Chúng tôi đang ở Nam Đại Tây Dương, ngang với vĩ tuyến của đảo Fernando Norohna, khoảng 40 độ 12 phút nam, trên con tàu buôn H. G. Johnson đang trên đường trở về Úc. Tôi là hành khách duy nhất trên tàu, và chúng tôi đã vòng qua Mũi Horn một cách an toàn với áp kế ở mức 28 độ 18 phút, thế mà lại kỳ diệu làm sao, hoàn toàn tránh được những trận cuồng phong cực kỳ dữ dội — chỉ gặp những cơn gió nhẹ hướng bắc và hướng đông cho đến khi tới vĩ độ 20, rồi từ đó gió tín phong đông nam đã đưa chúng tôi tiến nhanh về phía xích đạo. Tôi ngồi trên boong hút tẩu, ngắm vầng trăng tròn rực rỡ tỏa sáng một con đường ánh sáng soi rải trên làn nước xanh thẳm, và trò chuyện với viên đại Phó, một người chừng năm mươi tám tuổi, đã gắn bó với biển cả từ khi còn là một cậu bé. Hơn hai mươi năm nay, ông đã làm phó thuyền trưởng hoặc thuyền trưởng, và những trải nghiệm ông có thể kể lại vô cùng nhiều và phong phú. Là một thủy thủ dày dạn kinh nghiệm và là một nhà hoa tiêu tài ba, ông thật thà như đếm — có một trái tim lớn bằng quả tim bò, lại là một người toàn diện và là một bạn đồng hành vui tính. Một vài câu chuyện của ông có thể phải hoài nghi đôi chút, thế nhưng ông luôn khẳng định chắc nịch với tôi rằng ông “đang nói sự thật với tôi”. Lời kể về một chuyến hải trình mà ông từng thực hiện trên một con tàu săn cá voi từ Nam Đại Dương đến New Bedford khiến tôi thấy rất đáng để kể lại. Ông đã vòng qua Mũi Horn sáu lần và Mũi Hảo Vọng hai mươi sáu lần, bên cạnh vô số chuyến vượt Đại Tây Dương và tới các cảng Nam Mỹ. Tôi xin thuật lại câu chuyện của ông sát với nguyên văn nhất có thể:

“Đó là vào năm 71 khi tôi chỉ huy con tàu săn cá voi Mary Jane. Chúng tôi đã rời nhà được hơn ba năm, và trên tàu chở đầy một khoang dầu cá voi, bên cạnh 2.000 pound xương cá voi, lúc bấy giờ có giá 5 đô la một pound. Tôi cũng rất may mắn khi tìm thấy một lượng lớn long diên hương trong xác một con cá voi dạt vào mà chúng tôi tình cờ gặp được, và lòng ai nấy đều vô cùng nhẹ nhõm khi chúng tôi bắt đầu hành trình trở về quê hương, cùng hướng về sự chào đón nồng nhiệt mà chúng tôi sẽ nhận được từ những người vợ và người yêu khi về đến đích. Đã bao đêm khi nằm trên giường ngủ, tôi từng nghĩ với niềm vui khôn tả về số tiền mà mình sẽ nhận được từ tiền bán sản phẩm của chuyến đi khi chúng tôi cập cảng New Bedford.

“Tôi tính toán rằng mình đã kiếm được 12.000 đô la từ phần chia doanh thu của xương và dầu cá voi — chưa kể đến long diên hương, thứ mà tôi thừa biết sẽ mang lại ít nhất 20.000 đô la, và một nửa trong số đó thuộc về tôi. Do đó, bạn có thể tưởng tượng rằng tôi cảm thấy vô cùng mãn nguyện khi con tàu lướt đi băng băng qua vùng gió tín phong đông nam. Chúng tôi vượt xích đạo ở kinh tuyến 36 và chẳng bao lâu sau bắt được luồng gió tín phong đông bắc mạnh mẽ, mọi chuyện đều suôn sẻ đúng như tôi mong muốn. Chúng tôi đã cho tu sửa con tàu thật hoàn hảo, sơn phết cả trong lẫn ngoài, và bạn sẽ chẳng thể nào nhận ra đó lại chính là con tàu săn cá voi già cỗi suốt ba năm qua vẫn bám trụ vùng Nam Đại Dương để săn bắt cá voi. Tôi sẽ không bao giờ quên một con cá voi đực già khum mà chúng tôi đã vật lộn cách Mũi Horn khoảng hai độ về phía nam — nhưng đó là một câu chuyện khác, tôi sẽ kể cho bạn nghe vào dịp khác.

“Chúng tôi vừa rời khỏi vùng gió tín phong đông bắc và đang bước vào Dòng Gulf Stream. Tôi ngồi trong cabin với tấm hải đồ được cuộn lại trên mặt bàn trước mặt. Tôi vừa xác định vị trí của chúng tôi trên đó, và đang thầm nghĩ rằng chỉ một tuần nữa thôi là tôi sẽ được về nhà, quây quần bên những người thân yêu, và kể cho họ nghe câu chuyện về vận may lớn lao của mình.

“Đó luôn là thói quen của tôi: tính toán vĩ độ và kinh độ vào khoảng bốn giờ chiều, rồi sau bữa tối sẽ chấm vị trí con tàu lên hải đồ, hút một điếu thuốc và có lẽ nhấm nháp một ngụm rượu trước khi đi ngủ, rồi đúng tám giờ rưỡi, đều đặn như đồng hồ, tôi sẽ đi ngủ.

“Tôi là một kẻ nghiện thuốc nặng, và hôm đó tôi đã hút thuốc suốt cả buổi chiều, bên cạnh việc đã nốc hai hay ba ngụm rượu. Trên tàu chúng tôi có một con chó tên là ‘Bosun’, đã đi cùng chúng tôi suốt cả hải trình, và chẳng sợ bất cứ thứ gì. Nó đã lấy được thiện cảm của mọi thủy thủ trên tàu, và khi Bosun ‘bắt đầu sủa động’ thì chắc chắn là có chuyện gì đó rất nghiêm trọng sắp xảy ra. Đêm nay, khi đang ngồi trong cabin, tôi nghe thấy một tiếng tru thảm thiết phát ra từ Bosun, liền gọi với lên hỏi đại phó xem con chó bị làm sao. Anh ấy đáp rằng ‘chắc là có mấy tên thủy thủ đã trêu chọc nó thôi’, và sự việc đó nhanh chóng trôi khỏi tâm trí tôi.

“Đột nhiên tôi thấy có ai đó đang đi xuống lối cầu thang phía sau để vào cabin. Ban đầu tôi cứ tưởng đó là viên đại phó và tự hỏi sao anh ta lại không lên tiếng chào mình trước, nhưng rồi tôi để ý thấy anh ta mặc những bộ quần áo mà tôi chưa từng thấy trên người đại phó bao giờ, và khi hắn tiến sâu vào cabin, tôi nhìn rõ mặt hắn. Đó là khuôn mặt của một người mà tôi chưa từng gặp trong đời. Hắn gầy gò, xanh xao và hốc hác, và khi bước tới, hắn đưa mắt nhìn quanh cabin rồi nhìn vào cuộn hải đồ trên bàn. Dường như có một sự khẩn cầu ẩn chứa trong đôi mắt hắn, rồi một vẻ thất vọng tràn trề chợt lướt qua nét mặt, và trước khi tôi kịp cử động hay cất lời, hắn đã biến mất khỏi tầm mắt.

“Chà, tôi là một con người rất thực tế, nên ngay lập tức tôi ngồi thẳng người lại trên ghế và tự nhủ: ‘Này ông già, hôm nay ông hút tẩu hơi quá đà rồi đấy, hoặc không thì đã nốc hơi quá chén, bởi vì ông vừa ngủ gật trên ghế và nhìn thấy ma đấy thôi.’ Tôi hoàn toàn đinh ninh rằng mình vừa gặp một giấc mơ, nhất là khi tôi cất tiếng gọi đại phó và hỏi xem anh ta có thấy ai đi xuống khoang dưới không. Anh ta bảo không; rằng anh ta không hề rời khỏi boong tàu trong suốt tiếng đồng hồ qua, và người gác bánh lái đứng ngay trước cửa cabin cũng chắc chắn rằng không có ai bước vào cả, thế nên tôi tự thuyết phục bản thân rằng mình vừa có một giấc mơ vô cùng sống động — dù tôi cứ mãi suy nghĩ về chuyện đó suốt cả ngày hôm sau.

“Vào lúc tám giờ tối hôm sau, tôi ngồi ở vị trí cũ khi công việc vừa hoàn tất và tấm hải đồ vẫn nằm cuộn trên bàn trước mặt, thì bỗng nhiên tiếng tru thảm thiết của con chó lại vang lên khắp con tàu, và khi ngước lên, tôi lại nhìn thấy chính đôi cẳng chân ấy đang bước xuống cầu thang phía sau. Tóc gáy tôi dựng cả lên, thế mà hôm nay rõ ràng là tôi hoàn toàn tỉnh táo. Cả ngày tôi chỉ hút đúng một tẩu thuốc và chẳng hề chạm một giọt rượu nào. Lại bóng dáng tiều tụy, xanh xao ấy bước vào cabin, liếc nhìn tôi với vẻ dò hỏi và khẩn khoản, rồi một lần nữa, nét mặt hắn lại trùm lên vẻ thất vọng tột cùng như thể hắn đang tìm kiếm điều gì đó mà không tìm thấy, và rồi hắn lại biến mất. Tôi hộc tốc chạy lên boong tìm đại phó và kể cho anh ta nghe tất cả những gì tôi đã chứng kiến trong hai đêm qua; nhưng anh ta phớt lờ, trấn an rằng tôi đã ngủ gật hoặc hút thuốc quá nhiều. Anh ta không muốn ám chỉ rằng tôi đã uống say. Mặc dù vậy, tôi vẫn nhận ra ý nghĩ đang hiện lên trong đầu anh ta là ‘Ông già lại nhìn thấy bọn chúng rồi đây.’ Tôi từ bỏ ý định thuyết phục anh ta, nhưng đề nghị rằng vào tối hôm sau, từ 8 giờ đến 8 giờ rưỡi, anh ta hãy ngồi cùng tôi trong cabin.

“Ngày hôm sau trôi qua thế nào tôi không thể nhớ rõ. Tôi chỉ biết rằng tâm trí tôi chưa từng rời khỏi vị khách kỳ quái ấy, và chẳng hiểu sao tôi cứ có cảm giác buổi tối hôm đó sẽ hé lộ cho tôi điều gì đó và lời nguyền sẽ được phá giải. Tôi tự nhủ sẽ cất lời nói chuyện với cái thứ đó, bất kể nó là gì, và tôi cảm thấy an tâm phần nào khi có sự hiện diện của đại phó, một kẻ gan lỳ chẳng sợ trời chẳng sợ đất. Cả ngày hôm đó không một giọt rượu hay sợi thuốc nào chạm vào môi tôi, và đúng tám giờ, tôi và đại phó cùng ngồi trong cabin, và lần này tấm hải đồ được mở ra trên bàn ngay cạnh chúng tôi. Ngay khi tiếng chuông tám hồi vang lên, tiếng tru báo trước của con chó lại cất lên, và ngước lên nhìn, cả hai chúng tôi đều thấy bóng dáng ấy đang bước xuống bậc thang cabin. Cả hai chúng tôi dường như chết cứng trên ghế, và vẻ kỳ quái lạ lùng của toàn bộ sự việc đã phủ lên cả tôi lẫn đại phó một thứ bùa mê giống hệt nhau, khiến cả hai không thể cất lời hay nhúc nhích. Chậm rãi, bóng người ấy tiến vào cabin và đảo mắt nhìn quanh mà không nói một lời nào, nhưng trên mặt vẫn mang nét chờ mong ấy. Thân hình hắn thậm chí còn gầy mòn hơn, má hóp sâu và đôi mắt dường như thụt hẳn vào trong vì quá sâu trũng trong hốc mắt. Khi ánh mắt hắn chạm vào tấm hải đồ đang mở, một vẻ mừng vui tột cùng bừng sáng trên nét mặt, rồi bước tới chiếc bàn, hắn đặt một ngón tay dài và gầy guộc lên tấm hải đồ, giữ nguyên như thế trong khoảnh khắc rồi lại biến mất khỏi tầm mắt chúng tôi.

“Năm phút sau khi bóng ma rời đi, chúng tôi ngồi lặng đi không nói nên lời. Sau đó tôi mới cất lời được: ‘Anh nghĩ sao về chuyện này, ngài Morris?’ ‘Lạy Chúa tôi, thưa ngài, tôi chịu — vượt ngoài tầm hiểu biết của tôi rồi.’ Lúc đó ánh mắt tôi rơi xuống tấm hải đồ đang mở, và ngay tại chỗ ngón tay từng đặt lên có một vết máu nhỏ xíu, nằm chính xác tại tọa độ kinh tuyến 63 độ tây và vĩ tuyến 37 độ bắc. Lúc bấy giờ chúng tôi chỉ cách vị trí đó chừng năm mươi dặm, và ngay lập tức trong tôi trỗi dậy quyết tâm lái tàu đến đó; thế là tôi cho tàu đổi hướng theo đó, đồng thời cắt cử người canh gác trên đài quan sát. Vào lúc năm giờ sáng, khi bầu trời phương đông bắt đầu hửng sáng, người canh gác gọi lớn: ‘Có xuồng cứu sinh bên mạn khuất gió,’ và khi tiến lại gần, chúng tôi thấy trên xuồng có bốn người — ba người đã chết và một người hãy còn chút hơi tàn. Chúng tôi khâm liệm ba cỗ thi thể bằng vải bạt rồi thủy táng họ xuống đại dương, sau đó dồn toàn lực để cứu chữa sinh mạng cho cơ thể gầy giơ xương kia, kẻ mà lúc đó tôi nhận ra chính là người đã ba đêm liền ghé thăm cabin của tôi.

“Nhờ được chăm sóc chu đáo và khéo léo, sự sống dần trở lại với anh ta, và chỉ bốn ngày sau anh ta đã có thể ngồi dậy và trò chuyện với tôi trong cabin. Hóa ra anh ta là thuyền trưởng của con tàu Promise, không may tàu bị hỏa hoạn và tiêu trụi, buộc toàn bộ thủy thủ đoàn phải lên xuồng cứu sinh. Ban đầu có mười người trên xuồng, nhưng thức ăn cạn kiệt, và từng người một, anh ta chứng kiến họ ngã xuống, rồi từng người một, anh ta thả xác họ xuống biển. Cuối cùng thì anh ta ngất lịm đi và chẳng còn biết ba người bạn đồng hành còn lại của mình đã chết hay còn sống.

“Rồi anh ta kể rằng dường như trong mơ anh ta thấy một con tàu và cố tìm cách bơi đến đó xin cứu giúp, nhưng cứ mỗi lần chuẩn bị bước lên tàu thì lại có thứ gì đó ngăn cản; ba lần trong giấc mơ anh ta cố ghé thăm con tàu này, và lần cuối cùng dường như một sự thỏa mãn nào đó tràn ngập trong anh ta, và anh ta cảm thấy mình đã đạt được mục đích. Quay sang bàn của tôi, anh ta nói: ‘Cho tôi mượn hải đồ của anh nhé; tôi sẽ chỉ cho anh chính xác vị trí của chúng tôi.’

“‘Khoan đã,’ tôi nói, ‘đừng lấy tấm hải đồ đó, nó là đồ cũ và chi chít những vạch vẽ rồi. Hãy đánh dấu vị trí của anh lên tấm mới này này.’ Anh ta cầm lấy bút chì và dao của tôi, cẩn thận gọt giũa ngọn bút chì. Sau đó, cầm lấy chiếc compa, anh ta đo đạc vĩ độ kinh độ rồi chấm một điểm chì lên tấm hải đồ sạch. Khi nhấc tay lên, anh ta liền nói: ‘Ôi, xin lỗi thuyền trưởng, tôi vô ý cắt phải ngón tay lúc gọt bút chì nên để lại một giọt máu trên hải đồ rồi.’

“‘Không sao đâu,’ tôi bảo, ‘cứ để nguyên đấy.’ Rồi tôi lấy tấm hải đồ cũ ra và ở đó, tại một vị trí trùng khớp hoàn toàn chính là giọt máu mà vị khách hồn ma của tôi đã để lại.”

Rồi nhìn thẳng vào mắt tôi, viên đại phó nghiêm nghị bồi thêm: “Tôi không thể giải thích nổi chuyện này, thưa ngài, có lẽ ngài giải thích được; nhưng tôi xin lấy danh dự để thề với ngài rằng những gì tôi vừa kể đều là sự thật do chính Chúa chứng giám.”