Đó là một buổi sum họp đầy ủ rũ, khi mà cả ba người đều đinh ninh rằng mình là kẻ bất hạnh nhất. Tuy nhiên, bà Norris, với tư cách là người gắn bó sâu nặng nhất với Maria, lại chính là người chịu đựng nỗi đau lớn lao hơn cả. Maria là đứa cháu cưng đầu lòng, là người yêu dấu nhất trong số tất cả; cuộc hôn nhân ấy chính do một tay bà vun vén, như bà từng bao lần kiêu hãnh cảm nhận và cất lời ca tụng, thế nên kết cục này gần như đánh gục hoàn toàn tâm trí bà.

Bà nay đã trở thành một con người khác hẳn, trở nên trầm lặng, đờ đẫn và dửng dưng trước mọi chuyện diễn ra xung quanh. Việc được ở lại bên cạnh em gái và cháu trai, cùng toàn bộ dinh cơ đặt dưới quyền chăm sóc của mình, hóa ra lại là một lợi thế hoàn toàn bị bỏ phí; bà chẳng thể đưa ra chỉ đạo hay sai bảo điều gì, thậm chí chẳng thể tự mường tượng ra nổi bản thân mình còn chút ích lợi nào nữa. Khi thực sự bị nỗi đau đớn giáng họa, mọi năng lực hoạt động trong bà đều tê liệt hoàn toàn; và cả Lady Bertram lẫn Tom đều chẳng nhận được từ bà dù chỉ là một sự hỗ trợ nhỏ nhoi hay một chút cố gắng an ủi nào. Bà chẳng làm gì cho họ hơn những gì họ đã làm cho nhau. Tất cả bọn họ đều cô độc, bất lực và bơ vơ như nhau; và giờ đây, sự xuất hiện của những người khác lại càng phơi bày rõ hơn sự khốn cùng vượt trội của bà. Những người đồng hành cùng bà đã được giải tỏa phần nào, nhưng chẳng có chút ơn phước nào dành cho bà cả. Edmund được anh trai đón tiếp nồng hậu chẳng kém gì Fanny đối với dì của mình; thế nhưng bà Norris, thay vì tìm thấy sự an ủi từ bất kỳ ai trong hai người, lại càng thêm bực bội khi chứng kiến tận mắt kẻ mà trong cơn thịnh nộ mù quáng, bà có thể quy tội là ác ma của vở kịch bi thảm này. Giá như Fanny chịu nhận lời Mr. Crawford thì mọi chuyện đã không đến nỗi này.

Susan cũng là một nỗi gai mắt đối với bà. Bà chẳng còn chút tâm trí nào để bận tâm đến cô bé ngoại trừ vài cái nhìn đầy ác cảm, nhưng trong lòng bà vẫn coi Susan là một kẻ dò la, một kẻ xâm nhập, một đứa cháu nghèo túng và là hiện thân của mọi thứ đáng ghét nhất. Ở người dì còn lại, Susan được đón nhận với sự ân cần điềm đạm. Lady Bertram không thể dành nhiều thời gian hay lời lẽ cho cô bé, nhưng bà cảm thấy rằng với tư cách là em gái của Fanny, cô bé hoàn toàn có quyền được chào đón tại Mansfield, và bà sẵn sàng ômm hôn, quý mến cô; và Susan còn cảm thấy mãn nguyện hơn thế nữa, bởi cô đến đây với tâm lý hoàn toàn chuẩn bị trước rằng chẳng thể kỳ vọng điều gì ngoài sự hắt hủi từ dì Norris. Cô được bao bọc trong niềm hạnh phúc ngập tràn, mạnh mẽ tựa như phước lành tuyệt vời nhất là được thoát khỏi vô số rắc rối nhãn tiền, đến mức cô có thể thản nhiên đối chọi với sự dửng dưng lớn hơn thế nhiều từ những người khác.

Giờ đây, cô bé được để cho tự loay hoay với không gian riêng, tự tìm hiểu ngôi nhà và khu vườn theo cách của mình, và cô đã trải qua những ngày tháng vô cùng vui vẻ khi làm như vậy; trong khi những người đáng lẽ có thể quan tâm đến cô thì lại đang tự giam mình trong phòng, hoặc bận rộn hoàn toàn với những ai đang hoàn toàn phụ thuộc vào họ vào lúc này để tìm kiếm chút hơi ấm an ủi: Edmund cố gắng chôn vùi cảm xúc của riêng mình vào những nỗ lực xoa dịu nỗi đau của anh trai, còn Fanny thì tận tụy hết lòng vì dì Bertram, quay trở lại với mọi công việc trước đây cùng nhiệt huyết dâng trào hơn xưa, và luôn đinh ninh rằng mình không bao giờ làm là đủ cho một người dường như đang rất cần đến cô.

Trò chuyện về cơ sự kinh hoàng ấy cùng Fanny, hết lời bàn tán rồi thở dài than vãn, chính là niềm an ủi duy nhất của Lady Bertram. Được lắng nghe, được dung thứ, và được nghe lại giọng nói đầy ân cần và đồng cảm, đó là tất cả những gì người ta có thể làm cho bà. Tìm kiếm một sự khuây khỏa nào khác là điều hoàn toàn không tưởng. Bi kịch này không chừa chỗ cho bất kỳ sự xoa dịu nào. Lady Bertram tuy không phải là người suy nghĩ sâu xa, nhưng dưới sự dìu dắt của Sir Thomas, bà vẫn nhìn nhận đúng đắn về mọi vấn đề trọng đại; và do đó, bà nhận thức rõ mức độ tột cùng tội lỗi của những gì đã xảy ra, tự bản thân bà không hề tìm cách, cũng chẳng đòi hỏi Fanny phải khuyên bảo mình, để rồi coi nhẹ sự đồi bại và tiếng nhơ muôn đời ấy.

Tình cảm của bà không hề sâu sắc, và tâm trí bà cũng chẳng giữ được điều gì lâu bền. Sau một thời gian, Fanny nhận ra việc hướng suy nghĩ của bà sang các chủ đề khác và khơi gợi lại chút hứng thú với những sinh hoạt thường nhật không phải là điều bất khả thi; thế nhưng bất cứ khi nào tâm trí Lady Bertram bị trói buộc vào sự kiện kia, bà lại chỉ nhìn nhận nó dưới một góc độ duy nhất: đó là sự mất mát một đứa con gái, và một nỗi ô nhục chẳng bao giờ có thể gột rửa sạch.

Fanny đã nghe được từ dì mọi chi tiết cho đến nay đã lọt ra ngoài. Dì của cô vốn chẳng phải là một người kể chuyện mạch lạc gì cho cam, nhưng nhờ sự trợ giúp từ những bức thư qua lại với Sir Thomas, cùng những điều cô đã biết sẵn và có thể xâu chuỗi một cách hợp lý, chẳng mấy chốc cô đã có thể hiểu rõ tường tận mọi tình tiết xung quanh câu chuyện đúng như mong muốn.

Mrs. Rushworth đã đến Twickenham vào dịp nghỉ lễ Phục sinh cùng một gia đình mà cô vừa mới thân thiết: một gia đình có lối sống sôi nổi, dễ mến, và có lẽ đạo đức cùng sự kín đáo cũng tương xứng, bởi nhà họ chính là nơi mà Mr. Crawford có thể tự do ra vào bất cứ lúc nào. Việc hắn ta từng lai vãng ở vùng lân cận đó thì Fanny đã sớm hay tin. Mr. Rushworth lúc ấy đã đến Bath để ở lại vài ngày với mẹ mình và đón bà trở lại thủ đô, còn Maria thì thản nhiên ở lại bên những người bạn ấy mà không hề bị ràng buộc hay kiềm chế nào, thậm chí không có cả Julia; bởi vì Julia đã rời khỏi phố Wimpole từ hai hay ba tuần trước để đến thăm một số họ hàng của Sir Thomas — một cuộc rời đi mà giờ đây cha mẹ cô đang có xu hướng quy cho những tính toán tiện lợi vì lợi ích của Mr. Yates.

Chẳng bao lâu sau khi vợ chồng nhà Rushworth trở về phố Wimpole, Sir Thomas đã nhận được một bức thư từ một người bạn cũ vô cùng thân thiết ở Luân Đôn. Người này, sau khi tận mắt chứng kiến và nghe ngóng được rất nhiều điều đáng báo động tại chốn ấy, đã viết thư khuyên Sir Thomas nên tự mình đến Luân Đôn và dùng sức ảnh hưởng của một người cha để chấm dứt mối quan hệ thân mật vốn đang khiến cô con gái rơi vào những lời đàm tiếu khó nghe, đồng thời rõ ràng là đang khiến Mr. Rushworth vô cùng bất an.

Sir Thomas đang chuẩn bị hành động dựa theo bức thư này mà chưa hề hé lộ nội dung cho bất kỳ sinh linh nào tại Mansfield, thì nó lại tiếp tục bị nối tiếp bởi một bức thư khác được gửi hỏa tốc từ chính người bạn ấy, nhằm báo trước cho ông về tình thế gần như tuyệt vọng mà đám trẻ đang vướng phải lúc bấy giờ. Mrs. Rushworth đã rời khỏi nhà chồng: Mr. Rushworth đã đến gặp ông (Mr. Harding) trong cơn giận dữ và đau khổ tột cùng để xin lời khuyên; Mr. Harding e rằng chí ít cũng đã có những hành vi vô luân vô cùng hiển lộ. Người hầu gái của mẹ chồng Mrs. Rushworth đang đưa ra những lời đe dọa đầy nguy hiểm. Ông đang dốc toàn lực để dẹp yên mọi chuyện với hy vọng Mrs. Rushworth sẽ quay về, nhưng lại bị chính mẹ của Mr. Rushworth ngầm phá hoại ngay tại phố Wimpole bằng sức ảnh hưởng của bà ta, khiến cho những hậu quả tồi tệ nhất hoàn toàn có thể xảy ra.

Thông điệp kinh hoàng này không tài nào giấu giếm được các thành viên còn lại trong gia đình. Sir Thomas lập tức lên đường, Edmund quyết định đi cùng ông, và những người ở lại phải đối mặt với một sự khốn cùng chỉ kém đôi chút so với quãng thời gian sau khi nhận được những bức thư tiếp theo từ Luân Đôn. Đến lúc ấy, mọi chuyện đã vỡ lở công khai vượt ngoài mọi hy vọng cứu vãn. Người hầu của góa phụ nhà Rushworth nắm trong tay quyền phơi bày mọi chuyện, và được sự hậu thuẫn của bà chủ, cô ta nhất quyết không chịu im lặng. Hai người phụ nữ ấy, dẫu thời gian chung sống ngắn ngủi bên nhau, đã sớm bất hòa; và mối thâm thù của người bề trên đối với con dâu có lẽ phần lớn xuất phát từ thái độ thiếu tôn trọng cá nhân mà bà ta từng phải chịu đựng, chẳng kém gì lòng tự trọng vì nỗi đau của con trai mình.

Dù nguyên nhân là gì đi chăng nữa, bà ta vẫn là kẻ cứng đầu khó lòng bảo ban. Nhưng giả sử bà ta có bớt cố chấp đi, hoặc có ít sức ảnh hưởng hơn đối với con trai — kẻ vốn luôn để cho người nói chuyện sau cùng, kẻ dễ dàng bị tóm lấy và dắt mũi — thì tình thế vẫn cứ tuyệt vọng như thế, bởi Mrs. Rushworth đã không hề xuất hiện trở lại, và mọi dấu hiệu đều đưa đến kết luận rằng cô đang ẩn náu đâu đó cùng Mr. Crawford. Hắn ta đã rời khỏi nhà của bác mình dưới cái cớ đi du lịch, ngay đúng vào ngày cô bỏ trốn.

Tuy nhiên, Sir Thomas vẫn ở lại thủ đô thêm một thời gian ngắn nữa với hy vọng tìm kiếm và kéo cô ra khỏi vũng lầy tội lỗi sâu hơn, dẫu cho danh tiếng của cô thì đã mất sạch chẳng còn gì.

Hoàn cảnh hiện tại của ông là điều mà Fanny hầu như không dám nghĩ tới. Chỉ có duy nhất một người con không trở thành nguồn cơn dằn vặt cho ông vào lúc này. Bệnh trạng của Tom đã trầm trọng thêm rất nhiều trước cú sốc từ hành vi của em gái, và quá trình hồi phục bị thụt lùi đến mức ngay cả Lady Bertram cũng phải bàng hoàng trước sự khác biệt đó, để rồi mọi nỗi hoảng sợ của bà đều đều được gửi gấm qua thư cho chồng mình; còn cuộc trốn chạy của Julia — đòn giáng bồi giáng xuống ông ngay khi vừa đặt chân đến Luân Đôn — dẫu sức sát thương đã phần nào bị tê liệt vào khoảnh khắc đó, nhưng cô thừa biết rằng nó chắc chắn sẽ để lại nỗi đau nhói buốt. Và quả thực cô thấy rõ điều đó. Những bức thư của ông bày tỏ sự tiếc nuối khôn nguôi. Dù trong bất kỳ hoàn cảnh nào, đó cũng sẽ là một cuộc hôn nhân chẳng mấy tốt lành gì; nhưng việc nó lại được vun đắp một cách mờ ám như thế, lại chọn đúng thời điểm nhạy cảm để hoàn tất, đã đặt cảm xúc của Julia vào một góc nhìn vô cùng tồi tệ và khoét sâu thêm sự dại dột trong lựa chọn của cô. Ông gọi đó là một việc tồi tệ, được thực hiện theo cách tồi tệ nhất và vào thời điểm tồi tệ nhất; và dù Julia có thể được tha thứ hơn Maria ở chỗ sự ngu ngốc vẫn nhẹ tội hơn sự đồi bại, thì ông vẫn không thể xem bước đi mà cô vừa thực hiện chỉ là khởi đầu cho những viễn cảnh tồi tệ nhất về một kết cục thảm hại chẳng khác nào người chị gái trong tương lai. Đó chính là suy nghĩ của ông về cái hội mà cô đã dấn thân vào.

Fanny cảm nhận nỗi đau của ông một cách vô cùng nhức nhối. Ông chẳng thể tìm thấy chút bình yên nào ngoài Edmund. Mọi đứa con khác đều đang tra tấn tâm can ông. Trái với suy nghĩ của bà Norris, cô vẫn hy vọng rằng sự bất mãn của ông đối với cô giờ đây sẽ được xóa bỏ. Cô sẽ được minh oan. Mr. Crawford chắc chắn sẽ hoàn toàn thừa nhận sự đúng đắn trong hành vi từ chối hắn của cô; nhưng điều này, dẫu vô cùng hệ trọng đối với bản thân cô, lại chẳng thể là niềm an ủi đáng kể gì cho Sir Thomas. Sự tức giận của người bác là điều kinh khủng đối với cô; nhưng sự minh oan của cô hay lòng biết ơn và sự gắn bó của cô có thể làm gì cho ông đây? Điểm tựa duy nhất của ông lúc này chỉ có thể đặt vào một mình Edmund.

Tuy nhiên, cô đã lầm khi cho rằng Edmund không đem lại chút đau đớn nào cho cha mình ở hiện tại. Nỗi đau ấy có phần nhẹ nhàng hơn nhiều so với những gì những người khác gây ra; thế nhưng Sir Thomas vẫn cảm thấy hạnh phúc của con trai mình đang bị cuốn sâu vào vết nhơ của người em gái và người bạn thân thiết; khi mà qua đó, anh buộc phải dứt bỏ người phụ nữ mà anh từng theo đuổi với tình yêu sâu sắc cùng xác suất thành công rất cao — một người, xét trên mọi phương diện ngoại trừ người anh trai đáng khinh kia, hoàn toàn là một mối lương duyên vô cùng xứng đáng. Ông thừa biết Edmund đang phải chịu đựng những gì cho chính bản thân cậu bên cạnh tất cả những bộn bề khác khi họ ở Luân Đôn; ông đã tận mắt chứng kiến hoặc phỏng đoán được tâm can cậu; và vì có lý do để tin rằng một cuộc gặp gỡ giữa Edmund và Miss Crawford đã diễn ra, từ đó chỉ mang lại cho Edmund thêm muôn vàn dằn vặt, nên ông càng có thêm lý do lo lắng để tìm cách đưa cậu rời khỏi thủ đô, đồng thời giao cho cậu trọng trách đưa Fanny về với người dì, nhằm mang lại sự khuây khỏa và ích lợi cho cả đôi bên chứ chẳng riêng gì họ. Fanny không hề hay biết về những tâm sự thầm kín của người bác, và Sir Thomas cũng chẳng thấu hiểu bản chất thực sự của Miss Crawford. Giả sử ông được biết về cuộc trò chuyện giữa cô ta và con trai mình, ông sẽ chẳng bao giờ mong muốn cô ta trở thành một phần gia đình mình, dẫu cho hai mươi nghìn bảng của cô ta có nhân lên thành bốn mươi nghìn đi nữa.

Việc Edmund phải vĩnh viễn chia lìa với Miss Crawford là điều không mảy may nằm ngoài nghi vấn đối với Fanny; thế nhưng, cho đến khi cô biết chắc rằng anh cũng cảm nhận như vậy, thì niềm tin của riêng cô vẫn chưa đủ sức nặng. Cô nghĩ là anh có nghĩ vậy, nhưng cô muốn được chính tai nghe lời xác nhận. Giá như lúc này anh có thể trò chuyện với cô bằng sự cởi mở hoàn toàn — điều mà đôi khi từng vượt quá sức chịu đựng của cô trước kia — thì đó sẽ là niềm an ủi lớn lao biết mấy; thế nhưng cô nhận ra điều đó là không thể. Cô hiếm khi gặp anh: và chưa bao giờ ở một mình. Có lẽ anh đang cố né tránh việc ở riêng với cô. Vậy thì phải suy luận ra sao đây? Rằng lý trí của anh đã khuất phục trước mọi phần cay đắng và riêng biệt của nỗi đau gia đình này, nhưng nó quá đỗi nhức nhối để có thể cất lời tâm sự dù chỉ là một chút. Tâm trạng anh chắc chắn là vậy. Anh đã chấp nhận buông xuôi, nhưng đi kèm với đó là những giớ quằn quại đớn đau chẳng thốt nên lời. Sẽ còn lâu lắm, rất lâu nữa cái tên Miss Crawford mới lại thốt ra từ đôi môi anh, hay cô mới có thể mong mỏi một sự nối lại những cuộc trò chuyện tâm tình như thuở trước.

Và quả thực là rất lâu. Họ đặt chân đến Mansfield vào thứ Năm, và phải mãi cho đến tối Chủ nhật, Edmund mới bắt đầu thổ lộ cùng cô về vấn đề này. Ngồi cạnh cô vào buổi tối Chủ nhật — một buổi tối Chủ nhật mưa gió dầm dề — chính là thời điểm lý tưởng nhất mà ở đó, nếu có một người tri kỷ kề bên, trái tim con người ta sẽ tự khắc rộng mở và giãi bày tất cả; chẳng còn ai khác trong căn phòng ngoại trừ người mẹ, sau khi nghe một bài giảng đạo đầy cảm động, đã khóc lóc cho đến khi chìm vào giấc ngủ, việc không cất lời là điều bất khả kháng; và thế là, với những lời mở đầu quen thuộc đến mức khó lòng truy nguyên xem cái gì đến trước, cùng câu cam kết quen thuộc rằng nếu cô chịu lắng nghe anh thêm vài phút thôi, anh sẽ nói thật vắn tắt và tuyệt đối không bao giờ làm phiền lòng tốt của cô theo cách này nữa; cô chẳng cần phải sợ chuyện đó lặp lại; đó sẽ là một chủ đề bị cấm tuyệt đối: anh bắt đầu đắm chìm trong thứ xa xỉ là kể lại những tình tiết và cảm giác mang ý nghĩa sâu sắc nhất đối với bản thân cho một người mà anh hoàn toàn tin tưởng vào sự đồng cảm thiết tha của nàng.

Cách Fanny lắng nghe, với sự tò mò và lo lắng khôn cùng, với nỗi đau đớn lẫn niềm hân hoan, cách cô dõi theo từng nhịp rung động trong giọng nói của anh, và cách cô cẩn thận dán chặt đôi mắt mình vào bất kỳ vật thể nào khác ngoài con người anh, là điều có thể dễ dàng tưởng tượng được. Lời mở đầu thật đáng sợ. Anh đã gặp Miss Crawford. Anh đã nhận được lời mời đến gặp cô ta. Anh nhận được một tấm thiệp từ Lady Stornaway nài nỉ anh đến thăm; và coi đó như thể là cuộc gặp gỡ cuối cùng, cuộc gặp cuối cùng mang tính chất tình bạn, đồng thời gán cho cô ta mọi cảm giác hổ thẹn và khốn cùng mà đáng lẽ người em gái của Crawford phải nhận lấy, anh đã đến gặp cô ta với một tâm trạng mềm mỏng, tận tụy đến mức trong vài khoảnh khắc, nỗi sợ của Fanny mách bảo rằng đó chưa phải là lần cuối. Nhưng khi anh tiếp tục câu chuyện, những nỗi sợ ấy dần tan biến. Cô ta đã đón tiếp anh, theo lời kể của anh, với một vẻ mặt nghiêm trang — quả thực là vô cùng nghiêm trang — thậm chí là có chút xúc động; nhưng trước khi anh kịp thốt nên một câu rành mạch nào, cô ta đã lái vào chủ đề theo một cách mà anh phải thừa nhận là đã khiến anh bị sốc. “'Tôi nghe nói anh có mặt ở Luân Đôn,' cô ta nói; 'Tôi muốn gặp anh. Hãy cùng bàn về cơ sự buồn nôn này đi. Còn gì sánh bằng sự ngu ngốc của hai người họ hàng chúng ta chứ?' Tôi không sao đáp lời, nhưng tôi tin là sắc mặt tôi đã thay thế câu trả lời. Cô ta cảm thấy bị trách cứ. Sao mà cô ta nhạy cảm với thái độ người khác đến thế! Với vẻ mặt và giọng điệu trầm ngâm hơn, cô ta tiếp lời: 'Tôi không có ý bào chữa cho Henry trên lưng em gái anh.' Cô ta bắt đầu như thế đấy, nhưng cách cô ta tiếp tục ra sao, hỡi Fanny, thì thật không ổn chút nào, hầu như không ổn chút nào để nhắc lại cho em nghe. Tôi không thể hồi tưởng lại toàn bộ lời lẽ của cô ta. Tôi cũng chẳng muốn gặm nhấm chúng nếu có thể. Tinh thần cốt lõi trong đó là sự tức giận tột độ trước sự ngu ngốc của cả hai. Cô ta nguyền rủa sự dại dột của người anh trai khi để bản thân bị cuốn theo một người đàn bà mà hắn chưa từng bận lòng, để rồi đánh mất đi người phụ nữ mà hắn tôn thờ; nhưng thậm chí cô ta còn lên án sự ngu ngốc đáng thương của Maria hơn nữa, khi đã hy sinh cả một địa vị vững chắc, lao đầu vào muôn vàn khó khăn, chỉ vì hoang tưởng rằng bản thân được thực sự yêu thương bởi một kẻ từ lâu đã bày tỏ sự dửng dưng rõ mười mươi. Hãy đoán xem tôi đã cảm nhận thế nào đi. Lắng nghe người phụ nữ mà — chẳng có cái tên nào nặng nề hơn được thốt lên ngoài hai chữ ngu ngốc! Thật tự nguyện, thật thoải mái, thật lạnh lùng khi mổ xẻ chuyện đó! Chẳng chút miễn cưỡng, chẳng chút kinh hoàng, chẳng chút nữ tính, tôi có nên nói thế không, chẳng chút ghê tởm e thẹn nào? Đó là cách mà thói đời vận hành đấy. Bởi vì hỡi Fanny, chúng ta biết tìm đâu ra một người phụ nữ được tạo hóa phú bẩm nhiều đến thế? Bị hủy hoại rồi, hủy hoại mất thôi!”

Sau một thoáng ngẫm nghĩ, anh tiếp tục với một vẻ bình thản đến tuyệt vọng.

“Anh sẽ kể cho em nghe mọi thứ, rồi sẽ chấm dứt chuyện này vĩnh viễn. Cô ta chỉ nhìn nhận nó như một trò ngốc nghếch, và sự ngốc nghếch ấy chỉ bị coi là trầm trọng khi bị phơi bày ra ánh sáng. Sự thiếu hụt thói khôn ngoan thông thường, sự thiếu cẩn trọng: việc hắn ta mò xuống Richmond suốt thời gian cô ta ở Twickenham; việc cô ta tự đặt mình vào quyền sinh quyền sát của một đứa hầu; tóm lại chính là việc bị phát giác — ôi Fanny! chính sự phát giác chứ không phải hành vi phạm tội, mới là điều bị cô ta lên án. Chính sự bất cẩn đã đẩy mọi chuyện đến bước đường cùng, và buộc anh trai cô ta phải vứt bỏ mọi kế hoạch trân quý nhất để ôm cô ta bỏ trốn.”

Anh dừng lại. “Và,” Fanny cất lời (tin rằng bản thân buộc phải lên tiếng), “anh đã có thể nói gì cơ chứ?”

“Chẳng nói gì cả, chẳng có câu nào lọt vào tai nổi. Anh như một kẻ vừa ăn đòn choáng váng. Cô ta vẫn tiếp tục, bắt đầu lái sang chuyện của em; phải, lúc ấy cô ta bắt đầu bàn về em, bày tỏ sự tiếc nuối, hoàn toàn có lý khi tiếc nuối sự mất mát của một... Ở điểm đó cô ta nói năng rất phải chăng. Nhưng cô ta vẫn luôn công nhận giá trị của em. 'Hắn ta đã vứt bỏ,' cô ta nói, 'một người phụ nữ mà đời này hắn chẳng bao giờ gặp lại lần thứ hai. Em ấy đã có thể kìm chân hắn; em ấy đã có thể mang lại cho hắn hạnh phúc vĩnh hằng.' Fanny bé bỏng của anh, hy vọng rằng anh đang mang lại cho em nhiều niềm vui hơn là nỗi đau qua việc hoài niệm lại những điều lẽ ra đã có thể xảy ra — nhưng giờ đây thì không bao giờ còn cơ hội ấy nữa. Em không muốn anh im lặng đúng không? Nếu em muốn, chỉ cần cho anh một cái liếc mắt, một lời nói, và anh sẽ dừng lại ngay.”

Không có một cái liếc mắt hay một lời nói nào được cất lên.

“Tạ ơn Chúa,” anh nói. “Tất cả chúng ta đều ngạc nhiên, nhưng dường như đó là sự sắp đặt đầy lòng thương xót của Đấng Tối Cao để trái tim không biết dối lừa kia không phải chịu đựng tổn thương. Cô ta ca ngợi em hết lời cùng thứ tình cảm nồng ấm; thế nhưng, ngay cả ở đó, vẫn có những vết nhợt nhạt pha tạp, một chút ác ý; bởi vì giữa lúc ấy, cô ta có thể thốt lên rằng: 'Sao con bé ấy lại không chịu lấy hắn cơ chứ? Tất cả là lỗi của nó. Đúng là một đứa ngốc nghếch! Tôi sẽ không bao giờ tha thứ cho nó. Giá như nó chịu nhận lời hắn như lẽ ra phải thế, thì giờ này họ đã đứng trước ngưỡng cửa hôn nhân, và Henry đã quá hạnh phúc cùng bận rộn để mà tơ tưởng đến mục tiêu nào khác. Hắn sẽ chẳng tốn một giọt mồ hôi nào để tìm cách quay lại với Mrs. Rushworth nữa. Mọi chuyện sẽ kết thúc bằng một màn tán tỉnh qua đường thông thường, trong những buổi hội ngộ hằng năm tại Sotherton và Everingham.' Em có tin nổi điều đó là khả thi không? Nhưng bùa chú đã bị phá vỡ. Mắt anh đã sáng ra rồi.”

“Thật tàn nhẫn!” Fanny thốt lên, “quá đỗi tàn nhẫn. Vào một khoảnh khắc như thế mà lại buông thả theo sự vui vẻ, ăn nói bỡn cợt, lại còn nói với anh nữa chứ! Thật là sự tàn nhẫn tột cùng.”

“Tàn nhẫn ư, em gọi đó là tàn nhẫn sao? Chúng ta bất đồng ở điểm đó rồi. Không, bản chất của cô ta không hề tàn nhẫn. Anh không cho rằng cô ta có ý định cứa vào vết thương lòng của anh. Sự tàn độc nằm sâu thẳm hơn thế nữa: trong sự vô minh tuyệt đối của cô ta, sự ngây thơ đến mức không mảy may nghi ngờ rằng trên đời lại tồn tại những cảm xúc như vậy; trong một sự lầm lạc tâm trí khiến cho việc đối xử với vấn đề theo cách đó trở thành bản năng tự nhiên của cô ta. Cô ta chỉ đang nói năng y hệt như những gì cô ta từng quen nghe người khác nói, như thể cô ta đinh ninh rằng bất kỳ ai khác cũng sẽ nói thế. Bản tính cô ta không hề có lỗi. Cô ta sẽ chẳng đời nào tự nguyện gây ra nỗi đau không cần thiết cho bất kỳ ai, và dẫu anh có đang tự lừa dối chính mình đi nữa, anh vẫn không thể không nghĩ rằng đối với anh, vì cảm xúc của anh, cô ta sẽ... Lỗi lầm của cô ta nằm ở nguyên tắc sống, hỡi Fanny; ở sự phai nhạt lòng tự trọng và một tâm trí đã bị vấy bẩn, tha hóa. Có lẽ thế lại là điều tốt nhất cho anh, vì nó khiến anh chẳng còn lại mấy thứ để mà tiếc nuối. Mà hình như không phải vậy. Anh thà vui vẻ chịu đựng mọi nỗi đau tăng gấp bội khi mất đi cô ta còn hơn là phải suy nghĩ về cô ta như lúc này. Anh đã nói thẳng với cô ta điều đó.”

“Thật thế ư?”

“Phải; khi rời đi, anh đã nói thẳng với cô ta như vậy.”

“Hai người ở bên nhau bao lâu?”

“Hai mươi lăm phút. À, cô ta tiếp tục nói rằng việc duy nhất còn lại phải làm lúc này là vun vén cho một đám cưới giữa hai kẻ đó. Cô ta bàn về chuyện ấy, hỡi Fanny, với một giọng điệu vững vàng hơn cả anh.” Anh buộc phải ngừng lời nhiều hơn một lần khi tiếp tục câu chuyện. “'Chúng ta phải thuyết phục Henry cưới con bé đó,' cô ta nói; 'và dựa vào danh dự cùng sự chắc chắn rằng hắn đã tự đóng sập cánh cửa quay về với Fanny vĩnh viễn, tôi không hoàn toàn tuyệt vọng về chuyện này. Fanny thì hắn ta phải từ bỏ rồi. Tôi không nghĩ rằng dù là hắn đi chăng nữa thì lúc này cũng có thể mong mỏi thành công với một kẻ mang cốt cách như con bé đó, và do đó tôi hy vọng chúng ta sẽ không gặp phải khó khăn không thể vượt qua. Sức ảnh hưởng của tôi, vốn không hề nhỏ, sẽ dồn hết vào hướng ấy; và một khi đã kết hôn, được hậu thuẫn đàng hoàng bởi chính gia đình con bé, những con người đáng kính trọng như thế, nó hoàn toàn có thể lấy lại chỗ đứng trong xã hội đến một mức độ nhất định. Trong một số vòng tròn giao du, chúng ta đều biết, nó sẽ chẳng bao giờ đặt chân vào nổi, nhưng với những bữa tối thị soạn và những buổi tiệc tùng linh đình, sẽ luôn có những kẻ sẵn sàng vui vẻ làm quen với nó; và không thể chối cãi rằng, xã hội hiện nay có sự phóng khoáng và cởi mở hơn đối với những vấn đề ấy so với trước kia. Điều tôi khuyên là cha anh nên giữ im lặng. Đừng để ông ấy tự làm hại chính lập trường của mình bằng những sự nhúng tay vào. Hãy thuyết phục ông ấy cứ để mọi chuyện tự diễn ra. Nếu vì bất kỳ hành động xía vào đầy sốắng xắng nào của ông ấy mà con bé bị thuyết phục rời khỏi sự che chở của Henry, thì cơ hội để hắn cưới con bé sẽ thấp hơn rất nhiều so với việc nó tiếp tục ở lại bên cạnh hắn. Tôi biết ông ấy dễ bị tác động bởi điều gì. Hãy để Sir Thomas đặt niềm tin vào danh dự và lòng trắc ẩn của Henry, và mọi chuyện có lẽ sẽ kết thúc tốt đẹp; nhưng nếu ông ấy lôi con gái mình về, thì đó chính là hành động phá hủy chiếc phao cứu sinh quan trọng nhất.'”

Sau khi nhắc lại những lời đó, Edmund chìm đắm trong niềm xúc động đến mức Fanny, dõi theo anh bằng sự quan tâm lặng thầm nhưng vô cùng dịu dàng, chợt cảm thấy suýt tiếc vì đã khơi mào chủ đề này từ đầu. Phải mất một lúc lâu sau anh mới có thể cất lời trở lại. Cuối cùng, “Này Fanny,” anh nói, “chẳng mấy chốc nữa là anh xong thôi. Anh đã kể hết cho em nghe cốt lõi của những gì cô ta nói rồi đấy. Ngay khi có thể mở miệng, anh đã đáp lại rằng anh chưa từng nghĩ tới chuyện, khi bước chân vào ngôi nhà đó với tâm trạng tẻ nhạt như thế, lại có chuyện xảy ra khiến anh phải đau đớn hơn nữa, thế nhưng cô ta đã giáng những nhát dao sâu hoắm vào gần như mọi câu chữ. Rằng dẫu trong suốt quãng thời gian quen biết, anh đã không ít lần nhận ra sự khác biệt trong quan điểm giữa đôi bên, thậm chí ở cả những vấn đề có trọng lượng, thì anh cũng chưa từng tưởng tượng nổi sự khác biệt ấy lại lớn đến mức mà cô ta vừa phơi bày. Rằng cái cách mà cô ta đối xử với tội ác tày trời do anh trai cô ta và em gái anh gây ra (kẻ nào là kẻ dụ dỗ lớn hơn anh không dám bàn tới), nhưng cái cách mà cô ta bàn về chính tội ác đó, gán cho nó mọi thứ tội danh ngoại trừ cái tên chính xác; coi những hậu quả tồi tệ của nó chỉ như những thứ có thể hiên ngang đối mặt hoặc vượt qua bằng sự thách thức liêm sỉ và trơ trẽn trong tội lỗi; và trên hết thảy, và tột cùng của mọi thứ, lại đi khuyên nhủ chúng ta sự thỏa hiệp, sự dung túng, sự chấp nhận cho tội lỗi tiếp diễn, đánh đổi vào canh bạc về một cuộc hôn nhân mà, khi nghĩ về người anh trai cô ta như lúc này, đáng lẽ phải tìm cách ngăn chặn thay vì vun vén; tất cả những điều đó gộp lại đã giáng một đòn chí mạng thuyết phục anh rằng anh chưa từng thực sự hiểu nổi con người cô ta trước kia, và rằng, xét về phương diện tâm hồn, thứ mà anh đã tôn thờ suốt bao nhiêu tháng qua chỉ là một sản phẩm do trí tưởng tượng của chính anh vẽ ra, chứ hoàn toàn không phải Miss Crawford. Rằng, có lẽ, đó là điều tốt nhất cho anh; anh sẽ bớt đi sự tiếc nuối khi phải hy sinh một tình bạn, những cảm xúc, những niềm hy vọng vốn dĩ thế nào cũng sẽ bị tước đoạt khỏi anh vào lúc này. Thế nhưng, anh buộc phải thú nhận rằng, giá như anh có thể khôi phục cô ta về lại hình ảnh từng hiện lên trong mắt anh trước đây, anh thà chấp nhận nhân đôi nỗi đau chia ly còn hơn, cốt chỉ để mang theo bên mình quyền hạn của sự dịu dàng và lòng kính trọng. Đó là những gì anh đã nói, đại ý là thế; nhưng như em có thể tưởng tượng, nó không được nói ra một cách bình tĩnh hay mạch lạc như lúc anh thuật lại cho em nghe đâu. Cô ta đã kinh ngạc, kinh ngạc đến tột độ — còn hơn cả sự kinhạc nữa. Anh thấy sắc mặt cô ta biến đổi. Cô ta đỏ bừng mặt. Anh mường tượng ra mình đang nhìn thấy sự pha trộn của muôn vàn cảm xúc: một cuộc giằng xé dữ dội nhưng ngắn ngủi, một nửa khao khát khuất phục trước chân lý, một nửa lòng tự ái hổ thẹn, thế nhưng thói quen, chính thói quen đã chiến thắng. Cô ta suýt bật cười nếu có thể. Đó là một nụ cười kiểu gì khi cô ta đáp lại: 'Một bài diễn văn khá ra phò đấy chứ lị. Nó nằm trong bài giảng đạo cuối cùng của anh phải không? Cứ đà này thì chẳng mấy chốc anh sẽ cải hóa toàn bộ dân chúng ở Mansfield và Thornton Lacey cho mà xem; và khi anh nghe tin về anh lần tới, có lẽ sẽ là trong vai trò một nhà truyền giáo nổi tiếng trong một hội đoàn theo phái Giám lý nào đó, hoặc một nhà truyền đạo ở tận xứ sở phương xa.' Cô ta cố tỏ ra bất cần, nhưng chẳng thể giấu nổi vẻ chõm chẹ như cô ta hằng mong muốn. Anh chỉ đáp lại rằng từ tận đáy lòng, anh chúc cô ta mọi điều tốt đẹp, và thành tâm hy vọng cô ta sẽ sớm học được cách suy nghĩ đúng đắn hơn, thay vì phải cậy nhờ vào những bài học từ đau khổ để đổi lấy thứ tri thức quý giá nhất mà bất kỳ ai trong chúng ta cần phải lĩnh hội, đó là tri thức về chính bản thân mình và bổn phận của mình, rồi anh quay lưng bước thẳng khỏi phòng. Anh mới đi được vài bước, hỡi Fanny, thì nghe thấy tiếng cửa mở đằng sau lưng. 'Mr. Bertram,' cô ta cất lời. Anh quay lại nhìn. 'Mr. Bertram,' cô ta gọi, nở một nụ cười; thế nhưng đó là một nụ cười chẳng ăn nhập gì với cuộc trò chuyện vừa đi qua, một nụ cười hỗn hào mang tính trêu ngươi, tựa như muốn khiêu khích để khuất phục anh; ít ra thì anh đã cảm thấy thế. Anh cưỡng lại; đó là phản ứng tức thời của bản thân, và anh tiếp tục cất bước đi thẳng. Kể từ đó đến nay, thỉnh thoảng trong chốc lát, anh đã từng hối hận vì lúc ấy mình không quay trở lại, nhưng anh biết mình đã đúng, và kết cục cho mối quan hệ quen biết của chúng ta chính là như vậy đấy. Và đó lại là một mối quan hệ kiểu gì chứ! Anh đã bị lừa dối biết bao! Bị lừa dối cả ở người anh lẫn người em! Cảm ơn sự kiên nhẫn của em nhé, Fanny. Đây thực sự là sự giải tỏa lớn nhất đời anh, và giờ thì chúng ta sẽ khép lại nó tại đây.”

Và niềm tin của Fanny đặt vào lời nói của anh lớn đến mức, trong suốt năm phút đồng hồ, cô đinh ninh rằng họ đã thực sự khép lại. Thế nhưng ngay sau đó, mọi chuyện lại ào ạt ùa về, hoặc một thứ gì đó tương tự thế, và chẳng có gì khác ngoài việc Lady Bertram tỉnh giấc hẳn hoi mới có thể thực sự chấm dứt một cuộc trò chuyện như thế. Cho đến khi điều đó xảy ra, họ vẫn tiếp tục bàn về một mình Miss Crawford, về cách cô ta đã khiến anh say đắm, về việc tạo hóa đã ban cho cô ta sự duyên dáng nhường nào, và cô ta sẽ tuyệt vời ra sao nếu sớm rơi vào những bàn tay chăm sóc tử tế. Giờ đây được tự do lên tiếng một cách cởi mở, Fanny cảm thấy hoàn toàn có lý khi bổ sung vào hiểu biết của anh về bản chất thực sự của cô ta bằng vài gợi ý về việc liệu tình trạng sức khỏe của người anh trai có thể bị coi là chiếm một phần nguyên nhân trong khát vọng muốn có được một sự hòa giải toàn diện ở cô ta hay không. Đây không phải là một sự gợi ý dễ chịu gì cho cam. Bản tính con người đã chống cự lại điều đó trong chốc lát. Sẽ tuyệt vời hơn biết bao nếu cô ta thể hiện tình cảm một cách vô tư không vụ lợi; thế nhưng sự kiêu hãnh của anh không đủ mạnh mẽ để chiến đấu lâu dài với lý trí. Anh đã chịu khuất phục trước niềm tin rằng bệnh trạng của Tom đã ảnh hưởng đến cô ta, chỉ giữ lại cho riêng mình một ý nghĩ an ủi rằng, xét đến vô số lực cản từ những thói quen trái ngược, cô ta quả thực đã có tình cảm với anh nhiều hơn mức người ta có thể trông đợi, và vì anh mà cô ta đã suýt chạm đến việc làm điều đúng đắn. Fanny cũng có chung một suy nghĩ hoàn toàn tương tự; và họ cũng hoàn toàn đồng thuận về quan điểm liên quan đến hiệu ứng kéo dài, vết hằn không thể xóa nhòa mà một sự thất vọng như thế sẽ khắc sâu vào tâm trí anh. Thời gian chắc chắn sẽ làm phai mờ phần nào những đớn đau của anh, nhưng dẫu sao đó vẫn là kiểu tổn thương mà anh không bao giờ có thể vượt qua hoàn toàn được; còn về việc liệu anh có bao giờ gặp được người phụ nữ nào khác có khả năng... điều đó quá đỗi bất khả thi để có thể cất lời ngoại trừ sự phẫn nộ. Tình bạn của Fanny chính là điểm tựa duy nhất mà anh còn lại để bấu víu.