"Và tôi thật mừng vì anh đã làm thế, người bạn già thân mến," Trevalyon ấm áp lên tiếng, khi họ lên xe ngựa đi về nhà, dọc đường trò chuyện rôm rả và tâm huyết trong lúc thong thả điều khiển con ngựa đi chầm chậm với vẻ đẫn đờ. Sau bữa tối, họ duỗi thẳng chân trên những tấm thảm trải trên bãi cỏ dưới bầu trời tháng Sáu yên bình; họ ngồi ở đây chưa được bao lâu thì vị mục sư, cũng là người bạn chung của họ, ông Douglas, thong thả băng qua công viên để sang hút tẩu thuốc cùng họ.

"Anh thấy đấy, chẳng mất bao lâu để tôi nghe tin anh tới," ông nói và chọn tư thế thoải mái nhất trên chiếc ghế dài trong vườn.

"Và tôi khỏi phải nói cũng biết mình mừng thế nào, Douglas ạ; tôi chỉ tiếc là anh không qua dùng bữa tối với chúng tôi; nếu Trevalyon không đi cùng tôi thì có lẽ tôi đã tìm sang anh từ lâu rồi."

Để mặc Haughton và Douglas trò chuyện về chuyện cũ chuyện mới, Trevalyon nằm hoàn toàn bất động, khi thì mơ màng lúc lại hút thuốc, rồi khi khoảng lặng buông xuống, anh cất lời:

"Cả hai anh đều không thể hình dung nổi tôi tận hưởng sự nghỉ ngơi này đến mức nào đâu; dạo này tôi gặp khá nhiều phiền muộn và cứ có cảm giác bứt rứt," đoạn anh nhận ra vị mục sư đang nhìn mình dò xét, "và nơi này chẳng khác nào thiên đường; thực tình tôi nghi ngờ liệu chúng ta có xứng đáng với Cánh đồng Elysium nào hơn thế; chúng ta sẽ thấy sự bình yên thư thái còn mê hoặc hơn thế nếu ta chỉ hằng mong mỏi (tôi đoán chừng chừng nào con người còn phàm trần thì chừng đó còn khao khát một điều gì đó), vài người phụ nữ duyên dáng, khi ấy chúng ta sẽ có cả một vương quốc dành riêng cho Epicurus. Buổi chiều tà, với những sắc màu tinh khôi, dịu dàng lan tỏa khắp nơi, những chiếc bóng dài nhạt dần rồi tan biến vào màn đêm, tựa như những đợt sóng bất an cuối cùng, vầng trăng non lững lờ mọc lên để soi rọi những gương mặt đầy âu yếm của những ai đang ở trong bến bờ bình yên này, hương thơm của những đóa hoa ngoài kia khi chúng nhấp chén sương mai, những dáng hình kiều diễm từ đôi tay nghệ nhân tạc tượng đứng trắng ngần giữa thảm cỏ xanh, và những chiếc lá xào xạc dịu êm lay động trong gió phía trên, như đang thì thầm khúc ca tình yêu buổi chiều tối. Haughton anh bạn quý, anh sở hữu một điền trang lộng lẫy nhường này, và xin Chúa ban ơn," anh tha thiết nói thêm, "mong rằng anh sẽ ngập tràn mãn nguyện và hạnh phúc."

"Nguyện xin Chúa ban ơn," người bạn của anh chân thành đáp.

"Amen," vị mục sư nói: "vậy là lũ nhiều chuyện nói đúng rồi, anh sắp bước lên bệ thánh của Chúa, để kết hôn với một nữ tỉ phú người Mỹ phải không."

"Đúng vậy; anh có nghĩ tôi làm đúng không; hãy nói cho tôi nghe với tư cách một người bạn già đáng tin cậy," anh nghiêm nghị hỏi.

"Đàn ông ai rồi cũng nên kết hôn, anh hẳn phải biết chọn ai chứ, một kẻ từng trải bốn phương như anh; dinh cơ này cần có người quản lý; anh là một quản gia tận tụy và lương thiện, rộng rãi giúp đỡ người nghèo mà chẳng hề tiếc rẻ, dẫu cho nguồn thu nhập hiện tại của anh có hạn; phải, dứt khoát là anh nên kết hôn và dứt khoát phải có người nối dõi," ông mỉm cười nói thêm.

"Vì anh thấy thế là khôn ngoan, tôi lại ước gì mình đã tròng xiềng xích vào cổ từ trước, nhất là khi việc tạo một mái ấm cho Vaura yêu dấu của tôi chính là động lực lớn nhất, để rồi giờ đây con bé sắp kết hôn trong khi tôi đáng lẽ đã có thể giữ nó bên mình suốt ngần ấy năm; còn chuyện người nối dõi thì tôi chẳng mảy quan tâm; thuở trẻ tôi từng yêu, và giả như tôi được yêu lại," anh cay đắng nói; "thì giờ này con đàn cháu đống rồi, và giờ thì tại cô ấy cả thôi," anh yếu ớt thốt lên, "nếu canh bạc này không mang lại cho tôi hạnh phúc."

"Đừng bận tâm chuyện quá khứ nữa anh bạn quý, chúng ta đã gác lại nó rồi," vị mục sưân cần nói; "hãy chung thủy với người vợ sắp cưới của anh; 'Trung trinh đến chết' (châm ngôn của chính gia tộc anh), hay là sự ô nhức, mà Chúa hãy cứu chúng ta khỏi điều đó, chúng ta chẳng dính líu gì; người đàn ông trung thủy với vợ mình thì có quyền mong đợi sự tận tụy tương xứng từ phía cô ấy."

"Cuộc sống hôn nhân của chính anh rất hạnh phúc," Trevalyon tha thiết nói.

"Đúng vậy; thiên đường hãy ban cho cả hai anh điều đó! Trevalyon, anh sẽ tha thứ cho một người bạn già chứ (và cũng là bạn của cha anh nữa); anh vừa nói rằng mình 'gặp khá nhiều phiền muộn dạo gần đây', liệu đó có phải là chuyện anh có thể tâm sự với tôi—sẻ chia sẽ vơi bớt muộn phiền mà?"

"Tôi cảm ơn anh, Douglas; anh thật tốt bụng. Tôi đang có dự định ghé thăm điền trang của mình, và mỗi lần như thế lòng tôi lại ngập tràn những ký ức buồn bã; những người tá điền của tôi, dưới thời vị quản gia cũ, cũng tỏ ra vô cùng bất mãn; thế nên tôi sẽ lên chuyến tàu Great Northern vào lúc bình minh ngày mai để đi Northumberland. Dạo này tôi thấm thía vô cùng gánh nặng của cuộc đời cô độc, hệ quả từ những hoài bão tan vỡ của người cha kính yêu; nỗi đau đớn tột cùng; sự bỏ rơi."

"Thứ lỗi cho tôi, hình như anh đang chịu lời thề độc thân trước cha mình thì phải."

"Đúng vậy."

“Đó không phải là một lời thề nguyền chứ?”

"Không, tôi chỉ hứa để xoa dịu tâm trí đầy dằn vặt của ông thôi, với sự hiểu biết của tôi về phụ nữ thì điều đó quá dễ dàng."

"Cho phép tôi hỏi thêm một câu nữa. Tôi thiết nghĩ chẳng cần nói thì anh cũng biết, tôi không hề bị thúc đẩy bởi sự tò mò vô bổ nào chứ?"

"Anh muốn hỏi gì cũng được, Douglas."

"Anh chưa từng gặp người phụ nữ nào khiến anh phải hối hận vì lời hứa đó sao."

"Chưa từng!"

Nhưng một cảm xúc mới lạ và kỳ lạ đã khuấy động tâm can anh, rằng có lẽ, nếu anh từng gặp đứa trẻ Vaura thuở nào, nay đã là một thiếu nữ, anh đã không thể đáp lại như vậy. Có một khoảng lặng sau khi anh trả lời Douglas, chỉ với một từ duy nhất—"Chưa từng."

"Tôi nợ anh lời giải thích cho những câu hỏi của mình. Con trai tôi, Roland, viết thư cho tôi rằng câu chuyện về việc anh tư thông trốn đi cùng Fanny Clarmont đang bị đào bới lại, với thêm thắt khá nhiều chi tiết giật gân về việc cô ta chính là người vợ bí mật của anh."

"Thật sao," Trevalyon thản nhiên nói, "Mụ Tin Đồn hẳn đang cạn kiệt chuyện thị phi lắm nên mới phải nhai lại một vụ từ chục năm trước."

"À," vị mục sư thầm nghĩ, "tiếc thay đó lại là sự thật." Nhưng Haughton thì không nghĩ vậy, anh chồm người ngồi dậy, kích động nói:

"Anh coi nhẹ nó quá đấy, Trevalyon, hãy dập tắt ngay lập tức và mãi mãi! Anh thừa biết, anh chưa từng cưới cô ta."

"Mụ Tin Đồn bảo là tôi có," anh đáp với vẻ bình thản tột độ.

"Vớ vẩn; hãy đổ vạ cho đúng kẻ đi anh bạn; ghi nhớ lời tôi, đó là trò của hắn; dù lý do hiện tại của hắn là gì, thì hắn vẫn đồi bại tận gốc rễ như xưa nay, và mãi mãi là kẻ thù của anh."

"Đúng vậy, Haughton; nhưng trời nóng thế này thì không đáng để thượng cẳng chân hạ cẳng tay đâu," anh lười biếng đáp.

"Mười một giờ rồi!" vị mục sư kêu lên, "Tôi phải chúc ngủ ngon cả hai anh thôi; Haughton, tôi gửi tới anh những lời chúc tốt đẹp nhất; chúng tôi sẽ mừng hết lớn khi có anh trở lại giữa chúng ta, cùng những người thân yêu khác, phu nhân Esmondet và bé Vaura ngọt ngào của chúng ta; tạm biệt Trevalyon, tôi rất lấy làm tiếc vì đã đem những lời của Mụ Tin Đồn ra nói để rồi làm vẩn đục những suy nghĩ của anh."

"Anh chẳng có gì phải tiếc nuối cả, Douglas ạ, tôi quá quen với những trò đùa của Mụ Tin Đồn rồi; mụ chỉ đang xào nấu lại tội nghiệp Fanny Clarmont trong một bộ cánh mới thôi; dưới vỏ bọc 'người vợ bí mật', cô ta chưa từng xuất hiện bao giờ. Tạm biệt nhé; tôi ước gì mình có thể ở lại chốn cũ thân thương này suốt đêm, để rồi cả hai chúng tôi sẽ cùng anh tản bộ qua công viên."

"Thế thì tuyệt biết mấy; mong sớm gặp lại; chúc ngủ ngon và bảo trọng nhé cả hai anh."

Vị mục sư đã đi khuất, chiếc xe ngựa lại được dùng đến; tại nhà ga,

Haughton tha thiết nói—

"Tạm biệt nhé, người bạn già thân mến; tôi tiếc là anh không thể ở lại với tôi đến phút chót, nhưng tôi sẽ mong chờ chuyến ghé thăm kéo dài vài tháng của anh vào mùa thu tới, trước khi mùa hội hè bắt đầu; chúc ngủ ngon, tôi thấy khỏe khoắn hơn hẳn sau buổi trò chuyện của chúng ta."

"Tạm biệt Eric, tạm biệt nhé; lòng tôi quá nghẹn ngào để nói nhiều lời. Chúa phù hộ anh! Vĩnh biệt."

Và với một cái bắt tay thật chặt, lâu cùng một ánh nhìn sâu thẳm, hai người bạn với tình bạn thắm thiết như Orestes và Pylades, từ giã nhau.