Trong tuần trăng mật, đúng như những gì Tưởng Băng Như đã nói, "niềm vui phòng the khiến họ có thể kiêu hãnh với người đời" quả thực có tồn tại, đó chính là việc cùng nhau bàn bạc biên soạn sách giáo khoa quốc văn cho học sinh đọc.
Sự việc đã được nhắc đến từ năm ngoái, nhưng vẫn chưa được thực hiện. Hoán Chi và Băng Như có cùng chung quan điểm, cho rằng sách giáo khoa tuy chỉ là công cụ, nhưng cũng giống như thức ăn, thức ăn kém chất lượng quyết không đủ dinh dưỡng cho một cơ thể đang hy vọng đạt tới sự cường tráng hoàn hảo. Trong khi đó, các loại sách giáo khoa thông dụng hiện nay đều do các nhà sách lớn cung cấp; điều mà các nhà sách lớn quan tâm nhất chính là việc kinh doanh của nhà họ, phần sự chú ý dư thừa còn lại mới đến văn hóa và giáo dục, thế nên ai đi bới lông tìm vết với sản phẩm của họ thì người đó chính là kẻ ngốc. Họ có phương pháp đẩy mạnh tiêu thụ hàng hóa của họ. Họ có tiền trong tay, sản phẩm giành được sự ca ngợi của quan chức đương nhiên không phải là chuyện gì to tát. Nhân viên tiếp thị thành từng búp tỏa đi khắp nơi, những bữa tiệc linh đình khoản đãi các giáo viên có đời sống đạm bạc, mẫu vật và sách hướng dẫn được phát đi hào phóng; rượu lưng chén, lời chúc tụng vô cùng khiêm nhường nhưng lại vô cùng khoa trương, cốt để chứng minh rằng họ đã dốc hết kinh nghiệm và học vấn nhân gian để biên soạn ra những cuốn sách giáo khoa đó, chẳng qua chỉ vì văn hóa và giáo dục mà thôi! Còn có thể không hài lòng nữa sao? Hơn nữa, ý tứ ân cần dường ấy cũng không thể phụ lòng, thế là những giao dịch lớn liền kéo đến. Lại còn nghĩ ra đủ mọi cách khen thưởng, thực chất là tiền hoa hồng biến tướng; mà các giáo viên cũng vui vẻ quản lý hàng hóa giúp họ. Nhìn vào nội dung, nếu bạn đinh ninh đó chỉ là hàng hóa, thì sẽ không đến nỗi quá mức bất mãn. Bài văn tả cảnh tuyết rơi lại bắt học sinh miền Nam ngâm cứu, phòng học ở nông thôn lại giảng thật lực về điện thoại và xe điện, là vì sách giáo khoa phải in năm vạn, mười vạn bản, không tiện để in riêng cho học sinh các nơi dăm chục bản, trăm bản như vậy. Còn về phương diện đời sống tinh thần, ẩn dật cao ngạo với cạnh tranh sinh tồn, tư tưởng phong kiến với tư tưởng dân trị, hòa trộn trong cùng một cuốn sách, điều đó có thể dùng món ăn ra để ví von, khẩu vị của mỗi người khác nhau, thì đành phải chuẩn bị đủ vị ngọt, chua, cay, đắng. — Tóm lại là đều có lý do biện hộ, xuất phát từ quan điểm kinh doanh, thế nào cũng không sai!
Thế nhưng, nếu quan điểm dịch chuyển sang phương diện giáo dục, thì sẽ nảy sinh vấn đề nghiêm trọng: Những hàng hóa kia có phải là thức ăn thích hợp cho học sinh hay không? Những giáo viên có tâm thường hay gặp phải một trải nghiệm không lấy gì làm vui vẻ: vì để chiều theo sách giáo khoa, đành miễn cưỡng dạy những điều mình không muốn dạy cho học sinh, từ đó cảm thấy sự khổ sở vì đã lừa dối học sinh. Tại sao không tự mình biên soạn chứ? Người hiểu học sinh nhất không ai bằng giáo viên, học sinh cần những gì, chỉ có giáo viên là nói rõ nhất; sách giáo khoa do giáo viên biên soạn, rốt cuộc sẽ thích hợp hơn với sự dinh dưỡng trí tuệ của học sinh, ít nhất sẽ không có cái hơi hướng hàng hóa ấy. Khi Hoán Chi và Băng Như nghĩ như vậy, liền quyết định tự mình dùng thử việc biên soạn. Bởi vì môn Quốc văn không có nội dung cố định, nhưng những gì nó bao hàm lại phức tạp hơn các môn có phạm vi nhất định như số học, khoa học, lịch sử, địa lý..., quan hệ đối với giáo dục không hề nhỏ, thứ không nắm chắc nhất trong hàng hóa của nhà sách chính là sách giáo khoa quốc văn, cho nên họ muốn bắt đầu làm từ việc thử biên soạn sách giáo khoa quốc văn.
"Đối với môn Quốc văn, hiệu quả về mặt kỹ thuật mà học sinh yêu cầu, chính là có thể biểu đạt tình ý của mình một cách rõ ràng thông chảy. Cho nên, điều kiện cơ bản thích hợp để làm văn mẫu cho các em, là việc biểu lộ tình cảm và truyền đạt ý chí phải rõ ràng thông chảy. Còn mấy cái gì mà cao cổ lãng mạn, kỳ dị ngất trời, trong thưởng thức văn nghệ mà nói thì có lẽ được coi là hay, nhưng hoàn toàn chẳng dính líu gì đến học sinh cả, chúng ta đều bỏ qua hết." Hoán Chi nói như vậy, cảm thấy một sự thoải mái và phấn khích chưa từng có trong những lần thảo luận việc giáo dục trước đây. Trên chiếc bàn sát cửa sổ, trong chậu men sau cơn mưa tản nắng, trưng bày những đóa thủy tiên tràn trề sức sống. Ánh nắng rực rỡ, một chú ong non mới sinh vo ve bay lượn quanh những đóa hoa. Từ đó liền cảm thấy ý xuân vô cùng nồng đượm.
"Chúng ta nên thu thập trước thật nhiều bài văn, từ trong đó chọn ra những bài phù hợp với điều kiện anh nói, coi như là sơ tuyển. Sau đó từ phương diện nội dung mà sàng lọc, loại bỏ những bài tương đối không phù hợp đi, sách giáo khoa mới của chúng ta là thành công rồi." Ngón trỏ tay phải của Kim Peizhang nhẹ nhàng điểm lên má phải, ánh mắt tuyệt mỹ đắm đuối nhìn chằm chằm đóa thủy tiên, giọng nói trong trẻo thể hiện sự tập trung suy nghĩ của cô. Làn da của cô phảng phất một thứ ánh sắc hồng hào nhuận sắc thường thấy ở tân nương, cô xinh đẹp hơn trước rất nhiều.
"Thế nào là tương đối không phù hợp, chúng ta cũng phải quy định một chút. Phàm là không phạm vào những điều chúng ta đã quy định, chính là bài có thể được chọn vào." Hoán Chi nghĩ ngợi một lát, nói tiếp, "Những bài văn thuyết minh gần với triết lý, trên thực tế không thể nắm bắt được, giống như mấy thiên luận về tâm tính trong 'Mạnh Tử', chắc chắn không phải là thứ thích hợp với học sinh tiểu học lớn."
Peizhang làm tư thế giống như loài chim ngoảnh đầu nhìn lại đầy vui mừng, biểu thị một ý tưởng đang trào dâng trong đầu cô, cô nói: "Giống như bài 'Đào Hoa Nguyên ký', em thấy cũng không phải là thứ thích hợp. Nếu học sinh chịu ảnh hưởng của nó, tất cả đều mông lung không biết có nhà Hán hay không, thì còn sẵn sàng quan tâm hiện tại là năm thứ mấy của thế kỷ hai mươi nữa không? Mặc dù trong đó có nói đến chuyện nam nữ làm nghề ruộng đất, không hề nề hà suy sụp, nhưng tinh thần rốt cuộc vẫn là xuất thế; giáo dục căn bản không thể dung hợp với tinh thần xuất thế!"
Hoán Chi say sưa ngắm nhìn đôi môi đang phập phồng đầy kiều diễm của Peizhang, tưởng tượng bên trong đó ẩn chứa vô vàn tư tưởng quý giá, khiến anh dấy lên khao khát muốn dùng môi mình áp sát vào đôi môi ấy. Thế nhưng anh không để cho khao khát được thỏa mãn ngay, anh vỗ tay một cái rồi nói: "Em nói rất phải! Giáo dục căn bản không thể dung hợp với tinh thần xuất thế. Cảnh giới lý tưởng cũng vậy, nếu nói khai phá hải đảo được mảnh đất hoang, liền ở đó cày cấy đánh cá săn bắn, đấu tranh với tự nhiên, đây chính là tư tưởng nhập thế, rất thích hợp để thiếu niên đọc. Các giáo viên hiện nay muốn tìm được những bài thế này thật hiếm có. Anh chỉ nhìn thấy những người ôm cuốn 'Xích Bích phú' của Tô Đông Pô, 'Nước chảy đi như thế đấy, mà chưa từng trôi đi mất; tròng trơi vơi như thế đấy, mà rốt cuộc chẳng suy chẳng lớn', lắc đầu ra vẻ đắc ý đọc, vô cùng thỏa mãn, tưởng rằng đã cho học sinh nếm trải văn hay ngàn đời rồi!"
Người mà anh nói đến chính là Từ Hựu Phủ; bài 'Xích Bích phú' được in trong sách giáo khoa.
"Chúng ta cứ nói miệng thế này, lát nữa sẽ quên mất. Để em ghi lại vậy." Peizhang hơi vén tay áo chiếc áo bông ngắn bằng vải lụa crepe màu xanh táo, mở nắp nghiên mực ra, lấy một giọt nước từ bình nước màu đỏ hồng ra, bèn mài mực. Đặt thỏi mực xuống, cầm bút nhẹ nhàng chấm lên nghiên mực, một tay rút ra một tờ giấy thác từ trong hộc kéo, cười tủm tỉm như một bé gái ngây thơ đáng yêu nói: "Sao nào? Một là không lấy văn bản triết lý không thể nắm bắt."
"Anh lại nhớ ra rồi," Hoán Chi bước tới đè tay cầm bút của Peizhang lại, "Trong sách giáo khoa của chúng ta nên chọn văn bạch thoại. Bạch thoại là công cụ tiện lợi thích hợp, nên để học sinh của chúng ta sử dụng nó."
Bút trong tay Peizhang bị đè lại, xoay ngửa bàn tay ra nắm lấy tay Hoán Chi. Ý tình ấm áp liền từ sự tiếp xúc này giao hòa trong cơ thể hai người.
"Chúng ta không giống như những kẻ hùa theo thói đời kia, chúng ta thường xuyên phải làm những chuyện chưa từng có xưa nay!" Nói dứt lời, đôi môi của Hoán Chi liền nhiệt liệt khít khao in lên đôi môi của Peizhang. Sự mê đắm của toàn bộ thân tâm khiến cả bốn con mắt đều nhắm lại; hai linh hồn cùng nhau tiêu dao trong cảnh giới tuyệt diệu không thể diễn tả bằng lời.
Họ cứ thế dung hòa sự nghiên cứu thảo luận về giáo dục với trò đùa giỡn của tình yêu lại với nhau.
Thế nhưng vị thần vận mệnh hình như vừa ưu ái họ, lại hình như vừa đùa giỡn với họ: hai tháng sau khi kết hôn, Peizhang đã có những dấu hiệu mang lại tư cách làm mẹ.
Sự mệt mỏi toàn thân đã làm phai mòn dung mạo hồng hào của cô; những trận nôn mửa ngắt quãng đã làm giảm đi lượng ăn bình thường của cô. Tâm trạng trở nên bất định, mang nhiều lo lắng, nhưng chính bản thân cô cũng không biết mình đang lo lắng điều gì. Những chuyện về học sinh, chuyện bài vở, cô đều lười hỏi han, mặc dù ngày nào cũng đến trường. Tốt nhất là cô có thể trốn vào một cái tổ yên tĩnh, không nghĩ không động, như thế có lẽ sẽ có thể thoải mái hơn một chút.
"Nếu chúng ta đoán không sai, em hỏi anh trước, anh có hy vọng hay không — anh có thích có chuyện này hay không?" Peizhang hỏi với nụ cười cay đắng, bởi vì một cơn buồn nôn vừa quét qua như thủy triều.
"Cái này..." Hoán Chi bối rối gãi đầu. Trước khi kết hôn, khi anh tưởng tượng về sự hạnh phúc của cuộc sống tương lai, niềm khát khao về những đứa trẻ đáng yêu như ngọc tuyết cũng là một cảnh tượng quý giá trong đó. Chuyện đó đương nhiên không nghĩ đến việc khi thực hiện rồi, người làm mẹ sẽ chịu ảnh hưởng ra sao về mặt sinh lý và tâm lý, cũng như vì có con cái cản trở ở giữa, công phu tình yêu nam nữ sẽ chịu tổn thất như thế nào. Bây giờ, Peizhang bệnh mà không phải bệnh, tóm lại, một hiện tượng không mấy đáng yêu đã xuất hiện; mà nghĩ đến tương lai, ái chà! Thật không dám tưởng tượng, có lẽ nắm tay một cái cũng phải đợi hai ba bận mới có cơ hội mất. Anh biết từ cảm nhận thực tế rằng cảnh giới từng khao khát không hề tốt đẹp cho lắm.
"Cái gì mà cái này? Anh có thích hay không? Em đang hỏi anh, nói đi!" Thần thái của Peizhang vô cùng nghiêm nghị, ánh mắt nhìn chằm chằm Hoán Chi, lộ ra ánh sáng đau thương.
"Anh không thích lắm! Thứ nhất là em chịu quá nhiều cực khổ; thứ hai là giữa chúng ta có một khoảng cách, anh không muốn; thứ ba nữa, em có chí hướng với sự nghiệp giáo dục, thế này thì ít nhất phải rút lui ba bốn năm. Nói lùi một bước, những cái này không tính đến đi, thì sự việc cũng đến quá sớm một chút rồi!" Hoán Chi cung khai tâm can như đang sám hối tội lỗi.
Mấy tầng ý nghĩa mà Hoán Chi nói có chỗ nào không chân thực không? Tuyệt đối không có. Peizhang bèn khóc nức nở, để cho Hoán Chi lần đầu tiên nhìn thấy nước mắt của cô. Cô giống như rơi vào một cái bẫy không nơi cứu trợ, vận mệnh sau này chỉ có con đường diệt vong. Cô vô cùng căm hận, hận cái thế lực tự nhiên đùa giỡn người ta ấy! Nếu nó thực sự đã chôn giấu thứ gì đó trong cơ thể cô, cô sẵn sàng hủy diệt thứ đó, chỉ cần có phương pháp. Chỉ có như vậy, mới có thể cứu bản thân ra khỏi cái bẫy.
Thế nhưng tình mẫu tử chốc lát sau liền bắt đầu ngẩng đầu lên, đối với thứ đã chôn giấu trong cơ thể cô ấy, có một thứ cảm giác thân thiết đặc biệt. Ánh sáng hy vọng hiện lên trên khuôn mặt đẫm vết nước mắt, cô dịu dàng nói: "Nhưng mà, sự việc đã đến rồi, chúng ta nên thích nó. Em hy vọng anh thích! Đây là bằng chứng cho tình yêu của hai chúng ta, là biểu hiện cụ thể của sự dung hòa thân xác và tâm hồn, em không thể nói là không thích cho lắm." Cô nói như vậy, cảm thấy một niềm vui sướng vì hy sinh cho lý tưởng cao cả; mặc dù rơi vào cái bẫy đã chắc chắn đến bảy tám phần, nhưng bản thân lại cam tâm tình nguyện rơi xuống, từ trong cái bẫy mà nuôi dưỡng ra một sinh mệnh mới, rốt cuộc vẫn khác với tù nhân bị giam cầm: đây rốt cuộc vẫn là biểu hiện của ý chí tự do, mà những gì tù nhân có được, chẳng qua chỉ là cuộc sống giống như súc sinh mà thôi.
Hoán Chi nghe lời này của Peizhang, liền tiêu tan sự ngơ ngác đối với vận mệnh vừa nhìn thấy mới đây. Những lời cô nói mới thâm sâu làm sao! Vậy thì, suy đoán giữa hai người sẽ có khoảng cách là không đứng vững nữa rồi. Nhìn cô đối với nỗi đau đớn của bản thân và sự đình trệ của sự nghiệp đến một câu cũng không nhắc đến, trông như thể chẳng bận tâm gì hết, cô chỉ mong cầu có được cái "bằng chứng" kia, hoàn thành cái "biểu hiện" ấy, hơn nữa, cô xúc động đến mức chẳng tiếc gì nước mắt của mình; vậy thì, ngoài việc yêu thương cô, ca tụng con đường vươn tới thành công của cô, còn có gì để nói nữa chứ? Anh thực sự cảm thấy về vấn đề này, anh không xứng đáng có ý kiến phê phán.
Anh mang theo ý tứ hổ thẹn nói: "Quả thực nên thích! Vừa rồi anh nói sai rồi. Hy vọng em quên nó đi, trong đầu anh cũng không lưu lại bóng dáng của nó nữa."
Tiếp theo là một nụ hôn dịu dàng, thay thế cho những lời cầu xin tha thứ.
Từ đó về sau, họ lại có thêm bài học mới. Sinh mệnh nhỏ bé chưa ra đời ấy dần dần hình thành nên hình tượng cố định trong tưởng tượng của họ, khơi gợi tình yêu thương vô vi bất chí của họ. Đồ mặc cho nó phải là chất liệu vô cùng ấm áp mềm mại, kiểu dáng cắt may lại phải cầu kỳ, không cản trở sự phát triển cơ thể của nó; đồ ăn cho nó phải là thực phẩm thuần túy có ích, thế là thành phần sữa bò, thành phần sữa người, cũng như thành phần trứng gà và tinh mạch nha v.v., đều được tra cứu khắp trong sách vở; chỗ ở được sắp xếp cho nó phải là nơi đặc biệt thích hợp với tâm hồn và cơ thể của nó, cái nôi nên có hình dáng thế nào, ánh sáng nên lấy từ hướng nào, những thứ loại này, không ngại ngần vẽ từng bản vẽ một. Những thứ này, họ đều dùng tâm trạng chờ đợi thưởng thức mỹ vị để trù tính, nghiên cứu. Khi họ phát hiện ra bản thân đang làm một bài tập trang nghiêm mà lại có vẻ buồn cười như vậy, liền tâm hữu linh tê nhìn nhau mỉm cười.
Họ lại có một giấc mơ đẹp trong tương lai.
Thế nhưng cơ thể của Peizhang lại không thấy khá lên; cơn nôn mửa tuy đã dừng lại, nhưng vẫn là mệt mỏi toàn thân, thường xuyên muốn nằm ườn ra, việc trường học rốt cuộc không còn sức để quản nữa.
Buổi sáng Hoán Chi một mình đến trường lần đầu tiên, đối với anh là một ký ức thê lương. Anh thực sự cảm thấy cuộc sống kết hôn mỹ mãn đã có sự thay đổi; tuy chưa chắc đã thay đổi theo chiều hướng tệ hơn, nhưng việc hoài niệm về quá khứ không thể nắm bắt lại, điều này thật thê lương. Ngày nào cũng là vai sát vai đi về, bây giờ sao lại trơ trọi một mình thế này! Ở nông trại, ở sân vận động, lúc nào cũng gặp nhau, trò chuyện như chuyện gia đình về mọi thứ trong trường, bây giờ đâu còn niềm vui này nữa! Anh giống như một vị khách cô độc bị bỏ rơi, giữa các đồng nghiệp và học sinh, chỉ cảm thấy sự cô đơn trống vắng khó chịu trong lòng.
Không may đây chỉ là sự khởi đầu mà thôi; sự thê lương đối với anh sẽ là một vị khách quen thường xuyên ghé thăm, thẳng cho đến khi khiến anh quên mất dung mạo của niềm vui trông như thế nào!
Có lẽ sinh lý ảnh hưởng đến tâm lý chăng, sở thích, khí độ, tính tình, tư tưởng v.v. của Peizhang cũng đang thay đổi ở đó, hướng về phía ngược lại với trước kia!
Cô ở lại trong nhà, không còn quan tâm đến chuyện trường học nữa: Hoán Chi trở về trò chuyện với cô về việc sách giáo khoa tự biên dùng thử ra sao, xưởng trường mới thêm thiết bị cơ khí kim loại gì, cô đều không có hứng thú, nghe giống như đang nghe những câu chuyện nhàm chán. Hứng thú của cô lại đặt vào một bộ quần áo nhỏ mới may, hoặc một đôi giày đế mềm nhỏ bằng cánh hoa sen ngủ. Cô trưng ra những thứ này thường giống như trẻ con trưng đồ chơi của chúng, mở đầu là "Có món đồ hay lắm, em không cho anh xem đâu". Trải qua ba lần bảy lượt nài nỉ thiện ý, mới vừa kiêu hãnh vừa thẹn thùng, dùng thủ pháp nhanh nhẹn của người làm ảo thuật dâng lên trước mặt đối thủ, "Là cái này, anh không được cười đấy!" Khuôn mặt tiêu tụy lúc này lại ánh lên sắc hồng đáng yêu. Đến khi nghe được một hai câu khen ngợi, liền vui mừng nói: "Anh xem, cái này đẹp biết bao, thú vị biết bao!" Bản thân cô cũng bắt đầu khen ngợi.
Hứng thú của cô lại đặt vào chất lượng và giá cả của quần áo nhỏ và giày đế mềm loại này. Chất lượng thì phải cực kỳ tốt, giá cả thì phải cực kỳ rẻ. Các cửa hàng trong trấn thường qua loa đại khái, không vừa ý cô, cô bèn nhờ người mang từ trong thành phố về; lại sợ người được nhờ tùy tiện mua đồ giá cao, liền ra hiệu cho anh ta đủ đường, giá cả nhất định phải ở dưới một giới hạn nào đó. Mua được một món đồ rẻ rồi, nhất định phải nhắc đi nhắc lại mười lần tám bận, khiến Hoán Chi cảm thấy chán ngán, mặc dù ngoài miệng anh không nói ra.
Cô rất ít khi ra ngoài, đến nhà anh trai cũng hiếm khi qua lại; nhưng vì có một mụ đầy tớ trung niên là chuyên gia tin tức, cô liền nắm được mọi chuyện trong trấn. Những thứ này chính là tư liệu giải trí của cô khi nằm mệt mỏi. Gã bợm rượu nào đó đập rách đầu ai kia chứ, con gái của cửa hàng nào đó theo người ta trốn sang Thượng Hải chứ, gánh hát ở thôn nào đó diễn tuồng sân khấu là gánh hát của mấy đứa mù nhỏ hát cực hay chứ, đủ mọi loại tin tức, cô đều không chút kiêng dè nhai đi nhai lại một lượt. Đương nhiên, đối với tin tức sinh con đẻ cái, cô lại càng đặc biệt chú ý lắng nghe. Nhà bên Đông sinh rất suôn sẻ, từ khi phát hiện cho đến lúc sinh ra chưa đầy ba tiếng, lớn nhỏ đều bình an; điều này khiến cô nhẹ nhõm cả người, bản thân mình đang chờ để mạo hiểm, hóa ra vốn dĩ chẳng phải chuyện nguy hiểm gì. Nhà bên Tây sinh khó khăn hơn một chút, chầu chực suốt một ngày một đêm, sản phụ mệt mỏi đến mức giọng nói cũng rất yếu ớt, đứa trẻ mới xông vào thế giới; điều này không khỏi khiến cô lo lắng, giả sử tình huống giống hệt nhau, bản thân mình làm sao chịu nổi? Nhà khác lại càng đáng sợ hơn, đứa trẻ mãi không chịu ra, sản phụ không còn sức để chịu đựng nữa, đành mặc cho mụ đỡ đẻ đưa tay vào thò lấy, đứa trẻ thì lấy ra được rồi, nhưng còn mang theo cả những thứ khác, một cục đỏ lòm máu me, người ta bảo là tim! Sản phụ liền vĩnh biệt đứa con mới sinh; điều này thẳng thừng khiến cô gần như ngất xỉu, sự tàn khốc nhân gian chắc không có gì ghê gớm hơn thế này, sống và chết xảy ra trong cùng một khoảnh khắc, máu đỏ vén màn vở kịch nhân đời! Nếu vận mệnh đã định sẵn của bản thân chính là như thế... cô không dám nghĩ tiếp; thế mà cục đỏ lòm đẫm máu cứ muốn xộc vào thế giới ý thức của cô, lắc lư, phóng to, cuối cùng nuốt chửng lấy cô. Thế nhưng, cô có lúc pha trộn giữa tâm trạng bi thương và trò đùa nói với Hoán Chi thế này: "Sao mà chắc được em sẽ không khó sinh? Sao mà chắc được em sẽ không bị móc ra một quả tim đẫm máu? Nếu như thế, em sắp tiêu đời rồi!"
Hoán Chi thực sự không ngờ cô lại nói ra những lời như vậy; điều này mâu thuẫn với tình mẫu tử đang dần lớn lên của cô. Mà người phụ nữ đang yêu đắm đuối chồng cũng tuyệt đối không chịu nói ra những lời thế này; chẳng lẽ ngọn lửa tình yêu trong lòng cô dần dần tắt ngấu rồi sao? Anh run rẩy cất tiếng cầu nguyện như thần linh: "Đây là ảo tưởng, nhất định không có chuyện đó! Em đừng nghĩ thế, đừng nghĩ thế..."
Anh nghĩ tâm tư của cô quá rảnh rỗi, nên mới đi để ý đến những chuyện vụn vặt đầu đường xó chợ, lại còn vẩn vơ suy nghĩ tạo ra cảnh giới đáng sợ để tự dọa mình, nếu để tâm tư của cô gánh vác một chút công việc, có lẽ sẽ khá hơn nhiều. Bèn nói: "Em ở nhà nằm mãi, lại không ngủ say, tự nhiên sẽ sinh ra những ảo tưởng này. Sao không đọc sách đi? Em nói muốn đọc sách gì; trong nhà không có, anh có thể lục ở trường mang về, viết thư Thượng Hải sẽ gửi đến."
Câu trả lời của cô lại càng nằm ngoài dự liệu của Hoán Chi: "Đọc sách? Thật là một việc nhàn nhã biết bao! Tiếc là bây giờ em không có cái phúc phận ấy! Đồ con con ở bên trong (cô cười đầy trìu mến, dùng ngón tay chỉ vào bụng) giống như đang luyện võ công vậy, chốc thì đấm một quyền, chốc lại đá một cước, cái cơ thể này sớm muộn gì cũng bị nó làm cho rách nát; tâm tư của em thì lại sớm đã rách nát rồi, nghĩ đến cái này, lập tức không đâu vào đâu mà nghĩ đến cái khác, kết quả là chẳng nghĩ rõ được cái nào. Anh xem, bảo em đọc sách, chẳng phải là để sách đọc lại cái bộ mặt đáng ghét này của em sao?"
Hoán Chi nhất thời không nói được gì. Anh nghĩ thái độ chán ghét sách vở ấy của cô, sao giống với một người hiếu học đến mức coi sách như mạng sống của mấy tháng trước cho được. Dù có nói là thay đổi, cũng không đến nỗi nhanh như vậy chứ. Anh nhìn cô không chớp mắt, dường như muốn tìm lại cô của ngày xưa từ trong cái vỏ bọc hiện tại này của cô.
Cô dường như nhìn thấu tâm tư của anh, lại nói bồi thêm một câu: "Theo cảm giác hiện tại của em, e là sắp phải chia tay lâu dài với sách vở rồi! Đồ con con vừa ra đời, cái gì cũng phải lo lắng cho nó. Mà cái tâm này chính là cái tâm đọc sách đó; chuyển sang bên này, đương nhiên phải từ bỏ bên kia. Ha! Đọc sách, đọc sách, đến khoảnh khắc này giấc mơ đó coi như chấm dứt rồi." Cô cười nhạt, dường như đang chế giễu hành vi buồn cười của người khác. Cô không ngờ rằng để làm giấc mơ này, bản thân từng bỏ ra biết bao tâm huyết phấn đấu làm cái giá, thế nên khi nói "chấm dứt rồi", hầu như không có ý tiếc nuối lưu luyến nào. Đương nhiên, những mưu đồ tự lập vè v.v. cũng không còn đến gõ cửa trái tim cô nữa; những thứ mấy năm nay vẫn thường thầm tự hào, đều tan biến không còn tăm tích.
Hoán Chi bỗng giật mình kêu lên, vẻ mặt hoảng hốt của anh giống như mất đi chỗ dựa của sự sống vậy. "Em không thể chia tay với sách vở, em không thể! Tương lai em vẫn cứ phải nhậm chức ở trường, bây giờ chẳng qua chỉ là xin nghỉ phép..."
“Anh nghĩ vậy sao? Sự nghiệp giáo viên của em e là chấm dứt rồi! Làm cái này cần phải có một thứ sức mạnh; bây giờ trong cơ thể em đã không còn nữa, tương lai chưa chắc đã tái sinh được đâu. Ngày trước thường hay cười cợt các bạn học ở lớp trước, học ngành sư phạm, làm vợ người ta. Bây giờ đến lượt mình rồi; em đã làm vợ anh rồi, còn có thể làm được việc gì khác nữa chứ!”
Cứ như thế, Băng Như đã thay đổi vô cùng lớn, trong mắt Hoán Chi, gần như hoàn toàn là hai người khác nhau so với trước đây. Nhưng nếu nhìn từ toàn bộ sinh mệnh của cô, thì vẫn là trước sau như một. Cô vốn mang tính cách truyền thống của phụ nữ; sự kích thích và quan cảm của hoàn cảnh đã khơi dậy ý chí tự lập, hứng thú phục vụ của cô, điều này đương nhiên vô cùng rực rỡ, nhưng rốt cuộc không phải do nội tại phát ra, mức độ kiên cố rất kém; cho nên chỉ vì sự thay đổi sinh lý, liền khiến cô buông tay, lộ ra bộ mặt vốn có. Giả như không có đoạn đường thi vào sư phạm đó, thì khi cô nói những lời này, biểu thị thái độ thế này, sẽ không cảm thấy cô đã thay đổi.
Việc nhà từ lâu đã giao quyền lại cho bà cụ, bà cụ vẫn dùng cái phương pháp cũ mấy chục năm nay của bà. Băng Như thường có những lời phê bình bất mãn trước mặt Hoán Chi. Hoán Chi tuy không mắng mỏ Băng Như, nhưng cũng không chịu hùa theo luận điệu của cô; anh luôn nói thế này: "Mẹ có thói quen và bối cảnh của mẹ, chúng ta nên thấu hiểu cho mẹ."
Một câu nói tương đối nghiêm túc, vì sợ Băng Như khó xử, nên đã không nói ra là "Chúng ta là vãn bối, không nên bới lông tìm vết phê bình hành vi của trưởng bối!"
Thế nhưng anh đối với việc nhà sao có thể không thất vọng. Nào là dùng phương pháp thích hợp để xử lý việc nhà, khiến nó việc ít mà hiệu quả gấp đôi; nào là thời gian dư dã thì đọc sách báo, tiếp đón bạn bè, chơi mấy trò tiêu khiển nhẹ nhàng, hoặc đến nơi phong cảnh hữu tình để tản bộ: những thứ này đều giống như ảo ảnh mê hoặc, chỉ lờ mờ nhìn thấy một chút trong một hai tháng đầu mới kết hôn, sau đó thì hoàn toàn bặt tăm vô ảnh. Những gì nhìn thấy trong gia đình là nhặt rau, mổ bụng cá, giặt quần áo, vo gạo nấu cơm, cũng như dung mạo dần phai tàn, tư thế mệt mỏi nằm dài của Băng Như v.v., tuy chưa đến mức sinh ra ác cảm, nhưng cũng chẳng có thú vị gì hay ho. Nhắc đến sinh mệnh nhỏ bé sắp sửa gia nhập gia đình này, đương nhiên cảm thấy ý vị mới mẻ ấm áp; nhưng nghĩ lại thì cái giá phải trả, chỉ đành âm thầm thở dài trong lòng.
Anh rút ra một kết luận: Anh bây giờ đã có một người vợ, nhưng lại mất đi một người người yêu, một người đồng chí! Lưới thê lương của sự vỡ mộng giam chặt lấy tâm can anh, so với cảm giác học sinh chểnh mảng lười biếng năm ngoái, lại mang một hương vị khó chịu hoàn toàn khác.