. Không nhất thiết ai cũng phải là người tiên phong... rồi sẽ cần đến cả những đôi tay yếu hơn, những sức mạnh hạn chế hơn. Đó là nơi tôi muốn tìm chỗ của mình. Và rồi những người chết sẽ im lặng, còn quá khứ sẽ không còn ám ảnh tôi nữa, mà giúp đỡ tôi.
Mọi thứ mới đơn giản làm sao; vậy mà phải mất bao lâu tôi mới nhận ra nó. Và biết đâu tôi vẫn còn lạc lối trên miền đất phía trước, biết đâu tôi đã là nạn nhân của những dây thép gai và những kíp nổ, nếu cái chết của Ludwig đã không như một trái pháo sáng bắn vút lên trước mắt chúng tôi, chỉ cho chúng tôi con đường đi. Chúng tôi đã tuyệt vọng khi nhìn thấy nguồn sức mạnh của cộng đồng, cái ý chí của cuộc sống cực kỳ giản dị được giành lại từ lằn ranh của cái chết, đã không cuốn sạch những hình thức còn sót lại của thứ chấn lý nửa vời, của tính ích kỷ, không tìm tới bến bờ mới, mà lại chảy tí tách xuống những đầm lầy của sự quên lãng, bị nắn dòng vào những vũng lầy của sáo ngữ, tuôn xuống các cống rãnh của những mối quan hệ, những lo âu và những công việc làm ăn. Hôm nay tôi hiểu rằng, mọi thứ trong cuộc đời có lẽ chỉ là sự chuẩn bị, và sự góp sức tự nó diễn ra trong mỗi cá thể, trong nhiều tế bào, trong nhiều mao mạch...
giống như những tế bào và mao mạch của cái cây chỉ cần hút lấy dòng nhựa đang dồn lên và lại chuyển lên tiếp, cứ như thế chắc chắn sẽ đến lúc tất cả hóa thành những tiếng xào xạc nơi tán lá rực ánh mặt trời, hóa thành ngọn cây và tự do. Tôi muốn bắt đầu.
Sẽ không phải là sự thành công mà chúng tôi từng mơ thời niên thiếu hay đã trông đợi sau bấy nhiêu năm ngoài chiến trường. Sẽ chỉ là một con đường như bao con đường khác, cũng đầy sỏi đá và những quãng bằng phẳng, những chỗ sụt lở, cũng đi qua làng mạc và những cánh đồng - con đường của lao động. Tôi sẽ đơn độc. Có lẽ thi thoảng tôi sẽ tìm được ai đó cùng đi với mình một quãng đường... nhưng chắc hẳn không phải là vĩnh viễn. Có thể tôi sẽ vẫn thường xuyên phải nâng ba lô lên khi đôi vai đã mỏi; có thể tôi sẽ còn thường xuyên do dự trước những ngã rẽ và đường biên sẽ phải bỏ lại phía sau nhiều thứ, và sẽ vấp, sẽ ngã... nhưng tôi muốn lại đứng lên chứ không nằm gục, muốn bước tiếp chứ không quay đầu. Có lẽ tôi sẽ chẳng bao giờ còn có thể hạnh phúc hoàn toàn, có lẽ chiến tranh đã phá nó tan tành, và tôi sẽ luôn cảm thấy hơi lạc lõng, không có nơi nào thực sự là nhà... nhưng chắc hẳn tôi cũng sẽ không bao giờ hoàn toàn bất hạnh... vì sẽ luôn có thứ gì đó giữ cho tôi đứng vững, cho dù đó chỉ là chính đôi tay của tôi hay một cái cây, hay mặt đất đang thở.
Nhựa sống trào lên trong những thân cây, các chồi non nhú ra trong tiếng bật khe khẽ, và bóng tối đầy ắp những âm thanh của sự sinh trưởng.
Đêm và ánh trăng len vào phòng. Sự sống cũng hiện diện trong phòng. Đồ gỗ vặn mình răng rắc, bàn kêu ken két và tủ cọt kẹt. Nhiều năm trước những thân cây đã bị đốn, bị xẻ, bị bào phẳng rồi gắn keo, đóng thành đồ dùng, thành ghế và giường... nhưng cứ đến mùa xuân, vào những đêm nhựa sống tràn đầy, sự sống lại trở về rần rần trong chúng; chúng thức dậy, chúng vươn mình, chúng không còn là đồ đạc, không còn là ghế ngồi và vật dụng, chúng lại góp phần vào những luồng chảy của cuộc sống ngoài kia. Dưới chân tôi những tấm ván chuyển mình kêu cót két, còn bậu cửa sổ bằng gỗ reo lách tách dưới bàn tay, và bên con đường trước cửa nhà, ngay thân cây bồ đề đã mục ruỗng cũng nảy lên những chồi non bụ bẫm phớt nâu... Vài tuần nữa thôi, cái cây sẽ có những chiếc lá bé xinh xanh non mượt mà, hệt như những tán lá xòe rộng của cây tiêu huyền đang tỏa bóng trùm lên nó.
