“Nào!” Hercule Poirot nói. “Chúng ta vẫn còn phải đi một quãng đường rất ngắn nữa! Bác sĩ Gerard đã gợi lên vấn đề tâm lý. Vậy bây giờ chúng ta hãy xem xét khía cạnh tâm lý của vụ án này! Chúng ta đã thu thập các sự kiện, chúng ta đã lập nên một bản liệt kê các sự kiện quan trọng theo trình tự thời gian nối tiếp nhau, chúng ta đã lắng nghe chứng cứ. Vẫn còn lại - vấn đề tâm lý và chứng cứ về tâm lý học quan trọng nhất liên quan đến người phụ nữ đã chết - đó là tâm lý của chính bà Boynton, là vấn đề quan trọng nhất trong vụ án này.

“Từ bản liệt kê các sự kiện của tôi, hãy lấy ra hai điểm - ba và bốn! Bà Boynton rõ ràng khoái trá khi giữ rịt không cho gia đình bà được vui vẻ với những người khác. Vào buổi chiều xảy ra chuyện bà Boynton đã khuyến khích gia đình mình đi chơi chỗ khác và bỏ bà ta ở lại.

“Hai sự kiện này đặc biệt mâu thuẫn với nhau. Tại sao vào buổi chiều ấy bà Boynton bất thình lình lại có biểu hiện hoàn toàn trái ngược với cách xử sự thường lệ của bà ta? Có phải bà đã chợt cảm thấy trong lòng mình một tình cảm ấm áp - một bản năng nhân ái? Điều đó từ tất cả những gì tôi từng nghe nói, đối với tôi hình như hoàn toàn không thể nào xảy ra! Tuy vậy phải có một lý do. Lý do đó là gì?

“Chúng ta hãy xem xét thật kỹ tính nết của bà Boynton! Đã có nhiều nhận xét đánh giá về bà ta. Bà là một mụ già khắc nghiệt bạo ngược - bà ta chỉ thấy vui sướng khi làm cho người khác khổ đau - bà là hiện thân của quỷ - bà ta điên cuồng. Cách nhìn nào là đúng đắn?

“Tôi thầm nghĩ Sarah King đã đến gần sự thật nhất khi do một cảm hứng thoáng qua ở Jerusalem, cô đã thấy bà già ấy cực kỳ đáng thương hại. Nhưng không chỉ đáng thương hại - còn phù phiếm nữa!

“Nếu có thể, chúng ta hãy tự mình suy nghĩ kỹ về trạng thái tâm thần của bà Boynton! Một con người sinh ra đời với tham vọng hết sức lớn lao, một nỗi khát khao được thống trị và áp đặt ý kiến cá nhân của mình lên người khác. Bà ta chẳng hề định hướng lại nỗi thèm khát quyền hành điên rồ đó - cũng không tìm cách kiềm chế nó - không đâu, mesdames et messieursthưa quý bà và quý ông, bà ta đã nuôi dưỡng nó! Nhưng rốt cuộc - xin nghe kỹ điều này - rốt cuộc quyền hành ấy đã to lớn đến đâu? Bà ta không phải là một người có quyền hành hết sức lớn lao! Bà không được người ta khiếp sợ và thù ghét khắp một vùng rộng lớn! Bà ta là một bạo chúa nhỏ nhoi trong một gia đình bị cô lập! Và như bác sĩ Gerard từng nói với tôi, bà đã trở nên chán chường như những lão phu nhân khác với cái thú tiêu khiển của mình nên đã tìm cách mở rộng tầm hoạt động và khiến mình vui thú bằng cách làm cho sự thống trị của bà ta liều lĩnh hơn! Nhưng điều đó lại đưa đến một khía cạnh hoàn toàn khác hẳn của sự việc! Nhờ ra nước ngoài, bà ta lần đầu tiên nhận thấy mình cực kỳ tầm thường vô nghĩa biết bao nhiêu!

“Và bây giờ chúng ta đi thẳng tới điểm số mười - những lời lẽ bà ta nói với Sarah King ở Jerusalem. Sarah King đã trỏ ngón tay của cô vào sự thật. Cô đã hồi tưởng lại thật đầy đủ và không hề thỏa hiệp những mưu đồ thật phù phiếm đáng thương của bà Boynton. Và bây giờ hãy nghe thật kỹ - tất cả quý vị - chính xác những lời lẽ bà ta đã nói với cô King! Cô King bảo bà Boynton đã nói ‘quá hiểm ác - thậm chí chẳng thèm nhìn tôi.’ Và đây là những gì bà ta thật sự đã nói: ‘Ta chưa hề quên bất cứ điều gì - không một hành động nào, không một cái tên nào, không một khuôn mặt nào.’

“Những lời lẽ ấy đã ám ảnh cô King. Xúc cảm mãnh liệt dị thường và giọng điệu khàn khàn to tiếng khi những lời lẽ ấy được thốt ra nữa chứ! Ấn tượng để lại trong tâm trí cô quá dữ dội tới nỗi tôi nghĩ cô đành chịu, không thể nào nhận ra ý nghĩa khác thường của chúng!

“Quý vị có ai hiểu được ý nghĩa đó không?” ông chờ một lát, rồi nói tiếp:

“Hình như không có ai cả. Nhưng, mes amiscác bạn của tôi, chẳng lẽ quý vị không nhận ra những lời lẽ ấy không phải là một câu trả lời hoàn toàn hợp lý đối với những gì cô King vừa nói trước đó? ‘Ta chưa hề quên bất cứ điều gì - không một hành động nào, không một cái tên nào, không một khuôn mặt nào.’ Chẳng có ý nghĩa gì cả. Giá như bà ta đã nói là ‘Ta không bao giờ quên sự xấc láo’ - câu gì đó đại loại thế - chứ không phải - một khuôn mặt là cái mà bà ta đã đề cập đến…

“A!” Poirot vừa vỗ tay vừa kêu lên. “Nhưng thật rõ rành rành trước mắt! Những lời lẽ đó có vẻ bề ngoài như nói với cô King, lại hoàn toàn không phải nói với cô ấy. Chúng hướng tới một người khác đang đứng đằng sau lưng cô King.”

Ông dừng lại, quan sát biểu hiện của mọi người.

“Phải, thật rõ rành rành trước mắt! Xin thưa với quý vị, đó là một khoảnh khắc xáo động tâm lý trong cuộc đời của bà Boynton! Bà ta đã bị một phụ nữ trẻ thông minh vạch trần cho chính bà ta nghe. Trong lòng bà nổi lên cơn cuồng nộ - và trong khoảnh khắc ấy bà ta đã nhận ra ai đó - một khuôn mặt từ trong quá khứ - một nạn nhân đã được giao vào tay bà ta!

“Chúng ta đang quay trở lại với người ngoài ấy! Và giờ đây tình thân ái bất ngờ của bà Boynton vào buổi chiều bà ta chết đi đã sáng tỏ. Bà ta muốn tống khứ gia đình mình đi bởi vì - nói một cách thông tục thì - bà ta có con cá khác để rán rồi! Bà muốn hiện trường được để trống cho một cuộc nói chuyện riêng với một nạn nhân mới…

“Bây giờ từ quan điểm mới đó, chúng ta hãy xem xét các sự kiện quan trọng vào buổi chiều hôm ấy! Gia đình Boynton bỏ đi hết. Bà Boynton ngồi ở cửa hang của mình. Bây giờ hãy xét thật kỹ các chứng cứ của phu nhân Westholme và cô Pierce! Cô Pierce là một nhân chứng không đáng tin cậy, bà ta không có óc quan sát và rất dễ bị lung lạc. Phu nhân Westholme thì khác hẳn, bà nêu lên các sự kiện hoàn toàn rõ ràng minh bạch, và quan sát thật tỉ mỉ từng chi tiết một. Cả hai bà đều đồng ý về một sự kiện. Một người Ảrập, một trong những người phục vụ, tới gần bà Boynton, vì lý do nào đó làm bà ta nổi giận rồi hấp tấp rút lui. Phu nhân Westholme đã khai rất rõ ràng nhân viên đó đã vào lều của Ginevra Boynton trước, nhưng có lẽ quý vị còn nhớ lều của bác sĩ Gerard ở kế bên lều Ginevra. Có lẽ người Ảrập đã vào lều của bác sĩ Gerard…”

Đại tá Carbury nói: “Có phải ông định nói với tôi rằng một trong những gã Ảrập du cư của tôi đã sát hại lão phu nhân bằng cách đâm kim tiêm vào người bà ấy không? Thật kỳ quái!”

“Hãy đợi đã, đại tá Carbury à, tôi vẫn chưa nói xong mà ông! Chúng ta hãy đồng ý người Ảrập đó có thể đã đi ra từ lều của bác sĩ Gerard chứ không phải vào lều Ginevra Boynton, vấn đề kế tiếp là gì? Cả hai quý bà đều đồng ý họ không thể nhìn mặt hắn rõ ràng đủ để nhận diện hắn ta, và họ đã không nghe được hai người đó nói gì. Có thể hiểu được chuyện này. Khoảng cách từ lều lớn đến đỉnh mỏm đá chừng hai trăm thước. Thế mà, phu nhân Westholme đã mô tả người đàn ông ấy thật quá rõ ràng, đã kể lại quá tỉ mỉ cái quần lửng rách rưới và cả cái xà cạp xộc xệch của hắn nữa.”

Poirot nhoài người tới trước.

“Và điều đó, thưa quý vị, rất là kỳ quặc! Bởi vì nếu không thể nhìn rõ mặt hắn và không nghe được gì cả, thì cũng không có khả năng bà ta có thể để ý thấy cái quần lửng và xà cạp của hắn đang trong tình trạng như thế nào! Không phải cách xa hai trăm thước đâu!

“Là một sai lầm, thế đó, quý vị ạ! Nó gợi cho tôi một ý tưởng kỳ lạ. Tại sao lại nhấn mạnh đến cái quần lửng rách rưới và xà cạp xộc xệch chứ? Có thể nào vì quần lửng không hề bị rách và xà cạp không hề tồn tạỉ! Phu nhân Westholme và cô Pierce, cả hai đều trông thấy người đàn ông - nhưng từ chỗ đang ngồi họ không thể nào trông thấy nhau. Điều ấy được chứng tỏ bởi sự kiện phu nhân Westholme đã đến xem thử cô Pierce thức giấc hay chưa và thấy cô này đang ngồi ở cửa lều của mình.”

“Lạy Chúa nhân từ,” viên đại tá chợt ngồi thẳng lên. “Ông đang gợi ý hở?”

“Tôi đang gợi ý rằng sau khi đi xem cho chắc cô Pierce thật sự đang làm gì, vì đây có thể là nhân chứng duy nhất còn thức, phu nhân Westholme trở về lều của mình, mặc quần lửng cưỡi ngựa, mang giày bốt và khoác cái áo màu kaki, tự làm cho mình một cái khăn trùm đầu Ảrập bằng cái khăn lau bụi kẻ carô của bà và một cuộn len… Rồi sau khi đã phục trang như vậy, bà ta mạnh dạn đi thẳng tới lều của bác sĩ Gerard, ngó vào hộp thuốc của ông ấy, chọn lựa một thứ thuốc thích hợp, lấy cái ống tiêm hút vào cho đầy rồi mạnh dạn đi thẳng tới nạn nhân của mình.

“Bà Boynton có lẽ đang ngủ gà ngủ gật. Phu nhân Westholme thật nhanh nhẹn. Bà chộp lấy cổ tay bà già rồi tiêm thuốc vào. Bà Boynton kêu ú ớ - cố nhổm dậy - rồi lại ngồi phịch xuống. Người ‘Ảrập’ lật đật bỏ trốn hẳn rất ngượng ngùng luống cuống. Bà Boynton vung gậy lên, cố nhổm dậy rồi lại rơi phịch xuống ghế.

“Năm phút sau phu nhân Westholme gặp lại cô Pierce và bình luận về cảnh tượng bà ta vừa chứng kiến, ấn vào đầu bà nọ cái kịch bản của bà ta. Rồi họ cùng đi dạo, tạm dừng lại bên dưới mỏm đá, ở đó phu nhân ngước lên la hét với bà già ấy. Bà ta không nhận được lời đáp lại. Bà Boynton đã chết, nhưng phu nhân lại lưu ý cô Pierce: ‘Chỉ khịt mũi với chúng ta như thế thật rất khiếm nhã!’ Cô Pierce chấp nhận lời gợi ý đó - cô ta thường xuyên nghe thấy bà Boynton tiếp nhận một lời nhận xét với một cái khịt mũi - cô ta sẽ rất thành thật thề rằng mình đã nghe, nếu cần. Phu nhân Westholme đã ngồi họp ủy ban khá thường xuyên với các phụ nữ cùng một giuộc với cô Pierce, nên biết đích xác quyền cao chức trọng và cá tính đầy quyền uy lãnh đạo của mình có thể tác động đến họ như thế nào. Điểm duy nhất khiến kế hoạch của bà ta sai lệch đi là việc trả về chỗ cũ cái ống tiêm. Bác sĩ Gerard trở về quá sớm làm đảo lộn mưu đồ của bà ta. Bà hy vọng ông không để ý thấy nó bị mất hoặc có thể nghĩ rằng mình không chú ý tới nó, và bà đem trả lại nó trong đêm.”

Ông dừng lại.

Sarah hỏi: “Nhưng tại sao? Sao phu nhân Westholme lại muốn giết bà Boynton già nua hở ông?”

“Chẳng phải cô từng kể cho tôi nghe phu nhân Westholme đã đứng bên cạnh cô tại Jerusalem khi cô nói với bà Boynton hay sao? Phu nhân Westholme chính là người bà Boynton muốn gởi những lời này: ‘Ta chưa hề quên bất cứ điều gì - không một hành động nào, không một cái tên nào, không một khuôn mặt nào.’ Cứ kết hợp chúng với sự kiện bà Boynton từng là cai ngục ở một nhà tù, cô sẽ có được một ý tưởng thấu đáo về sự thật! Huân tước Westholme đã gặp vợ ông trên một chuyến viễn du bằng đường biển từ nước Mỹ trở về. Còn phu nhân Westholme thì trước khi kết hôn từng là tội phạm thụ một án tù.

“Các vị hiểu bà ta đang ở trong thế tiến thoái lưỡng nan thật kinh khủng rồi chứ? Sự nghiệp của bà, tham vọng của bà, địa vị xã hội cùa bà - tất cả đều đang bị đe dọa! Tội hình sự nào vì nó mà bà ta ở tù thì chúng ta chưa rõ - mặc dù rồi sẽ sớm biết rõ, nhưng chắc hẳn đó là một tội hình sự sẽ phá hoại hữu hiệu sự nghiệp chính trị của bà nếu nó được công bố. Và xin nhớ cho điều này, bà Boynton không phải là một kẻ tống tiền bình thường. Bà ta không đòi tiền. Bà ta muốn có niềm khoái cảm khi hành hạ nạn nhân của mình trong một thời gian rồi sau đó bà sẽ thích thú khi tiết lộ sự thật với một kiểu cách ngoạn mục nhất. Không, khi bà Boynton vẫn còn sống, phu nhân Westholme sẽ không được an toàn. Bà tuân theo chỉ dẫn của bà Boynton phải tới gặp bà ta ở Petra - suốt thời gian qua tôi đã nghĩ thật kỳ lạ khi một phụ nữ có ý thức về vai trò quan trọng của mình như phu nhân Westholme lại ưa thích đi du lịch như một du khách bình thường - nhưng chắc chắn trong tâm trí bà ta đã suy đi tính lại những cách thức và phương tiện để giết người. Bà đã thấy cơ may của mình và đã tiến hành nó một cách táo bạo. Chỉ là bà đã phạm hai sai lầm. Một là nói nhiều quá - mô tả cái quần lửng rách rưới - đã thu hút sự chú ý của tôi, thứ hai là khi bà ta nhận lầm lều của bác sĩ Gerard và ban đầu đã ngó vào trong cái lều nơi Ginevra đang nằm ngủ lơ mơ. Vì vậy mới có câu chuyện - nửa giả vờ nửa nói thật - về một giáo chủ cải trang. Cô ấy đã đảo lộn hết cả, đã tuân theo bản năng để bóp méo sự thật bằng cách làm cho nó có kịch tính nhiều hơn, nhưng những chỉ dẫn ấy có ý nghĩa quá đủ đối với tôi.”

Ông dừng lại một lát.

“Nhưng chúng ta sẽ sớm biết thôi. Hôm nay tôi đã lấy được những dấu vân tay của phu nhân Westholme mà bà ta chẳng hề hay biết. Nếu chúng được gửi tới nhà tù nơi bà Boynton từng làm cai ngục, chúng ta sẽ sớm biết được sự thật khi chúng được đối chiếu với hồ sơ lưu trữ.”

Ông ngừng nói.

Trong khung cảnh tĩnh lặng tạm thời chợt nghe có một âm thanh chát chúa.

“Cái gì vậy?” bác sĩ Gerard hỏi.

“Tôi nghe như là một tiếng súng nổ,” đại tá Carbury bật đứng dậy thật nhanh. “Trong phòng kế bên. Mà này, ai thuê phòng ấy thế?”

Poirot khẽ đáp: “Theo thiển ý của tôi thì - đó là phòng của phu nhân Westholme…”