Trong giờ thấp điểm, khi các phương tiện ít vận hành nhất, tàu cao tốc của hãng New Tohoku đi từ ga Tokyo đến Utsunomiya chỉ mất chưa tới một giờ đồng hồ, bằng quãng thời gian đi từ khu vực ngoại ô Honma sống đến trung tâm thành phố. Cũng chẳng có gì khó hiểu khi hiện nay có nhiều người chuyển ra sống ở vùng ngoại ô và đi làm bằng tàu cao tốc mỗi ngày.

Lúc này chỉ mới quá giờ trưa một chút. Honma tìm thấy một chỗ ngồi trống trên một toa không đặt chỗ trước dành cho người không hút thuốc lá, anh đặt chiếc cặp da xuống sàn cạnh đôi chân mình. Đúng như lịch trình, anh cảm thấy tàu bắt đầu chuyển bánh. Đa phần các hành khách có vẻ đều là những nhà quản lý cao cấp hoặc tầm trung, quãng độ tuổi như Honma: nguồn nuôi sống tuyến đường huyết mạch đến và đi từ khu vực kinh doanh sầm uất của Tokyo.

Một cậu thanh niên ngồi chắn giữa lối đi đang la lối chỉ dẫn vào chiếc điện thoạt di động. Có thể cậu ta đang làm nhiệm vụ trên toa, nhưng có cần phải oang oang thế không nhỉ?

Con tàu chạy xuống hầm ngay sau khi rời ga Tokyo. Sóng viễn thông ở đây hẳn rất tệ, bởi anh chàng điều hành trẻ tuổi kia tắt máy với cái tặc lưỡi giận dữ.

Điện thoại di động vốn đắt tiền, Honma nghĩ, rồi tự hỏi liệu có phải cậu ta mua nó nhờ tín dụng. Còn anh thì sao? Có bao nhiêu trong số những món đồ anh sở hữu được mua về một cách dễ dàng? Có thể là phân nửa đồ nội thất và các món đồ lớn. Mỗi món đồ là một hợp đồng riêng rẽ, cam kết trả dần từng đợt. Nơi đó từng là căn hộ của Chizuko. Mọi thứ trong căn nhà đều mang những màu sắc và đặc điểm cô thích. Anh chỉ được tư vấn giá cả cho cô mà thôi.

Có lẽ cánh đàn ông đều thế cả. Trên thực tế, anh chưa từng gặp anh chàng nào quá kỹ tính khi mua đồ nội thất hay để ý các họa tiết của thảm trải sàn. Chỉ có những người sành sỏi là thường quan tâm đến những món đồ trang trí nội thất. Nhưng mặt này vẫn liên quan đến vấn đề tuổi tác. Ngày nay những người trên dưới hai mươi tuổi sống trong những căn hộ nhỏ thường dành hàng giờ liền nhắm chỗ đặt đồ nội thất lẫn các món đồ lặt vặt. Nhưng vì chẳng có tay cảnh sát mới vào nghề nào ở Cục lại đi hỏi những điều này, anh chỉ có thể tự suy luận mà thôi.

Xem những bức hình trên các báo, các catalog chào bán qua mạng hay chương trình quảng cáo trên tivi của các cửa hàng lớn, có cảm giác như ngày nay những món hàng đẹp đẽ trên thị trường được sản xuất không ngừng. Chỉ cần xem là muốn mua ngay lập tức. Chìa một tấm thẻ ở quầy thu ngân và ký tên lên tờ hóa đơn nhỏ xíu là thói quen dễ mắc phải. Ai lại không muốn nhặt ở chỗ này một ít, chỗ kia thêm ít nữa chứ? Xét đến cùng bản chất ai cũng đều thế cả.

Chẳng có gì nhắc nhủ người ta lúc nào thì nên dừng lại. “Rất đẹp, đúng không? Anh cũng rất thích, phải không nào? Vậy thì mua đi thôi, chần chừ gì nữa!” ước vọng bao giờ cũng dễ bùng lên, nhưng ai sẽ là người nhắc anh về món tiền ngất ngưởng phải trả cuối tháng, hoặc thì thầm “Hôm nay mua sắm chừng đó là đủ rồi”.

Tất nhiên từ góc nhìn của người bán hàng, những điều đó chỉ là đám tẹp nhẹp. “Ai có thời gian chứ?” Họ sẽ nói thế. “Ai rỗi hơi đi lo cho những người không biết tự kiềm chế.”

Điểm dừng đầu tiên ở Ueno khá thưa vắng. Con tàu sớm chuyển bánh trở lại. Hết đường ngầm, tàu trở lên mặt đất, lao vun vút qua những tòa nhà cao tầng. Tiếng loa thông báo điểm dừng tiếp theo, kèm theo thông tin về xe đẩy hàng phục vụ cơm tối.

Bên ngoài ô cửa, Tokyo nhanh chóng lùi lại sau lưng.

Honma nhớ lại cuộc trò chuyện qua điện thoại giữa anh với Sawagi, cô gái ở văn phòng luật sư Mizoguchi. Cô nói rằng tính đến giờ cô đã làm việc cho Mizoguchi được mười năm, ngay từ dạo “khủng hoảng tài chính tiêu dùng” đầu thập niên tám mươi.

“Thời gian đó bản sửa đổi của bộ Luật Kinh doanh Tiền vay được ban hành, trước đó ngành kinh doanh này cực kỳ khắc nghiệt. Bộ luật được thông qua chủ yếu là bởi người dân yêu cầu chính phủ phải có động thái gì đó. Bản thân luật sư Mizoguchi cũng hay bị đe dọa khi ông đòi hỏi các chủ nợ thôi giục nợ. Một cộng sự của luật sư Mizoguchi lúc đó thậm chí còn bị bắn ngay trước cổng nhà. Phải nói là trời phù hộ nên ông ấy không bị thương.” Vô số kẻ mang nợ cũng khốn đốn. Nhưng đa phần bọn họ không dám kêu than, thường chỉ khóc thầm hằng đêm.

“Nếu có ai đe dọa, chỉ việc gọi 110 xin giúp đỡ, phải không nào? Đúng vậy, sẽ có cảnh sát đến nhà anh. Nhưng chỉ cần nói về các khoản nợ, viên cảnh sát sẽ lập tức không muốn nghe thêm nữa. Bọn đầu gấu đâu có ngốc. Bọn chúng chẳng để lại thứ gì có thể coi là chứng cứ chống lại chúng. Chúng chỉ ra sức thâu tóm các món nợ, hoặc là giả vờ tỏ vẻ như thế. Bởi vậy cảnh sát cũng chẳng biết làm gì hơn.”

Honma đã thừa biết trạng thái ngại ngần không muốn bị dính líu của cánh cảnh sát. “Không can thiệp vào những tranh chấp riêng tư, chẳng phải người ta vẫn nói vậy sao?”

Sawagi bật cười. “Chính xác đấy ạ. Mặc dù có trời mới biết, con người ta vốn thích xen vào việc của người khác. Cháu nhớ có người đã đến văn phòng luật rồi la hét rằng, ‘Nếu tôi cứ đối mặt và bị giết, có thể các ông sẽ khiến bọn họ phải để tâm, phải không?’ Thứ duy nhất có mức tăng tiến mà cháu nhận thấy chính là ngày nay đa phần những người mắc nợ và xin tuyên bố phá sản đều thuộc lứa tuổi thiếu nên và thanh niên. Ở vào tuổi ấy, người ta có thể bắt đầu lại từ đầu nếu buộc phải làm thế. Ít nhất thì khoản nợ chưa trả được của họ cũng không làm tan nát một gia đình. Trong khi suốt giai đoạn khủng hoảng tài chính tiêu dùng trước kia, tất cả những gì chú được thấy chính là những ông chồng gánh khoản nợ lên tới hàng triệu yên, khiến cho vợ con họ lao đao lận đận.”

“Nhưng nguyên nhân là do đâu? Và vì sao lại xảy ra vào đầu thập niên tám mươi? Có gì khác biệt đâu nhỉ?” Honma hỏi.

Cô nghĩ một lúc rồi mới nói, “Theo cháu nhận thấy thì các khoản vay mua nhà chính là nguồn gốc sâu xa. Ai cũng muốn có một ngôi nhà của riêng mình, bất chấp mức lãi suất có hợp lý hay không. Người ta thường không kiếm đủ tiền để trả đúng hạn, vì thế họ sớm phải tới gõ cửa những kẻ cho vay nặng lãi, đa phần các trường hợp đều thế.”

“Kéo theo cả gia đình suy sụp.”

“Chính xác. Cháu nhận thấy các vụ việc xảy ra ở khu vực ngoại ô nhiều hơn ở thành phố. Nhưng ngày nay vấn đề này tập trung ở giới trẻ, phải không ạ? Và ở tất cả các thành phố chứ không riêng gì Tokyo. Cháu nghĩ nguyên nhân là do lối sống lãng phí của chúng ta. Chủ nghĩa tiêu dùng đã được đẩy lên quá cao. Chẳng ai được dạy cách quản lý tiền bạc cả.”

Thật đáng mỉa mai khi biết được rằng nhờ những vụ phá sản do vay tiền mua nhà giảm xuống mà giá đất đã tăng vùn vụt.

“Các loại bất động sản hiện nay hết sức đắt đỏ,” cô nói, “cho dù cố gắng đến đâu chăng nữa, người ta cũng chẳng bao giờ có được ngôi nhà đứng tên mình. Đấy là việc khả thi. Vì thế đa phần những người đáng ra được sở hữu nhà lại chẳng màng quan tâm bởi họ biết rằng các khoản nợ sẽ chôn sống mình. Ngày nay một lượng áp đảo các vụ phá sản liên quan đến bất động sản thường bắt đầu với việc người ta vay một lượng lớn tiền để mua các hạng mục đầu tư. Họ nghĩ họ có thể tìm kiếm lợi nhuận từ các dự án nhà thu nhập thấp và mượn hàng đống tiền để mua hàng loạt. Đến một thời điểm thị trường chạm đáy. Bán tống bán tháo vào giai đoạn này, và anh thậm chí còn chẳng thu hồi được khoản vốn đã bỏ ra. Trường hợp ấy thường gặp ở những người ít kinh nghiệm, nhất là những người mua trẻ tuổi. Cũng may không phải đám thiếu niên mà chủ yếu là những thanh niên độ hai ba mươi tuổi. Ngoài ra còn có những người ở thái cực đối lập, những người hưởng tiền trợ cấp hoặc các ông bà già với khoản lương hưu. Chưa tính đến những kẻ mới phất nhờ thị trường chứng khoán.”

Cô nghĩ ngợi thêm một lúc. “Cháu nghĩ rằng nguyên nhân sâu xa của cơn khủng hoảng hồi đầu thập niên tám mươi chính là hội chứng cần-phải-có: cần phải có một ngôi nhà lớn rộng hơn, cần phải có những món đồ sành điệu, cần phải có một cuộc sống tốt đẹp hơn, đa phần đều là những ước vọng đẹp đẽ, nhưng một số lại mang tính ganh đua với những người cùng thế hệ, nhất định phải theo kịp xu hướng. Chính điều này khiến cho cuộc khủng hoảng tài chính tiêu dùng ngày càng trầm trọng. Nhưng đến hôm nay, cháu lại muốn gọi nó là hội chứng phá sản do khuếch trương.”

“Phá sản do khuếch trương?”

“À, vâng. Có thể anh kiếm được một khoản tiền lớn, nhờ cổ phiếu, nhờ nhà thu nhập thấp hay cồ phần các câu lạc bộ đồng quê. Với những người trẻ tuổi, nó sẽ quyết định nơi anh sống, khu vực tốt đẹp nào trong thành phố, làm thế nào để bài trí một căn hộ thật lung linh, những bộ cánh thời thượng, một chiếc xe hơi kiểu dáng thể thao... tất cả đều là để khuếch trương, đúng không ạ? Ai ai cũng theo đuổi những ảo vọng. Dấn bước vào thế giới tài chính tiêu dùng, vẫn với các quy định lỏng lẻo từ trước tới nay, mỗi người cho vay chỉ quan tâm đến một điểm mấu chốt... Chú muốn nghe điều thực sự ngớ ngẩn không? Ngày nay, các ngân hàng đã lập nên nhiều công ty riêng lẻ để cung cấp các dịch vụ tài chính không bảo đảm, cũng giống như những kẻ cho vay nặng lãi, đúng không? Vậy đấy, vấn đề nằm ở chỗ, miễn công ty đó do một ngân hàng điều hành, nó sẽ không bị coi là vi phạm Luật Kinh doanh Tiền vay sửa đổi.”

Suốt quãng thời gian cô nói, âm thanh nền khá nhộn nhạo: tiếng người nói, tiếng điện thoại reo. Nó khiến Honma liên tưởng đến một chuyến tàu đông chật người đang bẻ lái, chuyển qua cung đường khác, cung đường không dẫn nó lao thẳng xuống bờ vục thẳm.

“Chú Honma này, chú nhớ không, lần trước chú ghé qua, chúng ta đã trò chuyện về những truyền thuyết xung quanh vợ hoàng đế Ichijo. Câu chuyện khiến cháu vô cùng hứng thú, thế nên mới đây cháu đã đọc lại cuốn Truyền thuyết Genji. Cháu mê cuốn này cực kỳ.” Cô nói, kết thúc cuộc đàm thoại bằng giọng nhẹ bẫng. Vì sao cô có thể làm việc hăng say đến vậy mà vẫn có thời gian đọc một trong những tiều thuyết trường thiên dài nhất trong văn chương thế giới, điều này đối với Honma vẫn là một bí ẩn.

Honma không sao xua đuổi được Shoko khỏi tâm trí mình, ngay từ khi ngày mới bắt đầu. Lúc ăn sáng, anh mở tờ báo ra nhưng chẳng đọc nói một từ, cố gắng lắm mới liếc được một góc trang nhất trong khi uống cà phê. Bỏ quách đi cho xong, anh thầm nhủ, tay đấm mạnh vào trán.

“Bố đau đầu ạ?” Makoto hỏi anh. Rõ ràng thằng bé nhớ việc mẹ nó hay bị đau nửa đầu. Chizuko thỉnh thoảng vẫn day day hai bên thái dương. Còn có những việc khác tương tự. Rất nhiều thói quen nhỏ của Chizuko đã ăn sâu trong Makoto. Giữa tiết trời đặc biệt lạnh giá, vào quãng này trong năm, cô thường mặc đồ ngủ sau khi cởi cùng lúc các lớp áo len, áo kiểu cho đến áo lót. Sáng hôm sau cô sẽ choàng vội vàng các món trang phục qua đầu cùng lúc. Một cách quá tuyệt, khi muốn làm biếng.

Nhưng trời lạnh lắm, cô vừa nó vừa cười, coi việc ấy chẳng có gì sai cả. Anh cứ thử đi thì biết. Hoàn toàn dễ chịu và ấm áp.

Anh đã thử nếu có thể, dù vậy, Honma chẳng bao giờ làm được. Luôn luôn có một lớp áo nào đó, sơ mi hoặc áo phông, bị trật ra. Kể cả khi anh đã tròng được hết các áo qua đầu, vẫn có cảm giác trái trái lạ kỳ. Anh lại phải cởi hết ra, rồi lần lượt mặc từng cái vào.

Anh quá cứng nhắc theo thói cũ, Chizuko kết luận.

Lạ một nỗi là mùa thu năm ngoái, anh thấy Makoto làm y hệt thế. Lạ bởi vì khi mẹ nó còn sống, cô vẫn giúp nó cởi quần áo rất cẩn thận, từng lớp một. Thế mà giờ đây, sau từng ấy năm cô qua đời, thằng bé bất thần làm như mẹ nó ngày xưa mà không hề ý thức về việc đó. Khi Honma nói ra, đôi mắt Makoto mở tròn xoe ngạc nhiên. Mẹ con ấy ạ?

Như vậy những người quá cố vẫn lưu lại dấu vết trong cuộc đời này, giống bộ áo quần vừa cởi vẫn lưu lại hơi ấm của người mặc.

Lý luận tương tự vẫn đúng với trường hợp của Shoko Sekine, Honma ngẫm nghĩ trong khi ngồi trên cùng chuyến tàu của hãng New Tohoku mà cô từng ngồi, trên đường về Utsunomiya, cũng giống như việc cô gái ăn cắp tên họ cô từng làm. Và cũng với cùng lý do - tìm hiểu thêm về Shoko. Một chuyến tàu cao tốc hướng về quê hương cô ta, xuyên qua cùng những cung đường, ngang qua cùng những mái nhà.

Khi mẹ Shoko ngã xuống khỏi những bậc thang đó, người tìm thấy bà và gọi xe cứu thương là một cô gái trẻ, Maki đã kể thế.

Không thể ước đoán vô cớ được, Honma nghĩ. Nhưng anh chẳng thể ngăn mình tự hỏi: liệu Shoko giả có đón cùng chuyến tàu này đi giết mẹ Shoko thật không?