Virgil Hoyt là trợ lý nhiếp ảnh tại St. Paul, một người có khá nhiều gu thẩm mỹ. Anh từng săn lùng phong cảnh đẹp khắp miền Tây và tận những vùng xa xôi cách đây hàng trăm dặm về phía bắc ở Canada, có thể nói ba bốn thứ tiếng thổ dân và chèo thuyền vượt qua những khúc thác ghềnh. Nói cách khác, anh là một kẻ ưa phiêu lưu và không hề mộng mơ. Anh biết đánh nhau, biết bắn súng và bơi lỏi cừ đến mức có thể đua tài thắng cả bọn thiếu niên da đỏ, lại có thể ngồi lỳ trên yên ngựa suốt cả ngày mà ban đêm không màng mơ về nó.

Đi đến đâu, anh cũng mang theo máy ảnh của mình.

“Thế giới,” Hoyt thường nói với những ai ngồi cùng khi anh hút tẩu, “được tạo ra trong sáu ngày là có dụng ý để lên ảnh. Con người — và đặc biệt là phụ nữ — cũng được tạo ra vì mục đích tương tự. Mây sinh ra không phải để cung cấp độ hơi nước, hay cây cối để tỏa bóng mát. Chúng được tạo ra là dành cho thợ ảnh.”

Nói tóm lại, cách nhìn nhận thế giới của Virgil Hoyt rất kỳ quặc, và anh không thích bị làm phiền bởi bất cứ điều gì khó chịu. Đó cũng là lý do{221} khiến anh ghê tởm và căm ghét việc phải đến một tang gia để chụp ảnh người chết. Khiếu thẩm mỹ tồi tệ một cách khủng khiếp của việc đó xúc phạm anh một phần, và phần khác anh cảm thấy bực bội khi phải gánh vác, dẫu chỉ trong chốc lát, một phần gánh nặng sầu khổ của ai đó. Anh không thích nỗi buồn, và sẵn sàng chèo thuyền ngược dòng những con sông lạnh giá ở Canada năm trăm dặm để rũ bỏ nó.

Mặc dù vậy, với tư cách là trợ lý nhiếp ảnh, việc phải làm chính cái công việc kiểu này thường là bổn phận của anh.

Cách đây không lâu, anh được một gia đình gốc Do Thái giàu có ở St. Paul gọi đến để chụp ảnh người mẹ vừa mới qua đời. Anh rất khó chịu, nhưng vẫn đi. Anh được dẫn vào phòng khách phía trước, nơi người phụ nữ đã khuất nằm trong quan tài. Rõ ràng là có chút náo động trong gia đình và một cuộc tranh luận đang diễn ra, nhưng Hoyt chẳng bận tâm, thế nên anh phớt lờ chuyện đó.

Người con gái muốn dựng đứng chiếc quan tài lên, để thi thể có thể đối diện với máy ảnh một cách ngay ngắn, nhưng Hoyt bảo anh có thể khắc phục tư thế nằm và làm cho khuôn mặt trông như đang ở vị thế vốn có trong đời sống thường nhật, thế nên họ bèn đi ra và để mặc anh ở lại một mình với người đã khuất.

Khuôn mặt ấy cứng cỏi và đầy quyết đoán, thứ thường thấy ở các bậc mẫu thân người Do Thái. Hoyt nhìn ngắm với chút ít ngưỡng mộ, thầm nghĩ rằng đây là người phụ nữ vốn quen bề tự quyết. Có một lọn tóc lệch chỗ, và anh gạt nó ra khỏi vương trán bà. Một nụ hoa nhô lên quá cao từ giữa đám hoa hồng trên ngực áo làm hỏng đường nét của chiếc cằm, thế nên anh bẻ gãy nó đi. Sau này anh nhớ lại những điều ấy rất rõ ràng và cả việc tay anh đã chạm vào khuôn mặt trần của bà hai hay ba lần.

Rồi anh chụp những bức ảnh và rời khỏi nhà.

Dạo ấy anh rất bận rộn nên phải mất vài ngày sau anh mới có thể tráng các tấm kính ảnh. Anh lấy chúng ra khỏi bồn ngâm, nơi chúng nằm chung với một số tấm khác, và bắt đầu công việc. Có ba tấm kính, anh đã chụp chừng ấy số lượng đơn thuần như một biện pháp đề phòng mọi tai rủi. Chúng hiện hình rất rõ, nhưng khi các tấm ảnh dần hiện lên, anh nhận thức được sự tồn tại của một thứ gì đó trong bức ảnh mà mắt thường anh không hề nhìn thấy. Những điều huyền bí luôn được anh xếp vào loại khó chịu và do đó cần phải bị tống khứ đi, thế nên anh chỉ in ra vài tấm rồi cất khuất chúng đi khuất mắt. Anh hy vọng sẽ có điều gì đó can thiệp để cứu anh khỏi việc phải tìm kiếm một lời giải thích.

Nhưng một phần trong sự rắc rối chung của cuộc đời là mọi việc thường không can thiệp đúng như cách chúng phải làm và vào lúc chúng phải thế, nên một hôm người chủ hỏi anh điều gì đã xảy ra với những bức ảnh đó. Hắn{223}

“Họ để mặc anh ở lại một mình với người đã khuất.”

{224}

tìm cách né tránh, nhưng vô ích, và cuối cùng anh phải lấy những bức ảnh đã hoàn thiện ra rồi đưa cho ông ta xem. Người đàn ông lớn tuổi ngồi trân trân nhìn chúng một hồi lâu.

“Hoyt,” cuối cùng ông ta cất lời, “cậu còn trẻ, và tôi đoán là cậu chưa từng thấy điều gì thế này trước đây. Nhưng tôi thì rồi. Không hẳn là y hệt, nhưng những hiện tượng tương tự đã đến với tôi mấy bận kể từ khi tôi bước chân vào nghề này, và tôi muốn nói với cậu rằng có những điều trên trời dưới đất mà người ta chưa từng mơ tới——”

“Ồ, tôi biết hết mấy thứ nhảm nhí đó rồi,” Hoyt bực bội kêu lên, “nhưng khi có chuyện gì xảy ra thì tôi muốn biết lý do tại sao, và nó được thực hiện thế nào.”

“Được thôi,” chủ nhân của anh nói, “vậy thì cậu có thể giải thích tại sao và bằng cách nào mặt trời mọc đấy.”

Nhưng ông cũng chiều lòng người thanh niên trẻ tuổi ở mức đủ để cùng anh kiểm tra cái bồn ngâm dùng để nhúng các tấm kính và cả chính các tấm kính đó. Mọi thứ đều hoàn toàn bình thường. Nhưng điều huyền bí vẫn ở đó và không sao gạt bỏ đi được.

Hoyt vẫn ôm chút hy vọng mong manh rằng những người bạn của người phụ nữ đã khuất sẽ somehow quên bẵng đi vụ chụp ảnh, nhưng dĩ nhiên mong ước ấy thật viển vông, và rồi một hôm người con gái xuất hiện và đòi xem ảnh của mẹ mình.

“Ừ thì, nói thật nhé,” Hoyt ấp úng, “những bức đó không được đẹp như chúng tôi mong muốn.”

“Nhưng cứ để tôi xem chúng,” người phụ nữ nài nỉ. “Dù sao thì tôi cũng muốn ngắm.”{225}

“Anh đưa cho cô ấy xem những tấm hình in.”

{226}

“Nào,” Hoyt nói, cố tỏ ra dịu dàng vì anh tin rằng đối với phụ nữ thì làm thế luôn là tốt nhất — thú thật, anh là một kẻ dốt đặc cán mai khi dính dáng đến phụ nữ — “tôi nghĩ sẽ tốt hơn nếu cô không xem chúng. Có những lý do tại sao——” anh cứ luyên thuyên như thế, đúng là một kẻ ngốc nghếch, và dĩ nhiên là người phụ nữ Do Thái liền bảo cô sẽ xem những bức ảnh đó ngay lập tức chẳng chần chừ gì nữa.

Thế là tội nghiệp Hoyt đành lôi chúng ra đặt vào tay cô, rồi chạy đi lấy bình nước, và lại phải bận tâm lau trán cho cô để ngăn cô không bị ngất xỉu.

Bởi vì thứ mà người phụ nữ nhìn thấy chính là thế này: Phủ lên khuôn mặt, những đóa hoa và phần đầu quan tài là một chiếc khăn voan dày, có các rìa chạm tận sàn nhà ở một vài chỗ. Nó che khuất các nét mặt kỹ đến mức không một gợn nhỏ nào còn có thể nhìn thấy được.

“Chẳng có thứ gì phủ trên mặt mẹ tôi cả,” cuối cùng người phụ nữ kêu lên.

“Không một thứ gì,” Hoyt đồng tình. “Tôi biết rõ, bởi vì tôi đã có dịp chạm vào mặt bà ngay trước khi chụp ảnh. Tôi đã gạt một ít tóc của bà ra khỏi vương trán.”

“Vậy thì nó có nghĩa là gì?” người phụ nữ hỏi.

“Cô rõ hơn tôi chứ. Chẳng có lời giải thích nào trong khoa học cả. Có lẽ có đôi chút trong tâm lý học.”

“Ừm,” người phụ nữ nói, hơi ấp úng và đỏ mặt, “mẹ tôi là một người phụ nữ tốt, nhưng bà{227} luôn muốn làm theo ý mình, và lúc nào bà cũng được như ý hết.”

“Vậy sao?”

“Và bà kiên quyết không chịu chụp ảnh. Bà không thích vẻ bề ngoài của mình. Bà bảo sẽ chẳng ai được nhìn thấy bức ảnh nào của bà cả.”

“Thế à?” Hoyt trầm ngâm nói. “Chà, vậy là bà ấy đã giữ đúng lời hứa rồi còn gì?”

Cả hai đứng ngắm những bức ảnh một lúc lâu. Sau đó Hoyt chỉ tay về phía lò sưởi đang cháy bập bùng.

“Ném chúng vào đó đi,” anh ra lệnh. “Đừng để bố cô nhìn thấy — cũng đừng giữ chúng lại cho riêng mình. Giữ lại những thứ này chẳng có gì là hay ho cả.”

“Điều đó thì đúng đấy,” người phụ nữ chậm rãi đáp. Rồi cô ném chúng vào đống lửa. Sau đó Virgil Hoyt lôi các tấm kính ra và đập nẻ chúng ngay trước mắt cô.

Và thế là chấm hết — ngoại trừ việc thỉnh thoảng Hoyt vẫn kể câu chuyện ấy cho những ai ngồi bên cạnh anh khi điếu tẩu được châm lên.{228}