[TIÊU ĐỀ CHƯƠNG]: Chương 4: Tin tức từ Algerie

Vào một buổi sáng thu trong lành năm 1841, nhà báo Beauchamp đã ngồi vào bàn làm việc trong phòng tổng biên tập từ rất sớm. Anh đến làm trước giờ thường lệ khá lâu, bởi tình hình chính trị đang căng thẳng, bầu không khí ở Paris nóng lên từng giờ và cả thành phố như sống trong một cơn sốt. Hơn nữa, hôm đó tờ báo của Beauchamp vừa đăng một bản tin điện báo từ Algerie chắc chắn sẽ gây chấn động dư luận. Với niềm tự hào chính đáng của một người làm báo, anh muốn có mặt ngay tại đại bản doanh để đón nhận những lời chúc mừng dồn dập mà bạn bè không thể không dành cho mình, bởi tin quan trọng ấy chỉ xuất hiện duy nhất trên tờ báo của anh.

Căn phòng làm việc trông chẳng mấy thiện cảm; đúng hơn là nó khá xập xệ, lại thêm sự bừa bộn từ ca làm đêm qua vẫn chưa được dọn dẹp, tạo thành một cảnh tượng hỗn độn và ngổn ngang.

Beauchamp đang mải miết lướt qua các tờ báo đối thủ xuất bản cùng sáng hôm đó thì Lucien Debray bước vào và ngồi xuống một bàn làm việc khác. Viên thư ký Bộ trưởng mỉm cười đầy ẩn ý với nhà báo, còn Beauchamp gật đầu đáp lại bằng vẻ đắc thắng, lặng lẽ chỉ tay về phía đống báo mình vừa đọc xong. Lucien cầm lấy đống báo và bắt đầu rà soát nội dung mà không nói một lời.

“Tin chiến thắng lẫy lừng từ quân đội ở Algerie kìa!” Château-Renaud vừa lao vào phòng vừa reo lên.

“Lẫy lừng thật chứ!” Nhà báo trả lời, ngước mắt lên khỏi tờ báo anh đang đọc lướt qua. Trên chiếc bàn lớn cạnh anh, cũng như bên dưới bàn, dưới chân và quanh chiếc ghế bành đồ sộ của anh, đâu đâu cũng chỉ thấy toàn là báo chí.

“Ngồi xuống đi Renaud, nếu anh tìm được cái ghế nào, rồi tự xem tin tức đi. Anh thấy đấy, Lucien cũng đang miệt mài bên kia kìa.”

Viên thư ký Bộ trưởng ngước mắt khỏi đống tài liệu, gật đầu chào bạn rồi lại tiếp tục đọc. Anh vẫn ăn mặc sang trọng và lịch lãm như thường lệ, nhưng vóc dáng và gương mặt có phần đầy đặn hơn so với lần cuối độc giả gặp anh, còn mái tóc nâu đã điểm những sợi bạc.

“Chúc mừng anh đấy Beauchamp, vì là người đầu tiên đưa tin này,” Château-Renaud nói tiếp. “Sáng nay chẳng có tờ báo nào ở Paris có lấy một dòng tin từ quân đội ngoại trừ báo của anh.”

“Anh nên chúc mừng tôi và tờ báo của tôi vì có bạn thân trong triều đình thì đúng hơn.”

“À! Ra là thế, điều đó giải thích cho một sự thật tưởng chừng vô lý: một tờ báo phe đối lập lại có được thông tin mật mà lẽ ra chỉ có Bộ Chiến tranh mới biết trước! Phản bội—rõ ràng là phản bội rồi!”

Nhà báo và viên thư ký trao nhau những nụ cười đầy ẩn ý.

“Ồ! Tôi chẳng ngờ hai vị lại có mối quan hệ ‘có qua có lại’ thân thiết đến thế đấy,” chàng quý tộc trẻ vừa cười vừa nói tiếp. “Có khi tôi cũng phải tìm lấy một việc gì đó có ích mà làm mới được—làm Bộ trưởng, làm tổng biên tập—bất cứ việc gì trừ làm kẻ vô công rỗi nghề hay một quan chức lập pháp—chỉ để trải nghiệm cái cảm giác khoái lạc tuyệt vời của một thú vui mới: niềm vui được tiết lộ và công bố cho cả thế giới biết một điều mà trước đó họ chưa từng hay biết. Này, hai anh bạn, trong cái gian phòng nhỏ tối tăm và bẩn thiểu này, sáng nay hai người chính là hai nhân vật quyền lực nhất Paris đấy—hoặc ít nhất là trước khi tờ báo của anh, Beauchamp, phô bày ra trước công chúng những gì mà ban đầu chỉ có anh và Lucien biết. Ôi, cái cảm giác sảng khoái, mê đắm khi nắm giữ một bí mật không ai biết, rồi sau đó chính tay mình công bố nó ra!”

“Mà bản tin từ Algerie này thực sự quan trọng đấy,” nhà báo nhận xét.

“Quan trọng chứ! Quan trọng đến mức sáng nay nó sẽ được đưa ra thảo luận trước Nghị viện đấy,” viên thư ký đáp.

“Tôi cũng đoán thế,” vị Nghị sĩ nói, “nên trên đường đến Nghị viện mới ghé qua đây xem hai người có thêm chi tiết nào nữa không.”

“Chúng tôi đã đăng tất cả những gì mình có rồi, Lycurgus thân mến ạ. Và tất cả là nhờ bản tin chính thức được điện báo về Bộ Chiến tranh, rồi sau đó được Lucien yêu quý của chúng ta trung thành điện báo lại cho tờ báo này.”

“Thế là đúng như tôi từng nghi ngờ rồi nhỉ, đường dây điện báo nối thẳng từ phòng làm việc của Bộ trưởng sang phòng của tổng biên tập chứ gì?” vị Nghị sĩ cười đáp.

“Chắc chắn phải vậy rồi, bằng không thì chỉ có phép thuật thôi. Mà dù sao thì cái phát minh mới này cũng chẳng khác nào phép thuật. Tốc độ, bảo mật, an toàn và chính xác—chẳng có thần đèn nào trong truyện cổ Ả Rập sánh nổi với máy điện báo; và việc các Bộ trưởng hay các nhà báo trước đây làm thế nào để cai trị công chúng mà không có người đầy tớ đắc lực này thì bây giờ nghe cũng kỳ diệu chẳng kém gì chính cái phát minh đó. Chẳng những không làm suy giảm quyền lực của báo chí, điện báo còn làm cho nó trở nên mạnh mẽ hơn bao giờ hết.”

“Nhưng tình hình ở Algerie—tin tức chẳng phải quá tuyệt vời sao!” nhà báo reo lên. “Sao tất cả chúng ta không gia nhập binh chủng Spahi để trở thành bất tử, giống như một số vị tướng của chúng ta nhỉ?”

“Còn về sự bất tử,” viên thư ký nói, “chúng ta dễ thành những hồn ma bất tử hơn là những anh hùng còn sống đấy.”

“Debray từng có mặt lúc giải viễn chinh giải phóng Constantine mà,” Beauchamp cười nói, “nên anh ấy hiểu quá rõ về cái gọi là vinh quang chiến trận rồi.”

“Đúng thế, và hiểu cả cái cảm giác mê sảng vì chết đói, chết rét sau chiến thắng, cùng niềm hạnh phúc tột cùng khi bị sáu người Bedouin rượt đuổi, để rồi sau khi hạ gục năm kẻ, cổ mình lại bị lưỡi mã tấu của kẻ thứ sáu kề vào!”

“Thế làm sao mà anh giữ lại được cái đầu mình vậy, Lucien?” Bá tước hỏi.

“Giữ ư—tôi có tự giữ được đâu; nhưng một người bạn vô cùng tuyệt vời của tôi—một người bạn xuất hiện đúng lúc nguy biến—đã cưỡi ngựa lao tới cứu cái đầu cho tôi.”

“Đúng vậy,” Beauchamp tiếp lời, “người bạn dũng cảm của chúng ta, Maximilian Morrel, Đại úy kỵ binh Spahi—nay đã là Trung tá trung đoàn, và đang trên đường thăng tiến thẳng lên chức Thống chế đầu tiên còn trống—đúng không Lucien? Cứu được cái đầu của một quan chức Bộ Chiến tranh khỏi lưỡi mã tấu Bedouin thật là may mắn. Từ đó đến nay, anh chàng Spahi trẻ tuổi này cứ thăng tiến đùn đùn như khinh khí cầu vậy.”

“Anh nói sai rồi, Beauchamp. Không phải như khinh khí cầu, mà là như một tinh tú. Maximilian Morrel là một trong những thanh niên dũng cảm nhất của quân đội Pháp, anh ấy đã tự tay mở đường bằng thanh kiếm sắc bén, bằng cánh tay mạnh mẽ, được tiếp thêm sức mạnh bởi một trái tim quả cảm và tham vọng kiêu hãnh, từng bước thăng tiến để đạt được vị trí như ngày hôm nay.”

“Tôi thấy tên anh ấy nằm trong danh sách những anh hùng vinh danh trong bản tin sáng nay. Chà, Morrel là một anh chàng tuyệt vời, không còn nghi ngờ gì nữa, nhưng dù sao có bạn bè ở Bộ Chiến tranh cũng là một lợi thế tuyệt vời để tỏa sáng—họ sẽ đặt cây nến đã thắp sáng lên chân nến chứ không giấu ánh sáng của nó dưới đáy thùng.”

“Morrel đã ở Châu Phi tròn năm năm rồi,” viên thư ký nói—"chỉ trừ vài tháng sau khi kết hôn với Valentine, cô con gái xinh đẹp của Villefort, khi anh ấy được nghỉ phép để đi hưởng tuần trăng mật."

“Cô ấy không ở Paris à?” Beauchamp hỏi.

“Không, cô ấy sống một cuộc đời hoàn toàn ẩn dật cùng con nhỏ trong thời gian chồng vắng nhà, tại biệt thự của anh ấy ở miền Nam—gần Marseilles, nơi cơ quan chuyển thư từ cho cô ấy.”

“Vậy mà người ta bảo cô ấy là một người phụ nữ tuyệt sắc,” vị Bá tước nhận xét.

“Kỳ diệu thật!” Beauchamp reo lên. “Một người phụ nữ tuyệt sắc mà lại sống ẩn dật!”

“Ồ! Nhưng anh phải nhớ rằng đó là một cuộc hôn nhân xuất phát từ tình yêu vô cùng sâu sắc.”

“Đúng rồi; cô ấy từng sắp kết hôn với bạn chúng ta, Franz d'Epinay.”

“Và tôi đoán cô ấy đã giả chết để thoát khỏi số phận đó—rồi sau đó hồi sinh và ban tặng cho Morrel bàn tay, trái tim cùng một nhan sắc kiều diễm nhất mà ngay cả một kẻ ăn chơi sa đoạn nhất cũng phải thèm muốn. Thật là một người đàn ông hạnh phúc, vô cùng hạnh phúc!”

“Nhắc đến chuyện chết chóc,” viên thư ký nói, “các anh có nhớ dạo đó người ta chết nhanh như thế nào ở nhà ngài de Villefort không?”

“Kinh hoàng! Cả một gia đình hai ba thế hệ lần lượt qua đời! Đầu tiên là ông bà de Saint-Méran—rồi đến Barrois, ông lão gia nhân của ngài Noirtier—rồi đến Valentine, và cuối cùng là Bà de Villefort cùng Edward, đứa con cưng của bà. Chẳng trách ngài Công tố viên Bệ hạ lại hóa điên trước một chuỗi những bi kịch kinh hoàng như thế! Nhân tiện, Debray này, ngài de Villefort vẫn còn ở trong Bệnh viện Tâm thần Hoàng gia Charenton chứ?”

“Tôi không nghe thấy thông tin nào khác,” viên thư ký trả lời, anh đã cầm lại tờ báo và có vẻ không mấy dễ chịu với chủ đề này. “Ông ta vô phương cứu chữa rồi.” Sau đó, như muốn chuyển chủ đề, anh nói tiếp: “Nhắc đến các anh hùng ở Algerie, đây có một cái tên dường như còn thăng tiến nhanh hơn cả Morrel may mắn kia.”

“Ý anh là Joliette sao?” nhà báo hỏi. “Rốt cuộc cái anh Joliette này là ai mà lại kỳ bí và anh hùng đến thế? Tôi đã dùng mọi phương tiện của báo chí mà vẫn không làm sao tìm hiểu nổi.”

“Còn tôi thì đã dùng mọi phương tiện của Chính phủ. Tất cả những gì chúng tôi tìm hiểu được chỉ là: anh ta khoảng hai mươi lăm tuổi; nhập ngũ ở Marseilles, và chưa đầy ba năm đã từ một người lính thường thăng lên chỉ huy một tiểu đoàn. Sự nghiệp của anh ta quả là vô cùng chói lọi.”

“Thế anh ta nhờ sự nâng đỡ của ai mà thăng tiến thần kỳ vậy, Beauchamp?” vị Nghị sĩ cười hỏi.

“Nhờ Thống chế Bugeaud, Toàn quyền Algerie.”

“À!”

“Người đã ưu ái giao cho anh ta nhiệm vụ trong mọi đội cảm tử!”

“Tuyệt vời!” Bá tước reo lên. “Kẻ đã quyết tâm trở thành anh hùng quân đội thì còn mong gì hơn thế? Mục tiêu là sự bất tử—có hai con đường dẫn đến đó, đường nào cũng chắc chắn—chết hoặc sống!—con đường trước ngắn hơn, và có lẽ chắc chắn hơn! Nhưng có một cái tên tôi chẳng bao giờ thấy trong các bản tin chiến sự. Hai vị tổng biên tập và thư ký có bao giờ bắt gặp không—tôi muốn nói đến cái tên của người bạn tài hoa của chúng ta, Albert de Morcerf? Nghe đồn rằng sau sự tống khứ bế tắc và vụ tự sát của vị Bá tước cha mình, anh ta và mẹ đã đi về miền Nam, rồi sau đó anh ta sang Châu Phi.”

“Tôi hầu như không thấy cái tên Morcerf xuất hiện trên báo chí kể từ sau đoạn văn có tiêu đề 'Yanina' trên tờ báo của tôi, cái vụ mà tội nghiệp Albert đã suýt nữa thách đấu với tôi đấy.”

“Tôi cũng vậy,” Debray nói. “Nhưng giờ Bà de Morcerf đang ở đâu nhỉ? Tuyệt đối không có ngoại lệ, bà ấy là hình mẫu phụ nữ tuyệt vời nhất mà tôi từng thấy!”

“Lời khen ngợi cao quý đấy!” Bá tước vừa cười vừa nói. “Ai mà ngờ được vị nhà ngoại giao kiêm quý tộc lạnh lùng, tính toán, tham vọng, kiêu ngạo, tài năng và giàu có của chúng ta lại có nhiều cảm xúc đến thế? Trước đây có bao giờ thấy anh ấy ngưỡng mộ ai, dù nam hay nữ—ngoại trừ chính mình—hay ít ra là phạm phải cái sự kém tinh tế khi bộc lộ sự ngưỡng mộ đó đâu?”

“Debray nói đúng đấy,” nhà báo đáp lại bằng giọng khá nghiêm trang. “Bà de Morcerf quả thực là một người phụ nữ cao quý và trang nhã—toàn tài, xinh đẹp, uy nghi, đôn hậu—”

“Thôi!—thôi!—vì lòng nhân đức, xin hãy nghĩ cho thần kinh yếu đuối của tôi! Cả anh nữa, Beauchamp. Chà, bà ấy hẳn phải là một hình mẫu hoàn hảo mới chinh phục được hai gã độc thân kiên định nhất toàn Paris này! Nhưng cái kiệt tác hoàn hảo đó giờ đâu rồi—xin lỗi Beauchamp,” nhận thấy nhà báo có vẻ càng lúc càng nghiêm trọng và không có tâm trạng đùa giỡn, “hiện tại Bà de Morcerf đang ở đâu?”

“Tôi nghe nói bà ấy đang ở Marseilles.”

“Và đã tái giá chưa?”

“Chưa. Bà ấy vẫn ở vậy nuôi con.”

“Và cũng sống ẩn dật như người vợ xinh đẹp của Morrel sao?”

“Tin đồn là vậy. Họ sống cùng nhau.”

“Lãng mạn làm sao! Người vợ trẻ có người chồng anh hùng đang gặt hái vinh quang giữa những hiểm nguy của chiến tranh và dịch bệnh, trút bỏ những nỗi niềm gian khổ, niềm vui và kỳ vọng vào lòng người mẹ trẻ, người hiểu và sẻ chia tất cả, bởi vì bà cũng có một người con trai đang đối mặt với những hiểm nguy tương tự—và cả hai đều đẹp như ánh bình minh! Một bức tranh thật quyến rũ! Phía sau chỉ cần thêm hai vị anh hùng mang tua vai và đai lưng thay vì một người. Nhưng tôi phải đến Nghị viện đây. Sáng nay dự kiến ông Dantès sẽ phát biểu trên diễn đàn về dự luật dành cho công nhân.”

“Anh có biết, Bá tước, ông Dantès này thực sự là ai không?” Debray hỏi.

“Câu hỏi đó mà một Thư ký Bộ trưởng lại đi hỏi một nghị sĩ trong khi có một nhà báo đang ngồi bên cạnh sao! Tôi chỉ biết về ông Dantès rằng ông ấy là người hùng biện tài tình nhất mà tôi từng được nghe. Tôi không có ý nói ông ấy là người vĩ đại nhất, hay một nhà chính trị sâu sắc nhất, hay một nhà lập pháp khôn ngoan nhất, hay một nhà kinh tế chính trị lỗi lạc nhất; nhưng tôi muốn nói rằng, về khả năng thuyết phục và lên án bẩm sinh—về tài hùng biện tự nhiên—tôi chưa từng thấy ai sánh bằng. Nếu châm ngôn của Plato rằng 'tài hùng biện phải được đánh giá qua hiệu quả của nó' là đúng, thì ông Dantès chính là diễn giả vĩ đại nhất nước Pháp, bởi hiệu quả từ tài hùng biện của ông ấy là kỳ diệu. Có một loại phép thuật nào đó trong giọng nói vang xa, mạnh mẽ nhưng lại được điều tiết một cách tinh tế của ông ấy, và mỗi lần ông ấy xua tay thì chẳng khác nào chiếc gậy của một nhà tiên tri.”

“Anh thật nhiệt thành, Bá tước,” Beauchamp nhận xét, “nhưng rất công bằng. Ông Dantès quả thực là một người xuất chúng, sở hữu những thiên chất đặc biệt cả về trí tuệ lẫn ngoại hình. Những ưu thế về ngoại hình của ông ấy thật kỳ diệu. Vóc dáng và khí chất như thế thôi cũng đã hơn hẳn mọi năng lực của các diễn giả nổi tiếng khác trong việc thu hút công chúng. 'Đôi mắt của đám đông hùng biện hơn đôi tai của họ', như Shakespeare của người Anh đã nói.”

“Tôi chưa từng thấy đôi mắt và gương mặt nào như thế,” Debray nhận xét, “trừ một lần trong đời. Các vị có nhớ Bá tước Monte-Cristo không?”

“Chúng ta sẽ không sớm quên ông ấy đâu,” câu trả lời vang lên. “Nhưng người này khác xa vị Bá tước về hầu hết mọi mặt, dù chắc chắn không phải là không có điểm tương đồng.”

“Đúng vậy,” viên thư ký đáp; “từ phong thái, thói quen, trang phục cho đến vô số điều khác đều có sự phục sức rõ rệt. Ngoài ra, vị Bá tước kia được cho là giàu có vô kể, trong khi vị Nghị sĩ này lại có vẻ ngoài hết sức khiêm tốn. Nhưng ông ấy sống một cuộc đời khép kín đến mức người ta chỉ biết đến ông ấy ở Nghị viện và qua vai trò công chúng. Tôi đang nói đến ngoại hình của vị Nghị sĩ, khi đề cập đến sự giống nhau với vị Bá tước kỳ diệu từng làm cả Paris lên cơn sốt, và kỳ diệu hơn nữa là giữ cho cơn sốt đó kéo dài suốt một mùa. Có một cái gì đó trong thần thái và phong thái của ông ấy thường gợi cho tôi nhớ đến người đàn ông phi thường đó. Cùng một đôi mắt to và sâu thẳm, cùng hàm răng trắng sáng mà phụ nữ từng ganh tị với vị Bá tước, cùng một vóc dáng tao nhã và uy nghi, cùng một giọng nói đặc biệt, cùng một gu thẩm mỹ trang phục tinh tế, và trên hết, cùng một gương mặt nhợt nhạt không chút sắc máu, như thể, nếu mượn ý của Nữ Bá tước G——, ông ấy vừa từ cõi chết trở về, hoặc là một vị khách đến từ thế giới khác, hay một con ma cà rồng của thế giới này. Người bạn nổi tiếng của bà, Chúa Lord B——, bà từng nói, là người đàn ông duy nhất bà từng biết có nước da như thế.”

“Nhưng nếu tôi nhớ không lầm,” Beauchamp nói, “Bá tước Monte-Cristo khá nổi tiếng với mái tóc đen dày và bộ râu rậm. Còn Nghị sĩ Dantès thì hoàn toàn lỗi thời, và cũng kém tinh tế nữa, khi không để râu, còn tóc thì cắt ngắn. Mặt ông ấy nhẵn nhụi như mặt phụ nữ, và lúc nào cũng đeo chiếc khăn quàng cổ màu trắng như một linh mục.”

“Nhưng ông ấy vẫn là một trong những người đàn ông đẹp trai nhất Paris,” vị Bá tước nói thêm—"ít nhất là phụ nữ nói vậy. Anh có thể nói thêm rằng vị Nghị sĩ có nhiều sợi tóc bạc xen lẫn tóc đen, và nhiều nếp nhăn trên vầng trán trắng, trong khi Monte-Cristo thì không có cả hai. Ngoài ra, ông Dantès còn có một cô con gái xinh đẹp và một người con trai rất giống ông ấy, cả hai đều đã trưởng thành, trong khi vị Bá tước thì không có con."

“Chà, chà, dù ngoại hình và gia đình ông ấy có thế nào đi nữa,” viên thư ký đứng dậy nói, “tôi cầu Chúa cho Bộ có thể tranh thủ được tài năng của ông ấy. Tôi nói cho các vị biết, ảnh hưởng của người đàn ông đó đối với vận mệnh của nước Pháp gần như sẽ là toàn năng. Trí tuệ mạnh mẽ của ông ấy đã nắm bắt được vấn đề lớn của đại cục—trả công cho lao động. Cuộc cách mạng tiếp theo ở Pháp sẽ xoay quanh điều đó—hãy ghi nhớ lời dự đoán này—và người đàn ông này cùng các cộng sự của ông ấy, trong đó có Beauchamp ở đây là một, đang làm tất cả những gì có thể để đẩy nhanh cuộc khủng hoảng. Toàn bộ tâm hồn của người đàn ông phi thường này dường như dành trọn cho việc nâng cao vị thế của quần chúng—giai cấp lao động—nhân dân—và cải thiện điều kiện sống của họ. Những nỗ lực của ông ấy và những người như ông ấy rốt cuộc không thể thành công. Nhưng họ sẽ có một chiến thắng tạm thời, và đường phố Paris sẽ chảy máu! Những người này đang thức tỉnh những lực lượng khủng tởm. Họ đang triệu hồi những con quỷ đói khát và khổ đau, những con quỷ sẽ không nghe lời họ mà cũng chẳng chịu nằm yên theo lệnh họ.”

“Và những pháp sư đã triệu hồi những con quỷ bẩn thỉu đó sẽ là những nạn nhân đầu tiên của chúng!” Château-Renaud nói với vẻ khá xúc động.

“Các vị, nghe tôi nói một chút đã!” Beauchamp đứng dậy reo lên. “Xin lỗi, nhưng cuộc thảo luận này phải dừng lại, ít nhất là ở đây. Nó chẳng dẫn đến kết quả tốt đẹp nào đâu. Với tư cách là người điều hành một tờ báo cải cách, tôi hoàn toàn không đồng ý với cả hai vị. Nhưng đừng để những bất đồng chính trị ảnh hưởng đến tình bạn cá nhân của chúng ta. Nào, nào, những người bạn cũ, chúng ta hãy rời khỏi cái nơi nồng nặc mùi chính trị, hít thở toàn không khí tranh luận này, để đến Nghị viện, trên đường đi ghé qua nhà hàng Véry đã.”

“Đồng ý!” vị Nghị sĩ và viên thư ký cùng reo lên, và cả ba người khoác tay nhau rời khỏi phòng làm việc của nhà báo.