Khi tin đồn ngài Dantès ngã bệnh nặng bắt đầu lan truyền khắp Paris, nó gây ra sự chấn động ở mọi ngóc ngách trong thành phố, khiến phái Cộng sản và tầng lớp lao động vô cùng hoang mang trong khi các đối thủ của họ lại khấp khởi mừng thầm.

Giữa lúc bầu không khí đang sục sôi ấy, một người phụ nữ lạ mặt, ăn vận rất giản dị nhưng ngôn từ và cung cách lại thể hiện rõ mồn một sự tao nhã cùng phong thái quý tộc, đã xuất hiện vào một buổi sáng tại phòng khám của bác sĩ Orfila và khiêm tốn xin phép được chăm sóc cho vị bệnh nhân danh tiếng của ông. Vị bác sĩ, có phần kinh ngạc trước một thỉnh cầu như vậy từ một người phụ nữ như thế, lập tức sinh lòng hoài nghi và đòi giải thích, bấy giờ người phụ nữ ấy mới cho ông hay rằng nàng từng quen biết người đàn ông bệnh tật này thời niên thiếu và vẫn còn vô cùng quan tâm đến hạnh phúc của anh. Nàng từ chối xưng tên, nhưng tha thiết đoan chắc với vị bác sĩ rằng, nếu ông chấp thuận thỉnh cầu của nàng, ngài Dantès sau khi bình phục sẽ sẵn sàng tạ ơn ông trong tư thế quỳ rạp.

Cuối cùng, khi đã tin chắc rằng không có ý đồ đen tối nào ẩn giấu, vị bác sĩ đành ưng thuận và người phụ nữ bí ẩn đường hoàng nhận trọng trách y tá. Nàng hoàn thành nhiệm vụ với tất cả sự tận tụy và năng lượng không biết mệt mỏi, làm thỏa mãn cả gã người Nubia khó tính, kẻ cùng nàng chia sẻ ca trực bên giường bệnh của vị nghị sĩ đang bất tỉnh. Bác sĩ Orfila vô cùng hài lòng, trong khi Espérance và Zuleika thì mừng rỡ khôn tả.

Cứ thế, cứ thế—người đang nằm vẫn chìm trong giấc ngủ say! Mười một giờ mười lăm, mười một giờ ba mươi, mười một giờ bốn lăm, rồi mười hai giờ kém mười lăm vang lên những tiếng ngân lanh lảnh như bạc từ chiếc chuông nhỏ thanh mảnh trên đồng hồ, thế nhưng đôi mi nhắm nghiền và đôi môi bất động ấy vẫn không hề nhúc nhích, chẳng hề có lấy một dấu hiệu; ngoại trừ phần ngực phập phồng nhẹ nhàng nhưng đều đặn, thoạt nhìn có lẽ sự sống đã vĩnh viễn rời bỏ thân xác kia. Thế nhưng sự sống vẫn còn đó!

Mới kỳ diệu làm sao mối liên kết gắn kết sinh lực với ý thức—gắn kết thể xác với tâm hồn! Và còn kỳ lạ hơn nữa là giai đoạn tồn tại trong đó phần này vẫn tiếp tục vận hành mà không có phần kia. Trí tuệ đôi khi vẫn tràn trề sức sống dẫu thân xác đã tơi tả, và thường xuyên hơn nữa là thân xác vẫn sống động trọn vẹn trong khi tâm trí dường như đã lịm tắt. Trí tuệ, hơn thế nữa, thường có thể hành động một cách độc lập, không chỉ tách khỏi thể xác như trong những giấc mơ, mà còn tách khỏi cả ý thức lẫn con tim; trong khi thể xác, như trong chứng mộng du, lại có thể hoàn toàn tự hành động một mình.

Cứ thế, cứ thế—người đang ngủ vẫn nhịp nhàng hơi thở, nhưng anh chẳng hề suy nghĩ, chẳng cảm nhận, chẳng mảy may hay biết gì. Một cuộc cách mạng, một trận động đất có thể hoành hành xung quanh, nhưng những cơn quằn quại co giật của con người hay của tự nhiên đều trở nên vô nghĩa đối với anh. Gương mặt ấy vẫn điềm tĩnh và lạnh lùng, gò má vẫn tái nhợt và bất động, trong khi xét theo mọi xác suất thông thường, gã người Nubia trung thành chắc hẳn vẫn ngồi bất động trên tấm thảm cạnh giường người chủ yêu quý, và vẫn đăm đăm ngắm nhìn anh bằng đôi mắt thâm quầng không hề biết mỏi mệt.

Khi tiếng chuông mười một giờ bốn mươi lăm vừa dứt, tiếp nối ngay sau đó là thời khắc điểm đúng nửa đêm, cánh cửa nhỏ bên cạnh chiếc giường khẽ khàng mở ra, và một bóng người mặc váy trắng lặng lẽ bước vào phòng; nhưng tiếng bước chân ấy không đủ nhẹ để qua tai người gác cửa cảnh giác Ali. Hắn hốt hoảng quay phắt lại; rồi, như thể đã quen thuộc với bóng hình ấy và lường trước được sự xuất hiện của nó, hắn đứng dậy, mang theo tấm thảm đến tận góc khuất xa nhất của căn phòng, đoạn nằm xuống lần nữa giống như một con chó trung thành, dẫu giờ đây không phải để canh gác.

Trong khi đó, người phụ nữ lặng lẽ tiến đến bên giường, đăm đăm và sầu muộn ngắm nhìn gương mặt tái nhợt nhưng cao quý của người đang ngủ; rồi, quỳ sụp xuống, nàng vùi khuôn mặt vào đôi bàn tay giữa lớp chăn nệm.

Nàng có lẽ đã bước sang tuổi bốn mươi; thế nhưng, với vóc dáng đầy đặn và hoàn mỹ không tì vết—với những chuyển động uyển chuyển, mềm mại—cùng bộ ngực tạc như tượng, gò má tròn trịa và mái tóc đen tuyền như màn đêm, đối với một người quan sát qua đường, nàng trông khó lòng bằng một nửa độ tuổi ấy. Vóc dáng nàng cao ráo, trang nghiêm nhưng uyển chuyển tựa nhành liễu; đôi mắt nàng đen thẳm và rạng ngời, ẩn chứa trong chiều sâu vời vợi ấy cả một thế giới u sầu. Mái tóc nàng được rẽ ngôi đơn giản trên chiếc trán rộng, buông thả những lọn dày nặng phía sát gáy. Đôi môi nàng căng mọng và đỏ thắm, khi hé mở để lộ hàm răng trắng chói lọi, trong khi làn da dẫu ngăm đen nhưng vẫn sáng ngời và thuần khiết tựa cánh hoa mộc lan. Thế nhưng gương mặt ấy lại tái nhợt, vô cùng tái nhợt, gần như không chút sắc máu hệt như người đang nằm ngủ bất động bên cạnh, và phủ lên đó là biểu cảm của một tình yêu không thốt nên lời, hòa lẫn với nỗi buồn của cõi chết.

Đó chính là người nữ y tá bí ẩn, chính là Nữ bá tước de Morcerf, khi nàng một lần nữa trở thành người lưu trú trong căn phòng mà thuở trước—dưới những hoàn cảnh khác biệt biết bao—nàng từng là nữ chủ nhân; đó chính là Mercédès, người thiếu nữ xứ Catalan ở Marseilles, một lần nữa lại túc trực bên người đàn ông mà suốt cuộc đời nàng đã yêu thương, chẳng còn ai có thể cấm cản hay phán xét!

Nàng đăm đăm chìm đắm ngắm nhìn gương mặt tái nhợt và bất động ấy, và ôi! Cả một thế giới ký ức đang cuồn cuộn trôi qua tâm trí nàng!—cả một thế giới tư tưởng và cảm xúc hội tụ trong ánh nhìn đờ đẫn ấy! Cuối cùng, hai tay đan chặt trên trán, dòng lệ tuôn rơi ướt đẫm, nàng gục mặt xuống chiếc giường mà nàng vừa ngẩng lên, và chìm đắm trong lời nguyện cầu suốt một hồi lâu.

Bừng tỉnh khỏi tư thế ấy bởi một cử động của người đang ngủ, nàng giật mình đứng dậy và dõi theo anh.

Những tia sáng bị che khuất từ ngọn đèn mờ ảo đặt ở góc phòng hắt ra một vầng hào quang yếu ớt lên khuôn mặt tái nhợt, nhưng đôi mắt tinh tường của tình yêu đã lập tức phát hiện ra sự thay đổi. Một chút ửng hồng đang lan dần trên gò má, và những giọt mồ hôi lấm tấm rịn trên vương trán, trong khi một nụ cười thoáng hiện trên khóe môi. Bất chợt, khi nàng đang chăm chú ngắm nhìn, đôi môi tái nhợt ấy động đậy. Bàng hoàng, nàng lắng tai nghe.

“Marseilles! Marseilles xinh đẹp!” người đang ngủ cất lời. “Quê hương tuổi thơ tôi, quê hương của trái tim tôi. Tôi về đây!” Tiếp đó là mệnh lệnh cất lên nhanh chóng và quả quyết: “Nhổ neo lên—thu buồm lại—thuyền phó, tiếp quản con tàu!” Đoạn, giọng điệu thay đổi, và một ánh hào quang rạng rỡ vụt qua gương mặt khi đôi môi thốt lên: “Giờ là lúc gặp cha! Giờ là lúc gặp người tôi yêu! Mercédès! Mercédès!”

Kinh ngạc đến tột độ, người canh gác xinh đẹp vẫn giữ nguyên tư thế, lặng lẽ và nín thở ngắm nhìn cùng lắng nghe đến mức có thể đếm được từng nhịp đập dồn dập và hữu hình trong lồng ngực.

“Của ta—cuối cùng cũng là của ta!” kẻ mộng du tiếp lời. “Buổi tiệc cưới—buổi tiệc cưới!” Nhưng ngay lập tức, âm vực và biểu cảm trên gương mặt đã biến đổi. Ánh sáng của niềm vui bị chôn vùi trong những đám mây mù. “Bắt giam—bắt giam tôi ư?” tiếng thốt lên vang lên—“tôi ư? Ngay trong bữa tiệc cưới của tôi! Một ngục tối dành cho tôi ư? Mercédès! Mercédès! Tình yêu của tôi—vợ tôi! Ôi! Chúa ơi! Đây là lâu đài d'If! Tuyệt vọng—tuyệt vọng!”

Sốc đến tột cùng, khiếp hãi trước nguồn năng lượng khủng khiếp ẩn chứa trong những lời lẽ ấy và biểu cảm đau thương khôn tả hiện diện trên gương mặt người đang ngủ, người phụ nữ hoảng loạn—kẻ thấu hiểu rõ hơn ai hết ý nghĩa kinh hoàng đằng sau những âm tiết đứt quãng, cộc lốc—vội vã đứng phắt dậy như thể muốn đánh thức người đàn ông khỏi cơn ác mộng hoặc gọi gã người Nubia đến ứng cứu.

Thế nhưng, trước khi nàng kịp hành động, diện mạo của vị Nghị sĩ lại một lần nữa biến đổi. Một cái cau mày tối tăm hằn sâu trên trán, một ý chí kiên định siết chặt đôi môi cương nghị và làm phồng cánh mũi, rồi từ ngữ “Sự trả thù—sự trả thù!” thốt ra bằng những tiếng thì thầm gần như không thể nghe thấy, nhưng lại được cất lên liên hồi và dồn dập.

Một khoảng lặng kéo dài hơn trước đó tiếp nối. Cuối cùng, một sự đổi thay nữa lại quét qua gương mặt, và những từ ngữ “Tự do—tự do—ta được tự do!” bật thốt ra từ đôi môi; rồi chúng thì thầm: “Kho báu vô tài sản! Sự giàu có kỳ diệu!—kim cương—ngọc trai—hồng ngọc—những thỏi vàng! Giấc mơ của vị giáo sĩ điên là có thật!” Gương mặt lại tối sầm lại. “Mười bốn năm trong ngục tối vì tội danh không có thật!—một người cha chết vì đói khát!—một nàng dâu thành vợ của tên ác quỷ đã gây ra tất cả chuyện này—và hắn là một quý tộc của Pháp—còn bằng hữu của hắn là một triệu phú ở Paris và là Công tố viên của Nhà vua! Sự trả thù—sự trả thù—sự trả thù!” Có một khoảng dừng, và kẻ mộng du hân hoan tiếp lời: “Đã xong! Tên quý tộc nước Pháp đã tự sát trong ô nhục! Công tố viên của Nhà vua đã phát điên! Tên chủ ngân hàng đã phá sản!” Kẻ mộng du lại khựng lại và gương mặt hắn một lần nữa đổi thay. “Hỡi ôi! Con người không phải là Thượng đế! ‘Sự trả thù thuộc về ta, ta sẽ báo ứng, Chúa phán vậy!’ Kẻ vô tội phải gánh chịu cùng kẻ có tội. Để trả thù một oan khiên, một sinh mạng đã bị hy sinh, và phần thưởng nhận lại chỉ là sự khốn khổ! Đủ rồi—đủ rồi—đừng nói nữa! Từ nay về sau, con người và hạnh phúc của con người mới là mục tiêu hướng tới! Hãy dâng hiến toàn bộ sự giàu có vô tận ấy cho điều đó!”

Đôi môi ngừng chuyển động. Dần dần, vẻ phấn khích tột độ trên nét mặt phai nhạt đi, nhường chỗ cho biểu cảm của nỗi buồn và tình yêu thương. “Haydée—đã đi rồi—đã đến một thế giới tốt đẹp hơn. Mercédès—Mercédès—ôi, nàng còn yêu ta không? Thần tượng thất lạc bấy lâu của trái tim ta!—thiên thần được tôn sủng trong cuộc đời ta!—hãy đến! Hãy đến! Hãy đến!”

Khi kẻ mộng du cất lời, hắn dang rộng hai vòng tay; đến khi đôi mắt mở lóa, và những giác quan bấy lâu chìm trong giấc ngủ chập chờn tỉnh giấc, Mercédès, chính Mercédès của anh, quả thực đang được siết chặt vào lồng ngực.

“Mercédès! Mercédès?” anh thều thào yếu ớt. “À! Đó không phải là giấc mơ, bởi em quả thực đang ở bên anh và là của anh—của anh mãi mãi!”

“Của anh—của anh—mãi mãi!” câu trả lời vang lên, và nàng ôm chặt lấy thân hình yếu ớt của anh vào tim hệt như cách nàng ôm lấy một đứa trẻ.