Trong trấn đã diễn ra hội hoa đăng suốt mấy đêm liền. Nghe nói hôm nay lại càng náo nhiệt hơn; đầu Đông Sách có thuyền hoa đăng hái sen, đầu thuyền và lái thuyền mỗi bên có một thiếu niên tuấn tú giả trang làm thiếu nữ hái sen, vừa đi vừa hát khúc ca hái sen do ông lớn Triệu đại gia – văn hào của trấn, cựu tú tài đời Thanh – sáng tác mới; đầu Tây Sách có tám chiếc đèn hái trà, các thiếu nữ hái trà cũng do thanh niên xinh đẹp cải trang, châu báu trâm cài là đi mượn của các bà các tiểu thư từ vài gia đình danh tiếng nhất, trang phục mặc trên người cũng là những bộ cánh mới tân thời và yêu thích nhất của họ, xấp xỉ như đang trưng bày của cải giàu có của mình; những thứ này là điều mà mấy đêm trước không có. Vì vậy, hội hoa đăng đêm nay đặc biệt làm rung động lòng người, mọi người hầu như quên đi cuộc sống, dự tính, nỗi buồn và niềm vui của riêng mình – từ lúc mở mắt từ sáng sớm, đã mong mỏi ban ngày mau chóng trôi qua, để lập tức nhìn thấy cảnh tượng cuồng hoan tựa chốn thần tiên ấy.
Việc thi đèn không phải năm nào cũng có. Khoảng thời gian Tết âm lịch gọi là tiết Nguyên tiêu, một số thợ thủ công đã đóng cửa nghỉ việc chưa khai trương cùng vài kẻ không lo sản xuất mà hay cờ bạc v.v. bắt đầu "múa đèn rồng". Đó là những việc rất đơn giản, một con đèn rồng bằng vải chín khúc hoặc hơn chục khúc, một màn "náo Nguyên tiêu", múa may khua chiêng trên đường phố mà thôi. Nếu chơi mấy đêm mà không có ai hưởng ứng, thi thố, hứng thú của mọi người cũng lụi tàn, cuối cùng lặng lẽ giải tán. Liên tiếp mấy năm, hầu như đều như thế, cho nên liên tiếp mấy năm không có hội hoa đăng.
Năm nay lại khác. Có người nói là do vụ thu hoạch trên đồng năm ngoái tốt tươi, mọi người muốn bày tỏ niềm vui sướng vì sự trù phú. Nhưng ngẫm kỹ lại thì thấy không đúng lắm, bởi vì những kẻ hào hứng tham gia vốn chẳng phải nông dân làm ruộng, cũng chẳng phải địa chủ có ruộng. Lại có người nói là vận khí của trấn đã chuyển đổi, cho nên trước tiên xuất hiện điềm báo hưng vượng. Chuyện tương lai không ai có thể biết trước, đương nhiên không có cách nào phán đoán lời này đúng hay sai. Nhưng diễn biến sự việc là thế này: Ban đầu có một nhóm người ra múa đèn rồng, một nhóm người khác thấy thích thú liền kết một con đèn rồng để chơi. Đợi đến khi đèn rồng nhiều tới bốn, năm con, mọi người vì muốn tranh thắng bèn thêm thắt đủ mọi trò; như đóng kịch, kết các loại đèn lồng, đều hết lòng dụng tâm mầy mò làm. Thế là mở ra cục diện thi đèn. Người toàn trấn sợ cái khí thế sôi sục này nguội lạnh đi, dẫn đến việc bỏ lỡ hội vui hiếm có, liền đồng lòng cổ động, xúi giục, muốn làm cho nó náo nhiệt thịnh vượng đến mức không gì hơn được nữa mới thỏa lòng. Tướng mạo thần thái của người nào đó thích hợp với vai diễn nào trong vở kịch, chẳng tiếc dùng đủ mọi cách, nhất định phải kéo cho bằng được; người nào đó có thể tự nghĩ ra ý tưởng độc đáo lên kế hoạch cho một chiếc đèn mới lạ nào đó, cho dù không được người ta đề cử, cũng sẽ tự nguyện dâng hiến: Mọi người đều hết sức vì nhóm thi đèn quen thuộc thân thiết của mình. Các gia đình hào phú vốn đã chơi chán chuyện yến tiệc cờ bạc, mà hội hoa đăng không phải năm nào cũng có này lại mang đến sự kích thích đặc biệt, dường như dưới chủ đề hội hoa đăng mà yến tiệc cờ bạc thì vừa mới mẻ vừa thú vị, thế là mở túi tiền ra tài trợ cho đèn hoa nến cùng các khoản chi tiêu tạp phí. Các bà các tiểu thư không chút tiếc rẻ lục ra những món châu báu quý giá, trang phục hợp thời, bởi vì việc này tiện cho việc thong thả quan sát những ánh mắt kinh ngạc và ngưỡng mộ đối với của cải giàu có của mình hơn là bản thân mặc lên người. Cứ thế, hội hoa đăng tự nhiên được tổ chức vô cùng náo nhiệt, lẫy lừng; mỗi đêm lại có trò mới, mỗi đêm lại có cảnh tượng làm say đắm lòng người, chuốc say khán giả. Thế mà mọi người dường như vẫn chưa thỏa mãn, luôn nghĩ đêm hôm sau chắc chắn sẽ còn có màn đặc sắc và vui vẻ hơn nữa.
Đến giữa trưa, người trong trấn đã lũ lượt kéo nhau đi xem những nhân vật sẽ là tâm điểm vào tối hôm đó. Lũ trẻ từng đám từng đám chạy nhảy, hò hét, luồn lách qua đám đông, qua những hiên nhà phố không quá cao; vì đã xem hội hoa đăng mấy ngày liền, chúng không khỏi bắt chước dáng điệu thần thái của những nhân vật hấp dẫn nhất trong hội hoa đăng, miệng còn ngâm nga nhịp điệu chiêng trống. Những anh chàng áo ngắn đã uống rượu từ sáng sớm, mặt mày sáng bóng phết phấn hồng, đôi mắt ươn ướt phảng phất biểu cảm tình sắc; đối với những thiếu nữ do nam giới cải trang mà họ nhìn thấy suốt mấy đêm liền, sinh ra sức hấp dẫn vượt quá thực tế, chốc chốc lại không sao kìm chế được mà nghĩ ngợi, nghĩ ngợi, nghĩ ngợi. Các vị tiên sinh từ quán trà tản ra cũng bước những bước vốn dĩ điềm đạm nhanh nhẹn hơn chút ít, bầu không khí cuồng hoan đã kích thích máu trong người họ. Tiếng cười vui và những lời nói mang ý đùa cợt không ngừng bay lượn trong không gian; từng cụm bóng người thấp thoáng thoi thưa trên đường phố. Thịnh huống này, mấy năm gần đây tuyệt đối chưa từng có; hiện tại, đã hồi phục lại thời kỳ phồn hoa sắc vàng lưu lại trong ký ức!
Những người giả trang thành thiếu nữ hái trà, thiếu nữ hái sen sớm đã bị đám người phụ họa nịnh bợ vây quanh, đang tập diễn dáng điệu và luyện lời ca ở đó. Dương nhiên, việc hướng dẫn và phê bình là chuyện của các vị tiên sinh có phong lưu nhã thú. Bước chân của thiếu nữ phải bước hai chân đan xen thế nào cho nhịp nhàng, tay cầm chiếc khăn tay phải đặt bên eo thế nào, ánh mắt phải đưa tình ra sao, giọng điệu phải uyển chuyển thướt tha thế nào, họ đều tường thuật không sót một ly, giám sát chặt chẽ; họ có hình mẫu của mình, nói rằng đào danh tiếng nào đó của gánh hát nọ ngày trước chính là như thế, hội hoa đăng náo nhiệt nhất mười mấy năm trước, người nọ giả trang cô gái hái trà, chính vì thế mà thành danh, điều này tự nhiên khiến người ta không thể không tâm phục khẩu phục, yêu thích. Những người đang tập luyện ấy, tức là cái gọi là thanh niên tuấn tú, không phải thợ học việc ở tiệm may thì cũng là chân sai vặt của thợ mộc, tuy khuôn mặt sinh ra có phần đoan trang, nhưng cổ đen sì, tay chân thô kệch là điểm chung của họ. Giờ đây lại phải làm cho vóc dáng lột xác một lần, bắt chước sự dịu dàng mảnh mai của các thiếu nữ, lại còn phải thoa phấn tô son, mặc lên người những bộ y phục trân sức đẹp đẽ chưa từng dám nghĩ tới trong mơ, thực sự có chút ngẩn ngơ như đang ở trong mơ. Trong đó lại xen lẫn tâm trạng kiêu căng không tự chủ; hy vọng chiến thắng, tâm tư ánh mắt của toàn trấn bất chợt tập trung lên người mình, liền cảm thấy bản thân mình lớn lên, lớn lên, giống như quả bóng được bơm căng phồng, thế là hưởng thụ sự hầu hạ của kẻ khác, để người ta thay mình mặc quần áo, trang điểm, rót trà, chùi khăn mặt, đều coi như chuyện hiển nhiên giống như người giàu có. Thế nhưng nghĩ đến bản thân đang giả trang là thiếu nữ, mà thiếu nữ thì lại phải có dáng điệu lay động lòng người, liền không khỏi ôm nỗi hổ thẹn, lộ ra vẻ lấm lét rụt rè; chính từ vẻ lấm lét rụt rè ấy, mọi người cảm thấy họ quả thực là những thiếu nữ yêu kiều bậc nhất.
Nơi chốn tự nhiên không hề lớn, chẳng phải sảnh đường của gia đình hào phú nào; người vây xem ngày càng đông, đành phải đóng cửa lại để từ chối những kẻ đến sau. Nhưng người ngoài cửa không nản lòng, chen chúc đến mức gần như chật như nêm cõi, ồn ào chờ đợi cánh cửa thỉnh thoảng hé mở để có được hy vọng nhìn trộm một cái.
"Đến ban đêm mọi người có thể xem!"
"Lúc này không có gì để xem cả!"
"Nhà sắp chật sập rồi kìa!"
Người chủ trì vừa nài nỉ vừa quát mắng gọi lớn, thế nhưng người ngoài cửa lại chen chúc đông hơn.
Hai người đóng vai thiếu nữ hái trà ở đầu Đông Sách đang tập luyện trong căn phòng phía trong của một tiệm đồng thiếc. Trước cửa tiệm đồng thiếc chật ních người. Hàng rào thấp không chịu nổi sự chen lấn xô đẩy của quá nhiều người, những chiếc móc sắt từ lâu đã gãy đứt, giờ đây dùng dây thừng to bằng ngón tay buộc lại để tránh bị đổ. Trong cửa tiệm bên cạnh quầy hàng cũng chật cứng người, đó là những kẻ đến sớm, hoặc là những kẻ đặc biệt thành thạo ngón nghề chen lấn. Thế nhưng họ chẳng nhìn thấy gì cả; y hệt như những kẻ vươn cổ chen chúc giữa lòng đường; bởi vì cánh cửa thông vào căn phòng bên trong đã đóng lại từ trước khi họ đến lòng vòng. Lòng bàn tay và nấm đấm không tránh khỏi có chút không chịu nổi, từng nhóm ba năm gõ cửa, miệng tất nhiên lầm bầm vài câu châm biếm mang theo sự kỳ vọng đầy nhiệt huyết nhưng lại dùng giọng điệu đùa cợt thốt ra.
"Trốn ở bên trong làm gì? Mặt đẹp thì phải cho mọi người xem chứ!"
"Tiếng hát mê hoặc lòng người, bọn ta cũng phải mê mẩn một phen chứ!"
"Chúng đóng cửa lại, ai mà biết đang làm chuyện quái quỷ gì! Hai con thỏ con mặt đẹp ấy..."
"Làm chuyện... phải biết bây giờ là ban ngày ban mặt đấy nhé!"
"Mở cửa ra! Bọn ta muốn xem hai con thỏ con kia!" Hầu như tất cả những kẻ chen chúc ở đó đồng thanh kêu lên, đồng thời trong đám đông xuất hiện sự dao động kịch liệt.
Cánh cửa bất ngờ mở toang. Quần chúng chỉ cảm thấy trước mắt sáng bừng lên, bởi vì đằng sau cánh cửa là một cái sân. Đứng trong ánh sáng là một người có vóc dáng cao lớn, mọi người nhìn thấy đều nuốt ngược ngụm khí, thầm niệm trong bụng, "Tưởng đại gia!"
Người này chính là Tưởng Sĩ Tiêu. Áo khoác da gấm hoa màu đen, hai cổ tay áo lật ngược lên, lộ ra lớp lông cừu mềm mại trắng muốt; hai tay chống lên eo, tay phải cầm một cành hoa lụa màu hồng phấn, chân phải bước lên trước nửa bước, ngực ưỡn ra, đứng trong một tư thế vừa uy phong vừa điềm nhã. Khuôn mặt hắn ngăm tím, trán, má, hốc mắt, tai, đều khiến người ta có cảm giác vô cùng đầy đặn; nói cách khác, từng bộ phận đều giống như quả bóng, mà cái đầu tổng hợp từ từng bộ phận ấy lại càng giống một quả bóng tròn vo.
Ban đầu hắn không mở miệng, dùng ánh mắt bất cần nhìn đám đông khuôn mặt bên ngoài. Dường như có phép thuật vậy, qua cái nhìn này của hắn, tất cả những cái miệng đang hò hét những thân hình đang chen chúc đều bị trấn áp; chốc lát trước cửa tiệm trong tiệm vô cùng tĩnh lặng.
"Hừ!" hắn cười lạnh một tiếng, "Các ngươi muốn xem, chẳng lẽ không đợi nổi nửa ngày trời sao? – Vả lại không cần nửa ngày, chỉ còn mấy tiếng nữa thôi. Các ngươi phải biết rằng, xem đèn phải xem cho sướng con mắt, tê rần cõi lòng. Bây giờ bên trong đang tỉ mỉ trang điểm, tỉ mỉ huấn luyện các cô gái hái sen, chính là để lát nữa gọi mọi người đến sướng một phen, tê một phen đây. Các ngươi chen lấn náo động cái gì chứ?"
Hắn nói những lời này mang một điệu bộ đặc biệt, vừa mang ý kích động lại vừa hàm chứa sự kìm nén. Tay phải giơ lên từ ngang eo, hai ngón tay cầm cành hoa lụa hồng phấn vung ra ngoài một cái, rồi nói, "Bây giờ đi đi! Ăn cơm chiều cho no nê, lau mắt cho thật sáng, rồi sau đó chờ xem các cô gái hái sen tựa tiên nữ giáng trần nhé!"
Quần chúng tuy không lập tức rút lui, nhưng xu hướng chen vào trong thì không còn nữa; đối với mấy câu nói "từ chối khéo" này, cũng cảm thấy không hề chói tai, hơn nữa hình như còn ngọt ngào, thú vị hơn cả việc thực sự nhìn thấy cô gái hái sen hãy còn chưa chín muồi. Dần dần, có người bỏ đi, chuẩn bị quay về ăn cơm chiều sớm hơn, ngâm nước hoa cúc để rửa mắt.
Trong trường tuy không trải qua sự khuyên nhủ của Tưởng đại gia, bữa cơm chiều cũng được đẩy sớm lên. Khi ánh mặt trời vẫn còn phớt vàng bôi trên đỉnh những tán cây đằng xa, bốn vị giáo viên ở nội trú đã ăn xong cơm chiều, dắt tay nhau ra cửa xem hội hoa đăng càng thêm phồn thịnh của đêm nay.
Lúc này truyền vào tai là từng chập tiếng chiêng tiếng trống. Có tiếng dường như biểu thị sự nhiệt tình muốn nhảy dựng lên vì vui sướng; tiếng sau dồn dập hơn tiếng trước, tiếng sau cao hơn tiếng trước, nhịp đập của những người tham gia chắc hẳn cũng đang đập kịch liệt không kém. Có tiếng ở xa hơn một chút, âm thanh du dương, lúc chìm lúc nổi, có thể khiến người ta liên tưởng đến một nụ cười dịu dàng. Tóm lại, trong âm thanh chiêng trống ngập tràn này, người toàn trấn đã quên sạch sành sanh mọi thứ, họ chỉ cảm thấy bản thân như đang tắm mình trong biển hạnh phúc, tiếng cười, sắc đẹp, sự phồn hoa, trò chơi, chính là toàn thế giới của họ.
Phố xá vốn không rộng rãi đương nhiên từ sớm đã chật ních người, không còn khoảng trống nào dung nạp người ta đi thẳng qua nữa, kẻ lại người qua chỉ đành lách trái lách phải chen chúc giữa đám đông. Tiếng ồn ào, tiếng cười nói, tiếng trẻ con khóc ré hòa quyện vào nhau, nghe như có nhịp điệu, tựa như tiếng sóng biển vụn vặt. Các cửa hàng hai bên đường đã thắp lên những ngọn đèn treo hỏa dầu được chùi chao đèn trong suốt; tiệm thuốc Bắc thì giữ nét cổ phong, thắp bốn chiếc đèn lụa đỏ; tiệm ngoại hóa vì muốn thể hiện sự vượt trội của mình, không tiếc rẻ thắp hẳn hai ngọn đèn măng-xông, ánh sáng xanh trắng mạnh mẽ chiếu làm mắt khách du lịch hơi ê ẩm. Quầy hàng của các cửa hàng theo lệ cũ là chỗ ngồi của phụ nữ và trẻ em, chẳng biết từ lúc nào đã kín chỗ, vì ghế không đủ nên có không ít người kiễng chân đứng; dường như tất cả các cửa hàng đêm nay đều kinh doanh cùng một mặt hàng, chúng bày biện những món hàng trưng bày y hệt nhau! Hương thơm của dầu hoa hồng và hoa lan trắng từng trận trêu đùa khứu giác của khách du lịch. Ngoảnh đầu nhìn lại, ồ! Sự tổng hợp phức tạp đầy màu sắc, một cuộc triển lãm công khai mang tính quyến rũ. Thế là, mọi người cảm thấy biển hạnh phúc này càng phong phú càng thú vị hơn; thế là, vận động xương thịt toàn thân, tựa như loài cá, mang theo niềm vui sướng muôn vàn bơi lội tung tăng.
Hoán Chi vốn đi thứ ba, phía trước là Tam Phục và Nghị Công, phía sau là Hựu Phủ vừa đi vừa nhìn xuống chân. Nhưng đi chưa được nửa con đường, đồng bọn đằng trước đằng sau đều tản mát mất; đi tới đi lui tìm kiếm, lại dừng bước chờ đợi, chẳng thấy bóng dáng họ đâu nữa. Lúc này một tiếng reo hò vang lên: "Đến rồi! Là nhóm của Tây Sách!" Khách qua đường ai nấy đều phấn khích chen chúc động đậy, vươn cổ nhìn đăm đăm về phía Tây. Hoán Chi liền đứng lại ở đầu một con hẻm nhỏ, phía sau cũng chen chúc hơn chục người, nhưng so với trước cửa tiệm thì đã coi là vị trí ưu việt hơn rồi.
Cậu nhìn cảnh tượng náo nhiệt này, nghĩ đến tầm quan trọng của hoạt động giải trí đối với quần chúng. Người bình thường vì sinh kế, cau mày, nhẫn nại, tốn sức lực, đổ mồ hôi rơi máu, thỉnh thoảng có thể cười một tiếng, vui một trận, chính là liều thuốc bổ cho tinh thần. Nhờ có liều thuốc bổ này, mới cảm thấy tiếp tục nỗ lực tiếp theo vẫn còn ý nghĩa, vẫn còn hứng thú. Bằng không chỉ làm nô lệ cho cái bụng, cho dù không đến mức bi quan chán đời, thì cũng ắt cảm thấy sự trống rỗng của nhân sinh. Có người nói, việc nghênh thần diễn kịch ở chốn thôn quê là chuyện mê tín lại hoang phí, nên dẹp bỏ. Đây là cách nói chỉ nhìn từ một phía; theo cách nói này, dường như nông dân chỉ nên chịu đựng khổ cực lại khổ cực, không ngừng nghỉ một khắc nào, cho đến khi chôn vào trong mộ mới thôi. Phải biết rằng nghênh thần một bối, diễn một vở kịch, có thể gọi lại không biết bao nhiêu tinh thần tươi mới cho người nông dân, từ đó khiến họ lại vui vẻ giơ cao chiếc cuốc. Mê tín, quả thực; nhưng không mê tín mà có hoạt động giải trí thay thế với công hiệu tương đương thì ở đâu? Hoang phí, lại càng không thể nói tới; tiêu hao mà có sự đền bù, đâu phải là hoang phí? Hội hoa đăng trong trấn năm nay, cũng có người nói là chuyện rất không tốt: Thứ nhất, số tiền tiêu tốn không biết là bao nhiêu; thứ hai, một vài thiếu nữ trẻ tuổi bị cảm xúc bởi lời ca sắc đẹp diễm lệ, trong mấy ngày theo đàn ông trốn đi nơi khác đã có ba bốn người. Đây quả thực là sự thật. Thế nhưng bị kích động bởi sự cuồng hoan như thế, lòng người toàn trấn nhất định sẽ nảy sinh một thứ sinh cơ mới chưa từng có trong những năm trước. Những sinh cơ mới này ví như hạt giống, từ những hạt giống ấy, sẽ có được thu hoạch vô cùng phong phú, thế thì không thể nói hội hoa đăng là chuyện không tốt được. Đương nhiên, cái phong cách "lưu manh" thô lỗ phù du của hội hoa đăng là thứ nên được cải cách. Làm cho nó thuần hóa, tao nhã, đậm chất nghệ thuật, đó lại là chuyện nằm trong phạm vi giáo dục...
Cậu liền nghĩ đến việc nhân dịp ngày Quốc khánh, nhà trường nên dẫn dắt toàn trấn tổ chức một cuộc hội rước đèn hoàn mỹ và hoành tráng hơn hội hoa đăng này; lại nghĩ đến các hoạt động giải trí công cộng khác, như sân vận động công viên v.v., nhà trường nên chuẩn bị cho toàn trấn, để họ tĩnh dưỡng tinh thần, khơi dậy sinh cơ mới.
Tiếng chiêng tiếng trống đã ở ngay bên cạnh, Hoán Chi mới cắt đứt dòng suy nghĩ riêng, ngẩng đầu lên nhìn. Khán giả chen chúc giữa đường dạo rào rạt rẽ ra một con đường rất hẹp, ban nhạc đánh chiêng trống từ đây từ từ đi qua. Tiếp theo là đèn mở đường hình quân bài, từng đôi đèn hoa đủ kiểu đung đưa di chuyển, ánh sáng đèn chiếu rõ mồn một khuôn mặt của những kẻ cầm đèn, trên mỗi khuôn mặt đều chất chứa nụ cười suýt trào ra. Sau đó là các tuồng tích: Bộ râu dài của ông già trong vở kịch Nam Thiên Môn hất sang trái một cái rồi lại hất sang phải một cái, cái cổ vặn vẹo khiến người ta thay ông ấy cảm thấy mỏi nhừ; người vá vạc trong vở Đại Bổ Vạc tùy ý đùa giỡn với bạn diễn hoặc khán giả, trêu chọc mụ Vương đại gia mấy câu, lại kéo tóc một cô gái đứng bên lề đường; cũng có người không biểu diễn động tác đặc biệt gì, chỉ mặc trang phục tuồng, hóa trang mặt mày, coi như đóng vai một vở kịch nào đó, từng nhóm từng nhóm đi qua. Đạo cụ trong tay họ đều là một chiếc đèn, như quạt, đại đao, cờ vàng hình lá hạnh v.v. Sau đó là dàn nhạc nhỏ. Hơn chục nhạc công đều mặc áo dài lụa crếp màu đen, đội mũ chỏm nhung đen; các nhạc cụ đều được trang trí đèn hoa lụa, đến mức khi họ thổi tấu đều lộ ra vẻ điệu bộ khép nép. Âm thanh âm nhạc vô cùng du dương; đàn hồ cầm, sáo trúc gần như là âm chủ, đàn tỳ bà, tam huyền, ống tiêu, ống sáo hòa tấu theo, âm thanh nhẹ nhàng trôi đi như con suối nhỏ, tựa như đang nghe thiếu nữ kiều diễm thỏ thẻ tâm sự khi tình cảm đậm đà nhất. – Thế nhưng, những thứ này đều không có gì khác biệt so với mấy ngày trước.
"Đèn hái trà tới rồi!" Khán giả không kìm được mà la lên. Dường như mọi ánh mắt đều bắn ra ánh sáng tham lam. Các nữ khách trên quầy hàng của cửa hàng, ban nãy ngồi giờ đều đứng dậy hết, uốn người như ngọn cỏ lau, nhô đầu chải tóc bới xõa bôi phấn râm ran của họ lên. Phụ nữ nhìn phụ nữ sốt ruột và thấu đáo hơn đàn ông nhìn phụ nữ nhiều; ở đàn ông, chẳng qua chỉ nhìn hình ảnh đáng yêu mà thôi; còn phụ nữ trước tiên phải nhìn xem có vượt trội hơn mình hay không, cho nên ánh mắt thường có thể vạch trần lớp phấn son bề ngoài, xuyên thấu vào tận bên trong, nếu mũi của người được nhìn có lệch một phần nửa phân, hoặc sau tai mọc một hạt mồi, thì dù thế nào cũng không thể lọt lưới. Cô gái hái trà tuy là nam giới, nhưng đã gọi là cô gái, đương nhiên được đối xử như phụ nữ.
Từng người một giống như hoa đán trên sân khấu, đi qua với dáng vẻ yểu điệu làm vẻ mười hai phần, nói là cô gái hái trà, chi bằng nói là người mẫu trang phục của các bà các tiểu thư sành điệu. Tám người hoàn toàn không mặc váy; áo ngắn và quần tuyệt đối không có hai người nào trùng màu sắc, trùng kiểu cắt may, mà lớp lót bằng da ở áo ngắn toàn là chủng loại quý hiếm, da cừu hầu như không có. Họ búi tóc lưới, chải thành kiểu tóc búi vặn thừng đang thịnh hành, hoa trâm ngọc trai sáng lấp lánh được ghim ngay ngắn ở trên đó. Bởi vì muốn người ta nhìn cho rõ, đằng sau mỗi người có hai người đi theo, giơ cao chiếc đèn hỏa dầu lấp lánh sát cạnh búi tóc. Việc này khiến cho tất cả ánh mắt chỉ chăm chú vào những hạt châu ấy, tất cả trái tim đều chấn động trước sự giàu có trên búi tóc; còn khuôn mặt tuấn tú, sự trang điểm phấn son, dáng điệu và bước chân được huấn luyện đặc biệt, cùng với chiếc đèn giỏ hoa được chạm trổ cực kỳ tinh xảo và kiểu dáng khác nhau trong tay mỗi người, dường như lại không chiếm vị trí quan trọng nữa. Thế nhưng mọi người rất thỏa mãn, vui vẻ, bởi vì đã nhìn thấy cô gái hái trà mà muôn người mong mỏi suốt cả ngày, bọn họ đều lộ ra nụ cười quên mình, hơn nửa số người miệng không tự chủ được mà há hốc, chốc chốc lại thốt ra tiếng cảm thán "Chậc! Chậc!"
"Tiên sinh Ni một mình xem đèn ở đây à?"
Hoán Chi đang nghĩ cách khoe khoang thế này suy cho cùng có chút phá hoại phong cảnh, liền nghe thấy có người gọi mình. Đó là âm thanh quen thuộc, rất nhanh chuyển ý là nhận ra ngay cô Kim Peizhang.
Cậu quay đầu lại, thấy cô Kim chen chúc ngay trong số mười mấy người phía sau mình, khoác chiếc khăn choàng len đỏ, một tay ấn lên ngực, cài chặt hai góc khăn choàng lại với nhau.
"Lúc ra đi là bốn người, lúc này thất lạc rồi, chỉ còn lại một mình tôi. Cô Kim đến lâu chưa?"
"Không. Mới từ trong hẻm ra thôi. Thật sự cũng chẳng có gì để xem cả. Sắp đi theo đường cũ quay về rồi."
“Cho phép tôi đi cùng chứ?” Hoán Chi không suy nghĩ mà hỏi thẳng; đồng thời đi theo cô Kim chen về phía sau mười mấy người kia. Mười mấy kẻ đang hồn vía lên mây ấy chỉ cảm thấy trên cơ thể áp lực có phần nới lỏng đôi chút, liền khẽ vận động, thả lỏng bả vai ngực lưng, thế nhưng chẳng ai phát hiện ra vì sự rời đi của hai người.
"Thế thì rất tốt, có thể trò chuyện," cô Kim lộ vẻ vui mừng.
Đi không nói năng gì nửa con đường hẻm, tiếng chiêng tiếng trống không còn làm đầu óc nhức nhối nhảy tưng tưng nữa, tiếng ồn ào của quần chúng cũng dần lắng xuống; tiếng bước chân của hai người lại trở nên rõ ràng.
Cô Kim hơi nghiêng đầu hỏi: "Hôm kia tiên sinh Ni nói chuyện ở nhà tôi, thấy được sự tăm tối của giới giáo dục rất nhiều. Rốt cuộc giới giáo dục có sự tăm tối như thế nào?"
"À, kể từng chuyện dựa theo sự thật thì kể mãi cũng không hết. Nói tóm lại, một câu thế này: Có rất nhiều trường học, nhưng lại ít giáo dục. Giáo dục là một việc, bắt buộc phải do con người tiến hành. Người làm giáo dục đương nhiên là giáo viên. Sự tăm tối của giới giáo dục nằm ở chỗ giáo viên! Đa số giáo viên chỉ ăn cơm giáo dục, chuyện khác mặc kệ; trẻ em cần gì ở họ, họ chưa từng nghĩ tới bao giờ. Thế là đủ rồi, chứ đừng nói chi đến chi tiết cụ thể."
"Giáo viên kiểu này bên ngoài nhiều lắm sao?"
"Nhiều vô kể, khắp nơi đầy rẫy."
"Thế chẳng phải là –"
"Đúng vậy. Tôi cũng từng thất vọng, lúc phiền não đến cực điểm thậm chí còn muốn tự tử."
"Tiên sinh Ni từng muốn tự tử?" cô Kim cảm thấy kỳ lạ, "Tại sao chứ?"
"Tự cảm thấy chìm đắm giữa một đám người chẳng ra gì chẳng có chút ý nghĩa nào, nhận được trong tay chỉ có sự trống rỗng và bi sinh, chi bằng vứt bỏ cả sinh mạng."
"Ừm," cô Kim trầm ngâm một lát, tiếp tục hỏi, "Sau đó thế nào mà chuyển biến được?"
"Một sự thức tỉnh đã cứu rỗi chính tôi, đó là bản thân tôi đang làm giáo viên. Người khác không hiểu giáo dục, quên mất giáo dục; chẳng lẽ tôi không thể hết lòng hiểu rõ giáo dục, không quên giáo dục sao? Nghĩ như vậy, liền nhìn thấy hy vọng đang vẫy gọi phía trước, bắt đầu trở nên lạc quan."
"Tôi nghĩ hy vọng này nhất định nắm bắt được; người dốc hết tâm lực vào bổn phận của mình nên nhận được thù lao thỏa đáng, từ đó sự lạc quan cũng tất yếu xuyên suốt toàn bộ sinh mạng của anh ấy."
"Tôi cũng tin là vậy. Cô Kim, bản thân tôi hiểu rõ, tôi là một người vô cùng đơn giản. Khi tơ phiền não dính vào lòng, dù chỉ là một sợi tơ nhện, tôi cũng cho rằng mình đang bị trói buộc bởi sợi thừng thô nặng. Nhưng, khi ánh sáng hy vọng chiếu rọi trái tim tôi như ánh nắng chiếu vào cửa sổ, mọi nỗi buồn phiền đều tiêu tan, hy vọng chính là toàn thế giới."
"Tôi có thể nói, người đơn giản như vậy thật có phúc; bởi vì hướng đi đơn nhất, bất kỳ phương diện nào cũng có thể dùng toàn lực để đối phó. Tiếc là tôi lại không thể như thế."
Lúc này hai người đã đi ra khỏi con hẻm, rẽ sang hướng phải. Một bên là đồng ruộng. Trăng hạ huyền vẫn chưa mọc lên, nhưng có ánh sao. Khí trời ban đêm ấm áp và trong lành. Hoán Chi thỏa thích hít thở một hơi, càng cảm thấy tâm thần sảng khoái, cậu tiếp lời nói: "Cô Kim phức tạp hơn tôi nhiều; chúng ta trò chuyện mấy lần, tôi nhìn ra được."
"Tôi cứ thích suy nghĩ vòng vo; nhưng lại không có sức mạnh kiên định. Đây cũng là do hoàn cảnh xô đẩy –"
Nỗi buồn mồ côi ùa về trong lòng, lời nói của cô khựng lại.
"Làm bài tập cực kỳ tốt, quyết chí theo đuổi sự nghiệp giáo dục, lại còn nói không có sức mạnh kiên định nữa sao?" Hoán Chi nhận ra câu nói hoàn cảnh xô đẩy hàm ý điều gì, bèn an ủi cô như vậy, nhưng đó quả thực là lời từ đáy lòng.
"Không phải nói thế này. Tỷ như sự nghiệp giáo dục, tôi có ý định muốn làm; nhưng có làm tốt được không, có cuối cùng sẽ thất vọng hay không, những suy nghĩ này luôn giống như bầy quạ thỉnh thoảng lướt qua bên cửa sổ trái tim tôi. Tôi cũng biết sự bình yên, tự do, cao quý, thành công cùng lúc đang chờ đợi tôi ở phía trước, chỉ cần tôi chịu bước tới; thế nhưng đôi cánh đen của bầy quạ tôi cũng khó lòng quên được."
“Đó chỉ là ảo ảnh mà thôi,” tâm trạng Hoán Chi có chút kích động, “Cảnh giới lý tưởng nằm ngay ở tương lai của chúng ta, giống như đích đến của người du hành chắc chắn như vậy. Ngẩng cao đầu, ưỡn ngực, chúng ta bước những bước dài tiến về phía trước. Chúng ta ca hát, chúng ta vui cười, càng đủ sức cổ vũ lòng dũng cảm tiến bước. Đâu ra cánh đen của quạ nào? Chúng ta sẽ tiếp cận bản thân của hy vọng!”
"Tôi chỉ mong được như vậy," cô Kim nói nhỏ, trong lòng đang thầm nghiệm lại.
"Việc này không khó; đơn giản như tôi là được. Bây giờ tôi hoàn toàn không hiểu chuyện do dự nhìn trước ngó sau là thế nào, tôi đã đẩy lùi những bóng tối dụ dỗ con người bước lên con đường thất bại ấy rồi! Cái gì là tốt, cái gì thích làm, cách duy nhất chính là cứ thế mà làm thẳng tới, không màng tới những thứ khác."
Cô Kim gật đầu, buông chiếc khăn choàng đỏ ra, để nó tuột xuống khỏi vai một chút, nhưng không nói năng gì.
"Một tin vui đây, cô Kim, cô nghe chắc chắn cũng sẽ vui mừng; ngày hôm qua trường học đã quyết định mở nông trường rồi. Chính là mảnh đất hoang phía sau ấy, không nhỏ đâu, có mười bảy mười tám mẫu, mỗi học sinh đều có thể được phân phối cho một phần."
"Đây là một việc cực kỳ thú vị."
"Cũng là việc cực kỳ căn bản. Bắt đầu là một hạt giống, nhìn nó nảy nở, nhìn nó đơm hoa, nhìn nó kết trái; còn có thể nhìn nó gặp phải bệnh tật thế nào, chống lại tai trời ra sao. Điều lĩnh ngộ từ trong này, há chỉ là lịch sử sinh sống của một loài thực vật; bí mật của sự sống, tin tức của vạn vật, cũng sẽ thông qua đó mà hiểu biết rộng rãi."
"Lao động cày cấy cũng có giá trị rất cao."
"Đúng vậy. Học tập và thực tiễn hợp làm một, đó chính là giá trị của nó. Hơn nữa, lao động đã thuần hóa cuộc sống, làm cho nó mang tính nghệ thuật; hãy thử nghĩ xem, vận dụng cơ cổ tay, giơ cao cuốc, lật tung bùn đất nuôi dưỡng vạn vật, tâm trạng lúc đó, nhất định sẽ vui mừng đến rơi nước mắt."
"Giáo dục mới! Cuộc sống mới!" Cô Kim ngâm nga như thế.
"Tình hình sau khi thực thi thế nào, tôi có thể viết thư kể cho cô Kim nghe."
"Việc này," cô Kim do dự một lát, "Vẫn là đợi tôi về rồi gặp mặt nói chuyện đi. Ở trường chúng tôi, thư học sinh nhận được đều qua giám thị bóc xem trước. Mặc dù bàn luận chuyện giáo dục không có gì, nhưng cứ cảm thấy –"
Trong ánh sao mờ ảo, Hoán Chi nhìn thấy cặp đồng tử trong veo sáng lóa của cô Kim chớp chớp về phía mình như vậy.
"Xâm phạm tự do thư tín của người ta! Tôi biết trường nữ làm thế này rất nhiều. Đây cũng là sự tăm tối lớn của giới giáo dục!" Hoán Chi phẫn nộ nói.
Lúc này, tiếng chiêng tiếng trống và tiếng người ở phố trước từng trận sôi trào, ở giữa hỗn độn xen lẫn tiếng thổi gảy của đàn sáo, tiếng thét cười lanh lảnh của phụ nữ trẻ em, còn có tiếng pháo nổ giòn giã. Có lẽ hội hoa đăng ở đầu Đông Sách đã hội tụ với mấy hội hoa đăng khác ở trung tâm thành phố, vài con đèn rồng đang múa may thi thố ở đó.