Ước gì ngài Thomas thấu hiểu trọn vẹn mọi tâm tư của cô cháu gái khi con bé viết bức thư đầu tiên gửi dì, hẳn ông đã chẳng phải tuyệt vọng; bởi dẫu cho một giấc ngủ ngon, buổi sáng dễ chịu, niềm hy vọng sớm được gặp lại William, cùng sự yên tĩnh tương đối trong ngôi nhà — do Tom và Charles đã đi học, Sam bận rộn với mưu tính riêng, còn người cha đang thảng thốt qua lại theo thói quen — đã giúp con bé diễn đạt thật vui vẻ về chuyện gia đình, thì sâu thẳm trong lòng, nó vẫn thừa nhận rõ ràng rằng có biết bao nỗi niềm phiền muộn đã bị nén lại. Giá mà ông chỉ nhìn thấy một nửa những gì nó cảm nhận trước khi tuần đầu tiên trôi qua, ông chắc chắn đã đinh ninh rằng ngài Crawford nắm phần thắng trong tay và vô cùng đắc ý về sự tinh đời của chính mình.

Trước khi tuần lễ khép lại, tất cả chỉ là sự vỡ mộng. Trước hết, William đã đi. Tàu Thrush đã nhận lệnh, gió đổi chiều, và anh đã nhổ neo chỉ trong vòng bốn ngày kể từ khi họ đặt chân đến Portsmouth; trong những ngày ngắn ngủi đó, cô chỉ gặp anh được đúng hai lần trong sự vội vã, chớp nhoáng lúc anh lên bờ thực hiện nhiệm vụ. Nào có cuộc trò chuyện cởi mở nào, nào có buổi đi dạo trên thành lũy, chuyến thăm xưởng đóng tàu hay dịp làm quen với tàu Thrush nào đâu; chẳng có lấy một điều gì trong số những gì họ từng lên kế hoạch và trông đợi thành hiện thực cả. Mọi thứ ở phương diện đó đều quay lưng lại với cô, ngoại trừ tình cảm của William. Suy nghĩ cuối cùng trước khi rời nhà của anh là dành cho cô. Anh quay lại ngưỡng cửa để dặn dò: "Hãy chăm sóc Fanny nhé, mẹ. Con bé mong manh, không quen chịu đựng cảnh gian khổ như mấy đứa chúng con. Con tha thiết nhờ mẹ chăm sóc cho Fanny."

William đã đi: và cái tổ ấm mà anh để lại cho cô, Fanny chẳng thể tự dối lòng mình, hầu như ở mọi khía cạnh đều hoàn toàn trái ngược với những gì cô hằng mong ước. Đó là chốn của sự ồn ào, hỗn độn và kém phép tắc. Chẳng ai đứng đúng vị trí của mình, chẳng việc gì được làm cho ra ngô ra khoai. Cô không thể dành cho cha mẹ sự kính trọng như từng hy vọng. Nơi người cha, niềm tin của cô vốn dĩ chẳng mấy nồng nhiệt, nhưng ông còn thờ ơ với gia đình hơn, có những thói hư tật xấu hơn, và cung cách thô lỗ hơn những gì cô từng chuẩn bị tâm lý để đón nhận. Ông không phải kẻ kém cỏi, nhưng lại chẳng có chút tò mò hay hiểu biết nào ngoài chuyên môn của mình; ông chỉ đọc báo và danh bạ hải quân; chỉ nói về xưởng đóng tàu, bến cảng, vũng Spithead và vùng Motherbank; ông văng tục, chè chén, vừa bẩn thỉu lại vừa thô tục. Cô chưa từng tài nào nhớ nổi bất kỳ cử chỉ nào dù là mảy may dịu dàng trong cách đối xử trước đây của ông dành cho mình. Tất cả những gì đọng lại chỉ là ấn tượng chung về sự cục cằn, ồn ào; và giờ đây, ông hiếm khi mảy may chú ý đến cô, trừ khi là để biến cô thành đối tượng cho những lời trêu chọc thô thiển.

Nỗi thất vọng của cô ở người mẹ còn lớn hơn nhiều: nơi bà, cô từng đặt rất nhiều kỳ vọng để rồi nhận lại gần như con số không tròn trĩnh. Mọi kế hoạch tốt đẹp về việc mình sẽ có trọng lượng đối với bà nhanh chóng tan thành mây khói. Bà Price không phải là người ác độc; thế nhưng, thay vì chiếm được tình cảm và sự tin tưởng của mẹ để ngày càng trở nên gần gũi hơn, đứa con gái chẳng bao giờ nhận được sự ân cần nào lớn hơn từ bà kể từ ngày đầu tiên đặt chân đến. Bản năng ruột thịt nhanh chóng thỏa mãn, và sự gắn bó của bà Price chẳng còn nguồn cội nào khác. Trái tim và thời gian của bà đã chật ních; bà chẳng còn chút thời gian rảnh rỗi hay tình cảm nào để sẻ chia cho Fanny. Những cô con gái chưa bao giờ có sức nặng đối với bà. Bà cưng chiều các con trai, đặc biệt là William, nhưng Betsey mới là đứa con gái đầu lòng được bà chú ý nhiều nhất. Bà dành cho con bé sự nuông chiều vô lối nhất. William là niềm tự hào của bà; Betsey là cục cưng; còn John, Richard, Sam, Tom và Charles chiếm trọn phần bận tâm còn lại của tình mẫu tử, lúc thì là nỗi phiền muộn, khi lại là niềm an ủi của bà. Chúng chia sẻ trái tim bà: còn thời gian thì phần lớn bà dành cho nhà cửa và lũ gia nhân. Những ngày tháng của bà trôi qua trong thứ bận rộn chậm chạp; cái gì cũng tất bật mà chẳng đâu vào đâu, lúc nào cũng chậm trễ rồi than vãn mà chẳng chịu thay đổi lối sống; ao ước trở thành một người biết tiết kiệm nhưng lại chẳng có lấy một mưu mẹo hay quy củ nào; bất mãn với người hầu mà thiếu tay nghề để uốn nắn họ, và dù là giúp đỡ, quở trách hay nuông chiều họ, bà đều chẳng có nổi uy quyền để đổi lấy sự kính trọng từ họ.

Trong số hai người dì, bà Price có phần giống phu nhân Bertram hơn là bà Norris. Bà là một người quản lý do hoàn cảnh ép buộc, nhưng lại chẳng có lấy một chút thiên hướng hay sự tháo vát nào của bà Norris. Bản tính bà vốn dĩ thoải mái và lười biếng hệt như phu nhân Bertram; và một hoàn cảnh sung túc tương tự cùng lối sống không phải động tay chân hẳn sẽ hợp với năng lực của bà hơn là những sự bươn chải và hy sinh ở chốn này — nơi mà cuộc hôn nhân bất cẩn đã đẩy bà vào. Bà hoàn toàn có thể trở thành một người phụ nữ quyền quý tốt bụng chẳng kém gì phu nhân Bertram, nhưng ngặt nỗi bà Norris mới là mẫu người mẹ đáng kính hơn khi phải nuôi nấng chín đứa con với khoản thu nhập eo hẹp.

Phần lớn những điều này, Fanny không thể nào không cảm nhận được. Cô có thể ngần ngại khi thốt ra những từ ngữ ấy, nhưng cô buộc phải cảm thấy và thực sự cảm nhận rằng mẹ mình là một người phụ nữ thiên vị, kém phán đoán, lôi thôi, luộm thuộm, chẳng thèm dạy dỗ hay kiềm chế các con, có căn nhà là chốn quản lý tồi tệ cùng sự bất tiện từ đầu đến cuối, và chẳng có lấy một tài năng, khả năng trò chuyện hay tình cảm nào dành cho cô; không tò mò muốn hiểu rõ cô hơn, không khát khao tình bạn của cô, và chẳng có chút hứng thú nào với sự hiện diện của cô có thể làm giảm bớt cảm giác ê chề ấy.

Fanny rất khao khát được hữu dụng, không muốn tỏ ra xa cách với gia đình, hay vì nền giáo dục xa xứ mà đâm ra kém cỏi hoặc chán ngán việc góp sức mang lại sự thoải mái cho tổ ấm, thế nên cô lập tức bắt tay vào việc vá víu quần áo cho Sam; và nhờ làm việc từ sớm đến khuộn với sự bền bỉ cùng tốc độ đáng nể, cô đã làm được khối việc đến mức cuối cùng cậu nhóc cũng được xách gói lên đường với số quân trang đã chuẩn bị xong hơn một nửa. Cô vô cùng hạnh phúc khi cảm thấy mình có ích, nhưng chẳng thể tưởng tượng nổi họ sẽ xoay sở ra sao nếu thiếu cô.

Sam, dẫu có ồn ào và hách dịch đi chăng nữa, lúc đi cũng khiến cô dẫu sao thấy tiếc nuối, bởi cậu ta lanh lợi, thông minh và rất hào hứng khi được sai vặt bất cứ việc gì trong thị trấn; và dẫu cho có phớt lờ những lời can gián từ Susan — dẫu chúng rất hợp lý tự thân nhưng lại mang vẻ nóng nảy kém đúng lúc và bất lực — cậu ta cũng bắt đầu chịu ảnh hưởng bởi những việc làm giúp đỡ cùng lời khuyên nhủ nhẹ nhàng của Fanny; và cô nhận ra rằng người khá khẩm nhất trong ba đứa em út đã mất hút theo cậu ta: bởi Tom và Charles còn cách xa cái tuổi biết cảm nhận và suy nghĩ biết bao nhiêu năm — cái độ tuổi có thể gợi nhắc chúng sự khôn ngoan trong việc tạo dựng bạn bè và cố gắng bớt khó ưa đi. Chẳng mấy chốc cô chị đành tuyệt vọng trong việc tạo ra dù chỉ là chút ấn tượng nhỏ nhoi lên chúng; chúng hoàn toàn bất trị trước mọi cách tiếp cận mà cô có đủ tinh thần hay thời gian để thử nghiệm. Buổi chiều nào cũng mang theo sự lặp lại của những trò chơi náo động khắp cả căn nhà; và từ rất sớm, cô đã học được cách thở dài mỗi khi ngày nghỉ nửa buổi quen thuộc của thứ Bảy tới gần.

Betsey cũng thế, một đứa trẻ hư hỏng, được nuông chiều đến mức coi bảng chữ cái là kẻ thù truyền kiếp, bị bỏ mặc sống chung với lũ gia nhân theo sở thích rồi lại được khuyến khích đi mách lẻo những thói hư tật xấu của họ, khiến cô gần như tuyệt vọng chẳng kém trong việc có thể yêu thương hay giúp đỡ; còn về tính khí của Susan, cô hoài nghi đủ điều. Những cuộc cãi vã liên miên với mẹ, những trận tranh chấp bồng bột với Tom và Charles, cùng thái độ hờn dỗi với Betsey, ít nhất cũng gây cho Fanny sự nhức nhối đến mức dẫu thừa nhận chúng không phải là không có nguyên nhân, cô vẫn e sợ rằng cái tính khí có thể đẩy mọi chuyện đi xa đến thế chắc chắn còn lâu mới đáng yêu, và chẳng thể mang lại cho chính cô lấy một chút bình yên.

Chính cái tổ ấm ấy là nơi sẽ quét sạch Mansfield khỏi tâm trí cô, và dạy cô nghĩ về người anh họ Edmund với những tình cảm đã được tiết chế. Trái lại, cô chẳng thể nghĩ đến điều gì khác ngoài Mansfield, những con người đáng yêu nơi đó, cùng nếp sống hạnh phúc chốn ấy. Mọi thứ nơi cô đang đứng hiện lên hoàn toàn đối lập với nơi đó. Sự thanh lịch, phép tắc, quy củ, hòa hợp, và có lẽ trên hết là sự bình yên và tĩnh lặng của Mansfield, cứ hiện về trong tâm trí cô từng giờ từng phút trong ngày, bởi sự ngập tràn của những điều hoàn toàn trái ngược với chúng ở đây.

Việc sống trong tiếng ồn ào không dứt, đối với một thể chất và tâm trạng mỏng manh, nhạy cảm như Fanny, là một cực hình mà không sự thanh lịch hay hòa hợp nào bù đắp nổi. Đó chính là nỗi khổ tâm lớn nhất. Ở Mansfield, chẳng có âm thanh của sự tranh chấp, không có giọng nói cao vút, không có những cú bùng nổ bất ngờ, không có bước chân thô bạo nào từng được nghe thấy; mọi thứ diễn ra theo một trật tự vui tươi đều đặn; ai nấy đều có tầm quan trọng xứng đáng; cảm xúc của mọi người đều được tôn trọng. Nếu có lúc nào đó tưởng chừng sự dịu dàng thiếu vắng, thì sự khôn ngoan và giáo dục tốt sẽ khỏa lấp chỗ trống đó; còn những nỗi bực mình vụn vặt đôi khi do dì Norris mang lại thì thật ngắn ngủi, thật nhỏ nhặt, tựa như một giọt nước giữa đại dương so với sự ồn ào vô tận của chốn ở hiện tại. Nơi này ai nấy đều ồn ào, giọng ai nấy đều vang trời (ngoại trừ, có lẽ, giọng của mẹ cô, vốn mang âm điệu đều đều dịu dàng của phu nhân Bertram, chỉ có điều đã trở nên cáu kỉnh). Bất cứ thứ gì cần đến đều được gào lên, và lũ gia nhân cũng hò hét những lời bào chữa vọng ra từ nhà bếp. Cửa nẻo thì va đập liên hồi, cầu thang chẳng lúc nào yên ắng, việc gì làm cũng tạo ra tiếng động đinh tai nhức óc, chẳng ai chịu ngồi yên một chỗ, và chẳng ai có thể thu hút sự chú ý khi họ cất lời.

Khi nhìn nhận lại hai ngôi nhà qua cách chúng hiện lên trước mắt cô trước khi tuần đầu tiên khép lại, Fanny bị cám dỗ muốn áp dụng nhận định nổi tiếng của tiến sĩ Johnson về hôn nhân và đời sống độc thân để nói rằng, dẫu Mansfield Park có thể có chút ít muộn phiền, thì Portsmouth chắc chắn chẳng thể có lấy nổi một niềm vui.