Mối quan hệ giữa hai gia đình vào thời kỳ này đã gần như khôi phục lại được như hồi mùa thu, hơn bất kỳ điều gì mà những người trong cuộc từng dám hy vọng. Sự trở lại của Henry Crawford và sự có mặt của William Price đóng vai trò lớn trong chuyện này, nhưng phần nhiều vẫn nhờ vào thái độ vượt trên cả sự dung thứ của Sir Thomas đối với những nỗ lực làm thân từ phía nhà mục sư. Tâm trí ông, giờ đây đã thảnh thơi khỏi những bận tâm từng đè nặng ban đầu, có dư dả thời gian để nhận ra nhà Grant cùng những vị khách trẻ tuổi của họ thực sự là những người đáng để qua lại; và dù ông hoàn toàn coi thường việc mưu tính hay toan tính cho bất kỳ cuộc hôn nhân vụ lợi nào dù có vẻ khả thi nhất đối với người ruột thịt yêu quý của mình, thậm chí khinh miy coi sự nhạy bén thái quá trong những chuyện ấy là một sự tiểu tiết, ông vẫn không thể không nhận thấy, một cách phóng khoáng và dửng dưng, rằng Mr. Crawford đang có phần dành sự quan tâm đặc biệt cho cô cháu gái mình — và có lẽ (dù bản thân không nhận thức được) điều đó cũng khiến ông dễ dàng ưng thuận những lời mời hơn.
Tuy nhiên, sự sẵn lòng của ông khi nhận lời đến dùng bữa tại nhà mục sư — sau khi lời mời chung cuối cùng cũng được đưa ra qua bao lần đắn đo, do dự không biết có đáng hay không, "bởi vì Sir Thomas có vẻ chẳng mặn mà gì, còn Lady Bertram thì quá ư ì ạch!" — hoàn toàn xuất phát từ phép lịch sự và thiện ý, chứ chẳng dính dáng gì đến Mr. Crawford, ngoại trừ việc anh ta là một thành viên trong nhóm khách dễ mến; bởi vì chính trong chuyến ghé thăm đó, ông mới bắt đầu nghĩ rằng bất kỳ ai hay để ý những chuyện vơ vẩn ấy hẳn đã tưởng lầm Mr. Crawford là kẻ đang theo đuổi Fanny Price.
Mọi người đều cảm nhận buổi gặp gỡ thật dễ chịu, vì thành phần tham dự có sự pha trộn cân đối giữa những người biết trò chuyện và những người biết lắng nghe; bữa tối vừa sang trọng lại dồi dào theo đúng phong cách quen thuộc của nhà Grant, và quá đỗi quen thuộc với tất cả mọi người nên chẳng thể khơi gợi cảm xúc gì, ngoại trừ Mrs. Norris — người chưa bao giờ có thể điềm tĩnh ngắm nhìn chiếc bàn rộng hay số lượng món ăn trên đó, và luôn luôn vướng vào chút phiền toái khi đám gia nhân đi qua sau lưng ghế mình, để rồi mang về một niềm xác tín mới mẻ rằng với chừng ấy món ăn thì thế nào cũng có vài món bị nguội ngắt.
Đến buổi tối, theo như dự tính trước của Mrs. Grant và cô em gái, sau khi đã lập xong bàn chơi bài whist, vẫn còn đủ người để chơi một ván bài vòng tròn; và ai nấy đều ngoan ngoãn chiều theo ý số đông mà chẳng mòi kén chọn như thường lệ trong những dịp như thế, thế là trò bài speculation được quyết định nhanh gần như trò whist; và Lady Bertram chẳng mấy chốc rơi vào tình thế oái oăm khi bị hỏi đến ý kiến xem mình thích trò nào hơn, buộc phải rút bài chơi whist hoặc không. Bà chần chừ. May thay Sir Thomas đã ở gần đó.
– Tôi phải làm gì đây, Sir Thomas? Whist và speculation; trò nào sẽ làm tôi tiêu khiển hơn đây?
Sir Thomas, sau một thoáng suy nghĩ, bèn khuyên chơi speculation. Bản thân ông là một tay chơi whist cừ khôi, và có lẽ ông cảm thấy việc có bà làm bạn đồng hành sẽ chẳng lấy gì làm thú vị cho lắm.
– Được thôi, – phu nhân đáp lại với vẻ mãn nguyện; – vậy chơi speculation đi, thưa Mrs. Grant. Tôi chẳng biết gì sất, nhưng Fanny sẽ phải dạy tôi.
Lúc ấy, Fanny liền chen vào với vẻ lo lắng khẳng định rằng mình cũng dốt đặc cán mai chẳng kém; cô chưa từng chơi hay thậm chí từng thấy ai chơi trò đó bao giờ trong đời; và Lady Bertram lại chần chừ thêm một thoáng; nhưng trước những lời quả quyết của mọi người rằng chẳng có trò gì dễ hơn thế, đó là trò chơi đơn giản nhất trên cờ bạc, cùng lúc Henry Crawford bước lên với lời khẩn khoản tha thiết xin được phép ngồi giữa phu nhân và Miss Price để kèm cặp cả hai, mọi chuyện cuối cùng cũng được định đoạt; và Sir Thomas, Mrs. Norris, cùng vợ chồng mục sư Grant ngồi vào chiếc bàn mang đậm phong thái và phẩm giá trí tuệ đỉnh cao, còn sáu người còn lại, dưới sự chỉ đạo của Miss Crawford, quay quần quanh chiếc bàn kia. Đó là một sự sắp đặt tuyệt vời đối với Henry Crawford, bởi anh được ngồi sát bên Fanny, tay bận rộn luôn phiên khi phải lo bài vở cho tận hai người lẫn của chính mình; vì dẫu Fanny chỉ mất vỏn vẹn ba phút để nắm bắt các quy tắc trò chơi, anh vẫn phải truyền cảm hứng, kích thích máu thắng thua, và tôi luyện sự sắt đá cho trái tim cô — nhất là khi phải đối đầu với William, đó thực sự là một việc đầy thử thách; còn về phần Lady Bertram, anh sẽ phải gánh vác toàn bộ danh tiếng và tài vận của bà trong suốt cả buổi tối; và nếu đủ nhanh trí để ngăn bà không lật xem bài ngay khi vừa chia xong, anh còn phải chỉ đạo mọi đường đi nước bước của bà cho đến tận ván cuối.
Anh đang vô cùng phấn chấn, làm mọi việc với vẻ nhàn nhã đầy vui thú, tỏ ra xuất chúng trong mọi tình huống ứng biến linh hoạt, nhanh trí cùng nét mặt trơ trẽn đầy tinh nghịch làm rạng danh cả ván bài; và chiếc bàn tròn quả là một sự tương phản vô cùng thoải mái so với bầu không khí điềm đạm, trang nghiêm và trật tự của bàn bên cạnh.
Đã hai lần Sir Thomas hỏi thăm xem phu nhân của mình có vui thú và thắng lợi gì không, nhưng đều công cốc; chẳng có khoảng dừng nào đủ lâu đối với nhịp điệu từ tốn của ông; và chẳng thể biết rõ tình hình của bà cho đến khi Mrs. Grant có thể, vào cuối ván bài thứ nhất, bước đến để ngỏ lời xã giao.
– Tôi hy vọng phu nhân cảm thấy hứng thú với trò chơi này.
– Ồ chúa ơi, có chứ! Quả thực rất giải trí. Một trò chơi kỳ quặc thật. Tôi chẳng hiểu gì sất. Chẳng bao giờ được nhìn thấy bài của mình; và Mr. Crawford lo hết mọi việc.
– Bertram này, – Crawford cất lời một lúc sau đó, chớp lấy khoảnh khắc ván bài đang chùng xuống, – tôi chưa từng kể cho anh nghe chuyện xảy ra với tôi ngày hôm qua trên đường cưỡi ngựa về nhà nhỉ.
Họ đã đi săn cùng nhau và đang trên một chặng đua nước rút hào hứng, cách khá xa Mansfield, thì con ngựa của Henry Crawford bị tuột móng, buộc anh phải bỏ dở cuộc đua và tìm đường quay về cách nhanh nhất. – Tôi đã bảo với anh là tôi bị lạc đường sau khi qua khỏi trang trại cũ có hàng cây tùng, bởi tôi vốn chẳng bao giờ chịu hỏi đường; nhưng tôi chưa kể cho anh nghe rằng, với cái vận may quen thuộc của mình — vì tôi chưa từng làm gì sai mà lại không vớt vát được gì — đúng giờ đúng khắc, tôi lại lạc vào đúng cái nơi mà tôi vẫn luôn tò mò muốn mục kích. Ngay khi vừa rẽ qua khúc cua của một ngọn đồi thoai thoải cỏ mọc xanh rì, tôi thình lình thấy mình lọt thỏm giữa một ngôi làng nhỏ thanh tĩnh nằm giữa những ngọn đồi thoai thoải; trước mặt tôi là một con suối nhỏ có thể lội qua, bên tay phải là một nhà thờ tọa lạc trên một gò đất nhỏ — một nhà thờ nổi bật với vẻ uy nghi và đẹp đẽ so với một chốn thôn quê như thế, xung quanh chẳng bóng dáng nổi một ngôi nhà của quý tộc hay chí ít là nửa phần quý tộc, ngoại trừ duy nhất một căn — có lẽ là nhà xứ — nằm cách gò đất và nhà thờ ấy chỉ bằng một tầm ném đá. Nói tóm lại, tôi đã đặt chân đến Thornton Lacey.
– Nghe có vẻ giống đấy, – Edmund đáp; – nhưng anh đã rẽ theo ngả nào sau khi qua trang trại của Sewell vậy?
– Tôi không trả lời những câu hỏi lạc đề và đầy mánh khóe như thế đâu; dù rằng nếu tôi có đáp lại tất cả những gì anh có thể vặn vọ trong suốt một tiếng đồng hồ, anh cũng chẳng bao giờ chứng minh được đó không phải là Thornton Lacey — bởi đích thị là nó rồi còn gì.
– Thế ra anh đã hỏi thăm đấy chứ?
– Không, tôi chẳng bao giờ hỏi han ai cả. Nhưng tôi có nói với một lão đang vá hàng rào rằng đó là Thornton Lacey, và lão ta đã gật đầu xác nhận.
– Anh có trí nhớ tốt thật đấy. Tôi quên bẵng mất là mình từng kể cho anh nghe nhiều đến thế về nơi đó.
Thornton Lacey chính là tên gọi của giáo khu sắp tới của anh, điều mà Miss Crawford thừa biết; và sự quan tâm của cô đối với cuộc ngã giá quân bấy của William Price bỗng tăng vọt.
– Nào, – Edmund tiếp lời, – thế anh thấy nơi đó thế nào?
– Quá tuyệt ấy chứ. Anh đúng là một kẻ may mắn. Sẽ có khối việc phải làm trong ít nhất năm mùa hè nữa thì nơi đó mới có thể dọn vào ở được đấy.
– Không, không, làm gì đến mức tệ thế. Tôi đồng ý là cái sân trại cần phải được dời đi; nhưng tôi không thấy có vấn đề gì khác nữa. Ngôi nhà không hề tệ chút nào, và một khi cái sân được dời đi, ta hoàn toàn có thể tạo ra một lối dẫn vào vô cùng khả dĩ.
– Cái sân trại phải được dọn sạch hoàn toàn, và trồng cây che khuất đi tiệm thợ rèn bên cạnh. Ngôi nhà phải được quay mặt về hướng đông thay vì hướng bắc — ý tôi là lối vào và các phòng chính phải nằm ở phía đó, nơi có phong cảnh thực sự rất đẹp; tôi dám chắc là làm được. Và lối vào của anh phải đi xuyên qua khu vườn hiện tại. Anh phải lập một khu vườn mới ở phía sau nhà hiện nay; như thế sẽ mang lại hướng đẹp nhất trên đời, thoai thoải về phía đông nam. Địa thế có vẻ được sinh ra là để dành cho việc đó. Tôi đã phóng ngựa năm mươi thước dọc theo con hẻm nhỏ giữa nhà thờ và ngôi nhà để quan sát xung quanh; và thấy rõ mọi chuyện có thể sắp xếp thế nào. Chẳng gì dễ dàng hơn thế. Những đồng cỏ nằm bên kia khu vườn tương lai, cũng như phần vườn hiện tại, uốn lượn từ con hẻm tôi đang đứng sang hướng đông bắc, nghĩa là hướng ra con đường chính xuyên qua làng, tất nhiên là phải gộp chung lại tất cả; đó là những thảm cỏ tuyệt đẹp, được chấm phá điểm xuyết bởi những hàng cây xanh mát. Chắc chúng thuộc về giáo khu nhỉ; nếu không, anh phải mua lại chúng. Sau đó là con suối — phải làm gì đó với con suối ấy; nhưng tôi chưa quyết định dứt khoát được. Tôi có sẵn hai hay ba ý tưởng.
– Và tôi cũng có hai hay ba ý tưởng đây, – Edmund nói, – và một trong số đó là phần lớn kế hoạch của anh dành cho Thornton Lacey sẽ chẳng bao giờ được đem ra áp dụng đâu. Tôi chỉ cần ít điểm trang và lộng lẫy hơn thế. Tôi nghĩ ngôi nhà cùng khuôn viên có thể được tu sửa sao cho ấm cúng, mang dáng dấp của dinh cơ một quý ông mà không phải tốn kém quá nhiều, thế là đủ với tôi; và tôi hy vọng, cũng sẽ đủ với tất cả những ai quan tâm đến tôi.
Miss Crawford, có chút hoài nghi và bất mãn trước giọng điệu cùng cái nhìn nửa vời đi kèm với lời bày tỏ hy vọng vừa rồi của anh, liền nhanh chóng kết thúc vụ ngã giá với William Price; và khi chớp được quân bấy của cậu với cái giá cắt cổ, cô thốt lên: Nào, tôi sẽ chơi nén bạc cuối cùng như một người phụ nữ hào sảng. Chẳng có thứ thận trọng lạnh lùng nào ở đây cả. Tôi sinh ra không phải để ngồi một chỗ mà chẳng làm gì. Nếu tôi thua cuộc, thì đó tuyệt đối không phải vì đã không đấu tranh hết mình cho nó.
Ván bài thuộc về cô, dù phần thưởng thu về chẳng bõ bèn gì so với cái giá cô phải trả để giành lấy nó. Một ván bài mới bắt đầu, và Crawford lại tiếp tục bàn về Thornton Lacey.
– Kế hoạch của tôi có thể chưa phải là tối ưu: tôi không có nhiều phút để vạch ra nó; nhưng anh bắt buộc phải làm kha khá việc đấy. Nơi đó xứng đáng được như vậy, và anh sẽ thấy mình chẳng thể thỏa mãn với những gì kém hơn tiềm năng vốn có của nó đâu. (Xin lỗi phu nhân, ngài không được nhìn bài của mình đâu. Nào, cứ để chúng ở ngay trước mặt ngài.) Nơi đó xứng đáng với điều đó, Bertram ạ. Anh nói đến việc mang lại cho nó dáng dấp của một dinh cơ quý ông. Điều đó sẽ đạt được bằng việc dời cái sân trại đi; bởi vì, ngoài cái sự bất tiện khủng khiếp đó ra, tôi chưa từng thấy một ngôi nhà nào cùng loại lại mang đậm dáng dấp của một dinh cơ quý ông đến thế, mang phong cách vượt trên cả một căn nhà xứ thông thường — vượt trên mức chi phí vài trăm bảng một năm. Đó không phải là một tập hợp lộn xộn những căn phòng đơn thấp lè tè, với số mái nhà nhiều ngang ngửa số cửa sổ; nó không bị gò bó trong cái vẻ thô kệch chật hẹp của một ngôi nhà trang trại hình vuông: đó là một ngôi nhà vững chãi, rộng rãi, trông như một dinh thự mà người ta có thể mường tượng ra rằng một dòng dõi điền chủ lâu đời đáng kính đã sinh sống qua bao thế hệ, suốt ít nhất hai thế kỷ, và giờ đây đang tiêu từ hai đến ba nghìn bảng một năm ở đó. Miss Crawford lắng nghe, và Edmund đồng tình với điều này. – Dáng dấp của một dinh cơ quý ông, vì thế, anh chắc chắn sẽ tạo ra được nếu anh chịu làm gì đó. Nhưng nó còn có tiềm năng lớn hơn nhiều. (Để tôi xem nào, Mary; Lady Bertram cược một tá cho quân hậu đó; không, không, một tá thì quá giá so với nó rồi. Lady Bertram không cược một tá đâu. Phu nhân không màng đến nó đâu. Tiếp tục đi, tiếp tục đi.) Bằng một vài cải tiến như tôi đã gợi ý (tôi không thực sự bắt anh phải răm rắp theo kế hoạch của tôi đâu, dẫu rằng nhân tiện đây, tôi nghi ngờ liệu có ai nghĩ ra được ý tưởng nào khá hơn không) anh có thể nâng tầm cho nó. Anh có thể biến nó thành một cơ ngơi thực thụ. Từ một dinh cơ quý ông đơn thuần, qua những cải tạo sáng suốt, nó sẽ biến thành nơi chốn của một người có học thức, có gu thẩm mỹ, phong cách tân thời, và những mối quan hệ rộng rãi. Tất cả những điều đó có thể được khắc họa lên đó; và ngôi nhà ấy sẽ khoác lên mình một diện mạo khiến bất kỳ kẻ lữ hành nào đi ngang qua cũng phải đinh ninh chủ nhân của nó là một đại địa chủ trong vùng — nhất là khi nơi đây chẳng có dinh cơ của một vị hương quản thực thụ nào để mà tranh chấp vị thế ấy — một hoàn cảnh, nói nhỏ với nhau nghe nhé, làm tăng thêm giá trị cho một vị thế như vậy về mặt đặc quyền và sự độc lập vượt ngoài mọi sự tính toán. Tôi tin là anh cũng nghĩ như vậy” (quay sang Fanny với một giọng điệu dịu dàng hơn). “Em đã từng thấy nơi đó bao giờ chưa?”
Fanny khẽ lắc đầu nguây nguẩy, rồi tìm cách che giấu sự quan tâm của mình đối với chủ đề này bằng cách dồn hết sự chú ý vào người anh trai — kẻ đang cố gắng mặc cả cay đắng và tìm cách “chặt chém” cô hết mức có thể; nhưng Crawford vẫn tiếp tục: “Không, không, em không được nhường quân hậu đó đâu. Em đã mua nó quá đắt, và anh trai em thì trả chưa bằng nửa giá trị của nó đâu. Không, không, thưa anh bạn, bỏ tay ra, bỏ tay ra nào. Em gái anh không nhường quân hậu đâu. Con bé đã quyết định thế rồi. Ván này chắc chắn sẽ thuộc về em,” anh quay sang cô lần nữa; “nó chắc chắn sẽ thuộc về em.”
– Và Fanny thì thà rằng nó thuộc về William còn hơn, – Edmund mỉm cười nhìn cô nói. – Tội nghiệp Fanny! Chẳng được phép tự cheat bản thân theo ý muốn!
– Mr. Bertram, – Miss Crawford cất lời vài phút sau đó, – anh thừa biết Henry là một chuyên gia cải tạo xuất sắc đến nhúng nhường, thế nên anh chẳng thể nào tham gia vào bất kỳ công trình kiểu như vậy ở Thornton Lacey mà lại bỏ qua sự giúp đỡ của anh ấy. Thử nghĩ xem anh ấy từng hữu ích thế nào ở Sotherton! Thử nghĩ xem những kỳ tích vĩ đại nào từng được tạo ra ở đó khi tất cả chúng ta cùng anh ấy lái xe đi dạo quanh khuôn viên vào một ngày hè tháng Tám nóng nực, và chứng kiến thiên tài của anh ấy bùng nổ cơ chứ. Chúng ta đã đến đó, rồi lại trở về nhà; và những gì đã được thực hiện ở đó thì khỏi phải bàn!
Ánh mắt Fanny hướng về phía Crawford trong giây lát với một biểu cảm vượt trên cả vẻ nghiêm nghị — thậm chí mang theo sự trách cứ; nhưng khi bắt gặp ánh mắt anh, cô liền rụt tay lại ngay tức khắc. Với chút ít sự ngượng ngùng, anh lắc đầu nhìn cô em gái, rồi cười trừ đáp: “Tôi không dám nhận là có nhiều việc đã được thực hiện ở Sotherton; nhưng hôm đó trời rất nóng, tất cả chúng ta cứ lúp xúp đi theo sau nhau và lạc cả lối.” Ngay khi tiếng lầm rầm chung bỗng dội lên che chở cho anh, anh bồi thêm một câu với giọng thấp lè tè, hướng độc nhất về phía Fanny: “Tôi sẽ rất tiếc nếu năng lực quy hoạch của mình bị đánh giá qua cái ngày ở Sotherton đó. Giờ đây tôi nhìn nhận mọi việc khác hẳn rồi. Xin đừng nghĩ về tôi như những gì tôi từng thể hiện lúc đó.”
Sotherton là từ khóa bắt trúng tim đen Mrs. Norris, và nhân lúc đang tận hưởng khoảng thời gian nhàn rỗi hạnh phúc sau khi vừa vớt vát được ván bài hiểm hóc nhờ lối đánh xuất thần của Sir Thomas cùng chính cô trước cặp bài tủ của vợ chồng mục sư Grant, cô liền cất cao giọng với vẻ vô cùng đắc ý: “Sotherton! À vâng, đó quả thực là một chốn bồng lai tiên cảnh, và chúng ta đã có một ngày tuyệt vời ở đó. William, cháu đúng là vận xám đeo bám; nhưng lần tới khi cháu ghé qua, ta hy vọng hai bác Rushworth thân mến sẽ có nhà, và ta dám chắc mình có thể bảo đảm cháu sẽ được cả hai tiếp đón nồng hậu. Các em họ của cháu không phải kiểu người quên đi họ hàng thân thích, và Mr. Rushworth là một người vô cùng khả ái. Hiện giờ chúng đang ở Brighton đấy, cháu biết không; ở trong một trong những căn nhà đẹp nhất ở đó, đúng với vị thế khối tài sản kếch xù của Mr. Rushworth. Ta không rõ chính xác khoảng cách ra sao, nhưng khi cháu quay lại Portsmouth, nếu không quá xa, cháu nên ghé qua để bày tỏ sự kính trọng với chúng; và ta có thể nhờ cháu chuyển giùm một gói quà nhỏ cho các em.”
– Cháu rất sẵn lòng, thưa dì; nhưng Brighton nằm gần sát tận Beachey Head cơ ạ; và dẫu cháu có đến được đó đi nữa, cháu cũng chẳng dám mong được chào đón ở một chốn ăn chơi sang trọng nhường ấy — một tay trung úy tập sự nghèo mạt rượi như cháu cơ mà.
Mrs. Norris vừa định cất lời quả quyết tha thiết về sự niềm nở mà cậu có thể trông đợi, thì bị Sir Thomas chặn lại bằng giọng điệu đầy quyền uy: “Ta không khuyên cháu đến Brighton đâu, William, vì ta tin là chẳng mấy chốc cháu sẽ có những cơ hội thuận tiện hơn để đoàn tụ; nhưng các con gái của ta sẽ rất vui mừng được gặp lại các anh chị em họ của mình ở bất cứ đâu; và cháu sẽ thấy Mr. Rushworth vô cùng chân thành trong việc coi tất cả họ hàng thân thích của gia đình chúng ta như người nhà của cậu ấy.”
– Cháu thà thấy anh ta làm thư ký riêng cho Bộ trưởng Hải quân còn hơn là bất cứ thứ gì khác, – đó là câu trả lời duy nhất của William, cất lên bằng một giọng trầm khẽ, vốn không định để ai nghe thấy, và chủ đề đó liền chìm xuống.
Cho đến lúc đó, Sir Thomas vẫn chưa thấy có điều gì đáng chú ý trong cách cư xử của Mr. Crawford; nhưng khi bàn whist tàn cuộc vào cuối ván thứ hai, và để lại Dr. Grant với Mrs. Norris tranh cãi inh ỏi về nước đi cuối cùng của họ, ông bước sang quan sát bàn bên cạnh, và phát hiện ra cô cháu gái nhà mình đang trở thành đối tượng của những sự quan tâm, hay đúng hơn là những lời tỏ tình mang hàm ý khá rõ ràng.
Henry Crawford đang chìm trong cơn hưng phấn của một kế hoạch mới toanh về Thornton Lacey; và vì không thể thu hút sự chú ý của Edmund, anh bèn tỉ tê trình bày nó với cô hàng xóm xinh đẹp bằng một vẻ mặt vô cùng đắc ý. Kế hoạch của anh là tự mình thuê lại ngôi nhà đó vào mùa đông tới, để có thể sở hữu một chốn đi về ngay tại vùng đó; và không chỉ nhằm mục đích sử dụng vào mùa đi săn (như anh đang rỉ tai cô lúc bấy giờ), dẫu cân nhắc ấy quả thực có trọng lượng phần nào, khi anh cảm nhận sâu sắc rằng, bất chấp lòng tốt vô bờ bến của Dr. Grant, anh và đám ngựa của mình tuyệt đối không thể chen chúc ổn thỏa ở nơi ở hiện tại mà không gặp phải sự bất tiện trầm trọng; thế nhưng sự gắn bó của anh với vùng đất ấy không phụ thuộc vào một trò tiêu khiển hay một mùa duy nhất trong năm: anh đã đặt trọn tâm trí vào việc sở hữu một chốn nhỏ nào đó có thể ghé đến bất cứ lúc nào, một mái nhà nhỏ theo ý muốn, nơi mọi kỳ nghỉ trong năm đều có thể trải qua, và anh có thể tiếp tục, vun đắp rồi hoàn thiện tình bằng hữu cũng như mối thâm giao với gia đình Mansfield Park — thứ ngày càng trở nên vô giá đối với anh theo từng ngày. Sir Thomas lắng nghe mà không hề thấy mảy may chướng tai. Không hề có chút thiếu tôn trọng nào trong cách xưng hô của chàng trai trẻ; và cách Fanny đón nhận nó lại vô cùng mực thước và khiêm nhường, điềm tĩnh đến mức chẳng mảy mai mồi chài, khiến ông chẳng thể trách cứ được điều gì ở cô. Cô ít lời, chỉ họa hoằn gật đầu đồng thuận và hoàn toàn không để lộ chút khuynh hướng vơ quàng bất kỳ lời tán dương nào cho riêng mình, hay cổ xúy cho những toan tính của anh ta hướng về Northamptonshire. Nhận ra người đang quan sát mình, Henry Crawford bèn chuyển hướng sang Sir Thomas để bàn về cùng chủ đề ấy bằng một giọng điệu đời thường hơn, nhưng vẫn đong đầy cảm xúc.
– Tôi rất muốn trở thành hàng xóm của ngài, Sir Thomas, như ngài có lẽ đã nghe thấy tôi thổ lộ với Miss Price. Liệu tôi có thể hy vọng vào sự chấp thuận của ngài, và việc ngài sẽ không nhúng tay tác động để con trai mình khước từ một người thuê nhà như vậy không?
Sir Thomas lịch thiệp cúi đầu đáp: – Đó là trường hợp duy nhất, thưa anh, mà tôi không mong anh định cư như một người hàng xóm lâu dài; nhưng tôi hy vọng, và tin tưởng rằng, Edmund sẽ tự mình dọn về ngự trị tại Thornton Lacey. Edmund, có phải bố đang nói quá lời không?
Trước lời ngỏ này, Edmund thoạt tiên phải lắng nghe xem chuyện gì đang diễn ra; nhưng khi đã hiểu rõ vấn đề, anh chẳng chút lúng túng khi đưa ra câu trả lời.
– Chắc chắn rồi, thưa bố, con không hề có ý định nào khác ngoài việc sẽ dọn đến đó sinh sống. Nhưng này Crawford, dẫu con từ chối anh ở cương vị người thuê nhà, hãy cứ đến với con như một người bạn. Hãy coi ngôi nhà đó như một nửa là của chính anh vào mỗi dịp đông về, và chúng ta sẽ mở rộng chuồng ngựa theo bản thiết kế cải tiến của riêng anh, kèm theo tất cả những điểm tối ưu từ bản thiết kế đó mà anh có thể nghĩ ra vào mùa xuân này.
– Chúng ta mới là những kẻ chịu thiệt, – Sir Thomas tiếp lời. – Sự rời đi của nó, dẫu chỉ cách tám dặm, sẽ là một sự thu hẹp đáng tiếc đối với vòng tròn gia đình chúng ta; nhưng tôi sẽ cảm thấy vô cùng hổ thẹn nếu bất kỳ người con trai nào của tôi lại có thể chấp nhận làm ít hơn thế. Hoàn toàn dễ hiểu khi anh chưa suy nghĩ thấu đáo về vấn đề này, Mr. Crawford. Nhưng một giáo khu có những nhu cầu và đòi hỏi chỉ có thể được thấu hiểu bởi một vị mục sư thường xuyên túc trực tại chỗ, và không một kẻ đại diện nào có đủ khả năng đáp ứng trọn vẹn đến mức độ ấy. Theo cách nói thông thường, Edmund có thể làm tròn bổn phận tại Thornton, nghĩa là đọc kinh và giảng đạo mà chẳng cần phải từ bỏ Mansfield Park: cậu ấy có thể phi ngựa đến đó vào mỗi Chủ nhật, ghé vào một ngôi nhà trên danh nghĩa có người ở, rồi tiến hành các nghi lễ tôn giáo; cậu ấy có thể đóng vai mục sư của Thornton Lacey cứ mỗi bảy ngày một lần, trong chừng ba hoặc bốn tiếng đồng hồ, nếu điều đó làm cậu ấy thỏa mãn. Nhưng sẽ không đâu. Cậu ấy thừa hiểu bản chất con người cần nhiều bài học hơn là những bài giảng đạo mỗi tuần; và nếu cậu ấy không sống giữa những giáo dân của mình, không chứng tỏ bản thân bằng sự quan tâm bền bỉ rằng mình là người luôn hết lòng vì họ và là một người bạn chân chính, thì cậu ấy chẳng thể làm được gì đáng kể cho lợi ích của họ lẫn chính bản thân mình.
Mr. Crawford cúi đầu tâm phục khẩu phục.
– Tôi xin nhắc lại lần nữa, – Sir Thomas bổ sung, – rằng Thornton Lacey là ngôi nhà duy nhất trong vùng mà tôi sẽ không cảm thấy vui mừng khi chào đón Mr. Crawford đến làm chủ nhân.
Mr. Crawford cúi đầu tạ ơn.
– Sir Thomas, – Edmund cất lời, – chắc chắn là đã thấu hiểu tường tận bổn phận của một vị mục sư giáo khu. Chúng ta phải hy vọng đứa con trai của ông cũng sẽ chứng minh được rằng nó hiểu rõ điều đó.
Dẫu bài diễn thuyết ngắn của Sir Thomas có thực sự tác động thế nào đến Mr. Crawford, nó lại khơi gợi những cảm giác dở khóc dở cười ở hai người khác — hai trong số những thính giả chăm chú nhất của ông — Miss Crawford và Fanny. Một người, chưa từng hiểu thấu trước đây rằng Thornton lại sắp sửa trở thành chốn neo đậu trọn vẹn của anh ta nhanh đến thế, đang đăm chiêu với đôi mắt rủ xuống nghĩ về cảm giác sẽ thế nào khi không được gặp Edmund mỗi ngày; còn người kia, bừng tỉnh khỏi những mộng tưởng ngọt ngào mà bản thân vừa chìm đắm dựa trên lời mô tả của anh trai, giờ đây chẳng thể nào gạt bỏ hình ảnh nhà thờ ra khỏi bức tranh tương lai về Thornton mà cô hằng vun đắp, không thể phớt lờ vị mục sư để chỉ nhìn thấy dinh cơ tạm thời mang phong cách tân thời, trang nhã, đáng kính của một kẻ có tài sản độc lập nữa, đang nhìn Sir Thomas với sự bất mãn tột độ, coi ông như kẻ phá hủy tất cả những điều đó, đồng thời phải chịu đựng nỗi khổ sở lớn hơn gấp bội xuất phát từ thứ sự kiềm chế không tự nguyện mà tư chất cùng phong thái của ông áp đặt, cùng việc không dám giải tỏa bản thân dù chỉ bằng một mảy may mỉa mai châm biếm nguyên nhân của ông.
Mọi nét thi vị trong chuỗi mộng tưởng của cô đã chấm dứt hoàn toàn trong khoảnh khắc ấy. Đã đến lúc phải dẹp những cỗ bài sang một bên nếu những bài giảng đạo lên ngôi; và cô khẽ thở phào khi thấy việc đứng lên là điều tất yếu, để có thể vực dậy tinh thần bằng cách thay đổi bầu không khí lẫn vị trí người ngồi.
Phần lớn những vị khách lúc này tản mác quây quần quanh lò sưởi, chờ đợi khoảnh khắc tiệc tàn. William và Fanny là hai kẻ tách biệt nhất. Họ vẫn quấn quýt bên chiếc bàn đánh bài lúc này đã lạnh tanh, trò chuyện tâm tình vô cùng thoải mái và chẳng màng gì đến thế giới xung quanh, cho đến khi vài người khác bắt đầu để mắt đến họ. Chiếc ghế của Henry Crawford là chiếc đầu tiên hướng về phía họ, và anh ngồi đó lặng lẽ quan sát họ trong vài phút; trong khi bản thân anh lại lọt vào tầm ngắm của Sir Thomas — người đang đứng trò chuyện rôm rả với Dr. Grant.
– Đêm nay là đêm hội khiêu vũ đấy, – William nói. – Nếu ở Portsmouth thì có lẽ giờ này em đã có mặt ở đó rồi.
– Nhưng William không hề ước mình đang ở Portsmouth đấy chứ?
– Không chứ, Fanny, đời nào em muốn thế. Em sẽ ngán đến tận cổ Portsmouth và cả khiêu vũ nữa, khi mà em chẳng thể có chị ở bên. Hơn nữa em cũng chẳng biết việc la liếm đến buổi hội nhảy có ích gì không, bởi khéo em chẳng kiếm nổi một cô đào nào để nhảy cùng ấy chứ. Mấy cô tiểu thư Portsmouth toàn hếch mũi khinh miy bất kỳ ai không đeo quân hàm. Làm lính thủy đánh bộ cũng chẳng khác nào kẻ vô tích sự. Mà thực ra thì đúng là vô tích sự thật. Chị còn nhớ mấy cô nhà Gregory chứ; họ lớn lên thành những thiếu nữ xinh đẹp tuyệt trần, thế mà họ thèm buồn mở miệng đoái hoài đến em, chỉ vì Lucy đang cặp kè với một gã trung úy.
– Ôi! Thật là xấu hổ quá đi! Nhưng đừng bận tâm làm gì, William này, – hai gò má cô bừng lên ngọn lửa phẫn nộ khi cất lời. – Chẳng đáng để tâm đâu em. Đó chẳng phải là sự châm chọc gì về em cả; đó cũng chẳng khác nào những gì mà những vị đô đốc vĩ đại nhất đều từng trải qua, ít nhiều trong cuộc đời binh nghiệp của họ. Em phải nghĩ đến điều đó, phải tự tập làm quen với nó như một trong những gian truân mà mọi thủy thủ đều phải gánh chịu, tựa như thời tiết khắc nghiệt hay đời sống kham khổ, chỉ khác là nó có một điểm ưu việt, đó là sẽ đến lúc nó chấm dứt, sẽ đến một ngày em chẳng còn phải chịu đựng bất cứ điều ngớ ngẩn nào kiểu này nữa. Khi em lên chức trung úy! Thử nghĩ mà xem, William, khi em đã là trung úy rồi, em sẽ chẳng mảy may bận tâm đến mấy thứ vớ vẩn này nữa đâu.
– Em bắt đầu nghĩ rằng mình sẽ chẳng bao giờ được thăng chức trung úy đâu, Fanny ạ. Ai đời người ta được thăng quan tiến chức hết lượt trừ em ra.
– Ôi! William thân yêu của chị, đừng nói thế; đừng tỏ ra chán nản như vậy chứ. Bác cháu chẳng nói gì, nhưng chị tin chắc bác sẽ làm mọi thứ trong khả năng để giúp em thăng chức. Bác hiểu rõ, cũng như em vậy, chuyện đó quan trọng nhường nào.
Cô khựng lại khi thấy ông bác đã đứng sát bên họ từ lúc nào chẳng hay, và cả hai đều nhận ra mình cần phải lái câu chuyện sang một chủ đề khác.
– Em có thích khiêu vũ không, Fanny?
– Vâng, rất thích ạ; chỉ là em mau mỏi chân lắm.
– Anh rất muốn cùng em đến một buổi vũ hội và ngắm em khiêu vũ. Ở Northampton chưa từng có vũ hội nào sao? Anh rất muốn thấy em khiêu vũ, và anh sẽ nhảy cùng em nếu em chịu, bởi ở đây chẳng ai biết anh là ai cả, và anh rất muốn được làm bạn nhảy của em thêm một lần nữa. Hồi xưa chúng ta từng nhảy nhót tưng bừng với nhau khối lần phải không? Khi có chiếc đàn tay diễu hành ngoài phố ấy? Xét theo cách của mình thì anh khiêu vũ khá cừ đấy, nhưng anh dám cá là em còn giỏi hơn.
Và quay sang người bác đang đứng ngay sát bên, cậu hỏi: – Thưa bác, có phải Fanny khiêu vũ rất giỏi không ạ?
Fanny, chết điếng trước một câu hỏi đường đột chưa từng có tiền lệ, chẳng biết nên quay mặt đi đâu hay chuẩn bị tinh thần ra sao cho câu trả lời. Những lời quở trách nghiêm khắc nhất, hay chí ít là sự thờ ơ lạnh lùng nhất chắc sắp trút xuống để làm khổ cậu em trai và dìm cô xuống tận bùn đen. Nhưng trái ngược hoàn toàn, câu trả lời chẳng tệ hơn thế này là mấy: “Ta rất tiếc phải nói rằng mình không thể trả lời câu hỏi của cháu được. Ta chưa từng thấy Fanny khiêu vũ kể từ khi con bé còn là một đứa trẻ; nhưng ta tin rằng cả hai chúng ta đều sẽ nghĩ con bé thể hiện ra dáng một tiểu thư khuê cát khi chúng ta thực sự chứng kiến, điều mà có lẽ, chúng ta sẽ có cơ hội được thấy trong một ngày không xa.”
– Anh đã có vinh hạnh được ngắm em gái cháu khiêu vũ, Mr. Price, – Henry Crawford cúi người chồm lên nói, – và xin cam đoan sẽ giải đáp mọi thắc mắc của cháu về vấn đề đó, khiến cháu hoàn toàn mãn nguyện. Nhưng anh tin rằng” (nhận thấy vẻ mặt quẫn trí của Fanny) “chúng ta đành phải hẹn vào một dịp khác vậy. Có một người trong phòng này không thích người ta nhắc đến Miss Price đâu.”
Quả thực là vậy, anh đã từng có dịp mục kích Fanny khiêu vũ; và cũng đúng là giờ đây anh có thể bảo đảm cô lướt đi với dáng vẻ điềm tĩnh, thanh tao nhẹ nhàng cùng nhịp điệu tuyệt vời; nhưng trên thực tế, dù vắt óc suy nghĩ đến đâu anh cũng chẳng thể tài nào nhớ lại điệu nhảy của cô ra sao, và đành mặc định là cô từng có mặt ở đó hơn là thực sự ấn tượng điều gì về cô.
Dẫu vậy, anh vẫn nổi danh là kẻ ngưỡng mộ những bước nhảy của cô; và Sir Thomas, chẳng mảy may phiền lòng, liền kéo dài cuộc trò chuyện về chủ đề khiêu vũ nói chung, say sưa miêu tả những buổi vũ hội ở Antigua và lắng nghe những gì người cháu trai có thể kể lể về các phong cách khiêu vũ khác nhau mà cậu từng mục sở thị, đến nỗi ông chẳng hay biết chiếc xe ngựa của mình đã được gọi từ lúc nào, và chỉ thực sự nhận ra điều đó giữa tiếng ồn ào náo động của Mrs. Norris.
– Nào, Fanny, Fanny, cháu đang làm cái quái gì thế hả? Chúng ta phải đi thôi. Cháu không thấy dì cháu đang chuẩn bị ra về sao? Nhanh lên, nhanh lên nào! Ta không tài nào bắt cụ già Wilcox phải đợi lâu được đâu. Cháu lúc nào cũng phải nhớ đến người đánh xe và đám ngựa chứ. Sir Thomas thân mến của em, chúng ta đã thống nhất là xe ngựa sẽ quay lại đón anh, Edmund và William cơ mà.
Sir Thomas chẳng thể phản đối, bởi đó vốn là sự sắp xếp của chính ông, từng được thông báo trước cho vợ và em gái; nhưng điều đó có vẻ đã bị Mrs. Norris bỏ quên bẵng đi, khi mụ ta cứ đinh ninh rằng tất cả đều do một tay mình sắp đặt.
Cảm xúc cuối cùng của Fanny trong chuyến ghé thăm này chính là sự thất vọng: bởi chiếc khăn choàng mà Edmund đang lặng lẽ cầm lấy từ tay người hầu để mang tới choàng lên vai cô đã bị bàn tay nhanh nhẹn hơn của Mr. Crawford giật lấy, buộc cô phải đón nhận sự quan tâm có phần phô trương ấy của hắn.
