Sáng hôm sau những sự kiện đã được thuật lại ở chương trước, khi Espérance đang ở trong phòng thay đồ để chuẩn bị dạo bước một thoáng qua Paris, Ali gõ cửa và báo tin rằng ngài Dantès muốn gặp cậu ngay tại thư phòng. Một lệnh triệu tập như vậy vốn là điều bất thường, nên chàng thanh niên liền suy đoán ngay rằng Zuleika đã bàn bạc với cha mình và giờ đây cậu sẽ phải chịu một cuộc tra vấn kỹ lưỡng, ngặt nghèo; cậu đã lường trước một buổi tra vấn như thế, dẫu vậy, lời triệu tập vẫn khiến cậu ngập tràn hoảng hốt và mặt cắt không còn giọt máu, chân tay bủn rủn dưới thân còn đôi bàn tay bấu víu đầy căng thẳng; thế nhưng, cậu vẫn cố gắng xốc lại tinh thần hết mức có thể và bước về phía thư phòng với dáng đi vững chãi nhất mà cậu có thể tạo ra. Ngay ngưỡng cửa, cậu khựng lại, và lòng can đảm hoàn toàn rời bỏ cậu đến mức cậu bị thôi thúc tìm chỗ trốn chạy, vụt qua tâm trí cậu ý nghĩ rằng làm thế thật hèn nhát, và dồn hết tâm sức để tự kìm chế, cậu bước vào diện kiến cha mình.

Ngài Dantès, người đang ngồi bên bàn viết nghiên cứu một bản thảo cổ kỳ lạ viết bằng chữ Ả Rập, ngước lên khi cậu bước vào và dán đôi mắt dò xét lên gương mặt con trai, nhận ra sắc thái trắng bệch tột cùng và với vẻ bất an rõ rệt thấy rõ sự chật vật mà Espérance đang trải qua để giữ vững phong thái. Ra hiệu cho chàng trai trẻ ngồi xuống, ông nói:

"Con trai ta, ta cho gọi con về một vấn đề vô cùng quan trọng, và ta chân thành hy vọng con sẽ thấy phù hợp để kể lại cho ta bằng tất cả sự thành thật bất cứ điều gì con biết liên quan đến nó."

Espérance nhắm hờ đôi mắt như thể đang chịu đựng nỗi đau đớn dữ dội, cắn chặt hàm răng và mím chặt đôi môi. Do cậu không nói năng gì, ngài Dantès tiếp lời:

"Ta có mọi lý do để tin rằng sự thật mà ta sắp đòi hỏi con tiết lộ sẽ vô cùng đau đớn để con thốt ra, nhưng con phải cân nhắc rằng hạnh phúc của em gái con đang bị ảnh hưởng sâu sắc và vì lý do đó, bất luận động cơ của con là gì, con không có quyền giữ im lặng."

"Con hiểu ý cha muốn nói gì, thưa cha," Espérance đáp với giọng run rẩy, "nhưng dẫu cho việc đó mang lại cho con nỗi đau đớn dường nào, con vẫn phải xin cha, vâng, nài xin cha đừng gặng hỏi con, bởi vì con không thể trả lời cha!"

Ngài Dantès ném về phía con trai một cái nhìn tựa hồ có thể xuyên thấu qua cậu; chàng thanh niên lùi bước trước ánh nhìn ấy và lại nhắm hờ đôi mắt, trong khi một sắc xanh nhạt pha lẫn vào vẻ xanh xao tựa sáp nguội trên gương mặt cậu. Vị Dân biểu, dẫu đã nghiên cứu sâu sắc và thấu đáo về con người cùng những động cơ muôn vàn của họ, dẫu là một nhà giải phẫu tài ba của trái tim con người và là một người đọc vị nhạy bén khuôn mặt nhân thế, cũng phải thầm thừa nhận rằng lần này ông hoàn toàn bối rối. Đó là sự sợ hãi hay tội lỗi mà Espérance đang phơi bày? Ông không tài nào phân định nổi; thế nhưng có một điều hiển hiện vô cùng rõ ràng rằng chàng thanh niên không hề đang diễn kịch, rằng cậu đang cảm nhận sâu sắc những mối nghi ngờ mà cậu đang tự đẩy mình vào bởi cách hành xử khó hiểu đó. Cuối cùng, ngài Dantès cất giọng, điềm đạm nhưng kiên quyết:

"Espérance, con trai ta, ít ra con có thể làm sáng tỏ cho ta một vài điểm, và ta yêu cầu, vâng, ta ra lệnh cho con phải làm thế. Con có bị ràng buộc bởi lời thề phải giữ im lặng về vấn đề này không?"

"Con bị ràng buộc bởi một lời thề vô cùng thiêng liêng!" chàng thanh niên đáp lại trong một cái rùng mình.

"Và Giovanni Massetti cũng bị ràng buộc như vậy sao?"

"Đúng vậy!"

"Ta sẽ không hỏi con ai đã bắt con tuyên thệ lời thề đó hay trong hoàn cảnh nào nó được lập nên, dẫu rằng với tư cách cha con, ta có quyền làm thế và buộc con phải trả lời; ta cũng sẽ không tra vấn con thêm về vấn đề cốt lõi đang tranh chấp, mớ rắc rối mà con và Tử tước dường như đang vướng vào đến mức vô phương cứu chữa; nhưng ta khăng khăng đòi con phải cho ta biết liệu có bất kỳ tội lỗi hay vết nhơ ô nhục nào đè nặng lên con hay không!"

Espérance liền đứng dậy, giơ cao bàn tay phải hướng lên bầu trời và cất lời:

"Thưa cha, con long trọng thề với cha rằng bất luận sai trái nào đã được gây ra, bất luận tội ác nào đã bị phạm phải, con hoàn toàn vô tội và không hề có lấy một vết nhơ ô nhục nhỏ nhoi nào bám lấy con cả!"

"Ta tin con, con trai ta," ngài Dantès nói với giọng đầy quả quyết, "và sự cam đoan dứt khoát này từ chính đôi môi con đã trút bỏ khỏi ta gánh nặng ngặt nghèo tựa núi non. Giờ thì hãy nói cho ta hay, Tử tước Massetti liệu có trong sạch trong vụ này giống như con không?"

"Cái kẻ mang danh Tử tước Massetti ấy là một tên ác nhân với tấm lòng đen tối!" Espérance kích động kêu lên. "Hắn nhúng tay vào một tội ác đê hèn và ghê tởm, một tội ác đáng lẽ phải đày ải hắn suốt đời làm lao dịch khổ sai!"

"Nhưng nhỡ con nhầm lẫn thì sao, nhỡ con lại là nạn nhân của một ảo tưởng nào đó thì sao?" ngài Dantès lo âu hỏi.

"Con không hề nhầm lẫn, thưa cha, cũng chẳng phải nạn nhân của ảo tưởng nào hết," Espérance quả quyết đáp. "Những cáo buộc mà con chĩa vào cái kẻ tồi tệ chẳng bằng một góc con người ấy, con hoàn toàn có thể chứng minh tường tận nếu có một cơ hội thích hợp được trao cho con!"

"Zuleika đã cho ta biết rằng, trong lúc con trò chuyện với con bé về đề tài bí ẩn này, cái tên Luigi Vampa đã lọt ra khỏi môi con. Tên tướng cướp khét tiếng đó có nắm giữ chút hiểu biết nào về rắc rối bất hạnh này chăng?"

Espérance trở nên vô cùng kích động và lập tức đáp lời:

"Đó là câu hỏi mà lời thề cấm con không được phép trả lời!"

"Đã vậy thì tùy con," ngài Dantès nói; "nhưng ta đã viết thư cho hắn và hắn sẽ trả lời thay cho con!"

Chàng thanh niên kinh hãi thốt lên: "Cha đã viết thư cho Vampa ư! Thế thì mọi chuyện tiêu tan rồi!"

Ngài Dantès mỉm cười, đứng dậy đặt tay lên vai con trai.

Ông điềm tĩnh bảo: "Espérance, nếu không có tội lỗi hay sự ô nhục nào gắn liền với con trong vụ này, như con đã thề, thì con chẳng có gì phải sợ hãi cả, vả lại, những tiết lộ của Vampa có thể sẽ giúp con trút bớt phần nào gánh nặng ngút ngàn."

Chàng thanh niên rên rỉ: "Ôi! Lạy Chúa! Nếu Vampa lên tiếng thì sao con có thể chứng minh được sự trong sạch của mình đây!"

Ngài Dantès dõng dạc nói: "Con trai ta, Thiên Chúa, đấng mà danh tính vừa được con khẩn cầu, sẽ không bỏ rơi con trong giờ phút ngặt nghèo!"

Cúi gằm mặt vào hai bàn tay và run rẩy tựa chiếc lá dương trước gió, Espérance rời khỏi thư phòng với một tiếng nấc nghẹn ngào, tựa hồ như tia hy vọng cuối cùng đã bị tước đoạt khỏi cuộc đời cậu và tất cả chỉ còn lại bóng tối cùng tuyệt vọng.

Ngài Dantès ngả người xuống ghế và chìm đắm trong dòng suy tư miên man suốt một thoáng; rồi ông đứng dậy, đội mũ và choàng áo khoác rời khỏi thư phòng; chỉ khoảnh khắc sau, ông đã rời khỏi dinh thự bằng một lối cửa riêng.

Kéo kín cổ áo khoác che khuất gương mặt để tránh bị nhận diện, vị Dân biểu thành Marseille rảo bước vội vã qua từng con phố cho đến khi đứng trước một tòa nhà bề thế ở phố Vivienne. Ông giông chuông, và khi người gác cổng xuất hiện, ông cất lời:

"Tử tước Massetti có ở nhà không?"

Mụ đàn bà, một sinh thể to lớn, nặng nề và vụng về, ném về phía ông một cái nhìn ngái ngủ nửa tò mò nửa nghi ngờ rồi đáp:

"Thưa ngài, có ạ; nhưng ngài ấy dặn tôi từ chối tiếp tất cả mọi người."

"Tuy nhiên, ngài ấy sẽ tiếp ta, mụ gàn dở tốt bụng ạ," ngài Dantès nói. "Hãy mang danh thiếp của ta vào cho ngài ấy."

Mụ gác cổng béo ú cầm lấy tấm danh thiếp và liếc nhìn; khi đọc được dòng chữ "Edmond Dantès, Dân biểu thành Marseille", mụ trân trân nhìn vị lãnh tụ Cộng hòa nổi tiếng cứ như thể kẻ mất hồn; rồi, ngập tràn kinh sợ, mụ vội vã quay đi và leo cầu thang nhanh nhất có thể bằng đôi chân kềnh càng của mình. Mụ trở lại, thở hồng hộc và phì phò, theo sau là người hầu phòng của Tử tước, kẻ với đầy rẫy sự cung kính và lễ nghi đã dẫn vị khách quý tiến vào các phòng riêng của chủ nhân.

Phòng khách nơi ngài Dantès được đón vào rất rộng lớn và được bài trí vô cùng xa hoa; dấu vết của sự giàu sang và xa xỉ hiện hữu ở mọi ngóc ngách, trong khi mọi vật dụng đều bày tỏ gu thẩm mỹ và nét tao nhã tột cùng.

Massetti đứng dậy từ một chiếc ghế bọc nhung đỏ được chạm trổ tinh xảo mà từ nãy giờ hắn đang uể oải ngả lưng, bước tới chào đón khách và cất lời: "Nhờ đâu mà tôi có được vinh hạnh đón tiếp chuyến viếng thăm bất ngờ này, thưa Bá tước thân mến?"

"Nhờ một vấn đề liên quan sâu sắc đến cả hai chúng ta," vị Dân biểu đáp với giọng đầy ngụ ý.

Một bóng đen thoáng qua gương mặt khôi ngô của vị Tử tước, nhưng nó biến mất ngay tức khắc, và hắn cất giọng hết sức lịch thiệp:

"Xin mời ngài ngồi, thưa Bá tước thân mến, và trước khi bước vào công chuyện, hãy nhấm nháp ly rượu vang Burgundy thượng hạng lâu năm để giải khát cái đã. Này Stephano, mang rượu và ly ra đây."

Ngài Dantès ngồi xuống một chiếc ghế bọc nệm y hệt chiếc ghế mà vị Tử tước vừa đứng lên; Massetti trở lại chỗ ngồi và tên người hầu mang rượu vang Burgundy cũ cùng các loại ly đến, đặt bình đựng cùng các vật dụng uống nước lên một chiếc bàn gỗ mun sáng bóng nằm giữa chủ nhân hắn và vị Dân biểu. Sau khi đã cạn ly chúc sức khỏe lẫn nhau đúng phép, ngài Dantès lên tiếng:

"Thưa Tử tước thân mến, tôi rất tiếc vì buộc phải làm phiền ngài, nhưng chuyện của tôi quá khẩn cấp không thể trì hoãn."

"Ngài chẳng làm phiền tôi chút nào đâu. Xin mời ngài cứ tiếp tục."

"Ngài vẫn còn nhớ cuộc trò chuyện giữa ngài và con gái tôi ngay trước lúc hai người chia tay chứ?"

"Tôi nhớ chứ," vị Tử tước đáp, gương mặt hơi ửng đỏ và rõ ràng bắt đầu tỏ ra bất an.

"Nếu vậy, chẳng cần phải mở đầu hay giải thích dài dòng nữa. Tôi đến đây để hỏi ngài một vài câu hỏi thật thẳng thắn."

Gã người Ý giờ đây rơi vào trạng thái kích động kỳ lạ; mặt hắn lúc tái lúc đỏ, cuối cùng đứng dậy đi lại trong phòng khách với vẻ bồn chồn khôn tả.

Hắn đột ngột lên tiếng khi đã kìm nén lại được giọng nói: "Thưa Bá tước, ngài là một người từng trải và sành sỏi trường đời, và chắc chắn ngài hiểu rằng con người ta đôi lúc cũng phạm phải những điều dại dột, nhất là khi dòng máu cuồng nhiệt và bất kham tuổi trẻ đang sục sôi trong lồng ngực. Với lời giải thích này, dẫu có phần chưa trọn vẹn, tôi buộc phải mong ngài hãy bằng lòng, bởi vì tôi hoàn toàn không có khả năng đưa ra thêm bất kỳ điều gì khác, hay đi sâu vào chi tiết của vụ việc bất hạnh đã đưa ngài tới đây. Dẫu vậy, tôi xin đoan chắc với ngài rằng tôi hoàn toàn vô tội trong chuyện này; cuộc điều tra sẽ làm sáng tỏ dư dả sự thật về những gì tôi nói."

"Tôi sẽ tiến hành cuộc điều tra đó."

"Tôi rất tiếc vì tôi không thể trao quyền cho ngài làm điều đó cũng chẳng thể giúp đỡ ngài trong việc ấy!"

"Tôi phải hiểu thế nào về lời đó đây?"

"Chính xác là những gì tôi vừa nói."

“Chắc hẳn ngài thừa biết con trai tôi đang đưa ra những cáo buộc nghiêm trọng chống lại ngài, thực chất là cáo buộc ngài về một tội ác đê hèn.”

"Espérance đã nhầm lẫn rồi, thưa Bá tước thân mến; tôi thề với ngài rằng cậu ấy nhầm và tôi trong sạch chẳng kém gì cậu ấy!"

"Nhưng Luigi Vampa có lẽ lại nắm giữ một câu chuyện khác để kể đấy!"

Tử tước hoảng hốt kêu lên: "Luigi Vampa!" rồi khựng lại chết sững ngay lập tức, một nỗi tái mét bỗng chốc phủ kín toàn bộ gương mặt.

"Phải, Luigi Vampa; tôi đã viết thư cho hắn và chỉ trong hai tuần nữa sẽ nhận được câu trả lời!"

Gã thanh niên người Ý cuồng loạn kêu lên: "Vì lợi ích của Espérance, vì tôi, vì con gái ngài, hãy tiêu hủy câu trả lời đó ngay khi nhận được và đừng đọc nó!" vẻ tái mét trên mặt hắn gia tăng đến mức trông y hệt một thây ma.

Ngài Dantès điềm tĩnh đáp: "Nếu tôi điên rồ đến mức làm thế, thì mọi hy vọng về cuộc hôn nhân của ngài với Zuleika sẽ theo đó mà tiêu tan vĩnh viễn!"

Massetti rên rỉ: "Ôi! Xin đừng nói thế, xin đừng nói thế! Cuộc đời này còn có ý nghĩa gì đối với tôi nếu thiếu đi tình yêu của Zuleika!"

"Vậy thì hãy chứng tỏ mình xứng đáng với tình yêu ấy bằng cách tự minh oan, bằng cách chứng minh rằng quá khứ của ngài đủ đàng hoàng để đối diện với ánh sáng ban ngày!"

"Tôi đã thề với ngài rằng tôi vô tội! Thế vẫn chưa đủ sao?"

Ngài Dantès lạnh lùng đáp: "Chưa. Tôi cần bằng chứng để hậu thuẫn cho lời thề của ngài."

"Thế hóa ra ngài vẫn tin tôi có tội bất chấp tất cả ư! Đây quả là đòn giáng đau đớn nhất từ trước tới nay!"

"Nó nằm trong khả năng của ngài để tự biện hộ hoàn toàn; ít ra thì ngài cũng cho tôi hiểu là như vậy, thế nhưng sự chối từ của ngài sẽ mãi mãi chia lìa ngài khỏi người phụ nữ ngài yêu!"

Massetti ngã gục xuống ghế sô-pha, cất giọng nghẹn ngào: "Ngài đẩy tôi vào bước đường cùng rồi! Tôi rất muốn tiết lộ mọi thứ cho ngài, nhưng một lời thề im lặng khủng khiếp đang đứng giữa tôi và sự thật đó."

Ngài Dantès kiên quyết đáp: "Vậy thì tôi phải chờ câu trả lời của Vampa, và định đoạt bước đi tiếp theo dựa vào đó!"

Vị Tử tước thì thào bằng giọng khàn đặc: "Câu trả lời ấy sẽ hủy diệt cả Espérance lẫn tôi!"

Vị Dân biểu đáp lại, đứng dậy và khoác lại áo choàng: "Rồi chúng ta sẽ rõ." Khi đứng ở cửa phòng khách tay cầm mũ, ông nói thêm: "Tôi từng nghĩ ngài là một người đàn ông đáng mặt nam nhi, thưa Tử tước, và rằng ngài sẽ mang lại hạnh phúc cho Zuleika, nhưng những niềm tin của tôi đã bị lung lay dữ dội. Tôi đến đây với suy nghĩ rằng tình yêu dành cho người phụ nữ có sức mạnh tối thượng trong tim một người đàn ông, rằng nó sẽ thúc đẩy ngài cất tiếng, dẫu phải đối mặt với một lời thề, dẫu có lẽ do bị ép buộc một cách sai trái và ngậm đắng nuốt cay; tôi đã sai rồi; vĩnh biệt!"

Ngài Dantès chậm rãi quay người bước đi, để lại Giovanni Massetti gục trên ghế sô-pha trong nỗi đau buồn và hoảng loạn ngập tràn.